บทที่ 3 ทรัพยากรสิ่งแวดล้อม วิชาชีววิทยา 5 ภาคเรียน 2/2567_ครูวิชัย.pdf

บทที่ 3 ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม (Environment)
รายวิชาชีววิทยา 5 รหัส ว30245 ภาคเรียนที่ 2
ปีการศึกษา 2567 ระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6
นายวิชัย ลิขิตพรรักษ์
ตาแหน่งครู วิทยฐานะ ครูชานาญการพิเศษ (คศ.3)
กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี โรงเรียนวัดราชบพิธ
สานักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาเขต 1 กรุงเทพมหานคร

แนะนาครูผู้สอน
นายวิชัย ลิขิตพรรักษ์ ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครูชานาญการพิเศษ (คศ.3)
ประวัติการศึกษา :
◦ พ.ศ. 2545 ระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 (วิทย์-คณิต) โรงเรียนวัดราชบพิธ สพม.กท.1 (ร.บ.116)
◦ พ.ศ. 2549 วิทยาศาสตรบัณฑิต (เกรียตินิยมอันดับ 2) สาขาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์
มหาวิทยาลัยมหิดล
◦ พ.ศ. 2551 ศึกษาศาสตรบัณฑิต สาขาวิชาศึกษาศาสตร์ เอกเทคโนโลยีและสื่อสารการศึกษา
มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
◦ พ.ศ. 2552 ประกาศนียบัตรบัณฑิตวิชาชีพครู คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนดุสิต
◦ พ.ศ. 2555 สาธารณสุขศาสตรบัณฑิต สาขาวิชาวิทยาศาสตร์สุขภาพ เอกสาธารณสุขศาสตร์
มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
◦ พ.ศ. 2558 ศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาการประเมินและการวิจัยทางการศึกษา
เอกวิจัยทางการศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคาแหง

การเรียนรู้ที่มีส่วนร่วมของนักเรียน :Active learning
สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
ครูวิชัยลิขิตพรรักษ์ ตาแหน่งครู วิทยฐานะครูชานาญการพิเศษ(คศ.3)กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี โรงเรียนวัดราชบพิธ สพม.กท.1

สิ่งแวดล้อม คือ สิ่งที่อยู่รอบตัวเรา ทั้งสิ่งที่มีชีวิต เช่น พืช สัตว์ จุลินทรีย์ สิ่งไม่มีชีวิต
เช่น แสง น้า อุณหภูมิ ทั้งที่มองเห็นได้และไม่สามารถเห็นได้ ซึ่งเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นเองโดยธรรมชาติ
และสิ่งที่มนุษย์เป็นผู้สร้างขึ้น

ทรัพยากรธรรมชาติ คือ สิ่งแวดล้อมเฉพาะที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติและมนุษย์
นามาใช้ประโยชน์ได้ ในการดารงชีวิต เช่น อากาศหายใจ ดินเพาะปลูก น้าดื่ม ป่ าไม้ ทุ่งหญ้า สัตว์
ป่ า แร่ธาตุ พลังงานเชื้อเพลิง

ทรัพยากรธรรมชาติทุกประเภทเป็นส่วนหนึ่งของสิ่งแวดล้อม แต่สิ่งแวดล้อมทุกชนิด
ไม่ใช่ทรัพยากรธรรมชาติทั้งหมดโดยปัญหามลภาวะและการขาดแคลนมีสาเหตุสาคัญจากการ
เพิ่มจานวนประชากรมนุษย์ที่รวดเร็ว

ปัจจุบันพบว่าประชากรมนุษย์มีการเปลี่ยนแปลงโดยเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องและมีความ
เคลื่อนไหวตลอดเวลา ค.ศ. 2021 มีกว่า 7,800 ล้านคน เพิ่มขึ้น 1.56 เท่า จาก ค.ศ. 1989 และ
คาดการณ์ว่าเพิ่มขึ้นอีกในอนาคต

ทรัพยากรธรรมชาติ คือ สิ่งที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ และมนุษย์นามาใช้ประโยชน์ได้
เช่น ดิน น้า ป่ าไม้ สัตว์ป่ า แร่ธาตุ พลังงาน ซึ่งสามารถแบ่งประเภทตามความยาวนานในแง่ของ
การใช้ประโยชน์ออกเป็น 3 ประเภท

ทรัพยากรธรรมชาติที่ใช้ไม่หมดสิ้นซึ่งมีอยู่มาก พบได้ทุกแห่งในโลกมีความจาเป็น
ดารงชีวิตสิ่งมีชีวิตทุกชนิด หากใช้ไม่ดีไม่มีการดูแลรักษาอาจเสื่อมสภาพจนไม่สามารถใช้
ประโยชน์ ได้แก่ น้า อากาศ แสงดวงอาทิตย์

ทรัพยากรธรรมชาติที่เกิดทดแทนได้ ถ้าใช้ทรัพยากรนี้อย่างถูกต้องและมีการ
บารุงรักษาแล้วจะยังคงอยู่และใช้ประโยชน์ได้ต่อเนื่อง ได้แก่ ดินทดแทนจากหินและซากอินทรีย์
หรือฮิวมัส ป่ าไม้ สัตว์ป่ า ทุ่งหญ้า

ทรัพยากรธรรมชาติสิ้นเปลืองซึ่งใช้แล้วหมดไป ไม่สามารถสร้างขึ้นหรือหมุนเวียนมา
ใช้ใหม่ได้ ถ้าสามารถสร้างทดแทนได้จะต้องใช้เวลายาวนานมาก ได้แก่ แร่ธาตุโลหะ อโลหะ กึ่ง
โลหะ เชื้อเพลิงปิโตรเลียม แก๊สธรรมชาติ

ปัญหาและผลกระทบต่อทรัพยากรธรรมชาติสิ่งแวดล้อมหลังจากผ่านการใช้งานในการ
ดารงชีวิตมนุษย์ เช่น เชื้อเพลิงอาจหมดไป ป่ าไม้ใช้เวลาในการทดแทนนาน สัตว์ป่ าสูญพันธุ์ น้า
และอากาศเสื่อมสภาพ ปนเปื้อนมลภาวะ

ปัญหาและผลกระทบแบ่งเป็น 3 ระดับ ได้แก่ ท้องถิ่น เช่น น้าเน่าเสียในแหล่งชุมชน
ดินเสื่อมโทรม ลักลอบตัดไม้ทาลายป่ าภายในประเทศเช่น หมอกควันภาคเหนือ ฝุ่ น PM 2.5 และ
โลก เช่น ฝนกรด ช่องโหว่โอโซน โลกร้อน

น้าเป็นทรัพยากรธรรมชาติที่สาคัญต่อสิ่งมีชีวิตทุกชนิด ปริมาณน้าที่มีอยู่ในโลก
ประมาณ 3 ใน 4 ส่วนของพื้นที่ผิวโลก เป็นน้าเค็มร้อยละ 97.6 และน้าจืดร้อยละ 2.4 โดยเป็น
น้าแข็งและหิมะร้อยละ 87 และน้าของเหลวร้อยละ 13

น้าที่มนุษย์ใช้ประโยชน์มาจากแหล่ง ดังนี้1.หยาดน้าฟ้าจากบรรยากาศ เช่น น้าฝน
น้าค้าง หิมะ ลูกเห็บ 2. น้าผิวดิน จากแม่น้า ลาคลอง ทะเลสาบ ทะเล มหาสมุทร 3. น้าใต้ดิน ที่
มนุษย์ขุดและสูบใช้ เช่น น้าบ่อ น้าบาดาล

ปัญหามลพิษทางน้าโดยมนุษย์ใช้ประโยชน์จากน้าในด้านต่าง ๆ ซึ่งน้าที่ผ่านการใช้แล้ว
เมื่อปล่อยลงสู่แหล่งน้า อาจทาให้มีการปนเปื้อน รวมทั้งการทิ้งขยะและสิ่งของต่าง ๆ ลงสู่แหล่ง
น้าโดยตรงจนไม่สามารถใช้ประโยชน์ได้

สารมลพิษ คือ สสารหรือสารที่ปนเปื้อนในสิ่งแวดล้อมซึ่งมีผลกระทบต่อสิ่งมีชีวิต สาร
มลพิษอาจอยู่ในสถานะของแข็ง กึ่งของแข็ง ของเหลว และแก๊ส เช่น ฝุ่ นละออง กากของเสียที่
เป็นพิษ ควัน แก๊สพิษต่าง ๆ

น้าเสีย คือ ของเสียที่อยู่ในสภาพของเหลว รวมทั้งสารมลพิษที่ปะปนหรือปนเปื้อนอยู่
ในของเหลวนั้น ส่วนน้าทิ้ง คือ น้าเสียที่ได้รับการบาบัดแล้วและ / หรือไม่ได้รับการบาบัดซึ่ง
ระบายสู่แหล่งน้าธรรมชาติ

แหล่งที่มาของน้าเสีย เช่น จากธรรมชาติโดยเกิดจากจุลินทรีย์ในแหล่งน้าใช้ออกซิเจน
ในการย่อยสลายซากอินทรีย์ จากชุมชนโดยการอุปโภคและบริโภคจากโรงงานอุตสาหกรรมโดย
กระบวนการผลิต และจากการเกษตรกับฟาร์มเลี้ยงสัตว์

ดัชนีที่ใช้ในการตรวจสอบคุณภาพน้า เช่น สี ความเป็นกรด-เบส ดีโอ บีโอดี ปริมาณสาร
โลหะหนัก สารฆ่าแมลง สารกัมมันตรังสี ปริมาณแบคทีเรียฟีคอลโคลิฟอร์มแต่เกณฑ์มาตรฐาน
ที่ใช้เบื้องต้นโดยทั่วไป คือ การหาค่าบีโอ

DO (Dissolved oxygen) คือ ปริมาณ O2 ที่ละลายน้ามาจากอากาศและสังเคราะห์ด้วย
แสง โดยแปรผกผันกับอุณหภูมิและความเข้มข้นแร่ธาตุละลายน้าน้าในธรรมชาติมีค่าประมาณ
5-7 mg/L ถ้าต่ากว่า 3 คือ เน่าเสีย

BOD (biological oxygen demand) คือ ปริมาณ O2 ที่จุลินทรีย์ในน้าใช้ในการย่อยสลาย
สารอินทรีย์ในน้า ตามมาตรฐานสากลจะวัดค่าภายใน 5 วัน ที่ 20 C หรือ BOD5 ถ้าค่าสูงความ
สะอาดของน้ายิ่งลดลง

COD (chemical oxygen demand) คือปริมาณ O2 ที่ต้องใช้ในการย่อยสลาย
อินทรียวัตถุที่มีอยู่ในน้าโดยปฏิกิริยาเคมี ถูกใช้เป็นการวัดทางอ้อมของสารอินทรีย์ก่อมลพิษซึ่ง
COD มากกว่า BOD เสมอ

แบคทีเรียฟีคอลโคลิฟอร์ม เป็นแบคทีเรียที่อาศัยอยู่ในลาไส้ของมนุษย์และสัตว์
อุณหภูมิร่างกายคงที่ ซึ่งถูกขับถ่ายออกมากับอุจจาระมักพบเป็นสาเหตุของการเกิดโรคระบาด
ทางเดินอาหาร เช่น E.coli

ค่า BOD5 ดัชนีบ่งชี้คุณภาพน้า หน่วย mg/L เช่น น้าบริสุทธิ์ = 0 , น้าสะอาดมาก = 1 ,
น้าสะอาด = 2 , น้าสะอาดพอประมาณ = 3 , น้าไม่สะอาด = 5 และ น้าสกปรก = 10 อ้างอิงจาก
กรมควบคุมมลพิษ ปี 2562

ปัญหาการขาดแคลนน้า เกิดขึ้นจากหลายสาเหตุ เช่น การตัดไม้ทาลายป่ าแหล่งต้นน้า
การขุดเจาะน้าใต้ดินปริมาณมาก ปัญหามลพิษจากน้าเสีย การสร้างเขื่อนกักเก็บน้าประเทศเพื่อน
บ้าน ปรากฏการณ์เอลนีโญ

แนวทางการจัดการทรัพยากรน้า เช่น การปลูกจิตสานึกการใช้น้ารู้คุณค่า การวางแผน
การใช้น้าเพื่อให้มีน้าใช้อย่างเพียงพอไปตลอด การนาน้าที่ใช้แล้วกลับมาใช้ใหม่ และการแก้ไข
ปัญหามลพิษทางน้าโดยการบาบัดน้าเสีย

วอเทอร์ฟุตพริ้นต์ (water footprint) เป็นการวัดปริมาณการใช้น้าและ/หรือปริมาณน้า
เสียที่ปล่อยออกมาต่อหน่วยเวลาในกระบวนการผลิตสินค้าและบริการทั้งทางตรงและทางอ้อม
เช่น การเพาะปลูก การขนส่ง การแปรรูป

แหล่งน้าประเภท 1 มีสภาพธรรมชาติโดยปราศจากน้าทิ้งจากทุกกิจกรรมเพื่อการ
อุปโภคบริโภค การขยายพันธุ์ตามธรรมชาติ การอนุรักษ์ระบบนิเวศของแหล่งน้า มีค่า pH DO
BOD และฟีคอลโคลิฟอร์มแตกต่างตามธรรมชาติ

แหล่งน้าประเภท 2 ที่ได้รับน้าทิ้งจากกิจกรรมบางประเภทเพื่อการบริโภคบริโภค การ
อนุรักษ์สัตว์น้า การประมง การว่ายน้าและกีฬาทางน้า มีค่า pH 5-9 , DO > 6 , BOD < 1.5 และ
ฟีคอลโคลิฟอร์ม ไม่เกิน 1000

แหล่งน้าประเภท 3 ที่ได้รับน้าทิ้งจากกิจกรรมบางประเภทเพื่อการอุปโภคบริโภคโดย
ผ่านการฆ่าเชื้อและปรับปรุงคุณภาพทั่วไป การเกษตร มีค่า pH 5-9 , DO > 4 , BOD < 2 และ ฟี
คอลโคลิฟอร์ม ไม่เกิน 4000

แหล่งน้าประเภท 4 ที่ได้รับน้าทิ้งจากกิจกรรมบางประเภทเพื่อการอุปโภคบริโภคโดย
ผ่านการฆ่าเชื้อและปรับปรุงคุณภาพทั่วไป การอุตสาหกรรมมีค่า pH 5-9 , DO > 2 , BOD < 4
และ ฟีคอลโคลิฟอร์ม ไม่เกิน 4000

แหล่งน้าประเภท 5 ที่ได้รับน้าทิ้งจากกิจกรรมบางประเภท เพื่อการคมนาคม มีค่า
มาตรฐานต่ากว่าคุณภาพน้าในแหล่งน้าประเภทที่ 4 มีค่า pH >9 , DO < 2 , BOD > 4 และ ฟีคอล
โคลิฟอร์ม เกิน 4000

ดินเป็นทรัพยากรธรรมชาติที่ใช้แล้วเกิดทดแทนได้ ดินเกิดจากการผุพังของหินและแร่
ธาตุต่าง ๆ ผสมคลุกเคล้ากับอินทรียวัตถุที่เกิดจากการสลายตัวของซากพืชซากสัตว์ จนกลายเป็น
ชั้นปกคลุมพื้นผิวโลก

องค์ประกอบดินที่เหมาะสมกับการอยู่อาศัยของสิ่งมีชีวิต ประกอบด้วยแร่ธาตุ 45%
อินทรียวัตถุ 5% ส่วนที่เป็นน้าที่อยู่ในช่องว่างระหว่างก้อนดิน 25% และอากาศที่เป็นช่องว่าง
ระหว่างก้อนดิน 25%

ชั้นดินภาพตัดขวางจากบนลงล่าง ได้แก่ ชั้นผิวดิน O ที่พบอินทรียวัตถุผุพัง ดินชั้นบน
A พบฮิวมัสธาตุอาหาร ดินชั้นล่าง B มีการทับถมเนื้อละเอียด วัตถุต้นกาเนิดดิน C เกิดการ
สลายตัวผุพังชั้นหิน และชั้นหินพื้น R หินเปลือกโลก

ความสาคัญต่อมนุษย์และสิ่งแวดล้อม ได้แก่ แหล่งปัจจัยสี่ทางด้านอาหาร ที่อยู่อาศัย
เครื่องนุ่งห่ม และยารักษาโรค จากการทาเกษตร อุตสาหกรรมคมนาคม และเป็นแหล่งกักเก็บน้า
ตามธรรมชาติทั้งบนดินและใต้ดิน

เนื้อดินเป็นลักษณะทางกายภาพเกิดจากการผสมของอนุภาคดิน3 ขนาด คือ ดินทราย
ขนาดใหญ่สุด 0.02-2 mm , ดินทรายแป้งขนาดปานกลาง 0.002-0.02 mm และดินเหนียวขนาด
เล็กสุด น้อยกว่า 0.002 mm

ดินแบ่ง 3 กลุ่ม ดังนี้ กลุ่มดินเนื้อหยาบ เช่น ดินทราย ดินร่วนปนทราย กลุ่มดินเนื้อปาน
กลาง เช่น ดินร่วนเหนียวปนทราย ดินร่วน ดินทรายแป้ง และกลุ่มดินเนื้อละเอียด เช่น ดินเหนียว
ดินร่วนปนดินเหนียว

ปัญหาที่เกิดจากการใช้ทรัพยากรดินส่งผลให้เกิดมลพิษทางดินและปัญหาความเสื่อม
โทรมของดิน แหล่งที่มาของมลพิษทางดิน เช่น การทิ้งขยะลงในดิน การใช้สารเคมีทาง
การเกษตรและอุตสาหกรรม

ดัชนีตรวจสอบคุณภาพดินโดยกาหนดมาตรฐาน2 ประเภท คือ มาตรฐานดินเพื่อที่อยู่
อาศัยและเกษตรกรรม และมาตรฐานดินที่ใช้เพื่อการอื่น โดยดัชนี ได้แก่ กลุ่มสารอินทรีย์ที่ระเหย
ง่าย โลหะหนัก สารกาจัดศัตรูพืช และสารพิษอื่น

ปัญหาความเสื่อโทรมของดิน เกิดได้หลายสาเหตุ เช่น การพังทลายของดินจากการกัด
เซาะของน้าไหลบ่า แผ่นดินไหว ภูเขาไฟระเบิด น้าท่วม ลมพายุ หรือดินขาดความอุดมสมบูรณ์
และขาดธาตุอาหารไม่เหมาะเพาะปลูกพืช

ไมโครพลาสติกมีขนาดเล็กกว่า 5 mm เกิดจากกระบวนการผลิตเม็ดพลาสติกขนาดเล็ก
เหมาะสมใช้งาน ส่งผลกระทบต่อสิ่งมีชีวิตและระบบนิเวศ เช่น อุดตันทางเดินอาหาร ยับยั้งการ
ทางานร่างกาย สะสมในโซ่อาหาร

ดินเปรี้ยวเป็นดินที่มีสภาพความเป็นกรดสูงโดยค่า pH ต่ากว่า 7 ถือว่าดินเป็นกรด ถ้า
ค่า pH ต่ากว่า 4 แปลว่าดินเป็นกรดจัด การแก้ไข คือ เพิ่มเบสในดินโดยใช้สารประกอบเคมี เช่น
ปูนมาร์ล ปูนขาว ปูนโดโลไมท์

ดินจืด คือ ดินที่มีแร่ธาตุสารอาหารไม่เพียงพอกับความต้องการของพืช ทาให้การ
เพาะปลูกไม่เจริญงอกงาม โดยเฉพาะธาตุอาหารหลักของพืชN P K การแก้ไขโดยต้องใส่ปุ
๋ ยหรือ
สารอาหารบารุงดิน

ปุ
๋ ยอินทรีย์บารุงดินผลิตจากสิงมีชีวิต โดยทั่วไปมี 3 ชนิด คือ ปุ
๋ ยคอก ปุ
๋ ยหมัก และปุ
๋ ย
พืชสด ยังรวมไปถึงซากพืชซากสัตว์และของเสียจากโรงงานอุตสาหกรรมและครัวเรือน ซึ่งมี
สารอินทรีย์ปริมาณสูง

ดินเค็ม คือ ดินที่มีเกลือละลายปริมาณมากจนกระทบต่อการเจริญเติบโตและผลผลิต
ของพืช สังเกตพบคราบเกลือผิวดินโดยเฉพาะในฤดูแล้ง การแก้ไข คือ การชะล้างดินด้วยน้าเพื่อ
ลดค่าความเค็มนาเกลือสินเธาว์

ดินฝาดเป็นดินที่มีสภาพเป็นเบสมาก ไม่เหมาะสมต่อการเจริญเติบโตของพืชเช่นกัน
แต่เป็นสภาพของดินที่แก้ไขปรับปรุงได้ยาก การแก้ไข คือ เพิ่มกรดในดินโดยใช้สารประกอบเคมี
เช่น ผงกามะถัน ปุ
๋ ยอินทรีย์ธรรมชาติ

แนวทางการจัดการทรัพยากรดิน เช่น การเลือกใช้ประโยชน์จากที่ดินให้เหมาะสมกับ
ลักษณะของดิน การป้องกันการพังทลายของดิน การปรับปรุงสมบัติของดินทางกายภาพและทาง
เคมี การลดการใช้สารเคมีการเกษตร

องค์การสหประชาซาติได้กาหนดให้วันที่ 5 ธันวาคมของทุกปีซึ่งเป็นวันพระราชสมภพ
ของพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราชบรมนาถบพิตร เป็นวัน
ดินโลก (world soil day)

การแกล้งดินเป็นแนวพระราชดาริในหลวง ร.9 เพื่อแก้ปัญหาดินเปรี้ยวโดยมีการขังน้า
ไว้ในพื้นที่ แล้วจึงระบายน้าออกและปรับสภาพฟื้นฟูดินด้วยปูนขาว จนกระทั่งดินมีสภาพดี
พอที่จะใช้ในการเพาะปลูกได้

การปลูกพืชหมุนเวียน คือ การปลูกพืชต่างชนิดกันบนพื้นที่เดียวกันหมุนเวียนกัน
ต่อเนื่อง หลักเกณฑ์ คือ ความต้องการธาตุอาหารพืชต่างกัน พืชต่างชนิดต้องการธาตุอาหารบาง
ชนิดมากน้อยต่างกัน เช่น พืชตระกูลถั่ว

การปลูกพืชแบบขั้นบันไดตามไหล่เขาเพื่อช่วยชะลอความเร็วของการไหล่บ่าของน้า
และป้องกันการชะหน้าดิน นอกจากนี้การปลูกพืชคลุมดิน สามารถช่วยลดแรงตกกระทบของฝน
และรักษาความชุ่มชื้นในดิน

ป่ าไม้เป็นทรัพยากรธรรมชาติที่ใช้แล้วทดแทนได้ เป็นแหล่งรวบรวมความหลากหลาย
ชีวภาพ รวมทั้งความสาคัญในด้านเศรษฐกิจและสังคม มนุษย์ใช้ประโยชน์ทั้งทางตรงและ
ทางอ้อม เช่น ปัจจัยสี่ แหล่งต้นน้า

ปัญหาการลดลงของทรัพยากรป่ าไม้หลายสาเหตุ เช่น การลักลอบตัดไม้ทาลายป่ าการ
บุกรุกป่ าผิดกฎหมายการเพิ่มพื้นที่การเกษตร ซึ่งเป็นผลจากการเพิ่มขนาดประชากรมนุษย์ที่มี
ความต้องการปัจจัยสี่มากขึ้นต่อเนื่อง

ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและมนุษย์ เช่น การเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศทาให้ CO2
เพิ่มขึ้นเพราะการสังเคราะห์ด้วยแสงลดลง การเกิดอุทกภัยเมื่อฝนตกหนักเกิดน้าป่ าไหลหลาก
การลดลงพืชพรรณสัตว์ป่ า การเสียโอกาสศึกษาวิจัย

แนวทางการจัดการและอนุรักษ์ทรัพยากรป่ าไม้ เช่น การปฏิบัติตามนโยบายป่ าไม้
แห่งชาติ การสร้างความตระหนักและให้ความรู้ประชาชนการปลูกต้นไม้เพื่อสร้างป่ าทดแทนและ
ป้องกันบุกรุก การลดการใช้ไม้จากป่ า

การกาหนดเขตป่ าอนุรักษ์เพื่อป้องกันการบุกรุก ประกอบด้วยพื้นที่อนุรักษ์และป่ า
อนุรักษ์หลายประเภทและป่ าชุมชนที่จัดตั้งตามกฏหมายเช่น อุทยานแห่งชาติ วนอุทยาน สวน
พฤกษศาสตร์ สวนรุกขชาติ

อุทยานแห่งชาติ คือ พื้นที่โดดเด่นสวยงามทางธรรมชาติพิเศษ มีความหลากหลาย
ชีวภาพ ระบบนิเวศ ทรัพยากรธรรมชาติ สิ่งแวดล้อมและสัตว์ป่ า หรือพืชป่ าประจาถิ่นที่หายาก
หรือใกล้สูญพันธุ์

วนอุทยาน คือ พื้นที่ที่มีสภาพธรรมชาติสวยงามเหมาะแก่การสงวนรักษาไว้ ให้เป็น
แหล่งคุ้มครองทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมหรือเพื่อเป็นแหล่งศึกษาเรียนรู้ทางธรรมชาติ
หรือนันทนาการ

สวนพฤกษศาสตร์ คือ พื้นที่จัดรวบรวมพรรณไม้โดยแยกพรรณไม้ออกเป็นหมวดหมู่
ตามหลักพฤกษศาสตร์หรืออนุกรมวิธานพืชเพื่อเป็นแหล่งอนุรักษ์ความหลากหลายชีวภาพใน
การศึกษาวิจัยเชิงวิชาการ

สวนรุกขชาติ คือ พื้นที่ที่มีการรวบรวมและอนุรักษ์พรรณไม้ที่มีค่าหายาก หรือใกล้สูญ
พันธุ์ซึ่งมีอยู่ในท้องถิ่น เพื่อให้ได้ความรู้เกี่ยวกับพันธุ์ไม้และการพักผ่อนหย่อนใจของประชาชน
มักมีพื้นที่น้อยกว่าสวนพฤกษศาสตร์

เขตรักษาพันธุ์สัตว์ป่ า คือ บริเวณพื้นที่สภาพธรรมชาติสมควรต้องอนุรักษ์ไว้เป็นแหล่ง
ที่อยู่อาศัยอย่างปลอดภัยและรักษาไว้ซึ่งพันธุ์สัตว์ป่ า ตลอดจนคุ้มครองทรัพยากรสิ่งแวดล้อม
ระบบนิเวศให้คงเดิม

พื้นที่อนุรักษ์ธรรมชาติ คือ พื้นที่ธรรมชาติ เช่น เกาะ แก่ง ภูเขา ทะเลสาบ ซากดึกดา
บรรพ์ที่ควรอนุรักษ์ไว้เพื่อประโยชน์ต่อเศรษฐกิจและสังคม เช่น พื้นที่อนุรักษ์ธรรมชาติทะเลอัน
ดามันในจังหวัดระนอง พังงา และภูเก็ต

พื้นที่สงวนชีวาลัย คือ พื้นที่ที่กาหนดขึ้นเพื่อรักษาความหลากหลายทางพันธุกรรม
ของพืชและสัตว์ เพื่อเป็นแหล่งศึกษาวิจัยทางด้านวิทยาศาสตร์ เช่น ป่ าสะแกราช จังหวัด
นครราชสีมา

พื้นที่มรดกโลก คือ พื้นที่ที่มีทรัพยากรธรรมชาติที่มีความเด่นระดับโลก อาจ
ประกอบด้วยวิวัฒนาการทางธรณี วิวัฒนาการของสิ่งมีชีวิต ปรากฏการณ์ทางธรรมชาติที่มี
ลักษณะพิเศษเป็นเอกลักษณ์

ป่ าชายเลนอนุรักษ์ คือ ป่ าชายเลนที่สงวนไว้เพื่อสภาพแวดล้อมและระบบนิเวศ เป็น
แหล่งเพาะพันธุ์พืชและสัตว์น้าเศรษฐกิจ เป็นดินเลน น้ากร่อย ไม่ผลัดใบพบทั่วไปที่ปากแม่น้า
หรืออ่าวภาคใต้และภาคตะวันออก

ป่ าชุมชน คือ ป่ านอกเขตป่ าอนุรักษ์หรือพื้นที่อื่นของรัฐนอกเขตป่ าอนุรักษ์ที่ได้รับ
อนุมัติให้จัดตั้งเป็นป่ าชุมชน โดยชุมชนร่วมกับรัฐในการอนุรักษ์ ฟื้นฟู จัดการ บารุง รักษา
ตลอดจนใช้ประโยชน์ยั่งยืน

ป่ าไม้แบ่ง 2 ประเภท คือ 1. ป่ าไม่ผลัดใบ เป็นป่ าที่มีเรือนยอดเขียวชอุ่มตลอดปีไม่ทิ้งใบ
พร้อมกันทั้งต้น เช่น ป่ าดิบชื้น และ 2. ป่ าผลัดใบ เป็นป่ าไม้ที่ผลัดใบตามฤดูกาลในฤดูแล้งจะมีไฟ
ป่ าเกิดขึ้นเป็นประจา เช่น ป่ าเต็งรัง

ป่ าดิบชื้น เกิดในพื้นที่ฝนตกชุกเกือบตลอดปีและมีความชุ่มชื้นในดินค่อนข้างสูง
สม่าเสมอทั้งปี ป่ าจะรกทึบประกอบด้วยพันธุ์ไม้มากมายหลายชนิดซึ่งมีความอุดมสมบูรณ์และ
หลากหลายชีวภาพมากสุด

ป่ าดิบเขา เป็นป่ าดิบที่ขึ้นอยู่บนพื้นที่ระดับความสูง จากระดับน้าทะเลตั้งแต่ 1,000
เมตรขึ้นไป สภาพป่ ามีเรือนยอดแน่นทึบ มีไม้พื้นล่าง หนาแน่น เป็นแหล่งสาคัญของต้นน้าลา
ธารในสภาพธรรมชาติ

ป่ าเบญจพรรณ มีพันธุ์ไม้สาคัญเศรษฐกิจ5 ชนิด คือ สัก ประดู่ ชิงชัน มะค่า แดง
ส่วนมากจะทิ้งใบในฤดูแล้งจนเหลือแต่กิ่งก้าน เนื่องจากขาดแคลนน้า จึงต้องปรับตัวโดยการทิ้ง
ใบเพื่อลดการคายน้าของต้นไม้

ป่ าเต็งรัง ป่ าแดง ป่ าโคกหรือป่ าแพะพบมากในภาคตะวันออกเฉียงเหนือร้อยละ 80
ไม่ปรากฏในภาคใต้และภาคตะวันออก เป็นต้นเหตุสาคัญของไฟป่ าประจาปี ไม้สาคัญ คือ เต็ง
รัง เหียง พลวง ยางกราด

สัตว์ป่ าเป็นทรัพยากรธรรมชาติที่ใช้แล้วเกิดทดแทนได้ แต่พบว่าบางชนิดสูญพันธุ์ไป
แล้ว เช่น สมัน หรือเสี่ยงสูญพันธุ์ เช่น นกแต้วแล้วท้องดา ซึ่งมีประโยชน์ทั้งต่อมนุษย์และ
สิ่งแวดล้อม เช่น รักษาสมดุลระบบนิเวศ

สัตว์ป่ าหมายถึงสัตว์ทุกชนิดซึ่งโดยทั่วไปย่อมเกิดและดารงชีวิตอยู่ในธรรมชาติอย่าง
เป็นอิสระ รวมถึงไข่และตัวอ่อน แต่ไม่รวมสัตว์ที่เป็นพาหนะตามกฏหมายว่าด้วยสัตว์พาหนะซึ่ง
ยอมรับทางวิชาการว่าเป็นสัตว์บ้าน

สัตว์ป่ าสงวนหมายถึงสัตว์ป่ าหายากหรือใกล้สูญพันธุ์จาเป็นต้องสงวนอนุรักษ์ไว้อย่าง
เข้มงวดตามที่กาหนดไว้ เดิมมี 15 ชนิด โดยปี 2562 เพิ่มอีก 4 เป็น 19 คือ วาฬบรูด้า วาฬโอมูระ
เต่ามะเฟือง ฉลามวาฬ + นกชนหิน 20 ชนิด

สัตว์ป่ าสงวน 15 ชนิด คือ นกเจ้าฟ้าหญิงสิริธร แรด กระซู่ กูปรีหรือโคไพรควายป่ า
หรือมหิงลาน ละองหรือละมั่งสมันหรือเนื้อทราย เลียงผา กวางผา นกแต้วแล้วท้องดา นก
กระเรียน แมวลายหินอ่อน สมเสร็จ เก้งหม้อ พยูนหรือหมูน้า

สัตว์ป่ าคุ้มครองหมายถึงสัตว์ป่ าที่มีความสาคัญต่อระบบนิเวศหรือจานวนประชากร
ของสัตว์ป่ าชนิดนั้นมีแนวโน้มลดลงอันอาจส่งผลกระทบต่อระบบนิเวศตามที่กาหนดไว้ เดิมแบ่ง
2 กลุ่ม คือ ประเภท 1 (สวยงาม) และ 2 (ล่าเนื้อ)

สัตว์ป่ าควบคุมหมายถึงสัตว์ป่ าที่ได้รับความคุ้มครองตามอนุสัญญาว่าด้วยการค้า
ระหว่างประเทศซึ่งชนิดสัตว์ป่ าและพืชป่ าที่ใกล้สูญพันธุ์ และสัตว์ป่ าอื่นที่ต้องมีมาตรการควบคุม
ที่เหมาะสมตามที่กาหนดไว้

สัตว์ป่ าอันตรายหมายถึงสัตว์ป่ าที่อาจก่อให้เกิดอันตรายหรือเป็นพิษต่อมนุษย์หรือสัตว์
ป่ าอื่นหรือมีผลคุกคามให้สัตว์ป่ า พืชป่ า สิ่งแวดล้อม หรือระบบนิเวศเปลี่ยนแปลงเสียหายอย่าง
รวดเร็วหรือเป็นพาหะนาโรคหรือแมลงศัตรูพืช

ปัญหาการลดลงของทรัพยากรสัตว์ป่ า หลายสาเหตุเช่น การสูญเสียแหล่งที่อยู่
โดยเฉพาะป่ าไม้ การล่าสัตว์ป่ าผิดกฏหมายการนาสัตว์ป่ ามาใช้ประโยชน์หรือเป็นสัตว์เลี้ยง การ
เกิดภัยธรรมชาติและการเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศ

การลดลงของทรัพยากรสัตว์ป่ าส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมดังนี้ ผลกระทบต่อระบบ
นิเวศโดยเป็นผู้ถ่ายเรณูของพืชหรือกระจายเมล็ดพันธุ์ และ ผลกระทบต่อมนุษย์โดยเฉพาะปัจจัย
สี่ในการดารงชีวิตทั้งการเกษตรอุตสาหกรรม

แนวทางการจัดการและการอนุรักษ์ทรัพยากรสัตว์ป่ าเช่น การกาหนดพื้นที่อนุรักษ์เขต
รักษาพันธุ์สัตว์ป่ า การส่งเสริมวิจัยเพิ่มองค์ความรู้ด้านสัตว์ป่ า การเผยแพร่ความรู้สร้างจิตสานึก
การอนุรักษ์ การเพาะเลี้ยงขยายพันธุ์สัตว์ป่ าหายาก

อากาศเป็นทรัพยากรธรรมชาติที่ใช้ไม่หมดสิ้นและมีความจาเป็นต่อสิ่งมีชีวิตทุกชนิด
อากาศประกอบด้วย N2 = 78% O2 = 21% อื่นๆ 1% เช่น Ar CO2 CH4 ไอน้า สาคัญต่อการ
หายใจและการสังเคราะห์ด้วยแสง

ปัญหาที่เกิดขึ้นจากทรัพยากรอากาศแหล่งที่มาของสารมลพิษทางอากาศสามารถ
เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติและเกิดจากการกระทาของมนุษย์ เช่น การย่อยสลายของจุลินทรีย์ การ
เผาไหม้เชื้อเพลิงฟอสซิล

มนุษย์ได้รับสารมลพิษทางอากาศในปริมาณมากอาจส่งผลต่อสุขภาพในด้านต่าง ๆ เช่น
โรคหลอดเลือด โรคหัวใจ โรคทางเดินอาหาร โรคมะเร็ง หากปริมาณไม่มากอาจส่งผลเกิดการ
ระคายเคืองตา จมูก หู ปาก

แก๊สเรือนกระจกมีสมบัติดูดซับคลื่นรังสีความร้อนหรืออินฟราเรดเช่น ไอน้า CO2
CH4 SF6 N2O ตามธรรมชาติทาให้อุณหภูมิเฉลี่ยอยู่ในระดับที่สิ่งมีชีวิตดารงชีวิตอยู่ได้ หากมี
ปริมาณมากเกิดภาวะโลกร้อน

สารมลพิษที่ปนเปื้อนในอากาศ เช่น อนุภาคแขวนลอยในอากาศ PM10 PM2.5 , CO ,
NO2 , SO2 SO3 H2SO4 , O3 , สารโลหะหนัก Pb Hg , ลูกเหม็นหรือแนฟทาลีน เกิดพิษสะสมใน
ร่างกายทารกป่ วยเป็น G6PD

ควันธูปพบว่ามีสารก่อมะเร็ง 3 ชนิด ได้แก่ เบนซีน บิวทาไดอีน และเบนโซเอไพรีน ซึ่ง
เกิดจากการเผาของกาว และน้าหอม ที่เป็นองค์ประกอบของก้านธูป ซึ่งเป็นสาเหตุทาให้เกิด
โรคมะเร็งชนิดต่าง ๆ

ดัชนีตรวจสอบคุณภาพอากาศในแต่ละพื้นที่สามารถระบุได้เป็นระดับของผลกระทบ
ต่อสุขภาพมนุษย์ ซึ่งคานวณจากความเข้มข้นของสารมลพิษทางอากาศจานวน 6 ชนิด คือ CO
NO2 SO2 O3 PM10 PM2.5

ดัชนีคุณภาพอากาศของประเทศไทยเป็นการรายงานการตรวจวัดรายวันโดยคานวณ
จากค่าความเข้มข้นของสารมลพิษทางอากาศแต่ละชนิดที่มีค่าสูงสุด โดยแบ่ง 5 ระดับ โดยใช้สี
เป็นสัญลักษณ์ระดับผลกระทบสุขภาพมนุษย์

ดัชนีคุณภาพอากาศ 0-25 คุณภาพอากาศดีมาก สีฟ้า , 26-50 คุณภาพอากาศดี สีเขียว ,
51-100 คุณภาพอากาศปานกลาง สีเหลือง , 101-200 เริ่มมีผลกระทบต่อสุขภาพสีส้ม และ 201
ขึ้นไป มีผลกระทบต่อสุขภาพสีแดง

แนวทางการจัดการทรัพยากรอากาศ เช่น การกาหนดนโยบาย ข้อบังคับ ข้อควรปฏิบัติ
และเกณฑ์มาตรฐานที่เหมาะสมการสร้างความตระหนักคุณค่าทรัพยากร การลดกิจกรรมที่ทาให้
เกิดมลพิษ การสนับสนุนพัฒนาเทคโนโลยีพลังงานใหม่

แร่ คือ ธาตุแท้หรือสารบริสุทธิ์เกิดตามธรรมชาติโดยส่วนประกอบทางเคมีและมีรูป
ผลึกที่แน่นอน จัดเป็นทรัพยากรธรรมชาติประเภทหนึ่งที่มีความสาคัญต่อมนุษย์ แบ่ง 3 ชนิด คือ
แร่โลหะ แร่อโลหะ และแร่เชื้อเพลิง

แร่โลหะ (metal) คือ แร่ที่นามาถลุงก่อน แล้วจึงนาไปใช้ประโยชน์ ที่สาคัญ ได้แก่ ดีบุก
เป็นแร่ในหินแข็งพวกแกรนิต นิยมนามาทาโลหะผสม ทาภาชนะพวกปีบ กระป
๋ อง เคลือบหรือชุบ
แผ่นเหล็ก ทาโลหะบัดกรี ทาเป็นแผ่นห่ออาหาร

แร่วุลแฟรม เป็นแผ่นหรือแท่งมีสีน้าตาลแก่หรือดา เมื่อถลุงแล้วเรียก "ทังสเตน“ ทน
ความร้อนได้ดีนิยมทาไส้หลอดไฟฟ้า เครื่องเจาะ ตัดกลึงโลหะ แร่เหล็กสาคัญมากสุด นิยมใช้
ก่อสร้าง เครื่องมือ เครื่องจักร และอาวุธ

แร่ตะกั่ว มีสีเทาแก่ออกดา นิยมทาลูกกระสุนปืนตัวพิมพ์ ทาโลหะบัดกรี แบตเตอรี่
รถยนต์ แร่ทองแดง ของแข็งสีแดง เนื้ออ่อนรีดเป็นเส้นลวดได้ง่าย ใช้มากเป็นอันดับสองรองจาก
เหล็กทาอุปกรณ์ไฟฟ้า เครื่องมือเครื่องใช้

แร่อโลหะ (non-metal) คือ แร่ที่นามาใช้ประโยชน์ได้โดยไม่ต้องถลุงที่สาคัญ ได้แก่ แร่
ยิปซัม ลักษณะคล้ายหินปูน มีสีขาว ใช้ทาปูนซีเมนต์ ปูนปลาสเตอร์ ชอล์ก แร่เกลือแกง มี 2 ชนิด
คือ สินเธาว์และสมุทร กับแร่รัตนชาติ

แร่เชื้อเพลิง คือ วัสดุกาเนิดจากการทับถมตัวของพืช สัตว์ และอินทรียสารอื่นจน
สลายตัวและเกิดปฏิกิริยากลายเป็นเชื้อเพลิงธรรมชาติ นิยมจัดเป็นแร่โดยอนุโลม ได้แก่ ถ่านหิน
หินน้ามัน น้ามันดิบ และก๊าซธรรมชาติ

แร่นิวเคลียร์ คือ แร่ที่ใช้ในกิจการพลังงานปรมาณูจากกระบวนการเกิดปฏิกิริยา
นิวเคลียร์ฟิวชั่นจากการรวมตัวของธาตุ หรือปฏิกิริยานิวเคลียร์ฟิชชั่นจากการสลายตัวของธาตุ
เช่น แร่ยูเรเนียม แร่ทอเรียม

แร่กึ่งโลหะ (metalloid) เช่น ซิลิคอน และเจอเมเนียม มีสมบัติบางประการคล้ายโลหะ
เช่น นาไฟฟ้าได้บ้างที่อุณหภูมิปกติ และนาได้มากขึ้นเมื่ออุณหภูมิเพิ่มขึ้นของแข็งมันวาวสี
เงิน จุดเดือดสูง แต่เปราะแตกง่ายคล้ายอโลหะ

ปัญหาทรัพยากรแร่และเชื้อเพลิง เช่น สิ่งแวดล้อมบริเวณเหมืองทาให้สภาพดินไม่อุดม
สมบูรณ์ ใช้ประโยชน์ไม่เต็มที่ ปัญหาปนเปื้อนสารเคมีที่ใช้ การใช้แร่ธาตุบางประเภทเป็นจานวน
มาก การใช้อย่างไม่คุ้มค่าหรือสิ้นเปลือง

วิธีอนุรักษ์ทรัพยากรแร่ มี 4 วิธี คือ ขุดแร่ขึ้นมาใช้อย่างมีประสิทธิภาพ กาหนด
มาตรฐานในการอนุญาตให้เปิดทาเหมืองแร่ที่ถูกหลักวิชาการ ใช้แร่อย่างประหยัด และลดการส่ง
สินแร่ออกต่างประเทศ

การแก้ปัญหาสิ่งแวดล้อม เช่น รัฐภาคีอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการเปลี่ยนแปลง
สภาพภูมิอากาศ สมัยที่ 21 (COP21) พระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อม
แห่งชาติ การผลิตที่ลดคาร์บอนฟุตพริ้นท์ การมีส่วนร่วมของชุมชน

เครื่องหมายลดคาร์บอนฟุตพริ้นท์หรือฉลากลดโลกร้อนแสดงข้อมูลการปล่อยแก๊ส
เรือนกระจกตลอดวัฏจักรชีวิตของผลิตภัณฑ์ แสดงผลอยู่ในรูปของแก๊สคาร์บอนไดออกไซด์
เทียบเท่า ตั้งแต่วัตถุดิบ ขนส่ง ผลิต ใช้งาน

ประชากรมนุษย์มีการเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วและมีการพัฒนาเทคโนโลยีใหม่ ๆ ทาให้มีการ
ใช้ทรัพยากรธรรมชาติ คือ สิ่งต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติมากขึ้น ซึ่งมี 3 ประเภท ได้แก่ ใช้
แล้วไม่หมด เกิดทดแทนได้ และหมดไปสิ้นเปลือง

การลดปริมาณใช้ทรัพยากรธรรมชาติการกาจัดของเสียสาเหตุปัญหาสิ่งแวดล้อมและ
การวางแผนจัดการทรัพยากรธรรมชาติที่เหมาะสมเป็นแนวทางอนุรักษ์และลดปัญหา
สิ่งแวดล้อมเพื่อให้เกิดการใช้ประโยชน์ยั่งยืน

หลักการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมดังนี้ การใช้แบบยั่งยืนตามหลัก
3R ได้แก่ reuse reduce recycle การกักเก็บเมื่อขาดแคลนการรักษาซ่อมแซมเมื่อถูกทาลาย การ
ฟื้นฟูเมื่อเสื่อมโทรม และการป้องกันคุ้มครอง

การพัฒนาที่ยั่งยืน เน้นให้มนุษย์คานึงขีดจากัดทรัพยากรธรรมชาติ และพัฒนาควบคู่
กับการอนุรักษ์และฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมตอบสนองความต้องการของคนทั้ง
ในยุคปัจจุบันและยุคต่อไปอย่างเท่าเทียม

การจัดการขยะตามแนวทาง 3R คือ 1.Reduce ลดการใช้ 2.Reuse การใช้ซ้า 3.Recycle
รีไซเคิล เพื่อกันวัสดุออกจากหลุมฝังกลบให้ได้มากที่สุดนับว่าเป็นประโยชน์ของการแยกขยะ
อย่างหนึ่ง โดยการลดปริมาณขยะที่สร้างขึ้น

Reduce คือ ลดการบริโภคทรัพยากรวิธีนี้เป็นขั้นตอนแรกเพราะทาง่ายที่สุดและมี
ประสิทธิภาพมากที่สุดโดยลดการใช้ที่ไม่จาเป็นลง เช่น ปิดไฟเมื่อไม่ได้ใช้ การปิดน้าระหว่าง
แปรงฟัน การใช้ถุงผ้าแทนพลาสติก

Reuse คือ การนาของที่ยังใช้ได้กลับมาใช้ซ้าอีกครั้ง เป็นการใช้ทรัพยากรให้เกิด
ประโยชน์สูงสุดโดยไม่ต้องทิ้ง เช่น ใช้ถุงพลาสติกจากร้านสะดวกซื้อมาใส่ขยะ ใช้ขวดน้า
พลาสติกใส่น้าอีกครั้ง หรือใช้ขวดแก้วที่ใช้ซ้าได้

Recycle คือ การนาสิ่งที่ไม่สามารถใช้ซ้าได้แล้วมาแปรรูปให้เป็นวัตถุดิบใหม่ เป็นการ
ใช้ทรัพยากรที่หมดประโยชน์แล้วกลับมาใช้อีกครั้งผ่านการแปรรูปนาขวดน้าพลาสติกมาย่อยให้
เป็นเม็ดพลาสติกแล้วนามาผลิตเสื้อผ้า

การกักเก็บ (storage) คือการรวบรวมและเก็บทรัพยากรธรรมชาติที่มีแนวโน้มขาด
แคลนไว้ใช้อนาคต เช่น การถนอมอาหาร การเก็บรักษาป่ าไม้ แร่ น้ามันปิโตรเลียม แก๊สธรรมชาติ
ถ่านหิน น้าโดยสร้างฝายหรือเขื่อน

การรักษาซ่อมแซม(repair) เมื่อทรัพยากรธรรมชาติถูกทาลายโดยมนุษย์หรือ
ธรรมชาติมีความจาเป็นจะต้องรักษาหรือซ่อมแซมให้กลับเป็นปกติเช่น การปลูกป่ าทดแทน
กังหันน้าชัยพัฒนา เพาะพันธุ์สัตว์ป่ า

การฟื้นฟู (rehabilitation) เมื่อทรัพยากรธรรมชาติเกิดความเสื่อมโทรมจาเป็นต้อง
ฟื้นฟูให้มีสภาพปกติเพื่อให้สามารถใช้ทรัพยากรนั้นได้อีก เช่น การสร้างแนวปะการังเทียม การ
ปลูกป่ าชายเลน

การป้องกัน (prevention) เป็นวิธีการที่ปกป้องคุ้มครองทรัพยากรธรรมชาติที่กาลังถูก
ทาลายหรือมีแนวโน้มให้สามารถอยู่ในสภาพปกติได้ โดยการประชาสัมพันธ์ให้ความรู้ประชาชน
หรือใช้กฎหมายควบคุมเข้มงวด

หลายประเทศในสหภาพยุโรปตระหนักกับการบริหารจัดการทรัพยากรเพื่อให้เกิด
ประโยชน์สูงสุด ตามแนวทางเศรษฐกิจหมุนเวียน (circular ecology) ลดการสร้างของเสียของ
มลพิษทาลายสิ่งแวดล้อมทั้งผลิตและจาหน่าย

ปัจจุบันมีการใช้เทคโนโลยีกาจัดขยะที่ไม่สามารถรีไซเคิลนากลับมาใช้ใหม่ได้เพื่อลด
ปริมาณขยะตกค้างในสิ่งแวดล้อมและแปรรูปใช้ในกระบวนการอื่นได้อย่างมีประสิทธิภาพเช่น
เตาเผาขยะแบบพลาสมาแก๊สซิฟิเคชัน อิฐผสมสร้างถนน

ชนิดพันธุ์ต่างถิ่น (alien species) คือ สิ่งมีชีวิตที่ถูกนาเข้ามาในแหล่งที่อยู่ใหม่ซึ่งอยู่
นอกอาณาเขตการกระจายพันธุ์ดั้งเดิมในธรรมชาติ ซึ่งอาจเกิดขึ้นจากธรรมชาติหรือมนุษย์ เช่น
ลมพายุ น้าท่วม การค้า คมนาคม

ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกรานแล้ว เป็นชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่แพร่กระจายเข้ามาในประเทศ
ไทยสามารถปรับตัวตั้งถิ่นฐาน และอาจทาให้สิ่งมีชีวิตท้องถิ่นดั้งเดิมสูญพันธุ์ได้ เช่น หอยหาก
ยักษ์แอฟริกา ไมยราบยักษ์

ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่มีแนวโน้มรุกราน เป็นชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่เคยมีรายงานว่ารุกรานแล้ว
ในประเทศอื่นที่ไม่ใช่ประเทศไทย แต่มีการพบในประเทศไทยแล้ว เช่น กบบุลฟร๊อก และ
พวงชมพู ปัจจุบันสามารถควบคุมได้

ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่มีประวัติว่ารุกรานแล้วในประเทศอื่นแต่ยังไม่รุกรานในประเทศไทย
เป็นชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่มีรายงานว่าเข้ามาในประเทศไทยแล้ว เช่น มดหัวโต และศรนารายณ์
สาบเสือ ธูปฤาษี

ชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่รุกรานที่ยังไม่เข้ามาในประเทศไทย เป็นชนิดพันธุ์ต่างถิ่นที่มี
รายงานอย่างเป็นทางการว่าได้รุกรานแล้วในประเทศอื่น แต่ยังไม่พบในประเทศไทย เช่น ต่อ
ยุโรป คางคกยักษ์

การแพร่กระจายชนิดพันธุ์ต่างถิ่นรุกราน กระทบต่อทรัพยากรธรรมชาติและ
สิ่งแวดล้อม เช่น ความเสียหายต่อระบบนิเวศดั้งเดิม เช่น ผักตบชวาน้าเน่าเสีย ความเสียหายต่อ
สิ่งมีชีวิตท้องถิ่น เช่น หนอนตัวแบนนิวกินีปรสิตหอยทากบก

แนวทางการแก้ไขปัญหาการแพร่ระบาดของชนิดพันธุ์ต่างถิ่น ได้แก่ การเฝ้าระวัง
บันไดสามขั้น แนวทางเชิงนิเวศวิทยา ความรับผิดชอบต่อสังคม การวิจัยและติดตาม การให้
ความรู้และเสริมสร้างความตระหนักประชาชน

แนวทางบันไดสามขั้น ได้แก่ การป้องกันไม่ให้มีการนาเข้าของชนิดพันธุ์ต่างถิ่น การสืบ
พบเป็นองค์ประกอบที่สาคัญในการป้องกันระยะต้น นาไปสู่การกาจัดซึ่งเป็นขั้นสุดท้ายในการ
ป้องกันการรุกรานที่เข้ามาในประเทศ

ปลาหมอคางดา มีถิ่นกานิดในทวีปแอฟริกา มีการนาเข้ามาในประเทศไทยครั้งแรก
พ.ศ.2553 เพื่อเพาะเลี้ยงเป็นสัตว์เศรษฐกิจชนิดใหม่ โดยเป็นปลาที่ต่อความเค็มได้ดีพบทั้งน้าจืด
น้าเค็ม น้ากร่อย กินอาหารหลากหลาย

รูโหว่โอโซนเป็นเพียงชั้นบรรยากาศที่มีก๊าซโอโซนอยู่บางเบาโดยถูกทาลายจากอะตอม
คลอลีนในสารคลอโรฟลูออโรคาร์บอน CFCs ของเครื่องทาความเย็นพวกตู้เย็น แอร์ รวมถึง
สเปรย์ฉีดพ่นหรือการทาโฟม

ภาวะโลกร้อนคือการที่อุณหภูมิเฉลี่ยโลกเพิ่มขึ้นจากภาวะเรือนกระจก ซึ่งมีต้นเหตุหลัก
จากมนุษย์ได้เพิ่มปริมาณก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์โดยเผาไหม้เชื้อเพลิง การขนส่ง และการผลิต
ในโรงงานอุตสาหกรรม

เอลนีโญ คืการที่อุณหภูมิผิวน้าทะเลตอนกลางและตะวันออกของมหาสมุทรแปซิฟิก
เขตศูนย์สูตรอุ่นขึ้นผิดปกติ 0.5 C ขึ้นไป ส่งผลทาให้เกิดความแห้งแล้งในแถบประเทศฝั่ง
ตะวันตกมหาสมุทรแปซิฟิกเช่น ไทย

ลานีญาตรงกันข้ามกับเอลนีโญ คือ การที่อุณหภูมิผิวน้าทะเลบริเวณตอนกลางและ
ตะวันออกของแปซิฟิกเขตศูนย์สูตรต่ากว่าปกติ 0.5 C ลงไป ส่งผลทาให้เกิดอุทกภัยในแถบ
ประเทศฝั่งตะวันตกมหาสมุทรแปซิฟิก เช่น ไทย

ฝนกรดคือการเปลี่ยนแปลงค่า pH ของน้าฝนตามธรรมชาติ ซึ่งปกติมีสถานะเป็นกรด
อ่อน pH 5.6 แต่มลพิษทางอากาศทาให้น้าฝนอาจมีค่า pH อยู่ในช่วง 4.2 ถึง 4.4 เช่น กรดไนตริก
ดินปะสิว กรดซัลฟิวริกกามะถัน

บทที่ 3 ทรัพยากรสิ่งแวดล้อม วิชาชีววิทยา 5 ภาคเรียน 2/2567_ครูวิชัย.pdf

More Related Content

Similar to บทที่ 3 ทรัพยากรสิ่งแวดล้อม วิชาชีววิทยา 5 ภาคเรียน 2/2567_ครูวิชัย.pdf

More from Wichai Likitponrak

บทที่ 3 ทรัพยากรสิ่งแวดล้อม วิชาชีววิทยา 5 ภาคเรียน 2/2567_ครูวิชัย.pdf