Downloaded 374 times
Uploaded byWichai Likitponrak
แผนการเรียนรู้ที่1 เรื่อง ถ่ายทอดพันธุกรรม
นายวิชัย ลิขิตพรรักษ์ ตำแหน่งครู คศ.1 เอกวิชาชีววิทยา กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา ประวัติการศึกษา : พ.ศ. 2549 วิทยาศาสตรบัณฑิต (เกีรยตินิยมอันดับ 2) สาขาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล พ.ศ. 2551 ศึกษาศาสตรบัณฑิต สาขาวิชาศึกษาศาสตร์ เอกเทคโนโลยีและสื่อสารการศึกษา มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช พ.ศ. 2552 ประกาศนียบัตรบัณฑิตวิชาชีพครู คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนดุสิต พ.ศ. 2555 สาธารณสุขศาสตรบัณฑิต สาขาวิชาวิทยาศาสตร์สุขภาพ เอกสาธารณสุขศาสตร์ มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช พ.ศ. 2558 ศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาการประเมินและการวิจัยทางการศึกษา เอกวิจัยทางการศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง
More Related Content
Similar to แผนการเรียนรู้ที่1 เรื่อง ถ่ายทอดพันธุกรรม
แผนการเรียนรู้ที่1 เรื่อง ถ่ายทอดพันธุกรรม
- 1. แผนการจัดการเรียนรู้ รายวิชา ว30246 ชีววิทยา6 ระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 ภาคเรียนที่ 2 ปีการศึกษา 2560 ครูผู้สอน นายวิชัย ลิขิตพรรักษ์ ตาแหน่ง ครู คศ.1 สาขาวิชาชีววิทยา กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา กรุงเทพมหานคร
- 2. แผนการจัดการเรียนรู้ ภาคเรียนที่ 2 ปีการศึกษา2560 รหัสวิชา ว 30246 รายวิชา ชีววิทยา 6 เวลาเรียน 3 คาบ/สัปดาห์/คาบ จานวน 1.5 หน่วยการเรียน รวมเวลาเรียน 60 คาบ/ภาคเรียน ............................................................................................................................................................... ชื่อครูผู้สอน นายวิชัย ลิขิตพรรักษ์ ตาแหน่ง ครู คศ.1 สาขาวิชาชีววิทยา กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา รายชื่อแบบเรียนที่ใช้ : แบบเรียนหลัก 1. เอกสารหน่วยการเรียนรู้ที่เน้นการเรียนรู้แบบสืบค้น วิชาชีววิทยา สาระการเรียนรู้ เพิ่มเติม ว 30246 ผู้เขียน นางถนิมาภรณ์ ตั้งตรัยรัตนกุล กลุ่มสาระการเรียนรู้ วิทยาศาสตร์โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา 2. หนังสือเรียนรายวิชาเพิ่มเติม ชีววิทยา เล่ม 4 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ ผู้แต่ง สถาบันส่งเสริมการส่งวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (สสวท.) กระทรวงศึกษาธิการ 3. คู่มือครูรายวิชาเพิ่มเติม ชีววิทยา เล่ม 4 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ ผู้แต่ง สถาบันส่งเสริมการส่งวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (สสวท.) กระทรวงศึกษาธิการ หน่วยการเรียนรู้ : หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 เรื่อง การถ่ายทอดทางพันธุกรรม หน่วยการเรียนรู้ที่ 2 เรื่อง ยีนและโครโมโซม หน่วยการเรียนรู้ที่ 3 เรื่อง พันธุศาสตร์และเทคโนโลยีทาง DNA หน่วยการเรียนรู้ที่ 4 วิวัฒนาการของสิ่งมีชีวิต
- 3. หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 เรื่องการถ่ายทอดทางพันธุกรรม จานวน 6 แผนการจัดการเรียนรู้ ระยะเวลารวม 18 ชั่วโมง ประกอบด้วย แผนการจัดการเรียนรู้ที่ 1 เรื่อง การศึกษาพันธุศาสตร์ของเมนเดล ระยะเวลา 3 ชั่วโมง แผนการจัดการเรียนรู้ที่ 2 เรื่อง ความแปรผันทางพันธุกรรม ระยะเวลา 3 ชั่วโมง แผนการจัดการเรียนรู้ที่ 3 เรื่อง ส่วนขยายของหลักเมนเดล (1) ระยะเวลา 3 ชั่วโมง แผนการจัดการเรียนรู้ที่ 4 เรื่อง ส่วนขยายของหลักเมนเดล (2) ระยะเวลา 3 ชั่วโมง แผนการจัดการเรียนรู้ที่ 5 เรื่อง ลักษณะพันธุกรรมบนโครโมโซม ระยะเวลา 3 ชั่วโมง แผนการจัดการเรียนรู้ที่ 6 เรื่อง พันธุประวัติและการขยายไบโนเมียล ระยะเวลา 3 ชั่วโมง
- 4. แผนการจัดการเรียนรู้ที่ 1 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ รายวิชาว30246 ชีววิทยา 6 ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 การถ่ายทอดทางพันธุกรรม เรื่อง การศึกษาพันธุศาสตร์ของเมนเดล เวลา 3 ชั่วโมง ผู้สอน นายวิชัย ลิขิตพรรักษ์ ครู คศ.1 โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา ******************************************************************************************* 1. มาตรฐานการเรียนรู้ ว 1.2 ม.4-6/1 อธิบายกระบวนการถ่ายทอดสารพันธุกรรม การแปรผันทางพันธุกรรม มิวเทชัน และการเกิด ความหลากหลายทางชีวภาพ ว 8.1 ใช้กระบวนการทางวิทยาศาสตร์และจิตวิทยาศาสตร์ในการสืบเสาะหาความรู้ การแก้ปัญหา รู้ว่า ปรากฏการณ์ทางธรรมชาติที่เกิดขึ้นส่วนใหญ่มีรูปแบบที่แน่นอน สามารถอธิบายและตรวจสอบได้ ภายใต้ ข้อมูลและเครื่องมือที่มีอยู่ในช่วงเวลานั้นๆ เข้าใจว่า วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี สังคม และสิ่งแวดล้อม มีความ เกี่ยวข้องสัมพันธ์กัน ตัวชี้วัด / ผลการเรียนรู้ อธิบายกระบวนการและและความสาคัญของการศึกษาพันธุศาสตร์ของเมนเดล และเขียนข้อ ค้นพบจากผลการศึกษาพันธุศาสตร์ของเมนเดล 2. จุดประสงค์การเรียนรู้ 2.1 อธิบายกระบวนการและความสาคัญของการศึกษาพันธุศาสตร์ของเมนเดลได้อย่างถูกต้อง 2.2 สามารถเขียนข้อค้นพบจากผลการศึกษาพันธุศาสตร์ของเมนเดลได้อย่างถูกต้อง 2.3 ตระหนักความสาคัญของการศึกษาพันธุศาสตร์ของเมนเดลต่อการพัฒนาด้านเทคโนโลยีทางชีวภาพ 3. สาระแกนกลาง / สาระสาคัญ พันธุศาสตร์ ( Genetics ) เป็นการศึกษาเกี่ยวกับการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม (Inheritance) ในสิ่งมีชีวิต จากบรรพบุรุษไปยังลูกหลานในรุ่นต่อ ๆ ไป เกรกอร์ เมนเดล ( Gregor Johann Mendel ) นักบวชชาวออสเตรีย และเป็นนักคณิตศาสตร์ ซึ่งได้ทาการสังเกตพบว่าพันธุ์ถั่วลันเตามีลักษณะบางอย่างเหมือนกัน และลักษณะบางอย่างไม่ เหมือนกัน จึงได้ทาการทดลองผสมพันธุ์เกสรแต่ละลักษณะจนได้เมล็ด แล้วนาเมล็ดไปเพาะปลูก จากนั้นทาการสังเกต/บันทึกลักษณะต่าง ๆ ที่ปรากฏของต้นถั่วในแต่ละรุ่นไว้ ถั่วลันเตามีลักษณะที่เหมาะสมในการทดลอง เช่น มีการเจริญเติบโตเร็ว มีความหลากหลายทาง พันธุกรรม (variation) เห็นความแตกต่างกันอย่างชัดเจน มีการปฏิสนธิตนเอง (perfect flower) หรือ self-fertilization เป็นต้น Mendel ทาการทดลองเป็นระยะเวลา 7 ปี โดย Mendel ใช้คณิตศาสตร์เกี่ยวกับเรื่องโอกาส ความน่าจะเป็น และสถิติมาวิเคราะห์ข้อมูลที่ได้จากการทดลอง แต่กลับไม่มีผู้ใดสนใจงานของ Mendel เนื่องจากการศึกษาชีววิทยาในอดีตไม่เกี่ยวข้องกับคณิตศาสตร์ Mendel ถึงแก่กรรม 1884 ซึ่งต่อมานักชีววิทยารุ่นหลัง ได้ทาการทดลองผสมพันธุ์ถั่วลันเตาและ พืชชนิดอื่น โดยใช้หลักการวิเคราะห์คล้าย Mendel และได้ผลสอดคล้องกับกฎการถ่ายทอด ลักษณะทางพันธุกรรมที่ Mendel ตั้งไว้ กฎการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรมของเมนเดล
- 5. 1. กฎข้อที่ 1ของเมนเดล คือ การแยกตัวของยีน ( Law of segregation of gene ) 2. กฎข้อที่ 2 ของเมนเดล คือ การรวมกลุ่มกันอย่างเป็นอิสระ ( Law of independent assortment ) 4. สาระการเรียนรู้ ความรู้ (K) อธิบายกระบวนการและและความสาคัญของการศึกษาพันธุศาสตร์ของเมนเดล ทักษะ / กระบวนการ (P) เขียนข้อค้นพบจากผลการศึกษาพันธุศาสตร์ของเมนเดล คุณลักษณะอันพึงประสงค์ (A) ตระหนักความสาคัญของการศึกษาพันธุศาสตร์ของเมนเดลต่อการ พัฒนาด้านเทคโนโลยีทางชีวภาพ 5. สมรรถนะ การคิด , การแก้ปัญหา, ทักษะชีวิต, การสื่อสาร และการใช้เทคโนโลยี 6. ชิ้นงาน / ภาระงานที่แสดงผลการเรียนรู้ สมุดบันทึก ,ใบงาน ,ใบกิจกรรม และ Concept map หรือ Mind map 7. การวัดและประเมินผล รายการประเมิน วิธีวัดผล เครื่องมือวัดผล เกณฑ์การประเมินผล 1. สมุดบันทึกการเรียน การสอนประจาบทเรียน 2. ใบงานแบบฝึกหัด ทบทวนประจาบทเรียน 3. ทดสอบเก็บคะแนน ประจาบทเรียน 4. แบบบันทึกการทา กิจกรรมประจาบทเรียน 1. ตรวจสมุดบันทึกการ เรียนการสอนประจา บทเรียน 2. ตรวจใบงาน แบบฝึกหัดทบทวน ประจาบทเรียน 3. ตรวจแบบทดสอบ เก็บคะแนนประจา บทเรียน 4. ตรวจแบบบันทึกการ ทากิจกรรมประจา บทเรียน 1. การสังเกต ตรวจสอบ เปรียบเทียบกับเนื้อหาที่ทา การเรียนการสอนประจา บทเรียนจริง 2. การตรวจสอบคาตอบกับ คาเฉลยใบงานแบบฝึกหัด ประจาบทเรียน 3. การตรวจสอบคาตอบกับ คาเฉลยแบบทดสอบประจา บทเรียน 4. การตรวจแบบบันทึกการ กิจกรรมประจาบทเรียน 1. ความถูกต้อง ครบถ้วน ในเนื้อหา ความเป็น ระเบียบเรียบร้อยสวยงาม ของการจดบันทึก 2. ความถูกต้องของ คาตอบอย่างน้อยไม่ต่า กว่า 80% 3. ความถูกต้องของ คาตอบอย่างน้อยไม่ต่า กว่า 50% 4. ความถูกต้อง ครบถ้วน ในเนื้อหาการบันทึก ความ เป็นระเบียบเรียบร้อย สวยงามของการจดบันทึก 8. กิจกรรมการเรียนรู้ ขั้นนา : ครูตั้งคาถามก่อนนาไปสู่การเรียนการสอนให้นักเรียนจะตอบคาถามเหล่านี้โดย อาศัยความรู้ความเข้าใจที่มีอยู่เดิม หรือจากประสบการณ์ที่นักเรียนเคยพบเห็นในชีวิตประจาวัน ว่า > พันธุกรรมคืออะไร มีกระบวนการถ่ายทอดจากรุ่นหนึ่งไปยังอีกรุ่นหนึ่งได้อย่างไร > ลองยกตัวอย่างการประยุกต์ในหลักการทางพันธุศาสตร์ต่อการดารงชีวิตในปัจจุบัน > นักเรียนคิดว่าลักษณะทางพันธุกรรมที่ถูกถ่ายทอดจากรุ่นหนึ่งไปสู่อีกรุ่นหนึ่งเกิดความ แตกต่างกันได้อย่างไร ครูเริ่มเปิดอภิปรายโดยให้นักเรียนร่วมกันแสดงความคิดเห็นว่าลักษณะทางพันธุกรรมใดบ้างที่ตัว นักเรียนมีเหมือนพ่อแม่และลักษณะใดบ้างที่มีความแตกต่าง เพราะเหตุใด นักเรียนสามารถตั้งคาถามที่อยากรู้เพิ่มเติม หลังจากได้ร่วมกันอภิปรายในห้องเรียนแล้ว เช่น
- 6. การศึกษากระบวนการถ่ายทอดทางพันธุกรรมในปัจจุบันมีเทคโนโลยีใดบ้างที่เกี่ยวข้อง ขั้นสอน : ครูอธิบายเนื้อหา“การศึกษาพันธุศาสตร์ของเมนเดล” ว่า พันธุศาสตร์ ( Genetics ) เป็นการศึกษาเกี่ยวกับการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม (Inheritance) ในสิ่งมีชีวิต จากบรรพบุรุษไปยังลูกหลานในรุ่นต่อ ๆ ไป เกรกอร์ เมนเดล ( Gregor Johann Mendel ) นักบวชชาวออสเตรีย และเป็นนักคณิตศาสตร์ ซึ่งได้ทาการสังเกตพบว่าพันธุ์ถั่วลันเตามีลักษณะบางอย่างเหมือนกัน และลักษณะบางอย่างไม่ เหมือนกัน จึงได้ทาการทดลองผสมพันธุ์เกสรแต่ละลักษณะจนได้เมล็ด แล้วนาเมล็ดไปเพาะปลูก จากนั้นทาการสังเกต/บันทึกลักษณะต่าง ๆ ที่ปรากฏของต้นถั่วในแต่ละรุ่นไว้ Mendel ทาการทดลองเป็นระยะเวลา 7 ปี โดย Mendel ใช้คณิตศาสตร์เกี่ยวกับเรื่องโอกาส ความน่าจะเป็น และสถิติมาวิเคราะห์ข้อมูลที่ได้จากการทดลอง แต่กลับไม่มีผู้ใดสนใจงานของ Mendel เนื่องจากการศึกษาชีววิทยาในอดีตไม่เกี่ยวข้องกับคณิตศาสตร์ Mendel ถึงแก่กรรม 1884 ซึ่งต่อมานักชีววิทยารุ่นหลัง ได้ทาการทดลองผสมพันธุ์ถั่วลันเตาและ พืชชนิดอื่น โดยใช้หลักการวิเคราะห์คล้าย Mendel และได้ผลสอดคล้องกับกฎการถ่ายทอด ลักษณะทางพันธุกรรมที่ Mendel ตั้งไว้ Mendel จึงได้รับการยกย่องจากนักชีววิทยารุ่นหลังว่าเป็น“ บิดาแห่งวิชาพันธุศาสตร์ ”
- 7. ถั่วลันเตาต้นสูงเป็นลักษณะเด่น (Dominant ) ซึ่งถูกควบคุมโดย ถั่วลันเตาต้นเตี้ยแคระเป็น ลักษณะด้อย ( Recessive ) ซึ่งถูกควบคุมโดย factor คนละตัว การแสดงออกของลักษณะทาง พันธุกรรม คือ ลักษณะเด่นจะข่มลักษณะด้อย 100% ( Complete dominant ) และลักษณะ เด่นจะปรากฏให้เห็นในแต่ละรุ่นเป็นจานวนมาก ต่อมาในปีพ.ศ.2454 โจแฮน เซน ได้เปลี่ยนมา ใช้ gene แทน factor กฎข้อที่ 1 ของเมนเดล 1. กฎการแยกตัวของยีน ( Law of segregation of gene ) กล่าวว่ายีนที่ควบคุมลักษณะต่างๆ จะอยู่เป็นคู่เสมอ เมื่อถึงระยะที่สร้างเซลล์สืบพันธุ์ (meiosis) ยีนจะแยกไปอยู่ในสภาพเดี่ยวในเซลล์ สืบพันธุ์ (2nn) เมื่อเกิดการปฏิสนธิเป็นไซโกต (จึงมารวมกันอีก (เข้าคู่ homologous chromosome)
- 8. 2. กฏการรวมกลุ่มกันอย่างเป็นอิสระ (Law of independent assortment ) ในการสร้างเซลล์ สืบพันธุ์นั้น ยีนบนโครโมโซมซึ่งอยู่ต่างคู่กัน (ควบคุมลักษณะต่างกัน) จะมีความเป็นอิสระที่จะเข้ารวมตัว กันในเซลล์สืบพันธุ์ (variation) และเป็นอิสระในการเข้ามารวมตัวกันระหว่างการปฏิสนธิ นักเรียนร่วมแสดงความคิดเห็นและซักถามข้อสงสัยเกี่ยวกับกระบวนการและความสาคัญของ การศึกษาพันธุศาสตร์ของเมนเดล ข้อค้นพบจากผลการศึกษาพันธุศาสตร์ของเมนเดลอีกทั้งการประยุกต์ใช้ใน การศึกษาชีววิทยาในระดับสูงต่อไป ขั้นสรุป : ครูและนักเรียนร่วมกันสรุปความรู้เป็น concept map หรือ mind map พร้อม กับทาใบงานหรือใบกิจกรรมเพื่อตรวจสอบความเข้าใจเกี่ยวกับกระบวนการและความสาคัญของการศึกษา พันธุศาสตร์ของเมนเดล ข้อค้นพบจากผลการศึกษาพันธุศาสตร์ของเมนเดลอีกทั้งการประยุกต์ใช้ในการศึกษา ชีววิทยาในระดับสูง 9. สื่อ / อุปกรณ์ / แหล่งเรียนรู้ 9.1 เอกสารหน่วยการเรียนรู้ที่เน้นการเรียนรู้แบบสืบค้น วิชาชีววิทยา สาระการเรียนรู้เพิ่มเติม ว 30246 ผู้เขียน นางถนิมาภรณ์ ตั้งตรัยรัตนกุล กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา 9.2 หนังสือเรียนรายวิชาเพิ่มเติม ชีววิทยา เล่ม 4 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ ผู้แต่ง สถาบัน ส่งเสริมการส่งวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (สสวท.) กระทรวงศึกษาธิการ 9.3 คู่มือครูรายวิชาเพิ่มเติม ชีววิทยา เล่ม 4 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ ผู้แต่ง สถาบันส่งเสริม การส่งวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (สสวท.) กระทรวงศึกษาธิการ 9.4 ห้องสมุดหม่อมหลวงปิ่น มาลากุล โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา 9.5 เว็ปไซต์อ้างอิงแหล่งข้อมูล เรื่อง การศึกษาพันธุศาสตร์ของเมนเดล: google.com 9.6 เว็ปไซต์สื่อมัลติมีเดีย เรื่อง การศึกษาพันธุศาสตร์ของเมนเดล: youtube.com 9.7 สื่อเทคโนโลยี power point ประกอบการเรียนรู้ เรื่อง การศึกษาพันธุศาสตร์ของเมนเดล
- 9.
- 10. แผนการจัดการเรียนรู้ที่ 2 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ รายวิชาว30246 ชีววิทยา 6 ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 การถ่ายทอดทางพันธุกรรม เรื่อง ความแปรผันทางพันธุกรรม เวลา 3 ชั่วโมง ผู้สอน นายวิชัย ลิขิตพรรักษ์ ครู คศ.1 โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา ******************************************************************************************* 1. มาตรฐานการเรียนรู้ ว 1.2 ม.4-6/1 อธิบายกระบวนการถ่ายทอดสารพันธุกรรม การแปรผันทางพันธุกรรม มิวเทชัน และการเกิด ความหลากหลายทางชีวภาพ ว 8.1 ใช้กระบวนการทางวิทยาศาสตร์และจิตวิทยาศาสตร์ในการสืบเสาะหาความรู้ การแก้ปัญหา รู้ว่า ปรากฏการณ์ทางธรรมชาติที่เกิดขึ้นส่วนใหญ่มีรูปแบบที่แน่นอน สามารถอธิบายและตรวจสอบได้ ภายใต้ ข้อมูลและเครื่องมือที่มีอยู่ในช่วงเวลานั้นๆ เข้าใจว่า วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี สังคม และสิ่งแวดล้อม มีความ เกี่ยวข้องสัมพันธ์กัน ตัวชี้วัด / ผลการเรียนรู้ อธิบายกระบวนการและและความสาคัญของความแปรผันทางพันธุกรรม และเขียน เปรียบเทียบความแปรผันทางพันธุกรรมแบบต่อเนื่องและแบบไม่ต่อเนื่อง 2. จุดประสงค์การเรียนรู้ 2.1 อธิบายกระบวนการและความสาคัญของความแปรผันทางพันธุกรรมได้อย่างถูกต้อง 2.2 สามารถเขียนเปรียบเทียบความแปรผันทางพันธุกรรมแบบต่อเนื่องและแบบไม่ต่อเนื่องได้อย่างถูกต้อง 2.3 ตระหนักความสาคัญของการศึกษาความแปรผันทางพันธุกรรมต่อการพัฒนาด้านเทคโนโลยีทางชีวภาพ 3. สาระแกนกลาง / สาระสาคัญ โครโมโซม (โครมาทิน = DNA + histone protein : nucleosome) อยู่ภายในนิวเคลียสของ เซลล์สิ่งมีชีวิต (พบระหว่างที่เซลล์เกิดกระบวนการแบ่งตัว) ในโครโมโซมมีสารพันธุกรรม เรียกว่า DNA (Deoxyribonucleic acid : polynucleotide) คุณลักษณะบางประการที่สาคัญที่สุดของสิ่งมีชีวิต คือ กระบวนการสืบพันธุ์ (reproduction : sexual or asexual) ในเซลล์สืบพันธุ์ (sperm and egg cell) มีสารพันธุกรรมที่ถ่ายทอด ลักษณะของพ่อและแม่ไปสู่ลูก ทาให้ลูกมีลักษณะคล้ายกับพ่อแม่หรือบรรพบุรุษ (genetic variation) เซลล์สืบพันธุ์ของพ่อและแม่ถูกสร้างขึ้นจากการแบ่งเซลล์แบบ Meiosis ภายในเซลล์สืบพันธุ์จะมี โครโมโซมอยู่ซึ่งมียีนลักษณะเฉพาะ อยู่บนโครโมโซมทาให้เกิดการถ่ายทอดไปพร้อมกัน ความแปรผันทางพันธุกรรม (Genetic variation) สามารถจาแนกได้ 2 ประเภท 1. ความแปรผันลักษณะทางพันธุกรรมที่ไม่ต่อเนื่อง (discontinuous variation) เป็น ลักษณะทางพันธุกรรมที่สามารถแยกความแตกต่างได้อย่างชัดเจนเกิดจากอิทธิพลของกรรมพันธุ์ เพียงอย่างเดียว เรียกลักษณะแบบนี้ว่า ลักษณะทางคุณภาพ (qualitative trait) 2. ความผันแปรทางพันธุกรรมแบบต่อเนื่อง (continuous variation) เป็นลักษณะทาง พันธุกรรมที่ไม่สามารถแยกความแตกต่างได้อย่างเด่นชัด เช่น ความสูง น้าหนัก โครงร่าง สีผิว เป็นต้น ซึ่งเกิดจากอิทธิพลของกรรมพันธุ์ที่มียีนหลายตาแหน่งควบคุม และสิ่งแวดล้อมร่วมกัน
- 11. 4. สาระการเรียนรู้ ความรู้ (K)อธิบายกระบวนการและและความสาคัญของความแปรผันทางพันธุกรรม ทักษะ / กระบวนการ (P) เขียนเปรียบเทียบความแปรผันทางพันธุกรรมแบบต่อเนื่องและแบบไม่ ต่อเนื่อง คุณลักษณะอันพึงประสงค์ (A) ตระหนักความสาคัญของการศึกษาความแปรผันทางพันธุกรรมต่อการ พัฒนาด้านเทคโนโลยีทางชีวภาพ 5. สมรรถนะ การคิด , การแก้ปัญหา, ทักษะชีวิต, การสื่อสาร และการใช้เทคโนโลยี 6. ชิ้นงาน / ภาระงานที่แสดงผลการเรียนรู้ สมุดบันทึก ,ใบงาน ,ใบกิจกรรม และ Concept map หรือ Mind map 7. การวัดและประเมินผล รายการประเมิน วิธีวัดผล เครื่องมือวัดผล เกณฑ์การประเมินผล 1. สมุดบันทึกการเรียน การสอนประจาบทเรียน 2. ใบงานแบบฝึกหัด ทบทวนประจาบทเรียน 3. ทดสอบเก็บคะแนน ประจาบทเรียน 4. แบบบันทึกการทา กิจกรรมประจาบทเรียน 1. ตรวจสมุดบันทึกการ เรียนการสอนประจา บทเรียน 2. ตรวจใบงาน แบบฝึกหัดทบทวน ประจาบทเรียน 3. ตรวจแบบทดสอบ เก็บคะแนนประจา บทเรียน 4. ตรวจแบบบันทึกการ ทากิจกรรมประจา บทเรียน 1. การสังเกต ตรวจสอบ เปรียบเทียบกับเนื้อหาที่ทา การเรียนการสอนประจา บทเรียนจริง 2. การตรวจสอบคาตอบกับ คาเฉลยใบงานแบบฝึกหัด ประจาบทเรียน 3. การตรวจสอบคาตอบกับ คาเฉลยแบบทดสอบประจา บทเรียน 4. การตรวจแบบบันทึกการ กิจกรรมประจาบทเรียน 1. ความถูกต้อง ครบถ้วน ในเนื้อหา ความเป็น ระเบียบเรียบร้อยสวยงาม ของการจดบันทึก 2. ความถูกต้องของ คาตอบอย่างน้อยไม่ต่า กว่า 80% 3. ความถูกต้องของ คาตอบอย่างน้อยไม่ต่า กว่า 50% 4. ความถูกต้อง ครบถ้วน ในเนื้อหาการบันทึก ความ เป็นระเบียบเรียบร้อย สวยงามของการจดบันทึก 8. กิจกรรมการเรียนรู้ ขั้นนา : ครูตั้งคาถามก่อนนาไปสู่การเรียนการสอนให้นักเรียนจะตอบคาถามเหล่านี้โดย อาศัยความรู้ความเข้าใจที่มีอยู่เดิม หรือจากประสบการณ์ที่นักเรียนเคยพบเห็นในชีวิตประจาวัน ว่า > เพราะเหตุใดสิ่งมีชีวิตจึงมีความหลากหลายทางชีวภาพในปัจจุบัน > กระบวนการแบ่งเซลล์มีความเกี่ยวข้องกับความแปรผันทางพันธุกรรมอย่างไร > นักเรียนคิดว่าความแปรผันทางพันธุกรรมส่งผลกระทบอย่างไรบ้างต่อกระบวนการดารงชีวิต ของสิ่งมีชีวิต ครูเริ่มเปิดอภิปรายโดยให้นักเรียนร่วมกันแสดงความคิดเห็นว่าสาเหตุสาคัญใดบ้างที่ส่งผลให้สิ่งมีชีวิต เกิดความแปรผันทางพันธุกรรม นักเรียนสามารถตั้งคาถามที่อยากรู้เพิ่มเติม หลังจากได้ร่วมกันอภิปรายในห้องเรียนแล้ว เช่น ความแปรผันทางพันธุกรรมมีกระบวนการเกิดอย่างไร เราสามารถแบ่งออกเป็นกี่แบบ อะไรบ้าง ขั้นสอน : ครูอธิบายเนื้อหา “ความแปรผันทางพันธุกรรม” ว่า
- 12. โครโมโซม (โครมาทิน= DNA + histone protein : nucleosome) อยู่ภายในนิวเคลียสของ เซลล์สิ่งมีชีวิต (พบระหว่างที่เซลล์เกิดกระบวนการแบ่งตัว) ในโครโมโซมมีสารพันธุกรรม เรียกว่า DNA (Deoxyribonucleic acid : polynucleotide) คุณลักษณะบางประการที่สาคัญที่สุดของสิ่งมีชีวิต คือ กระบวนการสืบพันธุ์ (reproduction : sexual or asexual) ในเซลล์สืบพันธุ์ (sperm and egg cell) มีสารพันธุกรรมที่ถ่ายทอด ลักษณะของพ่อและแม่ไปสู่ลูก ทาให้ลูกมีลักษณะคล้ายกับพ่อแม่หรือบรรพบุรุษ (genetic variation) เซลล์สืบพันธุ์ของพ่อและแม่ถูกสร้างขึ้นจากการแบ่งเซลล์แบบ Meiosis ภายในเซลล์สืบพันธุ์จะมี โครโมโซมอยู่ซึ่งมียีนลักษณะเฉพาะ อยู่บนโครโมโซมทาให้เกิดการถ่ายทอดไปพร้อมกัน
- 13. ความแปรผันทางพันธุกรรม (Geneticvariation) สามารถจาแนกได้ 2 ประเภท 1. ความแปรผันลักษณะทางพันธุกรรมที่ไม่ต่อเนื่อง (discontinuous variation) เป็นลักษณะ ทางพันธุกรรมที่สามารถแยกความแตกต่างได้อย่างชัดเจนเกิดจากอิทธิพลของกรรมพันธุ์เพียง อย่างเดียว เรียกลักษณะแบบนี้ว่า ลักษณะทางคุณภาพ (qualitative trait) เช่น มีลักยิ้ม - ไม่มี ลักยิ้ม มีติ่งหู -ไม่มีติ่งหู ห่อลิ้นได้ - ห่อลิ้นไม่ได้ เป็นต้น 2. ความผันแปรทางพันธุกรรมแบบต่อเนื่อง (continuous variation) เป็นลักษณะทาง พันธุกรรมที่ไม่สามารถแยกความแตกต่างได้อย่างเด่นชัด เช่น ความสูง น้าหนัก โครงร่าง สีผิว เป็นต้น ซึ่งเกิดจากอิทธิพลของกรรมพันธุ์ที่มียีนหลายตาแหน่งควบคุม และสิ่งแวดล้อมร่วมกัน เช่น ความสูงถ้าได้รับสารอาหารถูกต้องตามหลักโภชนาการและมีการออกกาลังกายก็จะทาให้มี ร่างกายสูงได้ ลักษณะที่แตกต่างกันมีการกระจายตัวแบบต่อเนื่อง สามารถเขียนเป็นกราฟรูปโค้ง ปกติได้ ซึ่งเรียกลักษณะแบบนี้ว่า ลักษณะทางปริมาณ (quantitative trait) นักเรียนร่วมแสดงความคิดเห็นและซักถามข้อสงสัยเกี่ยวกับกระบวนการและ ความสาคัญของความแปรผันทางพันธุกรรม การเปรียบเทียบลักษณะที่แตกต่างกันระหว่างความแปรผันทาง พันธุกรรมแบบต่อเนื่องและแบบไม่ต่อเนื่องอีกทั้งการประยุกต์ใช้ในการศึกษาชีววิทยาในระดับสูงต่อไป ขั้นสรุป : ครูและนักเรียนร่วมกันสรุปความรู้เป็น concept map หรือ mind map พร้อม กับทาใบงานหรือใบกิจกรรมเพื่อตรวจสอบความเข้าใจเกี่ยวกับกระบวนการและความสาคัญของความแปรผัน
- 14. ทางพันธุกรรม การเปรียบเทียบลักษณะที่แตกต่างกันระหว่างความแปรผันทางพันธุกรรมแบบต่อเนื่องและ แบบไม่ต่อเนื่องอีกทั้งการประยุกต์ใช้ในการศึกษาชีววิทยาในระดับสูง 9. สื่อ/ อุปกรณ์ / แหล่งเรียนรู้ 9.1 เอกสารหน่วยการเรียนรู้ที่เน้นการเรียนรู้แบบสืบค้น วิชาชีววิทยา สาระการเรียนรู้เพิ่มเติม ว 30246 ผู้เขียน นางถนิมาภรณ์ ตั้งตรัยรัตนกุล กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา 9.2 หนังสือเรียนรายวิชาเพิ่มเติม ชีววิทยา เล่ม 4 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ ผู้แต่ง สถาบัน ส่งเสริมการส่งวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (สสวท.) กระทรวงศึกษาธิการ 9.3 คู่มือครูรายวิชาเพิ่มเติม ชีววิทยา เล่ม 4 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ ผู้แต่ง สถาบันส่งเสริม การส่งวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (สสวท.) กระทรวงศึกษาธิการ 9.4 ห้องสมุดหม่อมหลวงปิ่น มาลากุล โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา 9.5 เว็ปไซต์อ้างอิงแหล่งข้อมูล เรื่อง ความแปรผันทางพันธุกรรม: google.com 9.6 เว็ปไซต์สื่อมัลติมีเดีย เรื่อง ความแปรผันทางพันธุกรรม: youtube.com 9.7 สื่อเทคโนโลยี power point ประกอบการเรียนรู้ เรื่อง ความแปรผันทางพันธุกรรม 10. บันทึกหลังการสอน ผลการสอน ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ปัญหาและอุปสรรค ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… แนวทางแก้ไข ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… บันทึกเพิ่มเติม ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ลงชื่อ.................................................. (นายวิชัย ลิขิตพรรักษ์) ครูผู้สอน
- 15. แผนการจัดการเรียนรู้ที่ 3 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ รายวิชาว302446 ชีววิทยา 6 ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 การถ่ายทอดทางพันธุกรรม เรื่อง ส่วนขยายของหลักเมนเดล (1) เวลา 6 ชั่วโมง ผู้สอน นายวิชัย ลิขิตพรรักษ์ ครู คศ.1 โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา ******************************************************************************************* 1. มาตรฐานการเรียนรู้ ว 1.2 ม.4-6/1 อธิบายกระบวนการถ่ายทอดสารพันธุกรรม การแปรผันทางพันธุกรรม มิวเทชัน และการเกิด ความหลากหลายทางชีวภาพ ว 8.1 ใช้กระบวนการทางวิทยาศาสตร์และจิตวิทยาศาสตร์ในการสืบเสาะหาความรู้ การแก้ปัญหา รู้ว่า ปรากฏการณ์ทางธรรมชาติที่เกิดขึ้นส่วนใหญ่มีรูปแบบที่แน่นอน สามารถอธิบายและตรวจสอบได้ ภายใต้ ข้อมูลและเครื่องมือที่มีอยู่ในช่วงเวลานั้นๆ เข้าใจว่า วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี สังคม และสิ่งแวดล้อม มีความ เกี่ยวข้องสัมพันธ์กัน ตัวชี้วัด / ผลการเรียนรู้ อธิบายความหมายและและความสาคัญของส่วนขยายของหลักพันธุศาสตร์เมนเดล และเขียน แสดงรูปแบบการถ่ายทอดพันธุกรรมของสิ่งมีชีวิตที่เป็นส่วนขยายของหลักพันธุศาสตร์เมนเดล 2. จุดประสงค์การเรียนรู้ 2.1 อธิบายความหมายและความสาคัญของส่วนขยายของหลักพันธุศาสตร์เมนเดลได้อย่างถูกต้อง 2.2 สามารถเขียนรูปแบบแสดงลักษณะทางพันธุกรรมในส่วนขยายของหลักพันธุศาสตร์เมนเดลได้อย่างถูกต้อง 2.3 ตระหนักความสาคัญของการศึกษาลักษณะทางพันธุกรรมในส่วนขยายของหลักพันธุศาสตร์เมนเดลต่อการ พัฒนาด้านเทคโนโลยีทางชีวภาพ 3. สาระแกนกลาง / สาระสาคัญ การข่มแบบไม่สมบูรณ์ (Incomplete Dominant) คือ การแสดงออกของ gene ที่เป็น gene เด่นไม่สามารถข่ม gene ด้อยได้อย่างสมบูรณ์ ทาให้มีการแสดงออกของ gene ทั้งสองแบบเป็น ผสมกันหรือเป็นแบบกลางๆ ระหว่างสองลักษณะ เช่น สีดอกลิ้นมังกร มัลติเพิลแอลลีล (Multiple alleles) คือ การที่ยีน (Gene) 1 โลคัส (Locus) มีจานวนของแอล ลีล (Allele) มากกว่า 2 แบบ เช่น ในหมู่เลือดระบบ ABO มีจานวนของแอลลีล (Allele)อยู่ 3 แบบ คือ IA , IB และ i การข่มร่วมกัน (CO – dominant) การถ่ายทอดนี้ไม่เป็นไปตามกฎของเมนเดล ยีนทั้งสองที่ ควบคุมลักษณะจะไม่ข่มซึ่งกันและกันแต่สามารถแสดงความเด่นได้ เท่าๆกันจึงปรากฏลักษณะ ออกมาร่วมกัน พอลิยีน (polygenes) หมายถึง กลุ่มของยีนหรือยีนหลาย ๆ คู่ที่กระจายอยู่บนโครโมโซมคู่ เดียวกันหรือต่างคู่กัน ต่างทาหน้าที่ร่วมกันในการควบคุมลักษณะพันธุกรรมหนึ่ง ๆ ของสิ่งมีชีวิต ปฏิกิริยาการข่มของยีนต่างตาแหน่ง (epistasis) คือ การเกิดปฏิกิริยาร่วมระหว่างยีนที่อยู่คนละ ตาแหน่ง (locus) ซึ่งมีผลให้ยีนจากตาแหน่งหนึ่งไปเปลี่ยนแปลงอิทธิพลของยีน ณ อีกตาแหน่ง หนึ่งได้ ซึ่งอาจเกิดขึ้นระหว่างยีนจาก 2 ตาแหน่งหรือมากกว่าก็ได้ ที่ควบคุมลักษณะปรากฎ (phenotype) เดียวกัน ยีนที่ข่มตัวอื่นเรียกว่า epistatic gene ส่วนยีนที่ถูกข่ม เรียกว่า “hypostatic gene”
- 16. ลีทัลจีน (lethalgene) เป็นจีนที่ทาให้เกิดความผิดปกติในการเจริญของเอมบริโอ มีผลทาให้ เอมบริโอตายก่อน จะทาการสืบพันธุ์ได้เมื่ออยู่ในสภาพฮอมอไซโกตหรือเมื่ออยู่ในสภาพเฮเทอโร ไซโกต อาจจะแสดงออกหรือไม่ก็ได้ ลีทัลจีน อาจแสดงเป็นลักษณะเด่นหรือด้อยก็ได้ แต่พวกที่มี ลักษณะเด่นมักจะทาให้สิ่งมีชีวิตที่มีจีนนั้นตายไปทันที จีนนี้เมื่อเกิดขึ้นจึงไม่มีโอกาสถูกถ่ายทอด ไปสู่รุ่นลูกต่อไปได้ 4. สาระการเรียนรู้ ความรู้ (K) อธิบายความหมายและความสาคัญของส่วนขยายของหลักพันธุศาสตร์เมนเดล ทักษะ / กระบวนการ (P) เขียนรูปแบบที่แสดงถึงลักษณะทางพันธุกรรมในส่วนขยายของหลัก พันธุศาสตร์เมนเดล คุณลักษณะอันพึงประสงค์ (A) ตระหนักความสาคัญของการศึกษาลักษณะทางพันธุกรรมในส่วน ขยายของหลักพันธุศาสตร์เมนเดลต่อการพัฒนาด้านเทคโนโลยีทางชีวภาพ 5. สมรรถนะ การคิด , การแก้ปัญหา, ทักษะชีวิต, การสื่อสาร และการใช้เทคโนโลยี 6. ชิ้นงาน / ภาระงานที่แสดงผลการเรียนรู้ สมุดบันทึก ,ใบงาน ,ใบกิจกรรม และ Concept map หรือ Mind map 7. การวัดและประเมินผล รายการประเมิน วิธีวัดผล เครื่องมือวัดผล เกณฑ์การประเมินผล 1. สมุดบันทึกการเรียน การสอนประจาบทเรียน 2. ใบงานแบบฝึกหัด ทบทวนประจาบทเรียน 3. ทดสอบเก็บคะแนน ประจาบทเรียน 4. แบบบันทึกการทา กิจกรรมประจาบทเรียน 1. ตรวจสมุดบันทึกการ เรียนการสอนประจา บทเรียน 2. ตรวจใบงาน แบบฝึกหัดทบทวน ประจาบทเรียน 3. ตรวจแบบทดสอบ เก็บคะแนนประจา บทเรียน 4. ตรวจแบบบันทึกการ ทากิจกรรมประจา บทเรียน 1. การสังเกต ตรวจสอบ เปรียบเทียบกับเนื้อหาที่ทา การเรียนการสอนประจา บทเรียนจริง 2. การตรวจสอบคาตอบกับ คาเฉลยใบงานแบบฝึกหัด ประจาบทเรียน 3. การตรวจสอบคาตอบกับ คาเฉลยแบบทดสอบประจา บทเรียน 4. การตรวจแบบบันทึกการ กิจกรรมประจาบทเรียน 1. ความถูกต้อง ครบถ้วน ในเนื้อหา ความเป็น ระเบียบเรียบร้อยสวยงาม ของการจดบันทึก 2. ความถูกต้องของ คาตอบอย่างน้อยไม่ต่า กว่า 80% 3. ความถูกต้องของ คาตอบอย่างน้อยไม่ต่า กว่า 50% 4. ความถูกต้อง ครบถ้วน ในเนื้อหาการบันทึก ความ เป็นระเบียบเรียบร้อย สวยงามของการจดบันทึก 8. กิจกรรมการเรียนรู้ ขั้นนา : ครูตั้งคาถามก่อนนาไปสู่การเรียนการสอนให้นักเรียนจะตอบคาถามเหล่านี้โดย อาศัยความรู้ความเข้าใจที่มีอยู่เดิม หรือจากประสบการณ์ที่นักเรียนเคยพบเห็นในชีวิตประจาวัน ว่า > การถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรมที่เป็นไปตามหลักของเมนเดล หมายถึงอะไร > กระบวนการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรมของสิ่งมีชีวิตแต่ละเหมือนหรือแตกต่างกัน อย่างไรบ้าง
- 17. > นักเรียนคิดว่ามีลักษณะการถ่ายทอดทางพันธุกรรมของสิ่งมีชีวิตแบบใดบ้างที่ไม่เป็นไปตาม หลักของเมนเดล ครูเริ่มเปิดอภิปรายโดยให้นักเรียนร่วมกันแสดงความคิดเห็นว่าเพราะเหตุใดสิ่งมีชีวิตจึงต้องมีลักษณะ การถ่ายทอดทางพันธุกรรมบางอย่างไม่เป็นไปตามหลักของเมนเดล นักเรียนสามารถตั้งคาถามที่อยากรู้เพิ่มเติม หลังจากได้ร่วมกันอภิปรายในห้องเรียนแล้วเช่น นักเรียนคิดว่าลักษณะการถ่ายทอดทางพันธุกรรมบางอย่างไม่เป็นไปตามหลักของเมนเดลปัจจุบันมีอะไรบ้าง ขั้นสอน : ครูอธิบายเนื้อหา “ส่วนขยายของหลักเมนเดล (1)” ว่า การข่มแบบไม่สมบูรณ์ (Incomplete Dominant) คือ การแสดงออกของ gene ที่เป็น gene เด่นไม่สามารถข่ม gene ด้อยได้อย่างสมบูรณ์ ทาให้มีการแสดงออกของ gene ทั้งสองแบบเป็น ผสมกันหรือเป็นแบบกลางๆ ระหว่างสองลักษณะ เช่น สีดอกลิ้นมังกร เมื่อนาดอกลิ้นมังกรรุ่น ลูก F1 สีชมพู 2 ต้นมาผสมกันจะได้รุ่นลูก F2 อัตราส่วนฟีโนไทป์ คือ ดอกสีขาว : ดอกสีชมพู : ดอกสีแดง เท่ากับ 1 : 2 : 1 (ซึ่งเท่ากับอัตราส่วนจีโนไทป์) ตัวอย่างลักษณะการข่มแบบไม่สมบูรณ์ เช่น ลักษณะเส้นผมของมนุษย์
- 18. มัลติเพิลแอลลีล (Multiple alleles ) คือ การที่ยีน (Gene) 1 โลคัส (Locus) มีจานวนของแอล ลีล (Allele) มากกว่า 2 แบบ เช่น ในหมู่เลือดระบบ ABO มีจานวนของแอลลีล (Allele)อยู่ 3 แบบ คือ IA , IB และ i การคานวณจีโนไทป์ที่เป็นไปได้ทั้งหมดในมัลติเปิลแอลลีล ขึ้นอยู่กับจานวนแอลลีลที่มีอยู่ในยีน นั้น เช่น ถ้าจานวนแอลลีลในยีนที่เราสนใจศึกษาประกอบด้วย 4 แอลลีล คือ A1 , A2 , A3 , A4 จานวนจีโนไทป์ทั้งหมด = ½ n (n+1)เมื่อ n = จานวนแอลลีลที่มีอยู่ทั้งหมดในยีนที่สนใจ = 10 จีโนไทป์ ได้แก่ จีโนไทป์ A1A1 , A1A2 , A1A3 , A1A4 ,A2A2 , A2A3 , A2A4 ,A3A3 , A3A4 และ A4A4 การข่มร่วมกัน (CO – dominant) การถ่ายทอดนี้ไม่เป็นไปตามกฎของเมนเดล ยีนทั้งสองที่ ควบคุมลักษณะจะไม่ข่มซึ่งกันและกันแต่สามารถแสดงความเด่นได้ เท่าๆกันจึงปรากฏลักษณะ ออกมาร่วมกัน
- 19. ตัวอย่างลักษณะการข่มร่วมกัน เช่นลักษณะหมู่เลือดเอ็มเอ็นในมนุษย์ นักเรียนร่วมแสดงความคิดเห็นและซักถามข้อสงสัยเกี่ยวกับความหมายและความสาคัญของ ส่วนขยายของหลักพันธุศาสตร์เมนเดล รูปแบบที่แสดงถึงลักษณะทางพันธุกรรมในส่วนขยายของหลักพันธุ ศาสตร์เมนเดลอีกทั้งการประยุกต์ใช้ในการศึกษาชีววิทยาในระดับสูงต่อไป ขั้นสรุป : : ครูและนักเรียนร่วมกันสรุปความรู้เป็น concept map หรือ mind map พร้อม กับทาใบงานหรือใบกิจกรรมเพื่อตรวจสอบความเข้าใจเกี่ยวกับความหมายและความสาคัญของส่วนขยายของ หลักพันธุศาสตร์เมนเดล รูปแบบที่แสดงถึงลักษณะทางพันธุกรรมในส่วนขยายของหลักพันธุศาสตร์เมนเดลอีก ทั้งการประยุกต์ใช้ในการศึกษาชีววิทยาในระดับสูง 9. สื่อ / อุปกรณ์ / แหล่งเรียนรู้ 9.1 เอกสารหน่วยการเรียนรู้ที่เน้นการเรียนรู้แบบสืบค้น วิชาชีววิทยา สาระการเรียนรู้เพิ่มเติม ว 30246 ผู้เขียน นางถนิมาภรณ์ ตั้งตรัยรัตนกุล กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา 9.2 หนังสือเรียนรายวิชาเพิ่มเติม ชีววิทยา เล่ม 4 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ ผู้แต่ง สถาบัน ส่งเสริมการส่งวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (สสวท.) กระทรวงศึกษาธิการ
- 20. 9.3 คู่มือครูรายวิชาเพิ่มเติม ชีววิทยาเล่ม 4 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ ผู้แต่ง สถาบันส่งเสริม การส่งวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (สสวท.) กระทรวงศึกษาธิการ 9.4 ห้องสมุดหม่อมหลวงปิ่น มาลากุล โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา 9.5 เว็ปไซต์อ้างอิงแหล่งข้อมูล เรื่อง ส่วนขยายของหลักเมนเดล: google.com 9.6 เว็ปไซต์สื่อมัลติมีเดีย เรื่อง ส่วนขยายของหลักเมนเดล: youtube.com 9.7 สื่อเทคโนโลยี power point ประกอบการเรียนรู้ เรื่อง ส่วนขยายของหลักเมนเดล 10. บันทึกหลังการสอน ผลการสอน ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ปัญหาและอุปสรรค ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… แนวทางแก้ไข ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… บันทึกเพิ่มเติม ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ลงชื่อ.................................................. (นายวิชัย ลิขิตพรรักษ์) ครูผู้สอน
- 21. แผนการจัดการเรียนรู้ที่ 4 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ รายวิชาว302446 ชีววิทยา 6 ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 การถ่ายทอดทางพันธุกรรม เรื่อง ส่วนขยายของหลักเมนเดล (2) เวลา 6 ชั่วโมง ผู้สอน นายวิชัย ลิขิตพรรักษ์ ครู คศ.1 โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา ******************************************************************************************* 1. มาตรฐานการเรียนรู้ ว 1.2 ม.4-6/1 อธิบายกระบวนการถ่ายทอดสารพันธุกรรม การแปรผันทางพันธุกรรม มิวเทชัน และการเกิด ความหลากหลายทางชีวภาพ ว 8.1 ใช้กระบวนการทางวิทยาศาสตร์และจิตวิทยาศาสตร์ในการสืบเสาะหาความรู้ การแก้ปัญหา รู้ว่า ปรากฏการณ์ทางธรรมชาติที่เกิดขึ้นส่วนใหญ่มีรูปแบบที่แน่นอน สามารถอธิบายและตรวจสอบได้ ภายใต้ ข้อมูลและเครื่องมือที่มีอยู่ในช่วงเวลานั้นๆ เข้าใจว่า วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี สังคม และสิ่งแวดล้อม มีความ เกี่ยวข้องสัมพันธ์กัน ตัวชี้วัด / ผลการเรียนรู้ อธิบายความหมายและและความสาคัญของส่วนขยายของหลักพันธุศาสตร์เมนเดล และเขียน แสดงรูปแบบการถ่ายทอดพันธุกรรมของสิ่งมีชีวิตที่เป็นส่วนขยายของหลักพันธุศาสตร์เมนเดล 2. จุดประสงค์การเรียนรู้ 2.1 อธิบายความหมายและความสาคัญของส่วนขยายของหลักพันธุศาสตร์เมนเดลได้อย่างถูกต้อง 2.2 สามารถเขียนรูปแบบแสดงลักษณะทางพันธุกรรมในส่วนขยายของหลักพันธุศาสตร์เมนเดลได้อย่างถูกต้อง 2.3 ตระหนักความสาคัญของการศึกษาลักษณะทางพันธุกรรมในส่วนขยายของหลักพันธุศาสตร์เมนเดลต่อการ พัฒนาด้านเทคโนโลยีทางชีวภาพ 3. สาระแกนกลาง / สาระสาคัญ การข่มแบบไม่สมบูรณ์ (Incomplete Dominant) คือ การแสดงออกของ gene ที่เป็น gene เด่นไม่สามารถข่ม gene ด้อยได้อย่างสมบูรณ์ ทาให้มีการแสดงออกของ gene ทั้งสองแบบเป็น ผสมกันหรือเป็นแบบกลางๆ ระหว่างสองลักษณะ เช่น สีดอกลิ้นมังกร มัลติเพิลแอลลีล (Multiple alleles) คือ การที่ยีน (Gene) 1 โลคัส (Locus) มีจานวนของแอล ลีล (Allele) มากกว่า 2 แบบ เช่น ในหมู่เลือดระบบ ABO มีจานวนของแอลลีล (Allele)อยู่ 3 แบบ คือ IA , IB และ i การข่มร่วมกัน (CO – dominant) การถ่ายทอดนี้ไม่เป็นไปตามกฎของเมนเดล ยีนทั้งสองที่ ควบคุมลักษณะจะไม่ข่มซึ่งกันและกันแต่สามารถแสดงความเด่นได้ เท่าๆกันจึงปรากฏลักษณะ ออกมาร่วมกัน พอลิยีน (polygenes) หมายถึง กลุ่มของยีนหรือยีนหลาย ๆ คู่ที่กระจายอยู่บนโครโมโซมคู่ เดียวกันหรือต่างคู่กัน ต่างทาหน้าที่ร่วมกันในการควบคุมลักษณะพันธุกรรมหนึ่ง ๆ ของสิ่งมีชีวิต ปฏิกิริยาการข่มของยีนต่างตาแหน่ง (epistasis) คือ การเกิดปฏิกิริยาร่วมระหว่างยีนที่อยู่คนละ ตาแหน่ง (locus) ซึ่งมีผลให้ยีนจากตาแหน่งหนึ่งไปเปลี่ยนแปลงอิทธิพลของยีน ณ อีกตาแหน่ง หนึ่งได้ ซึ่งอาจเกิดขึ้นระหว่างยีนจาก 2 ตาแหน่งหรือมากกว่าก็ได้ ที่ควบคุมลักษณะปรากฎ (phenotype) เดียวกัน ยีนที่ข่มตัวอื่นเรียกว่า epistatic gene ส่วนยีนที่ถูกข่ม เรียกว่า “hypostatic gene”
- 22. ลีทัลจีน (lethalgene) เป็นจีนที่ทาให้เกิดความผิดปกติในการเจริญของเอมบริโอ มีผลทาให้ เอมบริโอตายก่อน จะทาการสืบพันธุ์ได้เมื่ออยู่ในสภาพฮอมอไซโกตหรือเมื่ออยู่ในสภาพเฮเทอโร ไซโกต อาจจะแสดงออกหรือไม่ก็ได้ ลีทัลจีน อาจแสดงเป็นลักษณะเด่นหรือด้อยก็ได้ แต่พวกที่มี ลักษณะเด่นมักจะทาให้สิ่งมีชีวิตที่มีจีนนั้นตายไปทันที จีนนี้เมื่อเกิดขึ้นจึงไม่มีโอกาสถูกถ่ายทอด ไปสู่รุ่นลูกต่อไปได้ 4. สาระการเรียนรู้ ความรู้ (K) อธิบายความหมายและความสาคัญของส่วนขยายของหลักพันธุศาสตร์เมนเดล ทักษะ / กระบวนการ (P) เขียนรูปแบบที่แสดงถึงลักษณะทางพันธุกรรมในส่วนขยายของหลัก พันธุศาสตร์เมนเดล คุณลักษณะอันพึงประสงค์ (A) ตระหนักความสาคัญของการศึกษาลักษณะทางพันธุกรรมในส่วน ขยายของหลักพันธุศาสตร์เมนเดลต่อการพัฒนาด้านเทคโนโลยีทางชีวภาพ 5. สมรรถนะ การคิด , การแก้ปัญหา, ทักษะชีวิต, การสื่อสาร และการใช้เทคโนโลยี 6. ชิ้นงาน / ภาระงานที่แสดงผลการเรียนรู้ สมุดบันทึก ,ใบงาน ,ใบกิจกรรม และ Concept map หรือ Mind map 7. การวัดและประเมินผล รายการประเมิน วิธีวัดผล เครื่องมือวัดผล เกณฑ์การประเมินผล 1. สมุดบันทึกการเรียน การสอนประจาบทเรียน 2. ใบงานแบบฝึกหัด ทบทวนประจาบทเรียน 3. ทดสอบเก็บคะแนน ประจาบทเรียน 4. แบบบันทึกการทา กิจกรรมประจาบทเรียน 1. ตรวจสมุดบันทึกการ เรียนการสอนประจา บทเรียน 2. ตรวจใบงาน แบบฝึกหัดทบทวน ประจาบทเรียน 3. ตรวจแบบทดสอบ เก็บคะแนนประจา บทเรียน 4. ตรวจแบบบันทึกการ ทากิจกรรมประจา บทเรียน 1. การสังเกต ตรวจสอบ เปรียบเทียบกับเนื้อหาที่ทา การเรียนการสอนประจา บทเรียนจริง 2. การตรวจสอบคาตอบกับ คาเฉลยใบงานแบบฝึกหัด ประจาบทเรียน 3. การตรวจสอบคาตอบกับ คาเฉลยแบบทดสอบประจา บทเรียน 4. การตรวจแบบบันทึกการ กิจกรรมประจาบทเรียน 1. ความถูกต้อง ครบถ้วน ในเนื้อหา ความเป็น ระเบียบเรียบร้อยสวยงาม ของการจดบันทึก 2. ความถูกต้องของ คาตอบอย่างน้อยไม่ต่า กว่า 80% 3. ความถูกต้องของ คาตอบอย่างน้อยไม่ต่า กว่า 50% 4. ความถูกต้อง ครบถ้วน ในเนื้อหาการบันทึก ความ เป็นระเบียบเรียบร้อย สวยงามของการจดบันทึก 8. กิจกรรมการเรียนรู้ ขั้นนา : ครูตั้งคาถามก่อนนาไปสู่การเรียนการสอนให้นักเรียนจะตอบคาถามเหล่านี้โดย อาศัยความรู้ความเข้าใจที่มีอยู่เดิม หรือจากประสบการณ์ที่นักเรียนเคยพบเห็นในชีวิตประจาวัน ว่า > การถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรมที่เป็นไปตามหลักของเมนเดล หมายถึงอะไร > กระบวนการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรมของสิ่งมีชีวิตแต่ละเหมือนหรือแตกต่างกัน อย่างไรบ้าง
- 23. > นักเรียนคิดว่ามีลักษณะการถ่ายทอดทางพันธุกรรมของสิ่งมีชีวิตแบบใดบ้างที่ไม่เป็นไปตาม หลักของเมนเดล ครูเริ่มเปิดอภิปรายโดยให้นักเรียนร่วมกันแสดงความคิดเห็นว่าเพราะเหตุใดสิ่งมีชีวิตจึงต้องมีลักษณะ การถ่ายทอดทางพันธุกรรมบางอย่างไม่เป็นไปตามหลักของเมนเดล นักเรียนสามารถตั้งคาถามที่อยากรู้เพิ่มเติม หลังจากได้ร่วมกันอภิปรายในห้องเรียนแล้วเช่น นักเรียนคิดว่าลักษณะการถ่ายทอดทางพันธุกรรมบางอย่างไม่เป็นไปตามหลักของเมนเดลปัจจุบันมีอะไรบ้าง ขั้นสอน : ครูอธิบายเนื้อหา “ส่วนขยายของหลักเมนเดล (2)” ว่า ลักษณะทางพันธุกรรมของสิ่งมีชีวิตมีมากมาย แต่มิใช่ว่า แต่ละลักษณะจะต้องถูกควบคุมโดยยีน เพียงคู่เดียวเสมอไป บางลักษณะถูกควบคุมด้วยยีนหลายคู่ เช่น ความสูงของคน สีผิวของคน น้าหนักและขนาดของผลไม้ เป็นต้น ลักษณะเหล่านี้เป็นลักษณะที่มีความแปรผันต่อเนื่อง การศึกษาลักษณะทางพันธุกรรมเหล่านี้จะต้องอาศัยวิเคราะห์ข้อมูลจากการวัดขนาด การชั่ง น้าหนัก และการคานวณต่างๆ จึงเรียกลักษณะแบบนี้ว่า ลักษณะทางปริมาณ (quantitative trait หรือ metric trait) ยีนที่ควบคุมลักษณะแบบนี้เรียกว่า พอลิยีน (polygene) หรือ มัลติเปิล ยีน (multiple gene) ซึ่งอาจมีตั้งแต่ 2 ถึง 40 คู่ และอาจอยู่บนโครโมโซมคู่เดียวกันหรือกระจัด กระจายอยู่บนโครโมโซมหลายคู่ การแสดงออกของลักษณะที่ควบคุมโดยพอลิยีนนี้มักแปรผันไป ตามอิทธิพลของสิ่งแวดล้อม ตัวอย่างหนึ่งของการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรมที่ถูกควบคุมโดยพอลิยีน คือสีของเมล็ดข้าว สาลี ซึ่งมียีนควบคุม 3 คู่ ถ้ากาหนดให้ R1 R2 R3 เป็นยีนที่ทาให้เมล็ดข้าวสาลีมีสีแดงส่วนแอลลีล ของยีนเหล่านี้ คือ r1 r2 และ r3 เป็นยีนที่ทาให้เมล็ดข้าวสาลีไม่มีสี ยีนที่ควบคุมการมีสีหรือไม่มี สีจะแสดงออกได้เท่าๆกัน ดังนั้นเมล็ดข้าวสาลีที่มีจีโนไทป์ r1 r1 r2 r2 r3r3 จะแสดงลักษณะ เมล็ดสีขาว ส่วนพวกที่มีจีโนไทป์ R1R1 R2R2 R3R3 จะแสดงลักษณะเมล็ดสีแดงเข้ม ถ้าจีโนไทป์ มียีนควบคุมสีแดงจานวนมากขึ้น สีของเมล็ดจะเข้มขึ้นเป็นลาดับ
- 24. ลักษณะทางพันธุกรรมที่ควบคุมด้วยพอลิยีน ยีนแต่ละคู่แสดงผลแบบบวกสะสม(additive effect) ถ้ากาหนดให้ยีน 3 ตาแหน่งจะได้สัดส่วนทาง ฟีโนไทป์ ของลูกรุ่น F2 คือ 1/64 , 6/64 , 15/64 20/64 , 15/64 , 6/64 1/64 ตามลาดับ ปฏิกิริยาการข่มของยีนต่างตาแหน่ง (epistasis) คือ การเกิดปฏิกิริยาร่วมระหว่างยีนที่อยู่คนละ ตาแหน่ง (locus) ซึ่งมีผลให้ยีนจากตาแหน่งหนึ่งไปเปลี่ยนแปลงอิทธิพลของยีน ณ อีกตาแหน่ง หนึ่งได้ ซึ่งอาจเกิดขึ้นระหว่างยีนจาก 2 ตาแหน่งหรือมากกว่าก็ได้ ที่ควบคุมลักษณะปรากฎ (phenotype) เดียวกัน ยีนที่ข่มตัวอื่นเรียกว่า epistatic gene ส่วนยีนที่ถูกข่ม เรียกว่า “hypostatic gene” ประเภทของ Epistasis 1. Complementary epistasis : ต้องการผลิตผลที่สร้างจากยีนทั้งสองตาแหน่งเพื่อการแสดง phenotype เช่น หงอนไก่ หรือ non epistatic interaction
- 25. 2. Recessive epistasis: ควบคุมด้วยยีน 2 คู่ โดย homozygous recessive ของยีนตาแหน่ง หนึ่ง สามารถข่มการแสดงออกของยีนอีกตาแหน่งหนึ่งได้ เช่น สีขนแมว 3. Dominant epistasis : ควบคุมด้วยยีน 2 คู่ โดย dominance allele ของตาแหน่งหนึ่ง สามารถข่มการแสดงออกของยีนอีกตาแหน่งหนึ่งได้ เช่น สีขนแกะ 4. Duplicate recessive epistasis : ยีนทั้ง 2 ตาแหน่ง ทาให้เกิด phenotype ที่เหมือนกัน แต่ homozygous recessive genotype ของยีนตาแหน่งหนึ่ง สามารถข่มการแสดงออกของยีนอีก ตาแหน่งหนึ่งได้เช่นเดียวกันกับ recessive epistasis ทั่วไป เช่น ยีนที่ควบคุมลักษณะขน กามะหยี่ของกระต่าย 5. Duplicate dominant epistasis : ยีนทั้ง 2 ตาแหน่ง ทาให้เกิด phenotype ที่เหมือนกัน แต่ dominant allele ของตาแหน่งหนึ่ง สามารถข่มการแสดงออกของยีนอีกตาแหน่งหนึ่งได้ เช่นเดียวกันกับ dominant epistasis ทั่วไป เช่น ยีนที่ควบคุมลักษณะหน้าสีขาวของวัวแบบ Simmental และ แบบ Hereford ลีทัลจีน (lethal gene) เป็นจีนที่ทาให้เกิดความผิดปกติในการเจริญของเอมบริโอ มีผลทาให้ เอมบริโอตายก่อน จะทาการสืบพันธุ์ได้เมื่ออยู่ในสภาพฮอมอไซโกตหรือเมื่ออยู่ในสภาพเฮเทอโร
- 26. ไซโกต อาจจะแสดงออกหรือไม่ก็ได้ ลีทัลจีนอาจแสดงเป็นลักษณะเด่นหรือด้อยก็ได้ แต่พวกที่มี ลักษณะเด่นมักจะทาให้สิ่งมีชีวิตที่มีจีนนั้นตายไปทันที จีนนี้เมื่อเกิดขึ้นจึงไม่มีโอกาสถูกถ่ายทอด ไปสู่รุ่นลูกต่อไปได้ นักเรียนร่วมแสดงความคิดเห็นและซักถามข้อสงสัยเกี่ยวกับความหมายและความสาคัญของ ส่วนขยายของหลักพันธุศาสตร์เมนเดล รูปแบบที่แสดงถึงลักษณะทางพันธุกรรมในส่วนขยายของหลักพันธุ ศาสตร์เมนเดลอีกทั้งการประยุกต์ใช้ในการศึกษาชีววิทยาในระดับสูงต่อไป ขั้นสรุป : : ครูและนักเรียนร่วมกันสรุปความรู้เป็น concept map หรือ mind map พร้อม กับทาใบงานหรือใบกิจกรรมเพื่อตรวจสอบความเข้าใจเกี่ยวกับความหมายและความสาคัญของส่วนขยายของ หลักพันธุศาสตร์เมนเดล รูปแบบที่แสดงถึงลักษณะทางพันธุกรรมในส่วนขยายของหลักพันธุศาสตร์เมนเดลอีก ทั้งการประยุกต์ใช้ในการศึกษาชีววิทยาในระดับสูง 9. สื่อ / อุปกรณ์ / แหล่งเรียนรู้ 9.1 เอกสารหน่วยการเรียนรู้ที่เน้นการเรียนรู้แบบสืบค้น วิชาชีววิทยา สาระการเรียนรู้เพิ่มเติม ว 30246 ผู้เขียน นางถนิมาภรณ์ ตั้งตรัยรัตนกุล กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา 9.2 หนังสือเรียนรายวิชาเพิ่มเติม ชีววิทยา เล่ม 4 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ ผู้แต่ง สถาบัน ส่งเสริมการส่งวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (สสวท.) กระทรวงศึกษาธิการ 9.3 คู่มือครูรายวิชาเพิ่มเติม ชีววิทยา เล่ม 4 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ ผู้แต่ง สถาบันส่งเสริม การส่งวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (สสวท.) กระทรวงศึกษาธิการ 9.4 ห้องสมุดหม่อมหลวงปิ่น มาลากุล โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา 9.5 เว็ปไซต์อ้างอิงแหล่งข้อมูล เรื่อง ส่วนขยายของหลักเมนเดล: google.com 9.6 เว็ปไซต์สื่อมัลติมีเดีย เรื่อง ส่วนขยายของหลักเมนเดล: youtube.com 9.7 สื่อเทคโนโลยี power point ประกอบการเรียนรู้ เรื่อง ส่วนขยายของหลักเมนเดล
- 27.
- 28. แผนการจัดการเรียนรู้ที่ 5 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ รายวิชาว302446 ชีววิทยา 6 ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 การถ่ายทอดทางพันธุกรรม เรื่อง ลักษณะพันธุกรรมบนโครโมโซม เวลา 3 ชั่วโมง ผู้สอน นายวิชัย ลิขิตพรรักษ์ ครู คศ.1 โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา ******************************************************************************************* 1. มาตรฐานการเรียนรู้ ว 1.2 ม.4-6/1 อธิบายกระบวนการถ่ายทอดสารพันธุกรรม การแปรผันทางพันธุกรรม มิวเทชัน และการเกิด ความหลากหลายทางชีวภาพ ว 8.1 ใช้กระบวนการทางวิทยาศาสตร์และจิตวิทยาศาสตร์ในการสืบเสาะหาความรู้ การแก้ปัญหา รู้ว่า ปรากฏการณ์ทางธรรมชาติที่เกิดขึ้นส่วนใหญ่มีรูปแบบที่แน่นอน สามารถอธิบายและตรวจสอบได้ ภายใต้ ข้อมูลและเครื่องมือที่มีอยู่ในช่วงเวลานั้นๆ เข้าใจว่า วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี สังคม และสิ่งแวดล้อม มีความ เกี่ยวข้องสัมพันธ์กัน ตัวชี้วัด / ผลการเรียนรู้ อธิบายความหมายและกระบวนการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรมบนโครโมโซม และเขียน เปรียบเทียบความแตกต่างระหว่างลักษณะพันธุกรรมที่ถ่ายทอดบนโครโมโซมร่างกายกับโครโมโซมเพศ 2. จุดประสงค์การเรียนรู้ 2.1 อธิบายความหมายและความสาคัญของการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรมบนโครโมโซมได้อย่างถูกต้อง 2.2 สามารถเขียนเปรียบเทียบความแตกต่างระหว่างลักษณะพันธุกรรมที่ถ่ายทอดบนโครโมโซมร่างกายกับ โครโมโซมเพศได้อย่างถูกต้อง 2.3 ตระหนักความสาคัญของการศึกษาลักษณะพันธุกรรมที่ถ่ายทอดบนโครโมโซมในสิ่งมีชีวิตต่อการพัฒนา ด้านเทคโนโลยีทางชีวภาพ 3. สาระแกนกลาง / สาระสาคัญ ยีนมีตาแหน่งอยู่บน autosome และ sex chormosome ซึ่งถ่ายทอดลักษณะเป็นไปตามกฎ ของเมนเดล ตัวอย่างเช่น ยีนเด่นบน autosome ได้แก่ เนื้องอกเยื่อประสาท ชนิด type I และ type II ส่วนยีนด้อยบน autosome ได้แก่ กลุ่มอาการผิวเผือก เป็นต้น ระบบการกาหนดเพศแบบต่างๆในสัตว์ต่างชนิดกัน การกาหนดเพศ (sex determination) ใน สิ่งมีชีวิตขึ้นอยู่กับชนิดของโครโมโซมเพศ เช่น ระบบ X-Y ระบบ X-O ระบบ diploid-haploid และระบบ Z-W ยีนในโครโมโซมเดียวกันจะถ่ายทอดไปด้วยกัน เรียกยีนเหล่านี้ว่า ลิงค์เกจ (linkage) ทาให้ ลักษณะบางลักษณะปรากฏคู่กัน แต่ลิงค์ยีนอาจแยกจากกันและเกิด การรวมกลุ่มของยีน ใหม่ (gene recombination) จากการครอสซิงโอเวอร์ (Crossing over) ของฮอมอโลกัส โครโมโซมในระยะโพรเฟส 1 ของไมโอซิส ทาให้เกิดการแปรผันทางพันธุกรรม ซึ่งมีความสาคัญ ต่อวิวัฒนาการ การแลกเปลี่ยนระหว่างกลุ่มยีน จะเกิดขึ้นได้มากหรือน้อยขึ้นอยู่กับ ระยะห่าง ระหว่างยีน 2 กลุ่ม การถ่ายทอดลักษณะที่พบบนโครโมโซมร่างกาย มี 22 คู่ 2 แบบ ยีนเด่น (ลักยิ้ม นิ้วเกิน โรคเท้า แสนปม และคนแคระ) และยีนด้อย (ทาลัสซีเมีย : โลหิตจางมาแต่กาเนิด ดีซ่านไม่เติบโตสมอายุ ตับม้ามโต ดั้งจมูกยุบ กะโหลกศีรษะหนา โหนกแก้มสูง คางและกระดูกกรรไกรกว้าง ฟันบนยื่น
- 29. กระดูกเปราะ ผิวคล้า ติดเชื้อง่าย,ลักษณะผิวเผือก : ไม่สามารถผลิตเมลานิน ทาให้ผิวหนัง ขน ผม และตาไม่มีสี) โดยลักษณะที่พบในยีนด้อยนี้จะมีโอกาสเกิด 1 ใน 4 กรณีมีพ่อและแม่มียีน ด้อยแฝงอยู่ (พาหะ) การถ่ายทอดลักษณะที่พบบนโครโมโซมเพศ มี 1 คู่ 2 แบบ XX เป็นหญิง XY เป็นชาย ยีนที่พบ อยู่บนโครโมโซม X มักพบเป็นยีนด้อย เช่น ยีนตาบอดสี ยีนโรคภาวะบกพร่องเอนไซม์ กลูโคส-6- ฟอสเฟต ยีนโรคเลือดไหลไม่หยุด ลักษณะดังกล่าวจะพบในเพศชายมากกว่าเพศหญิง เนื่องจาก เพศชายมีโครโมโซม X เพียง 1 แท่ง แต่เพศหญิงมี X 2 แท่ง โอกาสเกิดในเพศชายจึงสูงกว่า เช่น ยีนตาบอดสีแทนด้วยยีนด้อย c ยีนตาปกติ C 4. สาระการเรียนรู้ ความรู้ (K) อธิบายความหมายและความสาคัญของการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรมบนโครโมโซม ทักษะ / กระบวนการ (P) เขียนเปรียบเทียบความแตกต่างระหว่างลักษณะพันธุกรรมที่ถ่ายทอดบน โครโมโซมร่างกายกับโครโมโซมเพศ คุณลักษณะอันพึงประสงค์ (A) ตระหนักความสาคัญของการศึกษาลักษณะพันธุกรรมที่ถ่ายทอดบน โครโมโซมในสิ่งมีชีวิตต่อการพัฒนาด้านเทคโนโลยีทางชีวภาพ 5. สมรรถนะ การคิด , การแก้ปัญหา, ทักษะชีวิต, การสื่อสาร และการใช้เทคโนโลยี 6. ชิ้นงาน / ภาระงานที่แสดงผลการเรียนรู้ สมุดบันทึก ,ใบงาน ,ใบกิจกรรม และ Concept map หรือ Mind map 7. การวัดและประเมินผล รายการประเมิน วิธีวัดผล เครื่องมือวัดผล เกณฑ์การประเมินผล 1. สมุดบันทึกการเรียน การสอนประจาบทเรียน 2. ใบงานแบบฝึกหัด ทบทวนประจาบทเรียน 3. ทดสอบเก็บคะแนน ประจาบทเรียน 4. แบบบันทึกการทา กิจกรรมประจาบทเรียน 1. ตรวจสมุดบันทึกการ เรียนการสอนประจา บทเรียน 2. ตรวจใบงาน แบบฝึกหัดทบทวน ประจาบทเรียน 3. ตรวจแบบทดสอบ เก็บคะแนนประจา บทเรียน 4. ตรวจแบบบันทึกการ ทากิจกรรมประจา บทเรียน 1. การสังเกต ตรวจสอบ เปรียบเทียบกับเนื้อหาที่ทา การเรียนการสอนประจา บทเรียนจริง 2. การตรวจสอบคาตอบกับ คาเฉลยใบงานแบบฝึกหัด ประจาบทเรียน 3. การตรวจสอบคาตอบกับ คาเฉลยแบบทดสอบประจา บทเรียน 4. การตรวจแบบบันทึกการ กิจกรรมประจาบทเรียน 1. ความถูกต้อง ครบถ้วน ในเนื้อหา ความเป็น ระเบียบเรียบร้อยสวยงาม ของการจดบันทึก 2. ความถูกต้องของ คาตอบอย่างน้อยไม่ต่า กว่า 80% 3. ความถูกต้องของ คาตอบอย่างน้อยไม่ต่า กว่า 50% 4. ความถูกต้อง ครบถ้วน ในเนื้อหาการบันทึก ความ เป็นระเบียบเรียบร้อย สวยงามของการจดบันทึก 8. กิจกรรมการเรียนรู้ ขั้นนา : ครูตั้งคาถามก่อนนาไปสู่การเรียนการสอนให้นักเรียนจะตอบคาถามเหล่านี้โดย อาศัยความรู้ความเข้าใจที่มีอยู่เดิม หรือจากประสบการณ์ที่นักเรียนเคยพบเห็นในชีวิตประจาวัน ว่า
- 30. > โครโมโซมคืออะไร มีลักษณะโครงสร้างสาคัญอย่างไร >โครโมโซมมีความสัมพันธ์กับกระบวนการถ่ายทอดทางพันธุกรรมในสิ่งมีชีวิตอย่างไร > นักเรียนคิดว่าหากลักษณะโครงสร้างของโครโมโซมมีความผิดปกติ จะส่งผลต่อกระบวนการ ถ่ายทอดทางพันธุกรรมสิ่งมีชีวิตหรือไม่ อย่างไร ครูเริ่มเปิดอภิปรายโดยให้นักเรียนร่วมกันแสดงความคิดเห็นว่าเพราะเหตุใดกระบวนการถ่ายทอด ลักษณะพันธุกรรมของสิ่งมีชีวิตต้องอยู่ในรูปแบบของโครโมโซม นักเรียนสามารถตั้งคาถามที่อยากรู้เพิ่มเติม หลังจากได้ร่วมกันอภิปรายในห้องเรียนแล้ว เช่น นักเรียนคิดว่าลักษณะของโครโมโซมในสิ่งมีชีวิตแต่ละชนิดมีความแตกต่างกันอย่างไรบ้าง (รูปแบบ/จานวน) ขั้นสอน : ครูอธิบายเนื้อหา “ลักษณะพันธุกรรมบนโครโมโซม” ว่า ยีนมีตาแหน่งอยู่บน autosome และ sex chormosome ซึ่งถ่ายทอดลักษณะเป็นไปตามกฎ ของเมนเดล ตัวอย่างเช่น o ยีนเด่นบน autosome ได้แก่ เนื้องอกเยื่อประสาท (neurofibromatosis) ชนิด type I และ type II เป็นความผิดปกติของยีน NF บนโครโมโซมคู่ 17 : type I และ 22 : type II หมู่เลือด Rh โดยยีน RHD บนโครโมโซมคู่ที่ 1 ควบคุมการสร้าง D antigen ถ้ามี (D) คือ Rh+ ถ้าไม่มี (d) คือ Rh- : erythroblastosis fetalis o ยีนด้อยบน autosome ได้แก่ กลุ่มอาการผิวเผือก (albinism) ผิดปกติยีน OCA ใน โครโมโซมคู่ที่ 15 สูญเสียการสร้างเมลานินของเซลล์ : Skin cancer by UV มะเร็งจอ ประสาทตา (retinoblastoma) ผิดปกติยีน RB1 ในโครโมโซมคู่ที่ 13 เกิดมะเร็งที่เรตินา ในเด็กเล็ก มักมีอายุต่ากว่า 5 ปี ธาลัสซีเมีย (Thalassemia) โลหิตจางแต่กาเนิดมีดีซ่าน ร่วมด้วย ตับม้ามโต หัวใจวาย แบ่งเป็น แอลฟาธาลัสซีเมีย (ยีนด้อยบนโครโมโซมคู่ที่ 16) เบต้าธาลัสซีเมีย (ยีนด้อยบนโครโมโซมคู่ที่ 11) ระบบการกาหนดเพศแบบต่างๆในสัตว์ต่างชนิดกัน การกาหนดเพศ (sex determination) ใน สิ่งมีชีวิตขึ้นอยู่กับชนิดของโครโมโซมเพศ ได้แก่ o ระบบ x-y ในคนและสัตว์เลี้ยงลูกลูกด้วยน้านมชนิดอื่นๆรวมทั้งพวกแมลงบางชนิด เพศ ของลูกขึ้นอยู่กับว่าสเปิร์มของพ่อมีโครโมโซม X หรือ Y
- 31. o ระบบ X-Oในพวกตั๊กแตน จิ้งหรีด แมลงสาป และแมลงอื่นๆบางชนิด มีโครโมโซมเพศ แบบเดียว ตัวเมียเป็น XX ตัวผู้เป็น XO (O= ศูนย์ ตัวผู้มีโครโมโซม X เพียงอย่างเดียว) เพศของลูกกาหนดโดยสเปิร์มมีหรือไม่มีโครโมโซม X o ระบบ Z-W ในพวกนก ปลาบางชนิด และแมลงบางชนิดรวมถึงพวกผีเสื้อ ในสัตว์เหล่านี้ เพศถูกกาหนดโดยโครโมโซมเพศที่มีอยู่ในเซลล์ไข่ เพื่อให้เห็นความแตกต่างของระบบ การกาหนดเพศจึงนิยมใช้อักษร Z และ W แทน X และ Y ตัวผู้เป็น ZZ และตัวเมียเป็น ZW o ระบบ haploid – diploid ในพวกผึ้งและมดไม่มีโครโมโซมเพศ ตัวเมียเกิดมาจากไข่ที่ ได้รับการปฏิสนธิ ดังนั้นจึงเป็น diploid ส่วนตัวผู้เกิดมาจากไข่ที่ไม่ได้รับการปฏิสนธิจึง เป็น haploid ยีนในโครโมโซมเดียวกันจะถ่ายทอดไปด้วยกัน เรียกยีนเหล่านี้ว่า ลิงค์เกจ (linkage) ทาให้ ลักษณะบางลักษณะปรากฏคู่กัน แต่ลิงค์ยีนอาจแยกจากกันและเกิด การรวมกลุ่มของยีน ใหม่ (gene recombination) จากการครอสซิงโอเวอร์ (Crossing over) ของฮอมอโลกัส โครโมโซมในระยะโพรเฟส 1 ของไมโอซิส ทาให้เกิดการแปรผันทางพันธุกรรม ซึ่งมีความสาคัญ ต่อวิวัฒนาการ การแลกเปลี่ยนระหว่างกลุ่มยีน จะเกิดขึ้นได้มากหรือน้อยขึ้นอยู่กับ ระยะห่าง ระหว่างยีน 2 กลุ่ม
- 32. o จากผลการทดลองดังกล่าวของมอร์แกนได้อธิบายว่าลักษณะสีตาของแมลงหวี่เกิดจาก ยีนที่ควบคุมลักษณะสีตา มีตาแหน่งอยู่บนโครโมโซมX โดยแอลลีนที่ควบคุมตาสีแดงจะ แสดงลักษณะข่มต่อแอลลีนที่ควบคุมตาสีขาว ส่วนโครโมโซม Y จะไม่มียีนที่ควบคุมสีตา ลูกแมลงหวี่เพศผู้จะได้รับโครโมโซม X มาจากแม่และโครโมโซม Y มาจากพ่อ ส่วนลูก แมลงหวี่เพศเมียจะได้รับโครโมโซม X มาจากพ่อและแม่ ซึ่งลูกเพศผู้ที่มียีนควบคุมตาสี ขาวเพียงแอลลีนเดียวก็จะแสดงลักษณะตาสีขาว ส่วนลูกแมลงหวี่เพศเมียจะแสดง ลักษณะตาสีขาวได้ก็ต่อเมื่อยีนควบคุมตาสีขาว 2 ยีน การถ่ายทอดลักษณะที่พบบนโครโมโซมร่างกาย มี 22 คู่ 2 แบบ ยีนเด่น (ลักยิ้ม นิ้วเกิน โรคเท้า แสนปม และคนแคระ) และยีนด้อย (ทาลัสซีเมีย : โลหิตจางมาแต่กาเนิด ดีซ่านไม่เติบโตสมอายุ ตับม้ามโต ดั้งจมูกยุบ กะโหลกศีรษะหนา โหนกแก้มสูง คางและกระดูกกรรไกรกว้าง ฟันบนยื่น กระดูกเปราะ ผิวคล้า ติดเชื้อง่าย ,ลักษณะผิวเผือก : ไม่สามารถผลิตเมลานิน ทาให้ผิวหนัง ขน ผม และตาไม่มีสี) โดยลักษณะที่พบในยีนด้อยนี้จะมีโอกาสเกิด 1 ใน 4 กรณีมีพ่อและแม่มียีน ด้อยแฝงอยู่ (พาหะ)
- 33. การถ่ายทอดลักษณะที่พบบนโครโมโซมเพศ มี1 คู่ 2 แบบ XX เป็นหญิง XY เป็นชาย ยีนที่พบ อยู่บนโครโมโซม X มักพบเป็นยีนด้อย เช่น ยีนตาบอดสี ยีนโรคภาวะบกพร่องเอนไซม์ กลูโคส-6- ฟอสเฟต ยีนโรคเลือดไหลไม่หยุด ลักษณะดังกล่าวจะพบในเพศชายมากกว่าเพศหญิง เนื่องจาก เพศชายมีโครโมโซม X เพียง 1 แท่ง แต่เพศหญิงมี X 2 แท่ง โอกาสเกิดในเพศชายจึงสูงกว่า เช่น ยีนตาบอดสีแทนด้วยยีนด้อย c ยีนตาปกติ C นักเรียนร่วมแสดงความคิดเห็นและซักถามข้อสงสัยเกี่ยวกับความหมายและกระบวนการ ถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรมบนโครโมโซม ความแตกต่างระหว่างลักษณะพันธุกรรมที่ถ่ายทอดบน โครโมโซมร่างกายกับโครโมโซมเพศอีกทั้งการประยุกต์ใช้ในการศึกษาชีววิทยาในระดับสูงต่อไป ขั้นสรุป : : ครูและนักเรียนร่วมกันสรุปความรู้เป็น concept map หรือ mind map พร้อม กับทาใบงานหรือใบกิจกรรมเพื่อตรวจสอบความเข้าใจเกี่ยวกับความหมายและกระบวนการถ่ายทอดลักษณะ ทางพันธุกรรมบนโครโมโซม ความแตกต่างระหว่างลักษณะพันธุกรรมที่ถ่ายทอดบนโครโมโซมร่างกายกับ โครโมโซมเพศอีกทั้งการประยุกต์ใช้ในการศึกษาชีววิทยาในระดับสูง 9. สื่อ / อุปกรณ์ / แหล่งเรียนรู้ 9.1 เอกสารหน่วยการเรียนรู้ที่เน้นการเรียนรู้แบบสืบค้น วิชาชีววิทยา สาระการเรียนรู้เพิ่มเติม ว 30246 ผู้เขียน นางถนิมาภรณ์ ตั้งตรัยรัตนกุล กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา 9.2 หนังสือเรียนรายวิชาเพิ่มเติม ชีววิทยา เล่ม 4 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ ผู้แต่ง สถาบัน ส่งเสริมการส่งวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (สสวท.) กระทรวงศึกษาธิการ 9.3 คู่มือครูรายวิชาเพิ่มเติม ชีววิทยา เล่ม 4 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ ผู้แต่ง สถาบันส่งเสริม การส่งวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (สสวท.) กระทรวงศึกษาธิการ 9.4 ห้องสมุดหม่อมหลวงปิ่น มาลากุล โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา 9.5 เว็ปไซต์อ้างอิงแหล่งข้อมูล เรื่อง ลักษณะพันธุกรรมบนโครโมโซม: google.com 9.6 เว็ปไซต์สื่อมัลติมีเดีย เรื่อง ลักษณะพันธุกรรมบนโครโมโซม: youtube.com 9.7 สื่อเทคโนโลยี power point ประกอบการเรียนรู้ เรื่อง ลักษณะพันธุกรรมบนโครโมโซม
- 34.
- 35. แผนการจัดการเรียนรู้ที่ 6 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ รายวิชาว302446 ชีววิทยา 6 ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 การถ่ายทอดทางพันธุกรรม เรื่อง พันธุประวัติและการขยายไบโนเมียล เวลา 3 ชั่วโมง ผู้สอน นายวิชัย ลิขิตพรรักษ์ ครู คศ.1 โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา ******************************************************************************************* 1. มาตรฐานการเรียนรู้ ว 1.2 ม.4-6/1 อธิบายกระบวนการถ่ายทอดสารพันธุกรรม การแปรผันทางพันธุกรรม มิวเทชัน และการเกิด ความหลากหลายทางชีวภาพ ว 8.1 ใช้กระบวนการทางวิทยาศาสตร์และจิตวิทยาศาสตร์ในการสืบเสาะหาความรู้ การแก้ปัญหา รู้ว่า ปรากฏการณ์ทางธรรมชาติที่เกิดขึ้นส่วนใหญ่มีรูปแบบที่แน่นอน สามารถอธิบายและตรวจสอบได้ ภายใต้ ข้อมูลและเครื่องมือที่มีอยู่ในช่วงเวลานั้นๆ เข้าใจว่า วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี สังคม และสิ่งแวดล้อม มีความ เกี่ยวข้องสัมพันธ์กัน ตัวชี้วัด / ผลการเรียนรู้ อธิบายความหมาย ความสาคัญและกระบวนการศึกษาพันธุประวัติและบทขยายไบโนเมียล และเขียนสรุปเทคนิคการพิจารณารูปแบบการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรมจากพันธุประวัติและการคานวณ โดยใช่บทขยายไบโนเมียล 2. จุดประสงค์การเรียนรู้ 2.1 อธิบายความหมาย ความสาคัญและกระบวนการศึกษาพันธุประวัติและการคานวณทางพันธุศาสตร์โดยใช้ บทขยายไบโนเมียลได้อย่างถูกต้อง 2.2 สามารถเขียนสรุปเทคนิคการพิจารณารูปแบบการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรมจากพันธุประวัติและการ คานวณโดยใช้บทขยายไบโนเมียลได้อย่างถูกต้อง 2.3 ตระหนักความสาคัญของการศึกษาพันธุประวัติของมนุษย์และเทคนิคการคานวณทางพันธุศาสตร์โดยใช้ ขยายไบโนเมียลต่อการพัฒนาด้านเทคโนโลยีทางชีวภาพ 3. สาระแกนกลาง / สาระสาคัญ นักวิจัยได้พัฒนากรรมวิธีการศึกษาพันธุศาสตร์ของมนุษย์ เพื่อทราบว่าลักษณะกรรมพันธุ์นั้นมี การถ่ายทอดแบบใด และสามารถคาดคะเนได้ว่าลักษณะกรรมพันธุ์นั้นมีโอกาสเกิดขึ้นได้มากน้อย เพียงใดในคู่แต่งงานแต่ละคู่ ซึ่งเป็นประโยชน์อย่างยิ่งในการวางแผนสาหรับครอบครัวที่มียีนที่ ผิดปกติอยู่ เทคนิคที่นิยมใช้กันอยู่คือ การวิเคราะห์สายสัมพันธ์ของกลุ่มเครือญาติ (pedigree analysis) เทคนิคการพิจารณารูปแบบของพงศาวลีว่าเป็นการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรมแบบใด o Autosomal dominance : 1) ลักษณะมัจะปรากฏทุกรุ่น 2) อาจพบการถ่ายทอดจาก พ่อไปลูกชาย o X-linked dominance : 1) ลักษณะมักจะปรากฏทุกรุ่น 2) ต้องไม่พบการถ่ายทอดจาก พ่อไปลูกชาย 3) หากมีพ่อเป็นโรคแล้ว ต้องถ่ายทอดลักษณะไปให้ลูกสาวเสมอ o Autosomal recessive : 1) ลักษณะมักจะปรากฏเว้นรุ่น 2) หากพ่อแม่ปกติและลูก เป็นโรคแล้ว พ่อแม่ต้องเป็นพาหะอย่างแน่นอน 3) ลักษณะจะมีโอกาสแสดงมากขึ้นหาก มีการแต่งงานในเครือญาติ
- 36. o X-linked recessive: 1) มักเกิดในลูกชายที่แม่เป็นพาหะ 2) ผู้ชายมีกาสเกิดโรค มากกว่าผู้หญิง พันธุกรรมนอกนิวเคลียส (extrachromosomal inheritance) ในไซโทพลาสซึมมีสารพันธุกรรม อยู่ใน mitochondria และ chloroplast ด้วย ซึ่งการถ่ายทอดลักษณะเหล่านี้ จะถ่ายทอดผ่าน แม่เท่านั้น เพราะการปฏิสนธิของไข่กับอสุจินั้น อสุจิจะใช้เฉพาะนิวเคลียสของตัวเองผสมเข้ากับ เซลล์ไข่ทั้งหมดที่มีไซโทซอลและออร์แกแนลล์ต่างๆอยู่ ลักษณะในไซโทพลาสซึมฝ่ายพ่อจึงหายไป การขยายไบโนเมียล (Binomial extention) การคานวณหาความน่าจะเป็นของโอกาสในการเกิด เหตุการณ์แต่ละเหตุการณ์ที่มีโอกาสเป็นไปได้ทั้งหมด โดยแต่ละเหตุการณ์ไม่สามารถเกิดขึ้น พร้อมกันได้ การขยายไบโนเมียลคานวณจากการขยายค่า (p+q)n โดย p และ q เป็นค่าโอกาสที่จะเกิดของ เหตุการณ์ 2 เหตุการณ์ , n คือ ขนาดของกลุ่มที่เกี่ยวข้อง 4. สาระการเรียนรู้ ความรู้ (K) อธิบายความหมาย ความสาคัญและกระบวนการศึกษาพันธุประวัติและการคานวณทาง พันธุศาสตร์โดยใช้บทขยายไบโนเมียล ทักษะ / กระบวนการ (P) เขียนสรุปเทคนิคการพิจารณารูปแบบการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรม จากพันธุประวัติและการคานวณโดยใช้บทขยายไบโนเมียล คุณลักษณะอันพึงประสงค์ (A) ตระหนักความสาคัญของการศึกษาพันธุประวัติของมนุษย์และเทคนิค การคานวณทางพันธุศาสตร์โดยใช้ขยายไบโนเมียลต่อการพัฒนาด้านเทคโนโลยีทางชีวภาพ 5. สมรรถนะ การคิด , การแก้ปัญหา, ทักษะชีวิต, การสื่อสาร และการใช้เทคโนโลยี 6. ชิ้นงาน / ภาระงานที่แสดงผลการเรียนรู้ สมุดบันทึก ,ใบงาน ,ใบกิจกรรม และ Concept map หรือ Mind map 7. การวัดและประเมินผล รายการประเมิน วิธีวัดผล เครื่องมือวัดผล เกณฑ์การประเมินผล 1. สมุดบันทึกการเรียน การสอนประจาบทเรียน 2. ใบงานแบบฝึกหัด ทบทวนประจาบทเรียน 3. ทดสอบเก็บคะแนน ประจาบทเรียน 4. แบบบันทึกการทา กิจกรรมประจาบทเรียน 1. ตรวจสมุดบันทึกการ เรียนการสอนประจา บทเรียน 2. ตรวจใบงาน แบบฝึกหัดทบทวน ประจาบทเรียน 3. ตรวจแบบทดสอบ เก็บคะแนนประจา บทเรียน 4. ตรวจแบบบันทึกการ ทากิจกรรมประจา บทเรียน 1. การสังเกต ตรวจสอบ เปรียบเทียบกับเนื้อหาที่ทา การเรียนการสอนประจา บทเรียนจริง 2. การตรวจสอบคาตอบกับ คาเฉลยใบงานแบบฝึกหัด ประจาบทเรียน 3. การตรวจสอบคาตอบกับ คาเฉลยแบบทดสอบประจา บทเรียน 4. การตรวจแบบบันทึกการ กิจกรรมประจาบทเรียน 1. ความถูกต้อง ครบถ้วน ในเนื้อหา ความเป็น ระเบียบเรียบร้อยสวยงาม ของการจดบันทึก 2. ความถูกต้องของ คาตอบอย่างน้อยไม่ต่า กว่า 80% 3. ความถูกต้องของ คาตอบอย่างน้อยไม่ต่า กว่า 50% 4. ความถูกต้อง ครบถ้วน ในเนื้อหาการบันทึก ความ เป็นระเบียบเรียบร้อย สวยงามของการจดบันทึก
- 37. 8. กิจกรรมการเรียนรู้ ขั้นนา :ครูตั้งคาถามก่อนนาไปสู่การเรียนการสอนให้นักเรียนจะตอบคาถามเหล่านี้โดย อาศัยความรู้ความเข้าใจที่มีอยู่เดิม หรือจากประสบการณ์ที่นักเรียนเคยพบเห็นในชีวิตประจาวัน ว่า > พันธุประวัติคืออะไร มีลักษณะสาคัญอย่างไรต่อการศึกษาลักษณะถ่ายทอดพันธุกรรม > กระบวนการวินิจฉัยโรคทางพันธุกรรมของมนุษย์มีความสัมพันธ์กับการศึกษาพันธุประวัติ หรือไม่ อย่างไร > นักเรียนคิดว่าหากการคานวณโอกาสของลักษณะพันธุกรรมที่เกิดขึ้นในสิ่งมีชีวิตมีความ ต่อเนื่องกันหลายๆ รุ่นและมียีนควบคุมลักษณะดังกล่าวจานวนหลายยีน บทขยายไบโนเมียล สามารถนามาใช้ได้หรือไม่ อย่างไร ครูเริ่มเปิดอภิปรายโดยให้นักเรียนร่วมกันแสดงความคิดเห็นว่าเพราะเหตุใดการศึกษาพันธุประวัติจึงมี ความสาคัญต่อการวินิจฉัยโรคทางพันธุกรรมที่เกิดขึ้นในมนุษย์ได้ นักเรียนสามารถตั้งคาถามที่อยากรู้เพิ่มเติม หลังจากได้ร่วมกันอภิปรายในห้องเรียนแล้ว เช่น นักเรียนคิดว่าลักษณะของโรคทางพันธุกรรมที่มีสาเหตุมาจากยีนและโครโมโซมที่แตกต่างกันนั้นจะส่งผลต่อ รูปแบบแผนผังพันธุประวัติอย่างไรบ้าง ขั้นสอน : ครูอธิบายเนื้อหา “พันธุประวัติและการขยายไบโนเมียล” ว่า นักวิจัยได้พัฒนากรรมวิธีการศึกษาพันธุศาสตร์ของมนุษย์ เพื่อทราบว่าลักษณะกรรมพันธุ์นั้นมี การถ่ายทอดแบบใด และสามารถคาดคะเนได้ว่าลักษณะกรรมพันธุ์นั้นมีโอกาสเกิดขึ้นได้มากน้อย เพียงใดในคู่แต่งงานแต่ละคู่ ซึ่งเป็นประโยชน์อย่างยิ่งในการวางแผนสาหรับครอบครัวที่มียีนที่ ผิดปกติอยู่ เทคนิคที่นิยมใช้กันอยู่คือ การวิเคราะห์สายสัมพันธ์ของกลุ่มเครือญาติ (pedigree analysis) เทคนิคการพิจารณารูปแบบของพงศาวลีว่าเป็นการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรมแบบใด o Autosomal dominance : 1) ลักษณะมัจะปรากฏทุกรุ่น 2) อาจพบการถ่ายทอดจาก พ่อไปลูกชาย
- 38. o X-linked dominance: 1) ลักษณะมักจะปรากฏทุกรุ่น 2) ต้องไม่พบการถ่ายทอดจาก พ่อไปลูกชาย 3) หากมีพ่อเป็นโรคแล้ว ต้องถ่ายทอดลักษณะไปให้ลูกสาวเสมอ o Autosomal recessive : 1) ลักษณะมักจะปรากฏเว้นรุ่น 2) หากพ่อแม่ปกติและลูก เป็นโรคแล้ว พ่อแม่ต้องเป็นพาหะอย่างแน่นอน 3) ลักษณะจะมีโอกาสแสดงมากขึ้นหาก มีการแต่งงานในเครือญาติ o X-linked recessive : 1) มักเกิดในลูกชายที่แม่เป็นพาหะ 2) ผู้ชายมีกาสเกิดโรค มากกว่าผู้หญิง พันธุกรรมนอกนิวเคลียส (extrachromosomal inheritance) ในไซโทพลาสซึมมีสารพันธุกรรม อยู่ใน mitochondria และ chloroplast ด้วย ซึ่งการถ่ายทอดลักษณะเหล่านี้ จะถ่ายทอดผ่าน แม่เท่านั้น เพราะการปฏิสนธิของไข่กับอสุจินั้น อสุจิจะใช้เฉพาะนิวเคลียสของตัวเองผสมเข้ากับ เซลล์ไข่ทั้งหมดที่มีไซโทซอลและออร์แกแนลล์ต่างๆอยู่ ลักษณะในไซโทพลาสซึมฝ่ายพ่อจึงหายไป การขยายไบโนเมียล (Binomial extention) การคานวณหาความน่าจะเป็นของโอกาสในการเกิด เหตุการณ์แต่ละเหตุการณ์ที่มีโอกาสเป็นไปได้ทั้งหมด โดยแต่ละเหตุการณ์ไม่สามารถเกิดขึ้น พร้อมกันได้
- 39. การขยายไบโนเมียลคานวณจากการขยายค่า (p+q)nโดย p และ q เป็นค่าโอกาสที่จะเกิดของ เหตุการณ์ 2 เหตุการณ์ , n คือ ขนาดของกลุ่มที่เกี่ยวข้อง นักเรียนร่วมแสดงความคิดเห็นและซักถามข้อสงสัยเกี่ยวกับความหมาย ความสาคัญและ กระบวนการศึกษาพันธุประวัติและการคานวณทางพันธุศาสตร์โดยใช้บทขยายไบโนเมียล เทคนิคการพิจารณา รูปแบบการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรมจากพันธุประวัติและการคานวณโดยใช้บทขยายไบโนเมียลอีกทั้ง การประยุกต์ใช้ในการศึกษาชีววิทยาในระดับสูงต่อไป ขั้นสรุป : ครูและนักเรียนร่วมกันสรุปความรู้เป็น concept map หรือ mind map พร้อม กับทาใบงานหรือใบกิจกรรมเพื่อตรวจสอบความเข้าใจเกี่ยวกับความหมาย ความสาคัญและกระบวนการศึกษา พันธุประวัติและการคานวณทางพันธุศาสตร์โดยใช้บทขยายไบโนเมียล เทคนิคการพิจารณารูปแบบการ ถ่ายทอดลักษณะทางพันธุกรรมจากพันธุประวัติและการคานวณโดยใช้บทขยายไบโนเมียลอีกทั้งการ ประยุกต์ใช้ในการศึกษาชีววิทยาในระดับสูง 9. สื่อ / อุปกรณ์ / แหล่งเรียนรู้ 9.1 เอกสารหน่วยการเรียนรู้ที่เน้นการเรียนรู้แบบสืบค้น วิชาชีววิทยา สาระการเรียนรู้เพิ่มเติม ว 30246 ผู้เขียน นางถนิมาภรณ์ ตั้งตรัยรัตนกุล กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา 9.2 หนังสือเรียนรายวิชาเพิ่มเติม ชีววิทยา เล่ม 4 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ ผู้แต่ง สถาบัน ส่งเสริมการส่งวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (สสวท.) กระทรวงศึกษาธิการ
- 40. 9.3 คู่มือครูรายวิชาเพิ่มเติม ชีววิทยาเล่ม 4 กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ ผู้แต่ง สถาบันส่งเสริม การส่งวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (สสวท.) กระทรวงศึกษาธิการ 9.4 ห้องสมุดหม่อมหลวงปิ่น มาลากุล โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา 9.5 เว็ปไซต์อ้างอิงแหล่งข้อมูล เรื่อง พันธุประวัติและการขยายไบโนเมียล: google.com 9.6 เว็ปไซต์สื่อมัลติมีเดีย เรื่อง พันธุประวัติและการขยายไบโนเมียล: youtube.com 9.7 สื่อเทคโนโลยี power point ประกอบการเรียนรู้ เรื่อง พันธุประวัติและการขยายไบโนเมียล 10. บันทึกหลังการสอน ผลการสอน ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ปัญหาและอุปสรรค ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… แนวทางแก้ไข ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… บันทึกเพิ่มเติม ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ลงชื่อ.................................................. (นายวิชัย ลิขิตพรรักษ์) ครูผู้สอน
- 41. โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา รายวิชาชีววิทยา 6(ว30246) ครูวิชัย ลิขิตพรรักษ์ ชื่อ-นามสกุล.................................................................................................ชั้น............ห้อง............เลขที่............ ใบกิจกรรม เรื่อง การถ่ายทอดทางพันธุกรรม คาชี้แจง ให้นักเรียนสรุปบทเรียนในรูปแบบ concept map หรือ mind map ตามความเข้าใจอย่างถูกต้อง พร้อมตกแต่งระบายสีอย่างสวยงาม
- 42. แบบสังเกตการตอบคาถามและการร่วมกิจกรรมหน้าชั้น ระดับชั้น ............. เรื่อง...............................................วันที่ .......... เดือน .......................พ.ศ............. คาชี้แจง ครูผู้สอนประเมินนักเรียนโดยใช้วิธีสังเกตในขณะดาเนินการสอน แล้วให้ระดับคะแนนดังนี้ 3 เมื่อปฏิบัติบ่อยๆ 2 เมื่อปฏิบัติบางครั้ง 1 เมื่อไม่ปฏิบัติหรือปฏิบัติน้อยมาก ที่ ชื่อ-สกุล การตอบคาถาม การร่วมกิจกรรม การแสดงความคิดเห็น การซักถาม รวมคะแนน ระดับคะแนน 10-12 7-9 4-6 3 3 3 3 12 ดี พอใช้ ปรับปรุง ลงชื่อ.................................................. (นายวิชัย ลิขิตพรรักษ์) ครูผู้สอน
- 43. แบบประเมินการทางานกลุ่มในชั้นเรียนของนักเรียน รายวิชา.................... เรื่อง .............................................วันที่.......... เดือน ........................... พ.ศ............ ที่ ชื่อ-สกุล ประเด็นการประเมิน/คะแนน ระดับคะแนน ความรับผิดชอบของ แต่ละคน การมีส่วนร่วมในการ ทางาน ความคิดสร้างสรรค์ ผลงาน รวม 20-25 12-19 5-11 5 5 5 10 25 ดี พอใช้ ปรับปรุง เกณฑ์การให้คะแนน 5 เมื่อพฤติกรรมโดดเด่นชัดเจนดีมากเป็นแบบอย่างให้แก่ผู้อื่น 4 เมื่อพฤติกรรมโดดเด่นดี 3 เมื่อพฤติกรรมเทียบเท่ากันทั่วไปเป็นไปตามที่กาหนด 2 เมื่อพฤติกรรมไม่ค่อยโดดเด่นและต่ากว่ามาตรฐานทั่วไป 1 เมื่อพฤติกรรมไม่เหมาะสม ไม่ค่อยแสดงออกหรือให้ความร่วมมือ ลงชื่อ.................................................. (นายวิชัย ลิขิตพรรักษ์) ครูผู้สอน