Тухайн зээлийн бодит үнэ цэнийг тодорхойлохдоо үндсэн төлбөрийн өнөөгийн үнэ цэн, хүүгийн төлбөрийн өнөөгийн үнэ цэнийн нийлбэрээр тодорхойлно.

1. ЗЭЭЛИЙН БҮРТГЭЛ

2. Зээлийн
үйлчилгээг
Зээл
Тодорхой зориулалт, хүү, хугацаа,
эргэж төлөгдөх нөхцөл, барьцаа,
батлан даалттай өөрийн болон
хадгалуулсан бусдын МХ-ийн
зохих хэсгийг өөрийн нэрийн
өмнөөс бусадад зээлдүүлэх
Түрээс
1. Санхүүгийн түрээс
2. Үйл ажиллагааны
түрээс

3. Зээл
- Зээл төгдөөгүй үед
зээлийн барьцаа
хөрөнгийг банк өмчлөхгүй
- Зээл, түүнээс төлөгдөх
төлбөрийн дүн нь
барьцаат хөрөнгийн үнэ
цэнтэй холбоогүй.
- БҮЦ-ээр нь тусгана.
Зээлтэй холбоотой орлого
зардал хамаарна.
Түрээс
- Түрээслүүлэгч түрээсийн
хөрөнгийг өмчлөх эрхийг
эзэмшдэг
- төлбөрийг төлөхгүй байх
тохиолдолд банк
түрээсийн хөрөнгийг
харилцагчаас хураан
- Төлөгдөх төлбөрийн дүнг
түрээсийн хөрөнгийн үнэ
цэнээс хувь тэнцүүлэн
тогтоодог.

4. Зээлийн бүртгэл
Зээлийг бодит үнэ цэнээр нь бүртгэх ба үүнд зээлийн дүн
дээр зээл гаргахтай холбоотой гарсан зардал болон орлогыг
оруулсан дүнгээр тооцно.
Зах зээлийн
хүүнээс
доогуур хүүтэй
зээл олгох
ААН,
иргэд
Дотоод
ажилчдад
Зах зээлийн
хүүнээс
дээгүүр хүүтэй
зээл олгох
ААН,
иргэд
Зах зээлийн
хүүгээр зээл
олгох

5. Зах зээлийн хүүгээс доогуур хүүтэй олгосон зээл
Тухайн зээлийн бодит үнэ цэнийг тодорхойлохдоо үндсэн төлбөрийн
өнөөгийн үнэ цэн, хүүгийн төлбөрийн өнөөгийн үнэ цэнийн нийлбэрээр
тодорхойлно.
Зээлийг анх удаа хүлээн зөвшөөрөхдөө :
Дебит: Харилцагчийн зээл /Зээлийн дүнгээр/
Дебит: Зээл олголтын зардал /Зээл-Зээлийн БҮЦ/
Кредит: ЗЗХ-н түвшнээс доогуур хүүтэй зээлийн БҮ залруулга /Зээл-Зээлийн БҮЦ/
Кредит: Мөнгө ба түүнтэй адилтгах хөрөнгө /Зээлийн дүнгээр/
Жилийн эцсийн журналын бичилт :
Дебит: ЗЗХ-н түвшнээс доогуур хүүтэй зээлийн бодит үнийн залруулга
Кредит: Хүүгийн орлого /Зээлийн БҮЦ*ЗЗХ-Зээл*гаргасан хүү/
Жилийн эцэст зээлийн хүүгийн төлбөр төлөгдөхөд :
Дебит: Мөнгө ба түүнтэй адилтгах хөрөнгө /Зээл*гаргасан хүү/
Кредит: Хүүгийн орлого /Зээл*гаргасан хүү/

6. ЗЗХ-н түвшнээс доогуур хүүтэй зээлийн бодит үнийн залруулгыг үр
ашигт хүүний аргаар хоргдуулна.
Санхүүгийн тайланд тухайн зээлийг тусгахдаа зээлийн дүнгээс ЗЗХ-н
түвшнээс доогуур хүүтэй зээлийн БҮ залруулгыг хасахаар тохируулж
тусгана.
Зах зээлийн хүүгээс доогуур хүүтэй зээлийг ажилчдад олгосон бол зээл
олголтын зардлыг бүртгэхгүй зах зээлийн хүүгийн түвшнээс доогуур
хүүтэйгээр ажилтнуудад олгосон зээлийн урьдчилгаа дансанд
бүртгэнэ.
Уг дансыг шулуун шугамын аргаар хоргдуулан ажилчидтай холбоотой
зардал дансанд хаана.
Дебит: Ажилтнуудтай холбоотой зардал ххх
Кредит: Зах зээлийн хүүгийн түвшнээс доогуур хүүтэйгээр
ажилтнуудад олгосон зээлийн урьдчилгаа ххх

7. Зах зээлийн хүүгээс өндөр хүүтэй зээл
олгох
Тухайн зээлийн бодит үнэ цэнийг тодорхойлохдоо үндсэн төлбөрийн
өнөөгийн үнэ цэн, хүүгийн төлбөрийн өнөөгийн үнэ цэнийн нийлбэрээр
тодорхойлно.
Зээлийг анх бүртгэхдээ:
Дебит: Харилцагчийн зээл
Дебит: ЗЗХ-н түвшнээс дээгүүр хүүтэй зээлийн БҮ залруулга
Кредит: Мөнгө ба түүнтэй адилтгах хөрөнгө
Кредит: Зээл олголтын орлого
Эхний жилийн эцэст:
Дебит: Мөнгө ба түүнтэй адилтгах хөрөнгө /НҮ*гаргасан хүү/
Кредит: Хүүгийн орлого /ЗЗҮ*ЗЗХ/
Кредит: ЗЗХ-н түвшнээс дээгүүр хүүтэй зээлийн БҮ залруулга

8. Зах зээлийн хүүгээр зээл гаргасан үед:
Тухайн зээлийг бодит үнээр нь буюу тухайн зээлтэй хамааралтай
орлого(зардал)-ыг нэмж(хасаж) тодорхойлно.
Энэ тохиолдолд шинэ үр ашигт хүүний түвшин тодорхойлж
хойшлогдсон орлого, зардлыг үр ашигт хүүний аргаар бүртгэнэ.
Зээл олгох үед зээлийн гэрээний дүн буюу нэрлэсэн дүнгээр
Дебит: Зээлийн холбогдох данс
Кредит: Зээлдэгчийн харилцах, МХ-н холбогдох данс
Хойшлуулсан зардлыг бүртгэхдээ:
Дебит: Зээлийн хойшлогдсон шимтгэл
Кредит: Зээлдэгчийн харилцах эсвэл МХ-ийн холбогдох данс
Зээлийн хойшлогдсон шууд орлогыг бүртгэхдээ
Дебит: Зээлдэгчийн харилцах данс эсвэл МХ-ийн холбогдох данс
Кредит: Хойшлогдсон орлого

9. Хойшлуулсан орлогыг үр ашигт хүүгийн аргаар хорогдуулж, хүүгийн
орлогыг нэмэгдүүлж тохируулна.
Дебит: Хойшлогдсон орлого
Кредит: Зээлийн хүүгийн орлого
Зээл төлөгдөхөд
Дебит: Зээлдэгчийн харилцах данс
Кредит: Зээлийн холбогдох данс
Гадаад валютаар олгосон зээлийн ханшийн тэгшитгэлийг
бүртгэхдээ ханш өссөн үед
Дебит: Зээлийн холбогдох данс
Кредит: Гадаад валютын ханшийн тэгшитгэлийн орлого
Хэрэв ханш буурсан бол
Дебит: Гадаад валютын ханшийн тэгшитгэлийн зардал
Кредит: Зээлийн холбогдох данс

10. N
хугацаа
Зээлийн
үлдэгдэл
Хүүгийн
төлбөр
Гэрээний
дагуу
хийгдэх
төлбөр
Зээлийн
төлөлт
Хойшлогдсон
орлогын
үлдэгдэл
Зээлийнцэвэрдүн
/хорогдуулсан
өртөг/
Хүлээн
зөвшөөрөх
хүүгийн
орлого
Хойшлогдсон
орлогын
хорогдуулалт
(1)
(2)=(1)*зээлийнхүү
(3)=тогтмолтөлөлт
(4)=(3)-(2)
Шимтгэл
(5)=(5)-(9)
(6)=Зээл-Шимтгэл
(8)=(6)*Шинээр
тогтоосонхүү
(9)=(2)-(8)

11. Зээлийг дахин ангилах, зээлийн эрсдэлийн сан
байгуулах, зарцуулах
1. Хугацаандаа байгаа
2. Хугацаа хэтэрсэн зээл
3. Чанаргүй зээл:
а. Хэвийн бус зээл
б. Эргэлзээтэй зээл
в. Муу зээл

12. Зээлийг “Хэвийн зээл”-ээс “Хугацаа хэтэрсэн зээл” рүү
бууруулан бичвэл,
Дебит: Хугацаа хэтэрсэн зээл
Кредит: Хэвийн зээл
Зээлийн эрсдэлийн сан байгуулахад
Дебит: Зээлийн эрсдэлийн сангийн зардал
Кредит: Зээлийн эрсдэлийн сан
Зээлийн эрсдэлийн сангаас зээл хаахад
Дебит: Зээлийн эрсдэлийн сан
Кредит: Зээлийн холбогдох данс
Хаасан зээлийн дүнгээр тэнцлийн гадуурх “Зээлийн
эрсдэлийн сангаас хаасан зээл”-ийн дансанд бүртгэж,
зээлийг эргүүлж төлүүлэх ажиллагааг үргэлжлүүлнэ.

13. Хэрэв хаагдсан зээл бүтнээрээ буюу хэсэгчлэн эргэн төлөгдвөл
төлөгдсөн дүнгээр
Дебит: Мөнгөн хөрөнгийн холбогдох данс
Кредит: Бусад орлого-ЗЭС-аас хаагдсан зээлийн эргэн төлөлт
Төлөгдсөн зээлийн дүнгээр тэнцлийн гадуурх данснаас мөн
зарлагадна.
Гадаад валютаар байгуулсан эрсдэлийн санд ханшийн
тэгшитгэл хийх үед Ханш өссөн бол
Дебит: Гадаад валютын ханшийн тэгшитгэлийн зардал
Кредит: Зээлийн эрсдэлийн сан
Ханш буурсан бол
Дебит: Зээлийн эрсдэлийн сан
Кредит: Гадаад валютын ханшийн тэгшитгэлийн орлого