SlideShare a Scribd company logo
Бүлэг 7.
Хуримтлагдсан ашиг ба ногдол
ашгийн бүртгэл
Лекц 13
Лекц 14
• Хуримтлагдсан ашиг нь анх
оруулсан хөрөнгийг ашиглан бий
болгосон нэмэлт эх үүсвэрийн хэмжээг
илтгэнэ.
• Балансад Хуримтлагдсан ашиг
гэсэн нэрээр тусгагдана.
• Хуримтлагдсан ашгийн дансанд
элдэв орлого болон зардлыг
бүртгэхгүй.
Хуримтлагдсан ашгийн бүртэл:
Хуримтагдсан ашиг нь тухайн компанийн олсон
капиталыг илэрхийлдэг бөгөөд тайлангийн үеийн ашгийн
хуваарилагдаагүй үлдсэн хэсгээс бүрддэг.
Хуримтлагдсан ашгийн үндсэн эх үүсвэр нь үйл
ажиллагааны орлого юм. Хувцаа эзэмшигчид нь аж ахуйн
нэгж байгууллагын үйл ажиллагааны хамгийн их эрсдлийг
хүлээн, үйл ажиллагааны үр дүн болох аливаа алдагдлыг
мөн хүлээж, ашгийг хуваалцаж байдаг.
Хуримтлагдсан ашгийн дүнг нэмэгдүүлдэг гол хүчин зүйл
нь цэвэр ашиг юм. Цэвэр ашиг нь орлогын янз бүрийн эх
үүсвэрийг багтаадаг.
Тухайлбал:
•үндсэн үйл ажиллагаанаас олсон орлого
•туслах үйл ажиллагаанаас олсон орлого
•онцгой шинжтэй орлогууд
Хуримтлагдсан ашгийг нэмэгдүүлэх эсвэл бууруулах
хамгийн нийтлэг зүйлсийг дор харуулбал:
Хуримтлагдсан ашиг дансны дебетэд:
• Тайлангийн үеийн цэвэр алдагдал
• Өмнөх үеийн залруулга (алдаа засварлалт) ба нягтлан бодох
бүртгэлийн зарчмын өөрчлөлт
• Мөнгөн буюу өрийн бичгийн ногдол ашиг
• Хувьцаагаар олгох ногдол ашиг
• Хөрөнгөөр ногдол ашиг олголт
• Халаасны хувьцааны зарим ажил гүйлгээ
Хуримтлагдсан ашиг дансны кредитэд:
• Тайлангийн үеийн цэвэр ашиг
• Өмнөх үеийн залруулга (алдаа засварлалт) ба НББ-ийн
зарчмын өөрчлөлт
• Дахин зохион байгуулалтын үр дүн болох тохируулгуудтай холбогдсон
ажил гүйлгээг тус тус бүртгэнэ.
Хуримтлагдсан ашгийн дансанд гарах ажил гүйлгээний дансны
бичилт нь :
Цэвэр ашгийн хэмжээгээр :
Дт Тайлангийн үеийн ашиг
Кт Хуримтлагдсан ашиг
Алдагдлын хэмжээгээр :
Дт Хуримтлагдсан ашиг
Кт Тайлангийн үеийн алдагдал
Ногдол ашгийн хуваарилалтын хэмжээгээр:
Дт Хуримтлагдсан ашиг
Кт Ногдол ашгийн өглөг
Хуримтлагдсан ашгийн төсөвлөлт
(хязгаарлалт)
Хуримтлагдсан ашгийн төсөвлөлт гэдэг нь
төсөвлөсөн хэмжээний хөрөнгө нь ногдол ашиг
байдлаар хуваарилагдахгүй бөгөөд харин янз
бүрийн тусгай зорилгоор ашиглахаар
хязгаарласан хөрөнгийг илэрхийлнэ. Тухайлбал,
үйлдвэрлэлийг өргөтгөх, хувьцааг хүчингүй
болгох, бондыг эргэлтээс гаргах гэх мэт
зорилгоор хуримтлагдсан ашгийг төсөвлөдөг.
Дт Хуримтлагдсан ашиг
Кт Төсөвлөсөн хуримтлагдсан ашиг-
Үйлдвэрлэлийн өргөтгөл
Ногдол ашгийн бүртгэл
Ногдол ашгийн бодлого, төрөл:
Ногдол ашиг гэдэг нь компаниас хувьцаа эзэмшигчдэд хуваарилж
байгаа капитал буюу хувьцаа эзэмшигчийн тухайн компанид
оруулсан хөрөнгө оруулалтынх нь өгөөж юм.
Ногдол ашиг нь компанийн бизнесийн үйл ажиллагааны цэвэр
ашгийн хуваарлалтын нэг хэлбэр болдог. Өөрөөр хэлбэл: ногдол
ашгийн хувь хэмжээ нь тухайн байгууллагын олсон ашгаас
хамаарна.
Ногдол ашиг олгож буй хэлбэрээс нь хамааруулж хэд хэдэн
төрөлд ангилдаг.
Тухайлбал:
• Мөнгөн хөрнгөөр олгогдох ногдол ашиг
• Хөрөнгөөр олгогдох ногдол ашиг
• Өрийн бичиг хэлбэрийн ногдол ашиг
• Хувьцаагаар олгогдох ногдол ашиг
• Татан буулгалтын ногдол ашиг
Ногдол ашгийг олгоход 3 төрлийн цаг хугацааг
хэрэглэдэг:
1. Ногдол ашиг олгохоор зарласан өдөр -
компанийн зүгээс нийт төлөх ногдол ашгийн
дүнгээ зарласан өдөр
2. Хувьцаа эзэмшигчийн хувьцааг бүртгэх өдөр -
хувьцаа эзэмшигч нь эзэмшлийн хувьцаагаа
авсан байх ёстой өдөр
3. Ногдол ашиг олгосон өдөр - ногдол ашгийг
олгосон өдөр
Мөнгөн ногдол ашгийг зарласан өдөр:
Дт Хуримтлагдсан ашиг
Кт Ногдол ашгийн өглөг
Мөнгөн ногдол ашиг олгосон өдөр:
Дт Ногдол ашгийн өглөг
Кт Мөнгө
Хөрөнгөөр ногдол ашиг олгохоор зарласан
өдөр:
Дт Холбогдох хөрөнгийн данс
Кт Холбогдох хөрөнгийн дансны
үнэлгээний олз
Ногдол ашгийн төрлүүд:
• Мөнгөн ногдол ашиг
• Хөрөнгөөр олгох ногдол ашиг-Мөнгөнөөс бусад
тухайлбал, бараа, үл хөдлөх хөрөнгө, хөрөнгө
оруулалт зэрэг хөрөнгөөр төлөх ногдол ашгийг
хэлнэ. Энэ төрлийн ногдол ашгийг бүртгэхдээ
шилжүүлэн өгсөн хөрөнгийн зах зээлийн үнээр
бүртгэх ба хөрөнгийн данснаас хасалтын аливаа
олз буюу гарзыг хүлээн зөвшөөрдөг.
• Векселийн өглөгөөрх ногдол ашиг-Компани одоо
ногдол ашиг төлөхийн оронд ногдол ашгийн
төлбөрийг тодорхой хугацаагаар хойшлуулсан гэсэн
үг. Өөрөөр хэлбэл, энэ нь тусгай хэлбэрийн өрийн
бичиг юм.
• Татан буулгалтын ногдол ашиг-Зарим үед
компанийн капиталд төлсөн зүйлсийг ногдол ашиг
олгоход ашигладаг. Өөрөөр хэлбэл, ашигт
үндэслээгүй аливаа ногдол ашиг нь компанийн
капиталд төлсөн зүйлсийн бууралт байх бөгөөд энэ
хэмжээгээр татан буулгалтын ногдол ашиг бий болно.
• Хувьцаагаар олгох ногдол ашиг-Энэ тохиолдолд
хөрөнгө хуваарилахгүй бөгөөд хувьцаагаар ногдол
ашиг зарласны дараа хувьцаа эзэмшигч бүр
компанид ногдол ашиг зарлахын өмнөхтэй яг адил
хувь оролцоотой байна. Ногдол ашгийг зарлах үед
хувьцаагаар олгох ногдол ашиг нь эргэлтэнд байгаа
энгийн хувьцааны 20-25 хувиас бага тохиолдолд
гаргах хувьцааны зах зээлийн үнээр хуримтлагдсан
ашгаас шилжүүлдэг. Ийм төрлийн ногдол ашгийг
жижиг хувьцаагаар ногдол ашиг гэнэ.
Хөрөнгөөр ногдол ашиг олгосон өдөр:
Дт Хөрөнгөөр олгох ногдол ашгийн өглөг
Кт Холбогдох хөрөнгийн данс
Векселийн өглөгөөр ногдол ашиг зарласан өдөр:
Дт Хуримтлагдсан ашиг
Кт Хувьцаа эзэмшигчдэд төлөх векселийн өглөг
Векселийн өглөгийн ногдол ашгийг төлсөн өдөр:
Дт Хувьцаа эзэмшигчдэд төлөх векселийн өглөг
Дт Хүүгийн зардал
Кт Мөнгө
Татан буулгалтын ногдол ашгийг зарласан өдөр:
Дт Хуримтлагдсан ашиг
Дт Нэмж төлөгдсөн капитал
Кт Ногдол ашгийн өглөг
Эсвэл
Дт Нэмж төлөгдсөн капитал
Кт Ногдол ашгийн өглөг
Татан буулгалтын ногдол ашгийг олгосон өдөр:
Дт Ногдол ашгийн өглөг
Кт Мөнгө
Давуу эрхтэй хувьцааны ногдол
ашиг нь үндсэн 3 хэлбэртэй
байдаг. Үүнд:
1. Тайлант жилийн олгогдох ногдол
ашиг
2. Хуримтлалтай ба хуримтлалгүй
ногдол ашиг
3. Оролцоотой ба оролцоогүй ногдол
ашиг
Тайлант жилийн олгогдох ногдол ашиг:
Тухайн тайлант жилийн давуу эрхтэй хувьцааны ногдол
ашгийг энгийн хувьцааны ногдол ашгаас түрүүлж авах
эрхтэй байдгийг үзсэн. Ингэснээр зарим тохиолдолд
энгийн хувьцаа эзэмшигчид ногдол ашгаа авч чаддаггүй.
Учир нь нийт зарласан ногдол ашгаас давуу эрхтэй
хувьцаа эзэмшигчидэд олгох ногдол ашгийг хассан
үлдэгдэл хэсгийг энгийн хувьцаа эзэмшигчид хүртдэгтэй
холбоотой. Тухайлбал: тухайн компани нийт 25000¥-ийн
ногдол ашиг зарласан бөгөөд 200¥-ийн нэрлэсэн үнэтэй
1000ш давуу эрхтэй хувьцаанд 10%-иар ногдол ашиг
олгохоор зарласан гэвэл, давуу эрхтэй хувьцаа
эзэмшигч 20000¥-ийн /(200¥*1000ш)*10%/, энгийн
хувьцаа эзэмшигч 5000¥-ийн ногдол ашиг хүртэнэ гэсэн
үг юм.
Хуримтлалтай болон хуримтлалгүй
ногдол ашиг:
Зарим тайлант хугацаанд тухайн компанийн нийт
зарласан ногдол ашгийн хэмжээ нь давуу эрхт хувьцаа
эзэмшигчидэд олгох ногдол ашгийн хэмжээнд хүрдэггүй.
Өмнөх жишээг авч үзвэл, дараа жил нь нийт зарласан
хувьцаа нь 15000¥ болсон гэвэл, давуу эрхтэй хувьцаа
эзэмшигчдийн хүртэх ёстой ногдол ашигт хүрэхгүй
байна. /15000¥ - ((200¥*1000ш)*10%)=-5000¥ дутуу/ Энэ
үед дутуу зөрүү болох 5000¥-ийг авах эрхтэй ч
зарлагдаагүй ногдол ашиг гэж үзнэ.
Төлж барагдах хүртэл энгийн хувьцаа эзэмшигчид ногдол
ашиг хүртдэггүй бөгөөд төлөгдөх хүртэлх хугацаан дахь
ногдол ашгийг хуримтлалттай ногдол ашиг гэнэ. Харин
зарлагдаагүй буюу төлөх ёстой боловч дутсан ногдол
ашгийг дараа нь нөхөж төлдөггүй ногдол ашгийг
хуримтлагддаггүй ногдол ашиг гэнэ.
Оролцоотой ба оролцоогүй ногдол ашиг:
Давуу эрхтэй хувьцааны ногдол ашиг нь түүний
нэрлэсэн үнийн тодорхой хувиар тооцсон ногдол ашгийн
дүнгээр хязгаарлагддаг. Энэ төрлийн давуу эрхтэй
хувьцааг хувь оролцоогүй ногдол ашигтай давуу эрхтэй
хувьцаа гэнэ. /өмнөх жишээн дээрх хязгаарлалт нь
20000¥/
Гэхдээ зарим тохиолдолд компани энэ хязгаарлалтаас
илүү ногдол ашгийг давуу эрхтэй хувьцаа эзэмшигчдэд
олгодог бөгөөд энэ төрлийн давуу эрхтэй хувьцааг хувь
оролцоотой давуу эрхт хувьцаа гэнэ.
Оролцоотой ногдол ашгийг тодорхойлох талаар
тусгай зарчим баримтлаагүй бол дараах үндсэн
аргачлалыг баримтлах нь зүйтэй гэж үздэг.
Анхаарал тавьсанд
баярлалаа

More Related Content

What's hot

Sanhuugiin tailangiin shinjilgee 2
Sanhuugiin tailangiin shinjilgee 2Sanhuugiin tailangiin shinjilgee 2
Sanhuugiin tailangiin shinjilgee 2
E-Gazarchin Online University
 
Lecture №13,14,15,16
Lecture №13,14,15,16Lecture №13,14,15,16
Lecture №13,14,15,16ariunubu
 
Нягтлан бодох бүртгэлийн тухай ойлголт
Нягтлан бодох бүртгэлийн тухай ойлголтНягтлан бодох бүртгэлийн тухай ойлголт
Нягтлан бодох бүртгэлийн тухай ойлголт
ИЗ-СЭЗС багш Б.Өнөрцэцэг
 
Бараа материал ба нөөцийн удирдлага-Үйл ажиллагааны менежмент /Хураангуй/
Бараа материал ба нөөцийн удирдлага-Үйл ажиллагааны менежмент /Хураангуй/Бараа материал ба нөөцийн удирдлага-Үйл ажиллагааны менежмент /Хураангуй/
Бараа материал ба нөөцийн удирдлага-Үйл ажиллагааны менежмент /Хураангуй/
Adilbishiin Gelegjamts
 
үйлдвэрийн нэмэгдэл зардлын бүртгэл
үйлдвэрийн нэмэгдэл зардлын бүртгэлүйлдвэрийн нэмэгдэл зардлын бүртгэл
үйлдвэрийн нэмэгдэл зардлын бүртгэл
Enebish Vandandulam
 
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 6 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс  хичээл 6 ШИДСНягтлан бодох бүртгэлийн үндэс  хичээл 6 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 6 ШИДСChuluun Zulaa
 
Бүлэг5
Бүлэг5Бүлэг5
Бүлэг5
Burnee Oogii
 
Санхүүгийн тайланг унших аргууд
Санхүүгийн тайланг унших аргуудСанхүүгийн тайланг унших аргууд
Санхүүгийн тайланг унших аргууд
Byambadrj Myagmar
 
Lecture11
Lecture11Lecture11
Lecture11Bbujee
 
Санхүүгийн тайланд шинжилгээ хийх үлгэрчилсэн заавар
Санхүүгийн тайланд шинжилгээ хийх үлгэрчилсэн зааварСанхүүгийн тайланд шинжилгээ хийх үлгэрчилсэн заавар
Санхүүгийн тайланд шинжилгээ хийх үлгэрчилсэн зааварByambadrj Myagmar
 
Зардлын бүртгэл Лекц 4
Зардлын бүртгэл Лекц 4Зардлын бүртгэл Лекц 4
Зардлын бүртгэл Лекц 4
Bbujee
 
өртгийн систем, өртөг тооцох аргууд
өртгийн систем, өртөг тооцох аргуудөртгийн систем, өртөг тооцох аргууд
өртгийн систем, өртөг тооцох аргууд
Enebish Vandandulam
 
Бүлэг4
Бүлэг4Бүлэг4
Бүлэг4
Burnee Oogii
 
Lecture 12
Lecture 12Lecture 12
Lecture 12Bbujee
 
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 9 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс  хичээл 9 ШИДС Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс  хичээл 9 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 9 ШИДС Chuluun Zulaa
 
Мөнгөн хөрөнгийн бүртгэл
Мөнгөн хөрөнгийн бүртгэлМөнгөн хөрөнгийн бүртгэл
Мөнгөн хөрөнгийн бүртгэл
DOtgontsetseg
 
эргэцийн шинжилгээ
эргэцийн шинжилгэээргэцийн шинжилгээ
эргэцийн шинжилгээDalai Tumursukh
 

What's hot (20)

Sanhuugiin tailangiin shinjilgee 2
Sanhuugiin tailangiin shinjilgee 2Sanhuugiin tailangiin shinjilgee 2
Sanhuugiin tailangiin shinjilgee 2
 
Lecture №13,14,15,16
Lecture №13,14,15,16Lecture №13,14,15,16
Lecture №13,14,15,16
 
Sm3 1
Sm3 1Sm3 1
Sm3 1
 
Нягтлан бодох бүртгэлийн тухай ойлголт
Нягтлан бодох бүртгэлийн тухай ойлголтНягтлан бодох бүртгэлийн тухай ойлголт
Нягтлан бодох бүртгэлийн тухай ойлголт
 
Бараа материал ба нөөцийн удирдлага-Үйл ажиллагааны менежмент /Хураангуй/
Бараа материал ба нөөцийн удирдлага-Үйл ажиллагааны менежмент /Хураангуй/Бараа материал ба нөөцийн удирдлага-Үйл ажиллагааны менежмент /Хураангуй/
Бараа материал ба нөөцийн удирдлага-Үйл ажиллагааны менежмент /Хураангуй/
 
үйлдвэрийн нэмэгдэл зардлын бүртгэл
үйлдвэрийн нэмэгдэл зардлын бүртгэлүйлдвэрийн нэмэгдэл зардлын бүртгэл
үйлдвэрийн нэмэгдэл зардлын бүртгэл
 
лекц 13
лекц 13лекц 13
лекц 13
 
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 6 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс  хичээл 6 ШИДСНягтлан бодох бүртгэлийн үндэс  хичээл 6 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 6 ШИДС
 
Бүлэг5
Бүлэг5Бүлэг5
Бүлэг5
 
Санхүүгийн тайланг унших аргууд
Санхүүгийн тайланг унших аргуудСанхүүгийн тайланг унших аргууд
Санхүүгийн тайланг унших аргууд
 
Lecture11
Lecture11Lecture11
Lecture11
 
Санхүүгийн тайланд шинжилгээ хийх үлгэрчилсэн заавар
Санхүүгийн тайланд шинжилгээ хийх үлгэрчилсэн зааварСанхүүгийн тайланд шинжилгээ хийх үлгэрчилсэн заавар
Санхүүгийн тайланд шинжилгээ хийх үлгэрчилсэн заавар
 
Зардлын бүртгэл Лекц 4
Зардлын бүртгэл Лекц 4Зардлын бүртгэл Лекц 4
Зардлын бүртгэл Лекц 4
 
өртгийн систем, өртөг тооцох аргууд
өртгийн систем, өртөг тооцох аргуудөртгийн систем, өртөг тооцох аргууд
өртгийн систем, өртөг тооцох аргууд
 
Sb 6 uh
Sb 6 uhSb 6 uh
Sb 6 uh
 
Бүлэг4
Бүлэг4Бүлэг4
Бүлэг4
 
Lecture 12
Lecture 12Lecture 12
Lecture 12
 
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 9 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс  хичээл 9 ШИДС Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс  хичээл 9 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 9 ШИДС
 
Мөнгөн хөрөнгийн бүртгэл
Мөнгөн хөрөнгийн бүртгэлМөнгөн хөрөнгийн бүртгэл
Мөнгөн хөрөнгийн бүртгэл
 
эргэцийн шинжилгээ
эргэцийн шинжилгэээргэцийн шинжилгээ
эргэцийн шинжилгээ
 

Viewers also liked

Хувьцаа, хувьцааны үнэлгээ
Хувьцаа, хувьцааны үнэлгээХувьцаа, хувьцааны үнэлгээ
Хувьцаа, хувьцааны үнэлгээ
Adilbishiin Gelegjamts
 
Санхүүгийн шинжилгээ /санхүүгийн тайлангийн шинжилгээ, харьцаа, санхүүгийн хү...
Санхүүгийн шинжилгээ /санхүүгийн тайлангийн шинжилгээ, харьцаа, санхүүгийн хү...Санхүүгийн шинжилгээ /санхүүгийн тайлангийн шинжилгээ, харьцаа, санхүүгийн хү...
Санхүүгийн шинжилгээ /санхүүгийн тайлангийн шинжилгээ, харьцаа, санхүүгийн хү...Adilbishiin Gelegjamts
 
Ногдол ашгийн бодлого
Ногдол ашгийн бодлогоНогдол ашгийн бодлого
Ногдол ашгийн бодлогоNyamka LoRd
 
20820162report
20820162report20820162report
20820162report
Byambadrj Myagmar
 
RMON304
RMON304RMON304
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс Хичээл 1 Шинэ Иргэншил Дээд Сургууль
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс Хичээл 1 Шинэ Иргэншил Дээд Сургууль Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс Хичээл 1 Шинэ Иргэншил Дээд Сургууль
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс Хичээл 1 Шинэ Иргэншил Дээд Сургууль Chuluun Zulaa
 
Lecture4,5
Lecture4,5Lecture4,5
Lecture4,5Bbujee
 

Viewers also liked (9)

Хувьцаа, хувьцааны үнэлгээ
Хувьцаа, хувьцааны үнэлгээХувьцаа, хувьцааны үнэлгээ
Хувьцаа, хувьцааны үнэлгээ
 
Санхүүгийн шинжилгээ /санхүүгийн тайлангийн шинжилгээ, харьцаа, санхүүгийн хү...
Санхүүгийн шинжилгээ /санхүүгийн тайлангийн шинжилгээ, харьцаа, санхүүгийн хү...Санхүүгийн шинжилгээ /санхүүгийн тайлангийн шинжилгээ, харьцаа, санхүүгийн хү...
Санхүүгийн шинжилгээ /санхүүгийн тайлангийн шинжилгээ, харьцаа, санхүүгийн хү...
 
Ногдол ашгийн бодлого
Ногдол ашгийн бодлогоНогдол ашгийн бодлого
Ногдол ашгийн бодлого
 
20820162report
20820162report20820162report
20820162report
 
Sb 4 avl
Sb 4 avlSb 4 avl
Sb 4 avl
 
RMON304
RMON304RMON304
RMON304
 
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс Хичээл 1 Шинэ Иргэншил Дээд Сургууль
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс Хичээл 1 Шинэ Иргэншил Дээд Сургууль Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс Хичээл 1 Шинэ Иргэншил Дээд Сургууль
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс Хичээл 1 Шинэ Иргэншил Дээд Сургууль
 
татвар№
татвар№татвар№
татвар№
 
Lecture4,5
Lecture4,5Lecture4,5
Lecture4,5
 

Similar to Бүлэг7

Санхүүгийн тайланг зөв цэгцтэй ойлгох нь
Санхүүгийн тайланг зөв цэгцтэй ойлгох нь Санхүүгийн тайланг зөв цэгцтэй ойлгох нь
Санхүүгийн тайланг зөв цэгцтэй ойлгох нь
Azzaya L
 
Lecture 3,4 loose ends
Lecture 3,4  loose endsLecture 3,4  loose ends
Lecture 3,4 loose ends
Baterdene Batchuluun
 
Sanhuugiin tailangiin butets zohion baiguulalt
Sanhuugiin tailangiin butets zohion baiguulaltSanhuugiin tailangiin butets zohion baiguulalt
Sanhuugiin tailangiin butets zohion baiguulalt
E-Gazarchin Online University
 
"Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс" Хичээл - 7
"Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс" Хичээл - 7"Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс" Хичээл - 7
"Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс" Хичээл - 7
E-Gazarchin Online University
 
СТОУС 10 НЭГТГЭСЭН САНХҮҮГИЙН ТАЙЛАН
СТОУС 10 НЭГТГЭСЭН САНХҮҮГИЙН ТАЙЛАНСТОУС 10 НЭГТГЭСЭН САНХҮҮГИЙН ТАЙЛАН
СТОУС 10 НЭГТГЭСЭН САНХҮҮГИЙН ТАЙЛАН
Enebish Vandandulam
 
Sanhuugiin tailangiin butets zohion baiguulalt,sanhuugiin tailangiin dinamiki...
Sanhuugiin tailangiin butets zohion baiguulalt,sanhuugiin tailangiin dinamiki...Sanhuugiin tailangiin butets zohion baiguulalt,sanhuugiin tailangiin dinamiki...
Sanhuugiin tailangiin butets zohion baiguulalt,sanhuugiin tailangiin dinamiki...
E-Gazarchin Online University
 
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс Хичээл - 5
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс Хичээл - 5Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс Хичээл - 5
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс Хичээл - 5
E-Gazarchin Online University
 
Lecture 3
Lecture 3Lecture 3
Lecture 3Bbujee
 
Бизнесийн хөрөнгө оруулалт
Бизнесийн хөрөнгө оруулалтБизнесийн хөрөнгө оруулалт
Бизнесийн хөрөнгө оруулалт
Adilbishiin Gelegjamts
 
Inv fin mkt_3
Inv fin mkt_3Inv fin mkt_3
Inv fin mkt_3
Adilbishiin Gelegjamts
 
14 payout policy
14 payout policy14 payout policy
14 payout policy
Baterdene Batchuluun
 
Investment lecture 15
Investment lecture 15Investment lecture 15
Investment lecture 15
Gunjargal
 
Nemelt unshih-material
Nemelt unshih-materialNemelt unshih-material
Nemelt unshih-material
Баянтөр Дэлгэр
 
Batjargal orlogo huleen zuwshuurult орлого хүлээн зөвшөөрөлт
Batjargal orlogo huleen zuwshuurult орлого хүлээн зөвшөөрөлтBatjargal orlogo huleen zuwshuurult орлого хүлээн зөвшөөрөлт
Batjargal orlogo huleen zuwshuurult орлого хүлээн зөвшөөрөлтBachkana Enhbat
 
лекц №11
лекц №11лекц №11
лекц №11
Khaliuna Khina
 

Similar to Бүлэг7 (20)

лекц 12
лекц 12лекц 12
лекц 12
 
Санхүүгийн тайланг зөв цэгцтэй ойлгох нь
Санхүүгийн тайланг зөв цэгцтэй ойлгох нь Санхүүгийн тайланг зөв цэгцтэй ойлгох нь
Санхүүгийн тайланг зөв цэгцтэй ойлгох нь
 
Lecture 3,4 loose ends
Lecture 3,4  loose endsLecture 3,4  loose ends
Lecture 3,4 loose ends
 
лекц 4
лекц 4лекц 4
лекц 4
 
Sanhuugiin tailangiin butets zohion baiguulalt
Sanhuugiin tailangiin butets zohion baiguulaltSanhuugiin tailangiin butets zohion baiguulalt
Sanhuugiin tailangiin butets zohion baiguulalt
 
"Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс" Хичээл - 7
"Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс" Хичээл - 7"Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс" Хичээл - 7
"Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс" Хичээл - 7
 
СТОУС 10 НЭГТГЭСЭН САНХҮҮГИЙН ТАЙЛАН
СТОУС 10 НЭГТГЭСЭН САНХҮҮГИЙН ТАЙЛАНСТОУС 10 НЭГТГЭСЭН САНХҮҮГИЙН ТАЙЛАН
СТОУС 10 НЭГТГЭСЭН САНХҮҮГИЙН ТАЙЛАН
 
Sanhuugiin tailangiin butets zohion baiguulalt,sanhuugiin tailangiin dinamiki...
Sanhuugiin tailangiin butets zohion baiguulalt,sanhuugiin tailangiin dinamiki...Sanhuugiin tailangiin butets zohion baiguulalt,sanhuugiin tailangiin dinamiki...
Sanhuugiin tailangiin butets zohion baiguulalt,sanhuugiin tailangiin dinamiki...
 
Fma l 3
Fma l 3Fma l 3
Fma l 3
 
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс Хичээл - 5
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс Хичээл - 5Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс Хичээл - 5
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс Хичээл - 5
 
Lecture 3
Lecture 3Lecture 3
Lecture 3
 
Бизнесийн хөрөнгө оруулалт
Бизнесийн хөрөнгө оруулалтБизнесийн хөрөнгө оруулалт
Бизнесийн хөрөнгө оруулалт
 
Inv fin mkt_3
Inv fin mkt_3Inv fin mkt_3
Inv fin mkt_3
 
14 payout policy
14 payout policy14 payout policy
14 payout policy
 
лекц 2
лекц 2лекц 2
лекц 2
 
Investment lecture 15
Investment lecture 15Investment lecture 15
Investment lecture 15
 
Nemelt unshih-material
Nemelt unshih-materialNemelt unshih-material
Nemelt unshih-material
 
13
1313
13
 
Batjargal orlogo huleen zuwshuurult орлого хүлээн зөвшөөрөлт
Batjargal orlogo huleen zuwshuurult орлого хүлээн зөвшөөрөлтBatjargal orlogo huleen zuwshuurult орлого хүлээн зөвшөөрөлт
Batjargal orlogo huleen zuwshuurult орлого хүлээн зөвшөөрөлт
 
лекц №11
лекц №11лекц №11
лекц №11
 

More from Burnee Oogii

лекц 3
лекц 3лекц 3
лекц 3
Burnee Oogii
 
лекц 2
лекц 2лекц 2
лекц 2
Burnee Oogii
 
лекц 1
лекц 1лекц 1
лекц 1
Burnee Oogii
 
лекц 14, 15
лекц 14, 15лекц 14, 15
лекц 14, 15
Burnee Oogii
 
лекц 12, 13
лекц 12, 13лекц 12, 13
лекц 12, 13
Burnee Oogii
 
лекц 10,11
лекц 10,11лекц 10,11
лекц 10,11
Burnee Oogii
 
лекц9 pp
лекц9 ppлекц9 pp
лекц9 pp
Burnee Oogii
 
лекц 8 pp
лекц 8 ppлекц 8 pp
лекц 8 pp
Burnee Oogii
 
лекц 7 pp
лекц 7 ppлекц 7 pp
лекц 7 pp
Burnee Oogii
 
лекц 5,6 pp
лекц 5,6 ppлекц 5,6 pp
лекц 5,6 pp
Burnee Oogii
 
лекц 4 pp
лекц 4 ppлекц 4 pp
лекц 4 pp
Burnee Oogii
 
лекц №3 pp
лекц №3 ppлекц №3 pp
лекц №3 pp
Burnee Oogii
 
лекц №1.2pptx
лекц №1.2pptxлекц №1.2pptx
лекц №1.2pptx
Burnee Oogii
 
Audit test2014
Audit test2014Audit test2014
Audit test2014
Burnee Oogii
 
Ahisan test2015
Ahisan test2015Ahisan test2015
Ahisan test2015
Burnee Oogii
 
дунд шат тест2015
дунд шат тест2015дунд шат тест2015
дунд шат тест2015
Burnee Oogii
 
санхүү бүртгэл тест сан
санхүү бүртгэл тест сансанхүү бүртгэл тест сан
санхүү бүртгэл тест сан
Burnee Oogii
 
Бүлэг8
Бүлэг8Бүлэг8
Бүлэг8
Burnee Oogii
 
Бүлэг3
Бүлэг3Бүлэг3
Бүлэг3
Burnee Oogii
 
Бүлэг2
Бүлэг2Бүлэг2
Бүлэг2
Burnee Oogii
 

More from Burnee Oogii (20)

лекц 3
лекц 3лекц 3
лекц 3
 
лекц 2
лекц 2лекц 2
лекц 2
 
лекц 1
лекц 1лекц 1
лекц 1
 
лекц 14, 15
лекц 14, 15лекц 14, 15
лекц 14, 15
 
лекц 12, 13
лекц 12, 13лекц 12, 13
лекц 12, 13
 
лекц 10,11
лекц 10,11лекц 10,11
лекц 10,11
 
лекц9 pp
лекц9 ppлекц9 pp
лекц9 pp
 
лекц 8 pp
лекц 8 ppлекц 8 pp
лекц 8 pp
 
лекц 7 pp
лекц 7 ppлекц 7 pp
лекц 7 pp
 
лекц 5,6 pp
лекц 5,6 ppлекц 5,6 pp
лекц 5,6 pp
 
лекц 4 pp
лекц 4 ppлекц 4 pp
лекц 4 pp
 
лекц №3 pp
лекц №3 ppлекц №3 pp
лекц №3 pp
 
лекц №1.2pptx
лекц №1.2pptxлекц №1.2pptx
лекц №1.2pptx
 
Audit test2014
Audit test2014Audit test2014
Audit test2014
 
Ahisan test2015
Ahisan test2015Ahisan test2015
Ahisan test2015
 
дунд шат тест2015
дунд шат тест2015дунд шат тест2015
дунд шат тест2015
 
санхүү бүртгэл тест сан
санхүү бүртгэл тест сансанхүү бүртгэл тест сан
санхүү бүртгэл тест сан
 
Бүлэг8
Бүлэг8Бүлэг8
Бүлэг8
 
Бүлэг3
Бүлэг3Бүлэг3
Бүлэг3
 
Бүлэг2
Бүлэг2Бүлэг2
Бүлэг2
 

Бүлэг7

  • 1. Бүлэг 7. Хуримтлагдсан ашиг ба ногдол ашгийн бүртгэл Лекц 13 Лекц 14
  • 2. • Хуримтлагдсан ашиг нь анх оруулсан хөрөнгийг ашиглан бий болгосон нэмэлт эх үүсвэрийн хэмжээг илтгэнэ. • Балансад Хуримтлагдсан ашиг гэсэн нэрээр тусгагдана. • Хуримтлагдсан ашгийн дансанд элдэв орлого болон зардлыг бүртгэхгүй.
  • 3. Хуримтлагдсан ашгийн бүртэл: Хуримтагдсан ашиг нь тухайн компанийн олсон капиталыг илэрхийлдэг бөгөөд тайлангийн үеийн ашгийн хуваарилагдаагүй үлдсэн хэсгээс бүрддэг. Хуримтлагдсан ашгийн үндсэн эх үүсвэр нь үйл ажиллагааны орлого юм. Хувцаа эзэмшигчид нь аж ахуйн нэгж байгууллагын үйл ажиллагааны хамгийн их эрсдлийг хүлээн, үйл ажиллагааны үр дүн болох аливаа алдагдлыг мөн хүлээж, ашгийг хуваалцаж байдаг. Хуримтлагдсан ашгийн дүнг нэмэгдүүлдэг гол хүчин зүйл нь цэвэр ашиг юм. Цэвэр ашиг нь орлогын янз бүрийн эх үүсвэрийг багтаадаг. Тухайлбал: •үндсэн үйл ажиллагаанаас олсон орлого •туслах үйл ажиллагаанаас олсон орлого •онцгой шинжтэй орлогууд
  • 4. Хуримтлагдсан ашгийг нэмэгдүүлэх эсвэл бууруулах хамгийн нийтлэг зүйлсийг дор харуулбал: Хуримтлагдсан ашиг дансны дебетэд: • Тайлангийн үеийн цэвэр алдагдал • Өмнөх үеийн залруулга (алдаа засварлалт) ба нягтлан бодох бүртгэлийн зарчмын өөрчлөлт • Мөнгөн буюу өрийн бичгийн ногдол ашиг • Хувьцаагаар олгох ногдол ашиг • Хөрөнгөөр ногдол ашиг олголт • Халаасны хувьцааны зарим ажил гүйлгээ Хуримтлагдсан ашиг дансны кредитэд: • Тайлангийн үеийн цэвэр ашиг • Өмнөх үеийн залруулга (алдаа засварлалт) ба НББ-ийн зарчмын өөрчлөлт • Дахин зохион байгуулалтын үр дүн болох тохируулгуудтай холбогдсон ажил гүйлгээг тус тус бүртгэнэ.
  • 5. Хуримтлагдсан ашгийн дансанд гарах ажил гүйлгээний дансны бичилт нь : Цэвэр ашгийн хэмжээгээр : Дт Тайлангийн үеийн ашиг Кт Хуримтлагдсан ашиг Алдагдлын хэмжээгээр : Дт Хуримтлагдсан ашиг Кт Тайлангийн үеийн алдагдал Ногдол ашгийн хуваарилалтын хэмжээгээр: Дт Хуримтлагдсан ашиг Кт Ногдол ашгийн өглөг
  • 6. Хуримтлагдсан ашгийн төсөвлөлт (хязгаарлалт) Хуримтлагдсан ашгийн төсөвлөлт гэдэг нь төсөвлөсөн хэмжээний хөрөнгө нь ногдол ашиг байдлаар хуваарилагдахгүй бөгөөд харин янз бүрийн тусгай зорилгоор ашиглахаар хязгаарласан хөрөнгийг илэрхийлнэ. Тухайлбал, үйлдвэрлэлийг өргөтгөх, хувьцааг хүчингүй болгох, бондыг эргэлтээс гаргах гэх мэт зорилгоор хуримтлагдсан ашгийг төсөвлөдөг. Дт Хуримтлагдсан ашиг Кт Төсөвлөсөн хуримтлагдсан ашиг- Үйлдвэрлэлийн өргөтгөл
  • 7. Ногдол ашгийн бүртгэл Ногдол ашгийн бодлого, төрөл: Ногдол ашиг гэдэг нь компаниас хувьцаа эзэмшигчдэд хуваарилж байгаа капитал буюу хувьцаа эзэмшигчийн тухайн компанид оруулсан хөрөнгө оруулалтынх нь өгөөж юм. Ногдол ашиг нь компанийн бизнесийн үйл ажиллагааны цэвэр ашгийн хуваарлалтын нэг хэлбэр болдог. Өөрөөр хэлбэл: ногдол ашгийн хувь хэмжээ нь тухайн байгууллагын олсон ашгаас хамаарна. Ногдол ашиг олгож буй хэлбэрээс нь хамааруулж хэд хэдэн төрөлд ангилдаг. Тухайлбал: • Мөнгөн хөрнгөөр олгогдох ногдол ашиг • Хөрөнгөөр олгогдох ногдол ашиг • Өрийн бичиг хэлбэрийн ногдол ашиг • Хувьцаагаар олгогдох ногдол ашиг • Татан буулгалтын ногдол ашиг
  • 8. Ногдол ашгийг олгоход 3 төрлийн цаг хугацааг хэрэглэдэг: 1. Ногдол ашиг олгохоор зарласан өдөр - компанийн зүгээс нийт төлөх ногдол ашгийн дүнгээ зарласан өдөр 2. Хувьцаа эзэмшигчийн хувьцааг бүртгэх өдөр - хувьцаа эзэмшигч нь эзэмшлийн хувьцаагаа авсан байх ёстой өдөр 3. Ногдол ашиг олгосон өдөр - ногдол ашгийг олгосон өдөр
  • 9. Мөнгөн ногдол ашгийг зарласан өдөр: Дт Хуримтлагдсан ашиг Кт Ногдол ашгийн өглөг Мөнгөн ногдол ашиг олгосон өдөр: Дт Ногдол ашгийн өглөг Кт Мөнгө Хөрөнгөөр ногдол ашиг олгохоор зарласан өдөр: Дт Холбогдох хөрөнгийн данс Кт Холбогдох хөрөнгийн дансны үнэлгээний олз
  • 10. Ногдол ашгийн төрлүүд: • Мөнгөн ногдол ашиг • Хөрөнгөөр олгох ногдол ашиг-Мөнгөнөөс бусад тухайлбал, бараа, үл хөдлөх хөрөнгө, хөрөнгө оруулалт зэрэг хөрөнгөөр төлөх ногдол ашгийг хэлнэ. Энэ төрлийн ногдол ашгийг бүртгэхдээ шилжүүлэн өгсөн хөрөнгийн зах зээлийн үнээр бүртгэх ба хөрөнгийн данснаас хасалтын аливаа олз буюу гарзыг хүлээн зөвшөөрдөг. • Векселийн өглөгөөрх ногдол ашиг-Компани одоо ногдол ашиг төлөхийн оронд ногдол ашгийн төлбөрийг тодорхой хугацаагаар хойшлуулсан гэсэн үг. Өөрөөр хэлбэл, энэ нь тусгай хэлбэрийн өрийн бичиг юм.
  • 11. • Татан буулгалтын ногдол ашиг-Зарим үед компанийн капиталд төлсөн зүйлсийг ногдол ашиг олгоход ашигладаг. Өөрөөр хэлбэл, ашигт үндэслээгүй аливаа ногдол ашиг нь компанийн капиталд төлсөн зүйлсийн бууралт байх бөгөөд энэ хэмжээгээр татан буулгалтын ногдол ашиг бий болно. • Хувьцаагаар олгох ногдол ашиг-Энэ тохиолдолд хөрөнгө хуваарилахгүй бөгөөд хувьцаагаар ногдол ашиг зарласны дараа хувьцаа эзэмшигч бүр компанид ногдол ашиг зарлахын өмнөхтэй яг адил хувь оролцоотой байна. Ногдол ашгийг зарлах үед хувьцаагаар олгох ногдол ашиг нь эргэлтэнд байгаа энгийн хувьцааны 20-25 хувиас бага тохиолдолд гаргах хувьцааны зах зээлийн үнээр хуримтлагдсан ашгаас шилжүүлдэг. Ийм төрлийн ногдол ашгийг жижиг хувьцаагаар ногдол ашиг гэнэ.
  • 12. Хөрөнгөөр ногдол ашиг олгосон өдөр: Дт Хөрөнгөөр олгох ногдол ашгийн өглөг Кт Холбогдох хөрөнгийн данс Векселийн өглөгөөр ногдол ашиг зарласан өдөр: Дт Хуримтлагдсан ашиг Кт Хувьцаа эзэмшигчдэд төлөх векселийн өглөг Векселийн өглөгийн ногдол ашгийг төлсөн өдөр: Дт Хувьцаа эзэмшигчдэд төлөх векселийн өглөг Дт Хүүгийн зардал Кт Мөнгө Татан буулгалтын ногдол ашгийг зарласан өдөр: Дт Хуримтлагдсан ашиг Дт Нэмж төлөгдсөн капитал Кт Ногдол ашгийн өглөг Эсвэл Дт Нэмж төлөгдсөн капитал Кт Ногдол ашгийн өглөг Татан буулгалтын ногдол ашгийг олгосон өдөр: Дт Ногдол ашгийн өглөг Кт Мөнгө
  • 13. Давуу эрхтэй хувьцааны ногдол ашиг нь үндсэн 3 хэлбэртэй байдаг. Үүнд: 1. Тайлант жилийн олгогдох ногдол ашиг 2. Хуримтлалтай ба хуримтлалгүй ногдол ашиг 3. Оролцоотой ба оролцоогүй ногдол ашиг
  • 14. Тайлант жилийн олгогдох ногдол ашиг: Тухайн тайлант жилийн давуу эрхтэй хувьцааны ногдол ашгийг энгийн хувьцааны ногдол ашгаас түрүүлж авах эрхтэй байдгийг үзсэн. Ингэснээр зарим тохиолдолд энгийн хувьцаа эзэмшигчид ногдол ашгаа авч чаддаггүй. Учир нь нийт зарласан ногдол ашгаас давуу эрхтэй хувьцаа эзэмшигчидэд олгох ногдол ашгийг хассан үлдэгдэл хэсгийг энгийн хувьцаа эзэмшигчид хүртдэгтэй холбоотой. Тухайлбал: тухайн компани нийт 25000¥-ийн ногдол ашиг зарласан бөгөөд 200¥-ийн нэрлэсэн үнэтэй 1000ш давуу эрхтэй хувьцаанд 10%-иар ногдол ашиг олгохоор зарласан гэвэл, давуу эрхтэй хувьцаа эзэмшигч 20000¥-ийн /(200¥*1000ш)*10%/, энгийн хувьцаа эзэмшигч 5000¥-ийн ногдол ашиг хүртэнэ гэсэн үг юм.
  • 15. Хуримтлалтай болон хуримтлалгүй ногдол ашиг: Зарим тайлант хугацаанд тухайн компанийн нийт зарласан ногдол ашгийн хэмжээ нь давуу эрхт хувьцаа эзэмшигчидэд олгох ногдол ашгийн хэмжээнд хүрдэггүй. Өмнөх жишээг авч үзвэл, дараа жил нь нийт зарласан хувьцаа нь 15000¥ болсон гэвэл, давуу эрхтэй хувьцаа эзэмшигчдийн хүртэх ёстой ногдол ашигт хүрэхгүй байна. /15000¥ - ((200¥*1000ш)*10%)=-5000¥ дутуу/ Энэ үед дутуу зөрүү болох 5000¥-ийг авах эрхтэй ч зарлагдаагүй ногдол ашиг гэж үзнэ. Төлж барагдах хүртэл энгийн хувьцаа эзэмшигчид ногдол ашиг хүртдэггүй бөгөөд төлөгдөх хүртэлх хугацаан дахь ногдол ашгийг хуримтлалттай ногдол ашиг гэнэ. Харин зарлагдаагүй буюу төлөх ёстой боловч дутсан ногдол ашгийг дараа нь нөхөж төлдөггүй ногдол ашгийг хуримтлагддаггүй ногдол ашиг гэнэ.
  • 16. Оролцоотой ба оролцоогүй ногдол ашиг: Давуу эрхтэй хувьцааны ногдол ашиг нь түүний нэрлэсэн үнийн тодорхой хувиар тооцсон ногдол ашгийн дүнгээр хязгаарлагддаг. Энэ төрлийн давуу эрхтэй хувьцааг хувь оролцоогүй ногдол ашигтай давуу эрхтэй хувьцаа гэнэ. /өмнөх жишээн дээрх хязгаарлалт нь 20000¥/ Гэхдээ зарим тохиолдолд компани энэ хязгаарлалтаас илүү ногдол ашгийг давуу эрхтэй хувьцаа эзэмшигчдэд олгодог бөгөөд энэ төрлийн давуу эрхтэй хувьцааг хувь оролцоотой давуу эрхт хувьцаа гэнэ. Оролцоотой ногдол ашгийг тодорхойлох талаар тусгай зарчим баримтлаагүй бол дараах үндсэн аргачлалыг баримтлах нь зүйтэй гэж үздэг.