บทที่ 3 สืบพันธุ์เจริญเติบโตสัตว์ รายวิชาชีววิทยา 4 ภาคเรียน 1 /2567_ครูวิชัย.pdf

บทที่ 3 ระบบสืบพันธุ์และการเจริญเติบโตของสัตว์
รายวิชาชีววิทยา 4 รหัส ว30244 ภาคเรียนที่ 1
ปีการศึกษา 2567 ระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6
นายวิชัย ลิขิตพรรักษ์
ตาแหน่งครู วิทยฐานะ ครูชานาญการพิเศษ (คศ.3)
กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี โรงเรียนวัดราชบพิธ
สานักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาเขต 1 กรุงเทพมหานคร

แนะนาครูผู้สอน
นายวิชัย ลิขิตพรรักษ์ ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครูชานาญการพิเศษ (คศ.3)
ประวัติการศึกษา :
◦ พ.ศ. 2545 ระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 (วิทย์-คณิต) โรงเรียนวัดราชบพิธ สพม.กท.1 (ร.บ.116)
◦ พ.ศ. 2549 วิทยาศาสตรบัณฑิต (เกรียตินิยมอันดับ 2) สาขาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์
มหาวิทยาลัยมหิดล
◦ พ.ศ. 2551 ศึกษาศาสตรบัณฑิต สาขาวิชาศึกษาศาสตร์ เอกเทคโนโลยีและสื่อสารการศึกษา
มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
◦ พ.ศ. 2552 ประกาศนียบัตรบัณฑิตวิชาชีพครู คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนดุสิต
◦ พ.ศ. 2555 สาธารณสุขศาสตรบัณฑิต สาขาวิชาวิทยาศาสตร์สุขภาพ เอกสาธารณสุขศาสตร์
มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
◦ พ.ศ. 2558 ศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาการประเมินและการวิจัยทางการศึกษา
เอกวิจัยทางการศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคาแหง

การเรียนรู้ที่มีส่วนร่วมของนักเรียน :Active learning
สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
ครูวิชัยลิขิตพรรักษ์ ตาแหน่งครู วิทยฐานะครูชานาญการพิเศษ(คศ.3)กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี โรงเรียนวัดราชบพิธ สพม.กท.1

Reproduction การเพิ่มจานวนสิ่งมีชีวิตดารงเผ่าพันธุ์เป็นสมบัติสาคัญที่สุด แบ่ง 2 แบบ
คือ Asexual เกิดเร็วจานวนมากลักษณะเหมือนเดิมสิ่งแวดล้อมคงที่ และ Sexual เกิดช้าจานวนน้อย
มีความหลากหลายสิ่งแวดล้อมเปลี่ยนแปลง

Asexual อาศัย mitosis เช่น แตกหน่อไฮดรา (budding) แบ่ง 2 ส่วนพารามีเซียม
(binary fission) สร้างสปอร์รา (sporulation) งอกใหม่ดาวทะเล (regeneration) หักหรือขาด
ท่อนตัวตืด (fragmentation) ยกเว้น endospore พักตัวแบคทีเรีย
Endospore : reproduction

Sexual รุ่นลูกแตกต่างหลากหลาย ส่วนใหญ่มีการสร้าง sex cell หรือ gamete โดย
meiosis ที่ลดโครโมโซมครึ่งหนึ่ง และ fertilization โดยการรวมนิวเคลียส sperm กับ egg หรือ
ovum ซึ่งจะได้ zygote เจริญพัฒนาต่อเป็น embryo

Sexual สัตว์ แบ่ง 2 กลุ่ม คือ bisexual หรือ monoecious หรือกะเทย (hermaphrodite) มี
fertilization 2 แบบ คือ self เซลล์สืบพันธุ์ 2 ชนิดเจริญพร้อมกัน เช่น ตัวตืด ส่วน cross จะไม่
พร้อมกัน เช่น พลานาเรีย ไส้เดือนดิน ไฮดรา

unisexual หรือ dioecious แบ่ง fertilization 2 ประเภท ได้แก่ external พบในสัตว์น้า และ
internal พบทั้งสัตว์น้าและบก แบ่งการออกลูก 3 กลุ่ม 1. เป็นไข่ (Oviparous) 2. เป็นตัวแต่พัฒนา
จากไข่ในตัวแม่ (Ovoviviparous) 3. เป็นตัว (Viviparous) แม่มีมดลูก

เพิ่มเติม:สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้านมบาง
ชนิดจัดเป็นoviparous ได้ คือ
ตุ่นปากเป็ดกับตัวกินมดหนามเม่น

ปลาเข็ม
ปลาสอด
ปลาสร้อย
ปลาหางนกยูง
เพิ่มเติม:ปลากระดูก
แข็งบางชนิด จัดเป็น
ovoviviparousส่วน
ใหญ่ปลากระดูกอ่อน

กระบวนการปฏิสนธิภายนอก : acrosomal and cortical reactions ตัวอย่าง เม่นทะเล
1.สัมผัส
(jelly coat)
2.ปล่อย enzyme
ย่อย jelly coat
(acrosome)
3.จับ receptor
(vitelline layer)
6.ป้องกัน
sperm ตัวอื่น
(fertilization
membrane)
4.รวมเยื่อหุ้มเซลล์
egg กับ sperm
5.นิวเคลียส
sperm เข้า egg

กระบวนการปฏิสนธิภายใน : acrosomal and cortical reactions ตัวอย่าง มนุษย์
1.สัมผัส
(corona
radiata)
2.ปล่อย enzyme
6.ป้องกัน
sperm ตัวอื่น
(fertilization
membrane)
3.รวมเยื่อหุ้มเซลล์
egg กับ sperm
4.นิวเคลียส
sperm เข้า egg
5.รวมนิวเคลียส
Sperm กับ egg
(fertilization)
ย่อย zona
pellucida
(acrosome)

internal fertilization of
Human (Mammal)

fertilization คือ การรวมตัวนิวเคลียสเซลล์สืบพันธุ์ที่ส่วนใหญ่มีขนาดและรูปร่างต่างกัน
โดย sperm เพศผู้ และ egg หรือ ovum เพศเมีย แบบ 1 ต่อ 1 เท่านั้น ส่วนใหญ่เป็น single
fertilization ยกเว้น พืชดอก เป็น double fertilization

กลไกการป้องกัน sperm มากกว่า 1 เซลล์เข้าไปปฏิสนธิในเซลล์ egg หรือ ovum มี 2 ขั้นตอน
เปลี่ยนแปลงศักย์เยื่อเซลล์รวดเร็ว
เกิด depolarization
เกิด Cortical reaction เกิด
fertilization membrane

parthenogenesis เช่น ตั๊กแตนกิ่งไม้ เพลี้ย ไรน้า ผึ้ง มด ต่อ แตน ปลวก/แมลงเม่า เมื่อ
โตเต็มวัยตัวเมีย (2n) ผลิตไข่ที่พัฒนาเป็นตัวใหม่ได้ตัวผู้ (n) โดยไม่ต้องมีการปฏิสนธิ ส่วนตัว
เมีย (2n) เกิดจากปฏิสนธิตามปกติ

หนอนแมลงบางชนิด เช่น Miaser (Diptera) สามารถเกิด parthenogenesis ได้ทั้งที่ยังเป็น
ระยะตัวอ่อน เรียกวิธีการนี้ว่า paedogenesis โดย mother larva ซึ่งสามารถให้กาเนิด daughter
larva เพิ่มจานวนได้อย่างต่อเนื่อง

paramecium มี macronucleus อยู่เกือบกลางเซลล์ ทาหน้าที่ควบคุมการทางานของเซลล์
และ Asexual หรือ binary fission ในสภาพแวดล้อมคงที่ กับ micronucleus อยู่ใกล้ๆ ควบคุม Sexual
หรือ conjugation เมื่อสภาพแวดล้อมไม่เหมาะสม

conjugation คือ การสืบพันธุ์แบบอาศัยเพศของสิ่งมีชีวิตเซลล์เดียว โดยอาศัยการ
แลกเปลี่ยนนิวเคลียสหรือพลาสมิดที่มีลักษณะทางพันธุกรรมแตกต่างกันแต่มีขนาดและรูปร่าง
เหมือนกัน เช่น พารามีเซียม แบคทีเรีย

plasmid เป็น DNA นอกโครโมโซม มีหลายชนิด เช่น ควบคุมการแลกเปลี่ยนสาร
พันธุกรรม การดื้อยา ได้แก่ ยาเพนิซิลลิน สเตรปโตมัยซิน กานามัยซิน ลักษณะเป็นวงแหวนเกลียวคู่
จาลองตัวเองและเกิด conjugationได้

endospore เป็นโครงสร้างพบในแบคทีเรียบางชนิด เช่น แอนแทร็กซ์ มีผนังแข็งแรง
ทนต่อสภาพไม่เหมาะสมได้ดีเมื่ออยู่ในสภาพเหมาะสมจะเจริญเป็นเซลล์ปกติได้ต่อไปโดยสร้าง
1 เอนโดสปอร์ต่อ 1 แบคทีเรีย ไม่เป็นการสืบพันธุ์

ไส้เดือนดิน เป็น hermaphrodite ที่เกิด cross fertilization เนื่องจากอสุจิเจริญก่อนไข่จึง
จับคู่แลกเปลี่ยนกัน โดยระบบสืบพันธุ์เพศเมียจะมีถุงรับอสุจิ (spermatheca) รับอสุจิจากไส้เดือนดิน
ตัวอื่นเพื่อผสมกับไข่ของตนเองที่เจริญภายหลัง

สัตว์ครึ่งน้าครึ่งบก เลื้อยคลานและปีกมีโครงสร้างช่องเปิดเดียวกัน เรียกว่าทวารร่วม
(cloaca) สาหรับขับถ่ายของเสียไนโตรเจนปัสสาวะ ขับออกกากอาหารอุจจาระที่ย่อยไม่ได้ และ
ระบบสืบพันธุ์ในการร่วมเพศและวางไข่

Human reproductive system แบ่งเป็นโครงสร้างภายนอกและภายในของเพศชายและ
หญิง สืบพันธุ์อาศัยเพศ โดยสร้างเซลล์สืบพันธุ์และปฏิสนธิ ซึ่งเริ่มต้นพัฒนาอวัยวะสืบพันธุ์ใน
สัปดาห์ที่ 5 ระยะเอ็มบริโอ จนอวัยวะครบในสัปดาห์ที่ 8 เรียก fetus

เปรียบเทียบโครงสร้างอวัยวะสืบพันธุ์เพศหญิงและชายที่มีจุดกาเนิดเดียวกัน เช่น Gland
cristolis และ Gland penis ไวต่อความรู้สึกทางเพศ , scortum ถุงหุ้มอัณฑะ และ labia majora
แคมใหญ่ , penis องคชาติ และ labia minora แคมเล็ก

อวัยวะสืบพันธุ์ชายภายนอก ได้แก่ Scrotum ปรับอุณหภูมิอัณฑะต่ากว่า 3-5 C และ Penis
เป็นทางปัสสาวะและส่ง sperm เข้าช่องคลอดเกิดปฏิสนธิภายใน มี erectile tissue คล้ายฟองน้าขยาย
ขนาดแข็งตัวได้ คือ corpus spongiosum และ corpus cavernosum

ระบบสืบพันธุ์ชายภายใน ได้แก่ testis เป็นก้อนรูปไข่ 2 ข้างใน scortum ผลิต sperm และ
testosterone ภายในมี seminiferous tubule ส่วน epididymis อยู่ด้านบนเป็นท่อขนาดเล็กโดยเก็บ
สะสมและพัฒนา sperm ให้พร้อมปฏิสนธิใน 6 สัปดาห์

Vas Deferens เป็นท่อนา sperm ต่อจาก epididymis ผ่าน seminal vesicle ที่ผลิตสาร
พลังงานสาคัญให้ sperm ทางานได้ คือ fructose เรียกรวมของเหลวนี้ว่า semen ส่วน Ejaculatory
Duct เป็นท่อสั้นเปิดเข้าท่อปัสสาวะบริเวณต่อมลูกหมาก

prostate gland สร้าง milky alkaline ทาลายฤทธิ์กรดในท่อปัสสาวะชายและช่องคลอด
หญิง ส่วน bulbourethral glands หรือ Cowper's gland มี 1 คู่ขนาดเล็กเชื่อมท่อปัสสาวะบริเวณ
ฐาน penis หลั่งเมือกก่อนหลั่ง semen

ในมนุษย์มีกระบวนการสร้างตัวอสุจิเกิดในอัณฑะ ซึ่งมีหลอดสร้างตัวอสุจิอยู่ ซึ่งภายใน
มีเซลล์ที่ยังไม่ได้เปลี่ยนแปลง คือ Spermatogonium เป็น diploid (2n) มีการแบ่ง mitosis เพิ่ม
จานวนเพื่อสร้างอสุจิได้ตั้งแต่วัยรุ่นไปตลอดชีวิต

เมื่อผู้ชายเข้าสู่วัยรุ่น Hypothalamus จะสร้างและหลั่ง GnRH ไปกระตุ้นให้ต่อมใต้
สมองส่วนหน้าสร้างและหลั่ง FSH ควบคุมการสร้างอสุจิที่ seminiferous tubule ใน testis และ
LH จะกระตุ้น Leydig cell ซึ่งอยู่ระหว่าง seminiferous tubule สร้าง Androgen

Spermatogenesis เริ่มจาก spermatogonia (2n) พัฒนาเป็น 1 spermatocyte (2n) และแบ่ง
meiosis I ได้ 2 spermatocyte (n) 2 เซลล์ กับ meiosis II ต่อได้ spermatid (n) 4 เซลล์ เปลี่ยนเป็น
sperm ต่อไป ส่วน LH หรือ ICSH ควบคุม Leydig หรือ interstitial cell สร้าง testosterone

spermatid มีการ Differentiate กลายเป็นตัวอสุจิ หรือ Spermatozoa โดยเปลี่ยนจากเซลล์
ขนาดใหญ่มีไซโทพลาซึมมากให้เล็กลงโดยเริ่มจากนิวเคลียส ส่วน Golgi body กลายเป็น Acrosome
สร้างเอนไซม์ช่วยให้อสุจิแทรกผ่านเข้าในไข่

การเปลี่ยนเป็น sperm หรือ spermiogenesis ได้แก่ Acrosome ปลายสุดส่วนหัว จาก Golgi
body , nucleus เป็น n , centriole บริเวณคอ เป็น 9+0 microtubule , body เป็น spiral
mitochondria ผลิต ATP และ ส่วนหาง flagella เป็น 9+2 microtubule
Golgi body
body
9+2
9+0
(n) Hapliod

ปริมาณน้าอสุจิ ต้องมากกว่า หรือ เท่ากับ 1.5 มิลลิลิตร ความเข้มข้นของตัวอสุจิ ต้อง
มากกว่า หรือ เท่ากับ 15 ล้านตัว / มิลลิลิตร การเคลื่อนไหวของตัวอสุจิ ต้องมากกว่า หรือ เท่ากับ
ร้อยละ 40 รูปร่างอสุจิ / ตัวอสุจิที่ปกติ ต้องมากกว่า หรือ เท่ากับ ร้อยละ 4

ท่อปัสสาวะในเพศชายเป็นทางผ่านปัสสาวะและน้าอสุจิ แต่จะไม่เกิดขึ้นเวลาเดียวกัน
เนื่องจากกล้ามเนื้อหูรูด (sphincter muscle) ในกระเพาะปัสสาวะจะช่วยควบคุมไม่ให้ปัสสาวะออก
จากกระเพาะปัสสาวะในระหว่างที่มีการหลั่งน้าอสุจิ

มะเร็งอัณฑะ (Testicular cancer) คือ เนื้องอกร้ายที่เกิดจากเซลล์ในเนื้อเยื่ออัณฑะ
กลายเป็นมะเร็ง พบได้ประมาณ 2% ของมะเร็งทั้งหมด พบได้ในเพศชายทุกช่วงอายุ แต่ส่วน
ใหญ่พบในอายุ 15-35 ปี อาการ เช่น น้าอสุจิมีเลือดปน

อวัยวะสืบพันธุ์หญิงภายนอก หรือ vulva ประกอบด้วย 1. mons pubis บนกระดูก
หัวหน่าว 2. major labia แคมใหญ่เป็นกลีบเนื้อนูน 3. minor labia แคมเล็กเป็นแผ่นกลีบเนื้อ
ซ้อนอยู่ด้านใน 4. clitoris ไวต่อความรู้สึกทางเพศ

5. vaginal pore แยกจากรูปัสสาวะ 6. Bartholin’s gland ขับเมือกหล่อลื่นช่องคลอด
7. hymen เป็นเยื่อบางรอบปากช่องคลอดฉีกขาดง่าย 7. perineum คือบริเวณส่วนล่างช่องคลอด
ลงมาถึงทวารหนักมักฉีดขาดระหว่างคลอด

ระบบสืบพันธุ์หญิงภายใน 1. vagina เป็นท่อกล้ามเนื้อยืดหยุ่นเชื่อมต่อกับมดลูก2. oviduct
หรือ Fallopian tube ปีกมดลูกมีสองข้างปลายใกล้รังไข่เป็นปากแตร ภายในมี cilia ช่วยเซลล์ไข่
เคลื่อนที่ มีการปฏิสนธิส่วนต้นส่งผลการตั้งครรภ์

3. uterus คล้ายชมพู่ เกิดการฝังตัวและเจริญเติบโตเอ็มบริโอ มีเนื้อเยื่อ 3 ชั้น คือ นอก
perimetrium หรือ serosa เป็นส่วนหนึ่งเยื่อบุช่องท้อง กลาง myometrium กล้ามเนื้อเรียบหนา
แข็งแรง และใน endometrium จะหนากับสลายตัวทุกรอบประจาเดือน

4. ovary มี 2 ข้างซ้ายขวาของมดลูกสร้าง egg หรือ ovum ในแต่ละรอบเดือนช่วงเจริญ
พันธุ์ และ estrogen progesterone กับ relaxin เริ่มทาหน้าที่ในวัยรุ่นอายุประมาณ 12-15 ปี เกิด
ลักษณะทางเพศหญิงขั้นที่ 2

oogenesis เริ่มจาก oogonia(2n) ในรังไข่ทารกก่อนคลอดเปลี่ยนเป็น 1 oocyte (2n) เมื่อใกล้คลอด
จะค้าง prophaseI และหยุดจนเข้าสู่วัยรุ่นซึ่งมี FSH กระตุ้นเกิด meiosis I ต่อได้ 2 oocyte (n) ค้างที่
metaphase IIและ 1st polar body (n) เมื่อตกไข่ด้วย LH และปฏิสนธิจะแบ่ง meiosis II ต่อจนได้ 2nd polar
body (n) และ ovum หรือ egg cell (n)

ฮอร์โมนรอบเดือน ได้แก่ FSH (พัฒนา) LH (ตกไข่) Estrogen (เพศหญิง) Progesterone (หนาตัว) 1 Follicle
2 Follicle
Mature /
Graafian
Follicle
Corpus
Luteum
Corpus
Albican

Menstruation เป็นเลือดจากการหลุดลอกของendometrium มีฮอร์โมน Estrogen และ
Progesterone ควบคุมการหนาตัวหากเพิ่มมากขึ้นหลังตกไข่และการสลายตัวหากลดน้อยลงช่วง
ประจาเดือน รอบเดือนเฉลี่ย 28 วัน

ประจาเดือน โดยปกติจะมาทุก28 ± 7 วัน นั่นคือบางคนอาจสั้นทุก 21 วันหรือยาวสุด 35 วัน
ระยะเวลาหลังจากไข่ตกจนถึงวันแรกของการมีประจาเดือนจะค่อนข้างคงที่ที่ 14 ± 2 วัน จากนั้นอีก
ประมาณ 14 ± 7 วัน เริ่มต้นรอบเดือนถัดไป

เต้านม (Breasts) มีต่อมน้านมขนาดเล็กจานวนมาก อยู่รวมเป็นกลุ่มคล้ายพวงองุ่น
เรียก alveoli น้านมสร้างโดย prolactin ขับออกโดย oxytocin มายังหัวนมผ่านท่อขนาดเล็ก
โดยระยะแรก คือ นมน้าเหลือง (Colostrum) สร้างภูมิคุ้มกันหลักทารก

มะเร็งเต้านม เกิดจากความผิดปกติของเซลล์ในเต้านม โดยเฉพาะเซลล์ท่อน้านม
โดยเซลล์จะเริ่มแบ่งตัวผิดปกติแล้วลุกลามไปยังเนื้อเยื่อข้างเคียง หากปล่อยไว้อาจแพร่กระจาย
ไปยังเซลล์อื่น ๆ ในร่างกายได้ ผ่านทางเดินน้าเหลือง

ผู้ชายเป็นมะเร็งเต้านมได้เช่นเดียวกับผู้หญิง ซึ่งมีสาเหตุคล้ายกัน เช่น พันธุกรรมใน
ครอบครัว โดยผู้ชายมีโอกาสเป็นเมื่อเทียบกับจานวนผู้หญิงที่เป็นมะเร็งเต้านม 100 คน จะมี
0.5-1 % เท่านั้น ซึ่งถือว่าพบได้น้อยมาก

โรคมะเร็งปากมดลูกซึ่งอยู่ช่วงล่างมดลูกเชื่อมต่อช่องคลอด ส่วนใหญ่เกิดจากเชื้อไวรัส
HPV ซึ่งมักจะติดต่อทางเพศสัมพันธ์ การตรวจคัดกรองหรือ Pap smear และการฉีดวัคซีนป้องกัน
ในเด็กหญิงอายุ 11-12 ปี จะช่วยลดความเสี่ยงได้

มะเร็งรังไข่ พบได้บ่อยเป็นอันดับ 2 รองลงมาจากมะเร็งปากมดลูก มักพบอาการรู้สึกอึด
อัดในช่องท้อง เบื่ออาหาร อาหารไม่ย่อย ท้องอืดท้องเฟ้อ หรือปวดท้องคลื่นไส้ ท้องเสีย ท้องผูก
หรือปัสสาวะบ่อย น้าหนักเพิ่มหรือลดผิดปกติ

การปฏิสนธิและฝังตัวเอ็มบริโอตั้งครรภ์ จะเกิด placenta ซึ่งสร้าง HCG ช่วง 3 เดือนแรกเพื่อ
คงสภาพ corpus luteum ให้สร้าง Estrogen , Progesterone ต่อเนื่อง โดยผนังมดลูกยังหนาตัว ส่วน
ช่วง 6 เดือนท้ายเมื่อรกแข็งแรงจะสร้าง Estrogen , Progesterone เองต่อไป

รก (placenta) ถือเป็นส่วนที่พัฒนาขึ้นจากโครงสร้างของทารกและผนังมดลูกชั้นในแม่ ทา
หน้าที่แลกเปลี่ยนระหว่างแม่และทารกในครรภ์ เป็นต่อมไร้ท่อชั่วคราวที่สร้างฮอร์โมนหลากหลายโดย
รกจะมีสายสะดือ (Umbilicalcord) เชื่อมต่อกับทารกเพื่อลาเลียงสาร

Twins แบ่ง 2 ลักษณะ คือ 1. Identical จากไข่กับอสุจิเซลล์เดียว เพศเดียวกัน พันธุกรรม
เหมือนกัน อาจพบบางส่วนติดกัน 2. Fraternal จากไข่และอสุจิมากกว่า 1 เซลล์ อาจเป็นเพศเหมือน
หรือต่างก็ได้ พันธุกรรมต่างกัน

ภาวะครรภ์เป็นพิษ (Preeclampsia) คือ ความดันโลหิตสูงมากกว่าหรือเท่ากับ140/90
mmHg ร่วมกับมีภาวะโปรตีนในปัสสาวะหญิงอายุครรภ์มากกว่า 20 สัปดาห์ ไปจนกระทั่งหลังคลอด
มักมีอาการบวมและชักร่วมจนอาจเสียชีวิตได้

การแท้งบุตร คือ การสูญเสียทารกในครรภ์ก่อนสัปดาห์ที่28 ของการตั้งครรภ์ หรือน้าหนัก
ทารกน้อยกว่า 500 กรัม มักมีเลือดออกจากช่องคลอดกะปริบกะปรอยจนถึงเลือดออกปริมาณมาก
ปวดท้องรุนแรง และพบชิ้นเนื้อออกมาจากช่องคลอด

การคุมกาเนิด (contraception) หมายถึง การป้องกันการตั้งครรภ์ โดยแบ่งออกเป็นการ
คุมกาเนิดถาวร ได้แก่ การทาหมัน และ การคุมกาเนิดชั่วคราว ได้แก่ ถุงยางอนามัย, ยารับประทาน,
ยาฉีด, ยาฝัง และห่วงคุมกาเนิด

ระยะปลอดภัยอยู่ในช่วง หน้า 7 คือ 7 วัน “ก่อน” วันที่ประจาเดือนมา หลัง 7 คือ 7 วัน
“หลังจากวันแรก” ที่มีประจาเดือน ซึ่งหน้า 7 หลัง 7 นี้ค่อนข้างปลอดภัยสาหรับการมีเพศสัมพันธ์
โดยที่ไม่ต้องใช้อุปกรณ์ป้องกันหรือคุมกาเนิด

ห่วงอนามัย หรือ ห่วงคุมกาเนิด (Intrauterine device, IUD) เป็นอุปกรณ์ขนาดเล็กใส่เข้า
ในโพรงมดลูกป้องกันฝังตัวอ่อนตั้งครรภ์ ซึ่งปลอดภัยและประสิทธิภาพดี ใช้ได้นาน 3-10 ปี หาก
ผิดปกติหรือต้องการตั้งครรภ์สามารถถอดออกได้ทันที

ฝาครอบปากมดลูก หรือ หมวกยางกั้นช่องคลอด หรือ Diaphragm จะปิดทางไม่ให้น้า
อสุจิเข้าปากมดลูก และหลังจากเพศสัมพันธ์แล้ว ต้องใส่ทิ้งไว้ อย่างน้อย 6 ชั่วโมงจึงจะดึงออกได้
เพื่อมั่นใจว่าเชื้ออสุจิในช่องคลอดตายหมดแล้ว

สารฆ่าเชื้ออสุจิ (spermicide) คุมกาเนิดโดยทาลายตัวอสุจิโดยตรงใส่เข้าไปในช่องคลอด
เหมือนยาสอดทั่วไปก่อนการร่วมเพศเพื่อป้องกันการตั้งครรภ์ ซึ่งการใช้สารฆ่าเชื้ออสุจิอย่างเดียวมี
อัตราการตั้งครรภ์สูงกว่าการคุมกาเนิดแบบอื่น

ยาเม็ดคุมกาเนิดชนิดฮอร์โมนรวม estrogen กับ progesterone แผงละ 21 เม็ด ทุกเม็ดเป็น
ยาจริง ทานวันละ 1 เม็ด จนหมดแล้วหยุด 7 วันก่อนเริ่มใหม่ หลังหยุด 1-3 วันจะเริ่มมีประจาเดือน
หากเป็นแผง 28 เม็ด เป็นยาจริง 21 เม็ดยาหลอก 7 เม็ด

ยาคุมฉุกเฉิน (emergency contraception) ใช้หลังมีเพศสัมพันธ์ ภายใน 72 ชั่วโมง ยาที่
ใช้ต้องมีความเข้มข้น (dose) สูงมาก มีผลทาให้เกิดการเปลี่ยนแปลงในผนังมดลูกชั้น
endometrium ไม่เหมาะสมการฝังตัวป้องกันได้ 75 %

การฝังยาคุมเป็นการคุมกาเนิดในระยะยาวที่ป้องกันการตั้งครรภ์ได้ระยะเวลา 3 ปี และ 5
ปี ยาคุมแบบฉีดนั้นมีทั้งแบบฮอร์โมนรวมเอสโตรเจนและโปรเจสตอโรนใช้คุมนาน 1 เดือน กับโป
รเจสตอโรนอย่างเดียวใช้คุมนาน 3 เดือน

ถุงยางอนามัยทั้งในเพศชายและหญิงป้องกันไม่ให้อสุจิเข้าไปในช่องคลอดหรือมดลูก
ได้ ซึ่งจะช่วยคุมกาเนิดและป้องกันโรคติดต่อได้อย่างมีประสิทธิภาพเมื่อมีการสวมที่ถูกวิธีและควร
สวมตลอดเวลาที่มีเพศสัมพันธ์

หมันถาวร (sterilization) แบ่งเป็น1. tubal ligation ในหญิงโดยการตัดท่อนาไข่แล้วผูก
ปลายแต่ละส่วนที่ตัดออก 2. vasectomyในชายโดยตัดท่อนาสเปิร์ม (vasdeference) แล้วผูกปลาย
เพื่อยับยั้งสเปิร์มเคลื่อนที่ออกนอกร่างกาย

ภาวะมีบุตรยาก คือ ไม่มีบุตรได้ในเวลา 1 ปี โดยมีเพศสัมพันธ์สม่าเสมอและไม่คุมกาเนิดพบ
ได้บ่อยจากอายุที่มากขึ้นโดยเริ่มที่ 35 ปีขึ้นไป จากปัญหาระบบสืบพันธุ์ฝ่ ายหญิง 20% และฝ่ ายชาย เช่น
ปัญหาอสุจิ 30-40% รวมถึงไม่ทราบสาเหตุ 5-10%

การผสมเทียมมนุษย์ (human artificial insemination) เช่น 1. GIFT (Gamete
intrafallopian transfer) 2. ZIFT (Zygote intrafallopian transfer) 3. ICSI (Intra Cytoplasmic
Sperm Injection) 4. เด็กหลอดแก้ว IVF (In Vitro Fertilization)

In Vitro Fertilization คือ การปฏิสนธิภายนอกตัวสิ่งมีชีวิตจากการกระทาของมนุษย์
เช่น หลอดทดลองจานเพาะเชื้อ ได้แก่ ZIFT ICSI IVF ตรงข้ามกับ In Vivo ที่เกิดภายในตัว
สิ่งมีชีวิตซึ่งเกิดตามธรรมชาติ ได้แก่ GIFT

การทากิฟต์ (GIFT) คือเทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์ โดยการดูดเอาไข่ที่ถูกกระตุ้น
ออกมาจากรังไข่ แล้วนามาผสมกับตัวอสุจิที่ผ่านการคัดเลือกแล้ว จากนั้นจึงฉีดเข้าไปในท่อนาไข่
ทันที เพื่อให้เกิดการปฏิสนธิตามธรรมชาติ

การทาซิฟท์ (ZIFT) วิธีการนี้คล้ายกับการทากิฟท์ แต่ต่างกันที่เมื่อนาอสุจิกับไข่มาผสม
กันแล้ว จะนาไปเลี้ยงไว้ในห้องปฏิบัติการจนเกิดการปฏิสนธิ เป็นตัวอ่อนในระยะที่เรียกว่า zygote
จึงค่อยใส่กลับไปในบริเวณท่อนาไข่

อิ๊กซี่ หรือ ICSI เป็นวิธีหนึ่งในการทาเด็กหลอดแก้ว ที่จะคัดเลือกตัวอสุจิที่แข็งแรง
สมบูรณ์ที่สุด 1 ตัว เพื่อผสมกับไข่ 1 ใบ จนเป็นตัวอ่อนโดยการใช้เข็มขนาดเล็กฉีดอสุจิเข้าไปที่ไข่
โดยตรงภายใต้กล้องจุลทรรศน์กาลังขยายสูง

การดูดตัวอสุจิออกมาจากบริเวณถุงพักน้าเชื้อ หรือเรียก PESA (Percutaneous
Epididymal Sperm Aspiration) กรณีที่การดูดจากถุงพักน้าเชื้อไม่ได้ตัวอสุจิก็อาจลองดูดจากลูก
อัณฑะโดยตรงหรือเรียก TESE (Testicular Sperm Extraction)

การทาเด็กหลอดแก้ว หรือ IVF (In-vitro Fertilization) เป็นการนาไข่และอสุจิมาผสม
กันให้เกิดการปฏิสนธิภายนอกร่างกายในห้องปฏิบัติการ จากนั้นนาไข่ที่ได้รับการผสมแล้ว ได้ตัว
อ่อน ย้ายกลับเข้ามดลูกฝ่ ายหญิงเกิดการตั้งครรภ์ต่อไป

การโคลน (Cloning) คือ การสร้างสิ่งมีชีวิตขึ้นมาใหม่ โดยไม่ได้อาศัยการปฏิสนธิของ
เซลล์สืบพันธุ์ของการสืบพันธุ์ตามปกติ แต่ใช้นิวเคลียสเซลล์ร่างกาย (2n) ถ่ายโอนเข้าเซลล์ไข่แล้ว
กระตุ้นพัฒนาในการสร้างสิ่งมีชีวิตขึ้นใหม่

การถ่ายฝากตัวอ่อน (embryonic transfer) เป็นการนาตัวอ่อนที่เกิดจากการผสมพันธุ์ระหว่าง
พ่อพันธุ์และแม่พันธุ์ที่คัดเลือกไว้ แล้วเก็บออกมาจากมดลูกของแม่พันธุ์ นาไปใส่ไว้ให้เติบโตในมดลูกตัว
เมียอีกตัวหนึ่งหรือแม่อุ้มบุญจนคลอด

GIFT
ZIFT
1. GIFT
2. ZIFT
3. ICSI
4. IVF-ET

10 พฤติกรรมที่ส่งผลให้มีลูกยากได้แก่ เครียดบ่อย ดื่มแอลกอฮอล์มากไปกินอาหารไม่มี
ประโยชน์ สูบบุหรี่เป็นประจา อายุที่มากขึ้น มีปัญหาน้าหนักตัวเกิน ดื่มกาแฟมากไปดื่มน้าอัดลม
บ่อย ไม่ออกกาลังกาย และใช้เครื่องสาอางมากเกินไป

Growth and Development โดย growth การเติบโต ถ้าสิ่งมีชีวิตเซลล์เดียว คือ การ
สร้างไซโทพลาซึมและขยายขนาดเซลล์ ส่วนสิ่งมีชีวิตหลายเซลล์ คือ การแบ่งเซลล์ สร้างไซ
โทพลาซึมและขยายขนาดเซลล์

Development เจริญพัฒนาเป็นการเปลี่ยนแปลงโดยเพิ่มจานวน ขนาด และเปลี่ยนรูปร่าง
เซลล์เกิดเนื้อเยื่อและอวัยวะทาหน้าที่เฉพาะ (differentiation) รวมถึงเปลี่ยนแปลงรูปร่างสิ่งมีชีวิต
หลังระยะเอ็มบริโอ (metamorphosis)

เซลล์ไข่แบ่ง 4 ชนิด คือ 1. Isolecithal ไข่แดงกระจายทั่ว เช่น echinoderm และ mammal ลูก
เป็นตัว 2. Mesolecithal ไข่แดงหนาแน่นขั้วล่าง เช่น amphibian 3. Telolecithal ไข่แดงมากเต็มเซลล์
เช่น สัตว์ปีก เลื้อยคลาน 4. Centrolecithal ไข่แดงมากตรงกลาง เช่น แมลง

เซลล์ไข่แบ่ง 4 ชนิด คือ 1. Alecithal ไม่มีไข่แดง เช่น mammal ลูกเป็นตัว 2. Microlecithal
ไข่แดงน้อย เช่น echinoderm 3. Mesolecithal ไข่แดงปานกลาง เช่น amphibian 4 .Polylecithal
ไข่แดงมาก ได้แก่ แมลง สัตว์ปีก สัตว์เลื้อยคลาน

Embryonic development เริ่มหลังจาก fertilization ได้ไซโกต โดยระยะเอ็มบริโอสิ้นสุด
เมื่ออวัยวะครบ เช่น fetus มนุษย์ ที่ 8 สัปดาห์ ลาดับขั้นตอน คือ 1. Cleavage 2. Blastulation
3. Gastrulation และ 4. Organogenesis

Cleavage เป็นระยะแบ่งเซลล์ เช่น มนุษย์เกิดหลังปฏิสนธิ 18 – 36 ชั่วโมง ไซโกตเกิด
ไมโทซิสจาก 1  2  4  8 เซลล์ ต่อเนื่องได้ลักษณะคล้ายน้อยหน่า เรียก Morula แต่ละ
เซลล์เรียก blastomere ชั้นเซลล์ เรียก blastoderm

สัตว์ปีกและเลื้อยคลาน มีไข่แดงมาก จึงไม่แบ่งตัวตลอดทั้งเซลล์ แต่เกิดเฉพาะบริเวณ
ด้านบนซึ่งมีไซโทพลาสซึมและนิวเคลียสอยู่เท่านั้นคือ germinal disc เรียก discoidal meroblastic
cleavage ได้แผ่นเอ็มบริโอ blastodisc

สรุป : Cleavage
เม่นทะเล (echinoderm)
Microlecithal
กบ (amphibian)
Mesolecithal
ไก่ (aves)
Polylecithal
คน (mammal)
Alecithal
Equal Holoblastic
cleavage
Unequal Holoblastic
cleavage
Equal Holoblastic
cleavage
Discoidal meroblastic
cleavage

Blastulation เป็นระยะที่เซลล์ blastomere จัดเรียงตัวเป็นระเบียบชั้นเดียวหรือหลาย
ชั้น เรียก Blastoderm ที่ผิวโครงสร้างลักษณะคล้ายลูกบอลมีโพรงบรรจุของเหลว เรียก
Blastocoel โดยตัวอ่อนเรียก Blastula

Blastulation สัตว์ปีกและเลื้อยคลาน ลักษณะเป็นแผ่น bastodisc เซลล์จะเรียงตัวแยก
เป็น 2 ชั้น ได้แก่ ชั้นนอกด้านบน เรียก epiblast และชั้นในด้านล่าง เรียก hypoblast ช่องบรรจุ
ของเหลวตรงกลาง คือ blastocoel

สรุป : Blastulation
เม่นทะเล
(blastula)
กบ
(blastula)
ไก่
(blastodisc)
คน
(blastocyst)
Blastoderm ชั้นเดียว
Blastocoel อยู่กลาง
Blastoderm หลายชั้น
Blastocoel อยู่ด้าน animal pole
Trophoblast
Inner cell mass
Epiblast และ hypoblast
ระหว่างกลาง Blastocoel
พัฒนา 7 วันพร้อมฝังตัว

Gastrulation เกิดเนื้อเยื่อ 3 ชั้น ได้แก่ 1. Ectoderm : ประสาท ห่อหุ้ม 2. Mesoderm :
สืบพันธุ์ ขับถ่าย หมุนเวียน โครงร่าง และ 3. Endoderm : ย่อยอาหาร หายใจ เกิด gastrocoel หรือ
archenteron เป็นทางเดินอาหารภายใน เรียก gastrula

Gastrulation ไก่และมนุษย์ epiblast จะเคลื่อนที่เข้าแนวกลาง เกิด primitive streak และม้วน
ตัวเข้าในเป็น mesoderm โดยกลุ่มเซลล์หน้าสุดเรียกHensen’s node ส่วนที่เข้าไปก่อนจะเกิดแกนค้าจุน
notochord ด้านในสุดเป็น endoderm และด้านนอกสุดเป็น ectoderm

Organogenesis การเกิดอวัยวะจากเนื้อเยื่อ 3 ชั้นของ gastrula ได้แก่ ectoderm
mesoderm endoderm โดย notochord เป็นโครงสร้างแกนค้าจุนด้านหลัง ส่วน neural tube
เป็นอวัยวะแรกที่เกิดขึ้นของระบบประสาท

การสร้างอวัยวะระยะเอ็มบริโอ Organogenesis
Ectoderm ห่อหุ้มร่างกาย (หนังกาพร้า, ผม, เล็บ). ประสาท (สมอง, ไขสันหลัง, เรตินา, pituitary
gland), สารเคลือบฟัน (enamel), adrenal medulla, เลนส์ตา ,กระจกตา
Mesoderm เลือดและน้าเหลือง, ขับถ่าย, สืบพันธุ์, adrenal cortex, กล้ามเนื้อและกระดูก,notochord,
หนังแท้, เนื้อฟัน, เนื้อเยื่อเกี่ยวพัน (เอ็น) , เนื้อฟัน (dentine)
Endoderm Parathyroid gland, thyroid gland, ต่อมทอนซิล,ต่อมไทมัส,ตับ, ตับอ่อน,
ทางเดินอาหาร, ทางเดินหายใจ, กระเพาะปัสสาวะ, primordial germ cell (yolk sac)

Extra embryonic membrane พบเฉพาะสัตว์ปีก เลื้อยคลาน และ เลี้ยงลูกด้วยน้านม ทั้ง
อาศัยบนบกและในน้า ทั้งออกลูกเป็นไข่และเป็นตัว มี 4 ถุงโครงสร้าง ได้แก่ 1. yolk sac 2. Amnion
3. chorion และ 4. allantois

3. Allantois
สะสมของเสียกรดยูริก
แลกเปลี่ยนแก๊ส
4. Yolk sac
สะสมอาหารไข่แดง
1. Amnion
บรรจุน้าคร่ารักษาดุลย
ภาพป้องกันอันตราย
2. Chorion
ห่อหุ้มนอกสุด
แลกเปลี่ยนแก๊ส
Oviparous ได้แก่ สัตว์ปีก เลื้อยคลาน เลี้ยงลูกด้วยน้านมบางชนิด

1.ถุงน้าคร่า
2.ถุงไข่แดง
3.ถุงอัลแลน
ทอยส์
4.ถุงคอเรียน
ป้องกันกระทบกระเทือน/รักษาดุลยภาพ
พัฒนาเป็นสาย
สะดือลาเลียง
สารของลูก
พัฒนาร่วมกับ endometrium ของแม่แป็นรกพื่อการแลกเปลี่ยนสาร
Viviparous ได้แก่ สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้านมส่วนใหญ่

รก มี 2 ส่วน 1.รกลูก คือ Chorion กับ Allantois (บางส่วน) 2.รกแม่ คือ Endometrium
โดยสายสะดือเป็นส่วนของลูกเท่านั้น คือ Yolk sac กับ Allantois (ส่วนใหญ่) ภายในมี umbilical
artery ลาเลียงเลือดดา และ umbilical vein ลาเลียงเลือดแดง

การวัดอัตราการเจริญเติบโตสิ่งมีชีวิตหลายเซลล์ ประกอบด้วย 1. การนับจานวนเซลล์ที่
เพิ่มขึ้น เช่น 2. การวัดความสูงซึ่งนิยมใช้ในพืช 3. การวัดน้าหนักสดซึ่งวัดได้อย่างต่อเนื่อง 4. การ
วัดน้าหนักแห้งซึ่งเป็นมวลแท้จริงคงที่

growth curve เป็นแบบจาลองการเจริญเติบโตต่อเวลา เช่น ขนาด ความสูง น้าหนักหรือ
ชีวมวล แบ่งเป็น S – shaped curve สัตว์ส่วนใหญ่ Ladder growth chart แมลงลอกคราบ และ
Continuous S-curve วงปีต้นไม้

การเจริญเติบโตหลังระยะเอ็มบริโอของสิ่งมีชีวิตแต่ละชนิดมีแบบแผนเฉพาะแตกต่างกัน
บางชนิดไม่มีการเปลี่ยนแปลงรูปร่าง เรียก ametamorphosis เช่น มนุษย์ ปลา นก ตัวสองง่าม ตัวสาม
ง่าม แมลงหางดีด โดยตัวอ่อนเหมือนตัวเต็มวัยแต่ขนาดเล็กกว่า

การเปลี่ยนแปลงรูปร่างทีละน้อย (gradual metamorphosis) แบ่ง 3 ระยะ คือ egg 
nymph  adult เช่น ตั๊กแตน แมลงสาบ จิ้งหรีด เห็บ หิด ไรไก่ ปลวก มวน ตัวอ่อนและตัวเต็มวัยมี
ลักษณะคล้ายกันยกเว้นบางลักษณะ เช่น ปีก สี อวัยวะสืบพันธุ์

การเปลี่ยนแปลงรูปร่างแบบไม่สมบูรณ์ (incomplete metamorphosis) แบ่ง 3 ระยะ คือ egg
 naiad  adult เช่น แมลงปอ ชีปะขาว จิงโจ้น้า กบ อึ่งอ่าง คางคก ตัวอ่อนอาศัยอยู่ในน้า ใช้
เหงือกหายใจ ตัวเต็มวัยอาศัยอยู่บนบก ใช้ท่อลมหายใจ

การเปลี่ยนแปลงรูปร่างแบบสมบูรณ์ (complete metamorphosis) แบ่ง 4 ระยะ คือ egg 
larva  pupa  adult ซึ่งมีรูปร่างลักษณะต่างกันมากแต่ละระยะ เช่น ผีเสื้อ ยุง แมลงวัน มด
แมลงหวี่ ผึ้ง ต่อ ด้วง มอด หมัด ไหม แตน

พัฒนาการทารกในครรภ์ เดือน 1 พัฒนาระบบประสาทส่วนกลาง เดือน 2 หัวโต มีแขน
ขาเป็นตุ่มเล็ก หัวใจเต้นชัดเจน เดือน 3 แขนขาชัดเจน หัวใจสมบูรณ์ เดือน 4 อวัยวะต่าง ๆ
พัฒนาเกือบสมบูรณ์ เดือน 5 มีเส้นผม เปลือกตาปิดอยู่

เดือน 6 เริ่มได้ยินเสียง มีลายนิ้วมือนิ้วเท้า เดือน 7 ผิวหนังชุ่มชื่น เพราะต่อมไขมันใต้
ผิวหนังเริ่มทางาน เดือน 8 ผิวหนังสีชมพูแดง แต่ยังเหี่ยวย่นเพราะยังมีไขมันน้อย เดือน 9 เป็นช่วง
ที่ทารกเติบโตเต็มที่ ผิวหนังจะเรียบ

การคลอดธรรมชาติ (Natural birth) หรือ active birth เป็นการคลอดบุตรด้วยการเบ่ง
คลอดเองทางช่องคลอด อายุครรภ์ประมาณ 37 สัปดาห์ แต่ไม่เกิน 42 สัปดาห์ เป็นการคลอดที่มี
โอกาสติดเชื้อในมดลูกน้อย และเสียเลือดน้อยกว่าการผ่าตัดคลอด

การคลอดแบ่งเป็น 4 ระยะ ดังนี้ ระยะที่ 1 ปากมดลูกเริ่มเปิดจนเปิดหมด10 เซนติเมตร
ระยะที่ 2 ปากมดลูกเปิดหมดจนถึงทารกคลอดระยะที่ 3 ภายหลังทารกคลอดจนกระทั่งรกคลอดใช้
เวลา 5-30 นาที และระยะที่ 4 หลังรกคลอดจนถึง 2ชั่วโมงแรก

s – shaped curve : งูมีการลอกคราบเมื่อเจริญเติบโตเต็มที่แล้ว
กราฟรูปตัวเอสต่อเนื่อง : การเกิดวงปีต้นไม้
กราฟรูปขั้นบันได : ลอกคาบตลอดชีวิต

พัฒนาการทารกในครรภ์มีส่วนสาคัญมากที่ช่วยให้ทราบว่าทารกกาลังเจริญเติบโตอย่าง
เหมาะสมตามพัฒนาการที่ควรจะเป็นหรือไม่ เนื่องจากทารกในครรภ์จะค่อย ๆ ขยายขนาดขึ้นและมี
การเปลี่ยนแปลงร่างกายแต่ละส่วนเป็นระยะ ๆ

เดือนที่ 1 ปฏิสนธิ พัฒนาการทารกในครรภ์ในเดือนแรก ส่วนใหญ่จึงเป็นการสร้างรกเพื่อให้
สามารถรับสารอาหารต่างๆ จากแม่ได้ และนาสารอาหารเหล่านั้นมาหล่อเลี้ยงเป็นแหล่งพลังงาน
เพื่อให้อวัยวะอื่น ๆ ในร่างกายพัฒนาต่อไป

เดือนที่ 2 เริ่มมีพัฒนาการเบื้องต้น เป็นการพัฒนาต่อเนื่องจากเดือนแรก โดยระบบ
ไหลเวียนเลือดเริ่มทางาน หัวใจทารกเริ่มเต้นครั้งแรก เริ่มสร้างระบบประสาทซึ่งเป็นระบบพื้นฐาน
สาคัญร่างกาย เริ่มงอกแขนขาเล็ก ๆ ออกมา

เดือนที่ 3 อวัยวะเริ่มทางาน รู้เพศทารก ฟันและต่อมรับรสเริ่มก่อตัวนิ้วมือนิ้วเท้าแยกออก
จากกันชัดเจน เริ่มเห็นหูออกมาจากบริเวณศีรษะ รวมไปถึงอวัยวะเพศ พัฒนาการทารกในครรภ์จะ
ผ่านพ้นจากระยะ Embryo เข้าสู่ระยะ Fetus เรียบร้อยแล้ว

เดือนที่ 4 ระบบประสาททารกเริ่มทางานในการควบคุมอวัยวะต่าง ๆ ร่างกายซึ่งเริ่มเข้าที่สู่
ตาแหน่งถาวรที่เหมาะสมถูกต้องเริ่มมีการเคลื่อนไหวดวงตา และทารกอาจเริ่มขยับอย่างตั้งใจ เช่น
ดูดนิ้วหรืออาจยิ้มออกมาได้

เดือนที่ 5 ทารกดิ้นตอบสนองต่อสิ่งรอบตัว สามารถขยับตัวหันหนีแสงและตอบสนองต่อ
เสียงที่ได้ยินได้ ทาให้เกิดการกระทบกระแทกเกิดขึ้นภายในครรภ์แม่ และเริ่มพัฒนาเล็บบริเวณปลาย
นิ้ว รวมไปถึงมีขนอ่อนปกคลุมไปทั่วทั้งร่างกาย

เดือนที่ 6 เริ่มมีการขยับบ่อยขึ้น ร่างกายแข็งแรงขึ้นทาให้แรงบีบมือมากพอสามารถจับหู
ตนเองได้ สามารถได้ยินเสียงหัวใจเต้น เสียงท้องร้อง กระทั่งเสียงหายใจได้ชัดเจน และพัฒนาปอดจน
สมบูรณ์แต่ยังหายใจนอกครรภ์ไม่ได้

เดือนที่ 7 พัฒนาการทารกในครรภ์จะเติบโตขึ้นมากกว่าเดิมสามารถกระพริบตาและลืมตา
ได้ มีชั้นไขมันใต้ผิวหนังหนาขึ้นกว่าเดิม สามารถพัฒนาร่างกายส่วนต่าง ๆ เร็วยิ่งขึ้น รวมถึงเริ่มเห็น
สีผิวและสีตาของทารกได้

เดือนที่ 8 พัฒนาการทารกในครรภ์จะเติบโตอย่างรวดเร็ว สมองพัฒนาเต็มที่และมีรอยหยัก
อวัยวะส่วนมากเป็นรูปเป็นร่างเตรียมตัวออกสู่โลกภายนอก และประสาทสัมผัสต่างๆ ไวขึ้นกว่าเดิม
ทาให้ตอบสนองต่อสิ่งเร้าได้มากขึ้น

เดือนที่ 9 พัฒนาการทารกในครรภ์เดือนสุดท้าย อวัยวะต่าง ๆ ของทารกจะพัฒนาเต็มที่
พร้อมคลอดออกจากครรภ์แม่ เช่น ปอดพร้อมทาหน้าที่หายใจโดยช่วงท้ายขนอ่อนที่ปกคลุมร่างกาย
ทารกจะหลุดร่วงไปและมีผมขึ้นมาแทนบริเวณศีรษะ

บทที่ 3 สืบพันธุ์เจริญเติบโตสัตว์ รายวิชาชีววิทยา 4 ภาคเรียน 1 /2567_ครูวิชัย.pdf

More Related Content

Similar to บทที่ 3 สืบพันธุ์เจริญเติบโตสัตว์ รายวิชาชีววิทยา 4 ภาคเรียน 1 /2567_ครูวิชัย.pdf

More from Wichai Likitponrak

บทที่ 3 สืบพันธุ์เจริญเติบโตสัตว์ รายวิชาชีววิทยา 4 ภาคเรียน 1 /2567_ครูวิชัย.pdf