บทที่ 1 หลายหลากชีวภาพ วิชาชีววิทยา 5 ภาคเรียน 2/2567_ครูวิชัย.pdf

บทที่ 1 ความหลากหลายทางชีวภาพ (Biodiversity)
รายวิชาชีววิทยา 5 รหัส ว30245 ภาคเรียนที่ 2
ปีการศึกษา 2567 ระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6
นายวิชัย ลิขิตพรรักษ์
ตาแหน่งครู วิทยฐานะ ครูชานาญการพิเศษ (คศ.3)
กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี โรงเรียนวัดราชบพิธ
สานักงานเขตพื้นที่การศึกษามัธยมศึกษาเขต 1 กรุงเทพมหานคร

แนะนาครูผู้สอน
นายวิชัย ลิขิตพรรักษ์ ตาแหน่ง ครู วิทยฐานะ ครูชานาญการพิเศษ (คศ.3)
ประวัติการศึกษา :
◦ พ.ศ. 2545 ระดับชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 (วิทย์-คณิต) โรงเรียนวัดราชบพิธ สพม.กท.1 (ร.บ.116)
◦ พ.ศ. 2549 วิทยาศาสตรบัณฑิต (เกรียตินิยมอันดับ 2) สาขาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์
มหาวิทยาลัยมหิดล
◦ พ.ศ. 2551 ศึกษาศาสตรบัณฑิต สาขาวิชาศึกษาศาสตร์ เอกเทคโนโลยีและสื่อสารการศึกษา
มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
◦ พ.ศ. 2552 ประกาศนียบัตรบัณฑิตวิชาชีพครู คณะครุศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏสวนดุสิต
◦ พ.ศ. 2555 สาธารณสุขศาสตรบัณฑิต สาขาวิชาวิทยาศาสตร์สุขภาพ เอกสาธารณสุขศาสตร์
มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช
◦ พ.ศ. 2558 ศึกษาศาสตรมหาบัณฑิต สาขาวิชาการประเมินและการวิจัยทางการศึกษา
เอกวิจัยทางการศึกษา คณะศึกษาศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคาแหง

การเรียนรู้ที่มีส่วนร่วมของนักเรียน :Active learning
สถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี
ครูวิชัยลิขิตพรรักษ์ ตาแหน่งครู วิทยฐานะครูชานาญการพิเศษ(คศ.3)กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี โรงเรียนวัดราชบพิธ สพม.กท.1

ความหลากหลายทางชีวภาพ (Biodiversity) คือ การมีสิ่งมีชีวิตจานวนมากและแตกต่าง
กันทั่วโลก ประกอบด้วย 1. genetic หรือสายพันธุ์ต่างกัน 2. species หรือชนิดพันธุ์ต่างกัน และ
3. ecosystem หรือถิ่นที่อยู่อาศัยต่างกัน

Genetic Diversity แปรผันพันธุกรรมในประชากรชนิดพันธุ์เดียวกันซึ่งผสมพันธุ์ได้
รุ่นลูกปกติ เป็นความแตกต่างจากบรรพบุรุษผ่านทาง Gene เช่น มนุษย์ยุโรป (Caucasoid)
เอเชีย (Mongoloid) และแอฟริกา (Negriod)

Species Diversity แตกต่างชนิดพันธุ์ระดับกลุ่มสิ่งมีชีวิตที่มีวิวัฒนาการยาวนาน เป็น
ผลจาก Natural Selection ของดาร์วิน โดยสิ่งมีชีวิตที่ปรับตัวเหมาะสมจะอยู่รอดและสืบพันธุ์
เช่น ไวรัส แบคทีเรีย โพรโทซัว พืช ฟังไจ สัตว์

Ecological Diversity ถิ่นที่อยู่อาศัยสิ่งมีชีวิตบนโลกทั้งตามธรรมชาติคือ Terrestrial
และ Aquatic เช่น ป่ าไม้ ทุ่งหญ้า ทะเลทราย ทุนดรา น้าจืด น้าเค็ม น้ากร่อย ตลอดจนที่มนุษย์
สร้างขึ้น เช่น เกษตรกรรม อุตสาหกรรม

การศึกษาความหลากหลายชีวภาพเพราะสิ่งมีชีวิตมีหลากหลายชนิด ต้องจัดระบบเรียก
อนุกรมวิธาน (taxonomy) ได้แก่ 1. จัดหมวดหมู่ (classification) 2. ตั้งชื่อวิทยาศาสตร์
(nomenclature) และ 3. ระบุชนิด (identification)

การจัดจาแนกสิ่งมีชีวิตเป็นหมวดหมู่มีประโยชน์ คือ สะดวกในการศึกษาชนิดต่าง ๆ
ทราบถึงลักษณะโครงสร้างที่ต่างกันและคล้ายคลึงกัน ทราบถึงความสัมพันธ์เชื่อมโยงกัน
ช่วยให้ค้นหาสิ่งที่ต้องการได้สะดวกรวดเร็ว

วัตถุประสงค์การจัดหมวดหมู่สิ่งมีชีวิตมีชีวิตเพื่อสะดวกในการค้นหาสิ่งที่ต้องการ
ทราบวิวัฒนาการที่เชื่อมโยงกัน ทราบลักษณะโครงสร้างที่ต่างกันหรือคล้ายคลึงกันสะดวกใน
การศึกษาทั้งที่พบแล้วและในอนาคต

Aristotle เริ่มจาแนกสิ่งมีชีวิต ทั้งพืชและสัตว์ 1,000 ชนิดออกเป็นพวกโดยแบ่งพืช
ออกเป็น ไม้ยืนต้น ไม้พุ่ม และไม้ล้มลุก ส่วนสัตว์แบ่งเป็น พวกที่มีเลือดสีแดงและไม่มีเลือดสีแดง
และสัตว์ที่อยู่ในน้าจัดเป็นพวกเดียวกับ “ปลา”

Carolus Linnaeus จาแนกพืชดอกเป็นหมวดหมู่โดยใช้จานวนเกสรตัวผู้เป็นเกณฑ์ เป็น
ผู้คิดระบบการจัดลาดับหมวดหมู่สิ่งมีชีวิต และ Binomial Nomenclature ซึ่งใช้มาถึงปัจจุบัน จึง
ได้รับการยกย่องเป็น บิดาอนุกรมวิธานสมัยใหม่

John Ray นักพฤกษศาสตร์จาแนกพืชเป็น ใบเลี้ยงคู่และใบเลี้ยงเดี่ยว ป็นคนแรกที่
กาหนดคาว่า species ใช้เป็นหน่วยจาแนกสิ่งมีชีวิต ซึ่งในปัจจุบันถือว่าสปีชีส์เป็นหน่วยพื้นฐาน
ในการจัดหมวดหมู่ของสิ่งมีชีวิต

การศึกษาเปรียบเทียบ morphology and anatomy เหมาะสาหรับการแบ่งกลุ่มใหญ่ทาง
วิวัฒนาการ ถ้าเป็น Homologous structure จะใกล้ชิดกัน ถ้าเป็นกลุ่ม Analogous structure จะมี
ความห่างกันของสิ่งมีชีวิต

การศึกษา embryo แบบแผนการเจริญเติบโตสิ่งมีชีวิตตั้งแต่แรกเริ่มโดยอาศัยหลักว่าถ้า
มีความสัมพันธ์กันมากจะคล้ายกันมาก เช่น chordata มี 4 โครงสร้างเหมือนกัน คือ notochord /
gill slit / hollow dorsal nerve cord / muscular tail

การศึกษาจากซากดึกดาบรรพ์ fossil โดยหลักวิวัฒนาการว่าถ้าสิ่งมีชีวิตมาจากบรรพบุรุษ
ร่วมมีความสัมพันธ์กัน ซึ่งเป็นหลักฐานสาคัญว่าเคยมีเกิดขึ้นในอดีต หลายชนิดสูญพันธุ์ เช่น
ไดโนเสาร์ และส่วนใหญ่ที่มีชีวิตอยู่มีสัณฐานเปลี่ยนแปลงไป

การศึกษาออร์แกเนลล์และสารเคมีเซลล์ เช่น คลอโรพลาสต์ กรดนิวคลีอีก โปรตีน โดย
หลักว่าสิ่งมีชีวิตที่ใกล้ชิดกันทางพันธุกรรมมากย่อมคล้ายคลึงกันเช่น คลอโรฟิลล์ b พบเฉพาะใน
พืชและสาหร่ายสีเขียว ไม่พบในสีแดง สีน้าตาล

Classification จัดลาดับความสัมพันธ์วิวัฒนาการจากน้อย (กลุ่มใหญ่) ไปมาก (กลุ่มเล็ก) ดังนี้
โดเมน  อาณาจักร  ไฟลัมหรือดิวิชัน  คลาสหรือชั้น  ออเดอร์หรืออันดับ แฟมิลีหรือ
ครอบครัว  จีนัสหรือสกุล  สปีชีส์หรือชนิดพันธุ์
แตกต่างมาก
แตกต่างน้อย
แต่ละลำดับขั้นอำจจะจัดลำดับ
ย่อยลงไปอีก เพื่อเพิ่ม
รำยละเอียดในกำรจัดจำแนก
เช่น subclass หรือ subphylum

Domian หรือ superkingdom เป็นระดับหรือหมู่ใหญ่สุดที่ใช้ในการการจัดหมวดหมู่
สิ่งมีชีวิตในโลก ปัจจุบันแบ่งเป็น 3 โดเมน คือ Eukarya (อาณาจักรสัตว์ ฟังไจ พืช และโพรทิส
ตา) Archaea และ Bacteria (อาณาจักรมอเนอรา)

Whittaker จาแนกสิ่งมีชีวิตเป็น 5 อาณาจักรตามลาดับวิวัฒนาการจากต่าไปสูงได้แก่
1. Monera 2. Protista 3. Plantae 4. Fungi และ 5. Animalia ซึ่งมีลักษณะแตกต่างกันชัดเจน เช่น
องค์ประกอบเซลล์ บทบาทในระบบนิเวศ

nomenclature 3 ระบบหลัก คือ 1. vernacularname ใช้ภาษาถิ่นพื้นเมือง 2. common name
ใช้ภาษาอังกฤษสามัญ 3. scientific name ตามหลักทวินาม (binomial)ของลินเนียส เป็นชื่อสากล
แก้ปัญหาสับสน เข้าใจตรงกันถูกต้องชัดเจน

scientific name 1. ภาษาละติน 2. ชื่อแรกจีนัส ชื่อหลังจาเพาะ 3. ชื่อจีนัส ตัวแรกพิมพ์
ใหญ่ตามด้วยเล็กทั้งหมด 4.การเขียนโดยขีดเส้นใต้แยกกัน หรือตัวเอียง 5. ชื่อที่ถูกต้องมีชื่อเดียว
ที่ตั้งก่อน 6. ถ้าทราบชื่อผู้ที่ตั้งเขียนด้วยตัวพิมพ์ธรรมดาปกติ
Generic name Specific epithet

identification อาศัย dichotomouskey ซึ่งเป็นเครื่องมือที่ใช้ทั่วไป ประกอบด้วย 2
ทางเลือกโดยพิจารณาลักษณะที่ต่างกันชัดเจนจนระบุสิ่งมีชีวิตออกจากกันได้เพียงชนิดหรือสปีชีส์
เดียว อาจใช้เป็นรูปภาพหรือข้อความในการจาแนก

กาเนิดเซลล์เริ่มแรกวิวัฒนาการจาก protocell โดยสมมติฐาน 1. การสังเคราะห์สารอินทรีย์
จากอนินทรีย์ 2. การเชื่อมต่อเป็นสารอินทรีย์โมเลกุลใหญ่หรือbiomolecule 3. การห่อหุ้มเป็น
protocell และ 4. เกิดโมเลกุลจาลองตัวเองได้หรือพันธุกรรม

อเล็กซานดร์ โอพาริน ตั้งสมมติฐานการสังเคราะห์สารอินทรีย์ของโลกระยะแรกโดยสภาพ
บรรยากาศเริ่มต้นมี O2 น้อย จนเกิด CO2 และ H2O รวมเป็นสารอินทรีย์โดยพลังงานจากฟ้าผ่าและ
UV ซึ่งเป็นแหล่งพลังงานสูง เรียก วิวัฒนาการทางเคมี

สแตนเลย์ มิลเลอร์ และ แฮโรลด์ ยูเรย์ จาลองสภาพการทดลองคล้ายคลึงกับโลกเกิดใหม่
โดยใส่ CH4 NH3 H2 และ H2O ลงในชุดทดลองที่มีขั้วไฟฟ้าแรงสูงเพื่อให้เกิดประกายคล้ายฟ้าผ่า
จากนั้นนาของเหลวที่เกิดขึ้นมาวิเคราะห์

การทดลองทาให้พบสารประกอบอย่างง่าย เช่น กรดอะมิโนกรดอินทรีย์ และยูเรีย แสดงว่า
สารประกอบอินทรีย์เกิดขึ้นได้ในสภาพแวดล้อมของโลกระยะเริ่มแรก และยังสามารถรวมตัวกันเกิด
เป็นโมเลกุลที่ซับซ้อนของสิ่งมีชีวิตขึ้นได้

เซลล์ที่ยังไม่มีเยื่อหุ้มนิวเคลียส สารพันธุกรรมกระจายอยู่ภายใน และมีเฉพาะออร์
แกเนลล์ไม่มีเยื่อหุ้ม เรียก prokaryotic cell ส่วนเซลล์มีเยื่อหุ้มนิวเคลียสและมีออร์แกเนลล์ทั้งไม่มี
เยื่อหุ้มกับมีเยื่อหุ้มเรียก eukaryotic cell

Endosymbiosis ทฤษฎีวิวัฒนาการเพื่ออธิบายที่มาของเซลล์ยูคาริโอตจากโปรคาริโอต
โดยเสนอว่า ออร์แกเนลล์สาคัญในเซลล์ยูคาริโอต คือ ไมโตคอนเดรียและคลอโรพลาสท์ซึ่งเคยเป็น
แอโรบิกแบคทีเรีย และไซยาโนแบคทีเรีย ตามลาดับ

อาณาจักร Monera ประกอบด้วย bacteria และสาหร่ายสีเขียวแกมน้าเงินหรือ
cyanobacteria เป็นโพรคาริโอตเซลล์เดียวหรือกลุ่มหรือสาย รูปร่าง3 แบบ คือ 1.ทรงกลม
coccus 2.รูปท่อน bacillus 3.เป็นเกลียว spirillum

รูปร่างแบคทีเรีย เช่น ทรงกลม 2 เซลล์ต่อกัน diplococci ทรงกลมหลายเซลล์เป็นลูกโซ่
streptococci ทรงกลมเป็นกลุ่มพวงองุ่น staphylococci ทรงกลม 8 เซลล์เรียงเป็นลูกบาศก์ sarcina
หรือเกลียวเซลล์เดี่ยวโค้งมากน้อยต่างกัน

แบคทีเรียบางชนิดสังเคราะห์ด้วยแสงเพราะมี bacteriochlorophyll เช่น สีเขียวและสีม่วง
หรือสังเคราะห์เคมี เช่น ไรโซเบียม(ตรึงไนโตรเจนปมรากถั่ว) ส่วนใหญ่เป็นผู้ย่อยสลายอาจอยู่อิสระ
หรือปรสิต พบได้ทั้งมีหรือไม่มีออกซิเจน(การหมัก)

cell wall แข็งแรงล้อมรอบคงรูปร่าง เรียก peptidoglycans เกิดจากสาร 2 ชนิด คือ
N-acetyl glucosamine และ N-acetyl muramic acid แบ่งเป็นแกรมบวก (หนา) ติดสีม่วง crystal
violet และแกรมลบ (บาง) ติดสีแดง safranin

cell membrane โครงสร้างฟอสโฟลิปิด2 ชั้น อยู่ถัดจากผนังเซลล์ด้านใน เป็นเยื่อเลือก
ผ่าน ส่วน capsule ล้อมรอบผนังเซลล์ชั้นนอกสุด เป็นพอลิแซ็กคาไรด์ พบบางชนิดแบคทีเรียที่ก่อ
โรครุนแรง ต่างจากไวรัสมี capsid และ envelope
ลาดับส่วนห่อหุ้มเซลล์แบคทีเรีย :
แคปซูล - ผนังเซลล์ -เยื่อหุ้มเซลล์

endospore พบบางชนิดแบคทีเรีย เช่น แอนแทรกซ์ Bacillus anthracis ผนังเซลล์แข็งแรง
ทนสภาพแวดล้อมได้ดีมาก เมื่อสภาพเหมาะสมจะเจริญเป็นแบคทีเรียปกติได้ โดย 1 แบคทีเรีย ต่อ
1 เอนโดสปอร์ จึงไม่เป็นการสืบพันธุ์

flagellum ทาให้แบคทีเรียเคลื่อนที่ได้ เป็นเส้นใยเล็ก fibril รวมเป็นมัด อาจมี 1 หรือ
หลายส้น ซึ่งตาแหน่งอาจต่างกัน โดยองค์ประกอบเป็นโปรตีน flagellin ในโพรคาริโอต ไม่ใช่ 9+2
ไมโครทูบูลหรือทูบูลินในยูคาริโอต

plasmid เป็น DNA นอกโครโมโซมแบคทีเรีย หรือ nucleoid ควบคุมพันธุกรรมการ
ดื้อยาปฏิชีวนะ เช่น เพนิซิลลิน เป็น double helix ring จาลองตัวเองและถ่ายทอดไปสู่เซลล์
แบคทีเรียอื่นได้ โดย conjugation เป็น sexual
transformation

cyanobacteria สาหร่ายสีเขียวแกมน้าเงิน มีคลอโรฟิลล์ a แคโรทีนอยด์ สังเคราะห์ด้วยแสง
ปล่อยออกซิเจน บางชนิดตรึงไนโตรเจนได้ เช่น นอสตอก แอนนาบีน่า ออสซิลาทอเรีย ส่วนเกลียว
ทองสไปรูไลน่าเป็นอาหารเสริมโปรตีนสูง

ตัวอย่างกลุ่มแบคทีเรีย เช่น Clostridiumแกรมบวก รูปแท่ง โรคบาดทะยัก โรคโบทูลิซึม ,
Lactobacillusแกรมบวก รูปแท่ง กรดแลกติกแหล่งอาหาร , Escherichai coli แกรมลบ รูปแท่ง อยู่แบบ
พึ่งพาในลาไส้ใหญ่ของสัตว์และมนุษย์
Clostridium
Lactobacillus
Escherichai coli

Rhizobium แกรมลบ รูปแท่ง อยู่พึ่งพาในปมรากถั่วช่วยตรึงแก๊สไนโตรเจน , Staphylococcus
aureus แกรมบวก รูปกลมพบได้ที่ช่องจมูกและผิวหนังมนุษย์ , Spirochaeteรูปเกลียว แกรมลบ โรค
ซิฟิลิส ฉี่หนู (Leptospirosis)
Rhizobium
Staphylococcus aureus Spirochaete

cyanobacteria หรือ สาหร่ายสีเขียวแกมน้าเงิน แกรมลบ บางชนิดตรึงแก๊สไนโตนเจน ได้แก่
นอสตอก แอนาบีนา ออสซิลลาทอเรีย , Mycoplasma แบคทีเรียไม่มีผนังเซลล์ ขนาดเล็กมาก โรคปอด
บวม pneumonia ติดเชื้อในทางเดินปัสสาวะ

Archaeaเป็นแบคทีเรียโบราณพวกโพรคาริโอตที่ผนังเซลล์เป็นสารพอลิแซ็กคาไรด์ และ
โปรตีนที่หลากหลายแต่ไม่มีสารเพปทิโดไกลแคน มีลักษณะร่วมบางอย่างคล้ายยูคาริโอตสามารถ
ดารงชีวิตในสภาพแวดล้อมสุดขั้ว

อาร์เคียแบ่งเป็น 2 กลุ่ม คือ 1. Crenarchaeota อยู่ในบริเวณร้อนจัด และกรดจัด (ค่า pH 2-4)
หรือในพื้นที่หนาวเย็น 2. Euryarchaeota อยู่ในบริเวณที่มีเกลือสูงเค็มจัด (Halophile) หรือก๊าซมีเทน
(Methanogen) ได้

อาณาจักร Protista หรือพวก Protist เป็นยูแคริโอตพวกแรก สิ่งมีชีวิตชั้นต่า ไม่มี
เนื้อเยื่อ ไม่มีระบบอวัยวะ ไม่มีระยะเอ็มบริโอแบ่ง 3 กลุ่ม คือ สาหร่ายส่วนใหญ่ (ผู้ผลิต) โพรโท
ซัว (ผู้บริโภค) ราเมือก (ผู้ย่อยสลาย)

โครงสร้างไม่ซับซ้อน มีทั้งแบบ Unicellularเช่น อะมีบา ยูกลีน่า พารามีเซียม ไดอะตอม และ
แบบ Multicellular อยู่เป็นกลุ่ม Colony หรือสาย Filament เช่น สาหร่ายสีเขียว สีแดง สีน้าตาล ส่วนรา
เมือกผู้ย่อยสลายมีทั้ง 2 ระยะในวงชีวิต
volvox
paramecium
spirogyra

Protist เป็นยูแคริโอตพวกแรก ความหลากหลายสูงเช่น พบผนังเซลลูโลสและ
คลอโรฟิลล์ในคลอโรพลาสต์เฉพาะสาหร่ายพบโครงสร้างการเคลื่อนที่ ได้แก่ cilia flagella
pseudopodium เฉพาะโพรโทซัว พบการสร้างสปอร์เฉพาะราเมือก

การดารงชีวิตพบทั้ง Producer Consumer และ Decomposer รวมถึงปรสิตก่อโรคมีคน
เป็นโฮสต์ตัวกลางโดยสืบพันธุ์ไม่อาศัยเพศ ส่วนยุงเป็นโฮสต์แท้จริงโดยสืบพันธุ์อาศัยเพศ เช่น
พลาสโมเดียมเชื้อมาลาเรีย (ไข้เหลือง/ไข้จับสั่น/ไข้ป่ า)
plasmodium

การสืบพันธุ์ส่วนใหญ่เป็นแบบ Asexual (mitosis) เช่น binary fission , fragmentation
ส่วน sexual เกิดจาก Conjugation เช่น พารามีเซียม โดย micronucleus หรือ การปฏิสนธิ sperm
กับ egg เช่น สาหร่ายสีเขียว

อาณาจักร Protista แบ่ง 3 กลุ่ม ตามการดารงชีวิต ได้แก่ Zoo-Like Protist สร้างอาหารเอง
ไม่ได้เป็นผู้บริโภคได้แก่ protozoa ซึ่งกินอาหารโดย phagocytosis ที่เยื่อหุ้มเซลล์และย่อยในเซลล์
โดย lysosome กับ food vacuole

กลุ่มโพรโทซัว เช่น พารามีเซียม น้าจืด อิสระ ซิเลีย มี 2 นิวเคลียส (micro / macronucleus)
มีฟูดและคอนแทร็กไทล์แวคิวโอล , อะมีบา รูปร่างไม่แน่นอน อิสระ ใช้เท้าเทียม มี 1 นิวเคลียส บาง
ชนิดเกิดโรคบิดมีตัวในมนุษย์ (Entamoeba histolica)

รูปร่าง Protozoa แบ่งเป็น 1. กลุ่ม Flagellata มีแฟลเจลลัม 2. กลุ่ม Ciliata มีซิเลีย 3.
กลุ่ม Sarcodina หรือ Rhizopoda มีเท้าเทียม psuedopodium และ 4. กลุ่ม Sporozoa ไม่มี
โครงสร้างเคลื่อนที่เป็นปรสิต เช่น plasmodium
ทริปพาโนโซม (โรคเหงาหลับ) พลาสโมเดียม (โรคมาลาเรีย)

Plant-Like Protist สังเคราะห์ด้วยแสงสร้างอาหารเป็นผู้ผลิต ได้แก่ สาหร่ายส่วนใหญ่มี
ทั้ง Unicellular เช่น ไดอะตอม คลอเรลล่า ไดโนแฟลเจลเลต และ Multicellular เช่น สไปโรไจร่า
ซีเดสมัส วอลวอกซ์ เคลป์ โนริ จีฉ่าย
Dinoflagellate

Algae pigment เช่น สาหร่ายสีเขียว พบคลอโรฟิลล์ เอ บี และแคโรทีนอยด์ , สาหร่ายสี
แดง พบคลอโรฟิลล์ เอ ดี แคโรทีนอยด์ และไฟโคบิลิน , ไดอะตอม และสาหร่ายสีน้าตาลและ
น้าตาลแกมทอง พบคลอโรฟิลล์ เอ ซี และแคโรทีนอยด์

กลุ่ม Algae ได้แก่ 1. Chlorophyta เช่น spirogyra(เทาน้า) 2. Chrysophytaเช่น ไดอะตอม
3. Phaeophyta เช่น ซาร์กาซัม (ทุ่น) มีไอโอดีนสูง 4. Rhodophytaใช้เป็นอาหาร เช่น porphyra
(จีฉ่าย) ใช้สกัดวุ้น agar เช่น กราซิลาเรีย (ผมนาง)

Fungi-Like Protist เป็นผู้ย่อยสลาย แบ่ง 2 กลุ่มย่อย ราน้า (Water mold) และราเมือก
(Slime Mold) วงชีวิตแบ่ง 2 ระยะ คือ 1. plasmodium คล้ายอะมีบากินอาหาร 2. fruiting body
สร้างสปอร์คล้ายราย่อยสลาย

โพรทิสต์คล้ายรา เช่น ราน้ามักพบบนซากของสัตว์น้าและแมลงแหล่งน้าจืด เป็นเส้นใย
คล้ายรา โดยย่อยสลายซากและดูดซึม, ราเมือกมักพบในที่ชื้นแฉะ บนใบไม้เน่า หรือขอนไม้ผุ บาง
ระยะเป็นเซลล์เดียว บางระยะเป็นกลุ่มเซลล์คล้ายเมือก

Phylum Diplomonadida และ Phylum Parabasala มี 2 และ 1 นิวเคลียส ไม่มีผนัง
เซลล์และไมโทคอนเดรียมีแฟลเจลลัม ส่วนใหญ่เป็นปรสิต เช่น Giardia lamblia โรคท้องเสีย
เรื้อรัง Trichomonas vaginalis ติดเชื้อช่องคลอด

Phylum Euglenozoa ไม่มีผนังเซลล์แต่มีไมโทคอนเดรีย เคลื่อนที่โดยแฟลเจลลัม ส่วน
ใหญ่อิสระ เช่น Euglena มีคลอโรฟิลล์ a b ในคลอโรพลาสต์ บางชนิดปรสิต ได้แก่ Trypanosoma
โรคเหงาหลับ โรคชากาส (Chagas : ไข้สูง ตับม้ามโต)

Phylum Alveolata มีช่องว่างเล็กใต้เยื่อหุ้มเซลล์ alveoli ได้แก่ 1.dinoflagellate มี 2
flagellum สังเคราะห์ด้วยแสงได้ เกิดขี้วาฬ (red tide) ทะเลเป็นพิษ 2.apicomplexa เป็นปรสิตที่
สาคัญคือ plasmodium มาลาเรีย 3.ciliate อิสระใช้ cilia

Phylum Stramenopila ผู้ผลิต เซลล์สืบพันธุ์มี 2 แฟลเจลลัม เส้นหนึ่งมีขนอีกเส้นไม่มี
คลอโรฟิลล์ a c fucoxanthin ได้แก่ สาหร่ายสีน้าตาล มีหลายเซลล์ใหญ่ซับซ้อนคล้ายพืชเช่น เคลป์
ส่วนไดอะตอม สีน้าตาลแกมทอง เซลล์เดียว

Phylum Rhodophyta สาหร่ายสีแดง ส่วนใหญ่ในทะเล สังเคราะห์ด้วยแสง มีคลอโรฟิลล์
a d phycoerythrin ไม่มีระยะแฟลเจลลัม เช่น พอร์ไฟรา (โนริ จีฉ่าย) ทาอาหาร กราซิลาเรีย
(ผมนาง) ทาวุ้น agar (carrageenan)

Phylum Chlorophyta ผนังเซลลูโลส แบ่ง 2 กลุ่ม คือ 1. chlorophyte ส่วนมากพบแหล่ง
น้าจืด มีคลอโรฟิลล์ a b และแคโรทีนอยด์ เช่น คลอเรลลา สไปโรไจรา 2. charaphyte สาหร่ายไฟ
chara ซึ่งสัมพันธ์ใกล้ชิดกับพืชมากที่สุด

Phylum Mycetozoa คือ ราเมือก แบ่ง 2 ระยะ ได้แก่ 1. พลาสโมเดียมคล้ายอะมีบาแต่มี
หลายนิวเคลียส และมี sporangium 2n สร้างสปอร์ n แบบอาศัยเพศ (meiosis) กับ 2. เซลลูลาร์
แบบอิสระ n สืบพันธุ์ไม่อาศัยเพศ (mitosis)

อาณาจักร Fungi ใกล้ชิดสัตว์มากกว่าพืชแต่เป็นสิ่งมีชีวิตชั้นต่า ได้แก่ รา เห็ด และยีสต์ พบ
ทั่วโลกทั้งอิสระและปรสิตก่อโรคเซลล์ยูคาริโอต ผนังเซลล์ไคทิน เป็นผู้ย่อยสลายหมุนเวียนวัฏจักร
สารระบบนิเวศเปลี่ยนอินทรีย์เป็นอนินทรีย์

ฟังไจมีทั้งเซลล์เดียว เช่น Yeast และกลุ่มเซลล์ที่มีองค์ประกอบเส้นใยขนาดเล็กเรียก
Hypha รวมเป็นกลุ่มเรียก ขยุ้มราMycelium หน้าที่ยึดเกาะอาหารและส่งเอนไซม์ออกไปย่อยและดูด
ซึมสารอาหารเข้าเซลล์ เช่น Mold และ Mushroom

ลักษณะเส้นใยแบ่ง 2 ชนิด คือ 1. มีผนังกั้น (Septate Hypha) เซลล์แบ่งเป็นห้องแยกกันพบ
ในฟังไจชั้นสูง เช่น เห็ดชนิดต่าง ๆ 2. ไม่มีผนังกั้น (Non-Septate Hypha) เซลล์ลักษณะคล้ายท่อยาว
ทะลุถึงกัน พบในฟังไจชั้นต่า เช่น ไรโซปัสราขนมปัง

ภาวะพึ่งพารา (Ascomycota) กับ chlorophyta หรือ cyanobacteria เรียก lichen
สาหร่ายรับความชื้นและแร่ธาตุจากรา ส่วนราได้อาหารจากสาหร่ายสร้างที่สังเคราะห์ด้วยแสง
โดบแบ่ง 3 กลุ่ม คือ crustose foliose fructicose (ฝอยลม)

Mycorrhiza การอยู่ร่วมกันแบบพึ่งพาฟังไจและรากพืช โดยพืชได้รับฟอสฟอรัสและ
โพแทสเซียมจากฟังไจ ส่วนฟังไจได้สารอาหารจาเป็น เช่น น้าตาล กรดอะมิโน ไฮฟาช่วยเพิ่มพื้นที่
ผิวดูดซึมธาตุอาหารให้พืช(Phylum Glomeromycota)

Fungi แบ่ง 5 ไฟลัม คือ ไฟลัม Chytridiomycota พวก Chytrids ชั้นต่าสุด เก่าแก่สุด
อาศัยแหล่งน้าจืดและดินชื้นแฉะ เป็นปรสิตสัตว์น้า เช่น ผิวหนังกบ Non-Septate Hypha สร้าง
สปอร์มีแฟลเจลลาเคลื่อนที่ เรียก zoospore

ไฟลัม Zygomycota ราชั้นต่า เส้นใยไม่มีผนังกั้น อยู่บนอินทรียวัตถุที่ย่อยสลาย Sexual
สร้าง zygospore ใช้ผลิตกรดฟูมาริกหรือแลกติกอุตสาหกรรมอาหารเอทิลแอลกอฮอล์ในข้าว
หมาก เช่น ราดาขนมปัง Rhizopus

ไฟลัม Ascomycota ราชั้นสูงคล้ายถุง (Sac Fungi) Sexual สร้างถุง Ascus เพื่อสร้าง
ascospore มีทั้งเซลล์เดียว เช่น ยีสต์ และกลุ่มเส้นใย เช่น เห็ดโมเรล เห็ดทรัฟเฟิล ราแดง ใช้ผลิต
เต้าหู้ยี้ ซีอิ๊ว เครื่องดื่มแอลกอฮอร์ และขนมปัง

ไฟลัม Basidiomycota กลุ่มเห็ดคล้ายกระบอง(Club Fungi) เส้นใยผนังกั้นอัดแน่นเป็นแท่ง
คล้ายลาต้น เรียก basidium สร้าง basidiospore แบบ sexual ใช้เป็นอาหาร ผลิตยา เช่น เห็ดส่วนใหญ่
ปรสิตก่อโรค เช่น ราสนิมและราเขม่าดา

ไฟลัม Deuteromycota ไม่พบ Sexual เรียก imperfect fungi สร้างสปอร์เฉพาะ Aseual
เรียก conodiaไฮฟามีผนังกั้น เช่น ราเขียวเพนนิซิลเลียมใช้ผลิตยาปฏิชีวนะหรือทาเนยแข็งและ
แอสเปอร์จิลลัสสร้างสารพิษ aflatoxin หรือผลิต citrate

พืชเป็นสิ่งมีชีวิตชั้นสูง เซลล์ยูคาริโอต มีผนังเซลลูโลส มีคลอโรฟิลล์ a b ในคลอโรพลาสต์
เป็นผู้ผลิตสังเคราะห์ด้วยแสง มีสาหร่ายสีเขียว charophyte (สาหร่ายไฟ) เป็นบรรพบุรุษ แบ่ง 2
กลุ่ม คือ ไม่มีท่อและมีท่อลาเลียง

วัฏจักรชีวิตแบบสลับ (alternation of generation) ระยะแกมีโทไฟต์ (n) สร้างเซลล์
สืบพันธุ์ (n) โดยไมโทซิสเกิดการปฏิสนธิต่อไป สลับกับระยะสปอโรไฟต์ (2n) แบ่งไมโอซิสสร้าง
สปอร์ (n) ซึ่งเจริญเป็นแกมีโทไฟต์ต่อไป

การพัฒนาเนื้อเยื่อและอวัยวะของพืชส่วนใหญ่ ได้แก่ ราก ลาต้น ใบ ดอก ผล และเมล็ด
การพัฒนาต้นอ่อนเอ็มบริโอ การเจริญเติบโตทั้งแบบปฐมภูมิ primary เพิ่มความสูงและทุติยภูมิ
secondary ขยายด้านข้างโดยแคมเบียม

สปอร์ (n) อยู่ในสปอแรงเจียม (2n) เซลล์ตั้งต้นคือ spore mother cell (2n) แบ่งไมโอซิสได้
สปอร์ 2 ประเภท คือ homospore ส่วนใหญ่พืชชั้นต่าไม่มีเมล็ด และ heterospore ส่วนใหญ่พืชชั้นสูง
มีเมล็ด แบ่งเป็น megaspore เพศเมีย และ microspore เพศผู้

พืชชั้นต่าที่สร้าง homospore จะมีโครงสร้าง gametangium ในการสร้าง sex cell โดยเพศ
เมีย คือ archegonium สร้าง egg ส่วนเพศผู้ คือ antheridium สร้าง sperm เกิดกระบวนการปฏิสนธิ
ได้ zygote แล้วพัฒนาเป็น embryo ต่อไป

พืชแบ่ง 4 กลุ่ม 1. Bryophyte ไม่มีท่อลาเลียง เช่น มอส ลิเวอร์เวิร์ต ฮอร์นเวิร์ต 2. Pteridophyte
มีท่อลาเลียงไร้เมล็ด เช่น เฟิน หวายตะนอย หญ้าถอดปล้อง 3. Gymnosperm เมล็ดเปลือย เช่น สน ปรง
แปะก๊วย มะเมื่อย 4. Angiosperm พืชดอกใบเลี้ยงเดี่ยวและคู่

พืชมี 10 ไฟลัม ได้แก่ 1. Hepatophyta คือ ลิเวอร์เวิร์ท 2. Anthocerophyta คือ ฮอร์นเวิร์ท 3.
Bryophyta คือ มอส 4. Lycophyta คือ กระเทียมน้า ตีนตุ๊กแก สร้อยนางกรอง 5. Pterophyta เช่น
หวายตะนอย หญ้าถอดปล้อง เฟิน

Phylum Hepatophyta คือ liverwort โครงสร้าง gametophyte เป็นแผ่นใหญ่มีรอยแฉกอยู่
ตามขอบโดยรอบ ภายในเซลล์มีหยดน้ามัน มี sporophyte คล้ายร่มสร้างสปอร์ สามารถสืบพันธุ์ไม่
อาศัยเพศโดยสร้างหน่อใน Gemma Cup

Phylum Anthocerophyta คือ hornwort ลักษณะเป็นแผ่นขนาดเล็ก มีรอยหยักตามขอบ มี
1 คลอโรพลาสต์ในแต่ละเซลล์สังเคราะห์ด้วยแสงมีต้นสปอโรไฟต์สร้างเซลล์สืบพันธุ์ที่เรียวยาวคล้าย
เขาสัตว์เจริญบนแกมีโทไฟต์ตลอดชีวิต

Phylum Bryophyta คือ มอส ข้าวตอกฤาษี มีโครงสร้างคล้ายลาต้น ราก และใบเรียงตัวรอบ
แกนกลาง ไม่มีท่อลาเลียง rhizoid ยึดติดพื้นดินหรือซอกหินชื้นแฉะ sporophyte มีก้านชูอับสปอร์ Seta
และอับสปอร์ Capsule : peristome teeth ด้านบน

Phylum Lycophyta มีใบขนาดเล็กและพบ 1 เส้นใบ แบ่ง 3 กลุ่ม คือ 1. Lycopodium (club
moss) บนบก homospore เช่น ช้องนางคลี่ สามร้อยยอด 2. seleginella (spike Moss) บนบก
heterospore เช่น พ่อค้าตีเมีย 3. Isoetes ในน้า heterospore เช่น กระเทียมน้า

Phylum Pterophyta แบ่งเป็น 3 กลุ่ม คือ 1.Psilotum หวายตะนอย แตกกิ่งเป็นคู่
homospore 2.Equisetum หญ้าถอดปล้อง-หางม้า ใบเข็มรอบข้อ homospore 3.Fern บก homospore
เช่น ข้าหลวงหลังลาย น้า heterospore เช่น แหนแดง พบ prothallus และ circinate vernation

พืชกลุ่ม euphyllophyte มีเส้นใบมากกว่า 1 เส้น แบ่ง 2 กลุ่มย่อย คือ molinophyte ไม่มี
เมล็ด และ spermatophyte มีเมล็ด ได้แก่ 6. Cycadophyta 7. Ginkgophyta 8. Coniferophyta 9.
Gnetophyta รวมเรียก Gymnosperm 10. Anthophyta เรียก Angiosperm

Phylum Cycadophyta คือ ปรง ลาต้นคล้ายปาล์มขนาดเล็ก เติบโตช้า ไม่มีกิ่งก้าน ใบแตก
ออกบริเวณยอด ใบคล้ายทางมะพร้าว เป็นใบประกอบขนนกชั้นเดียว ใบอ่อนมีการม้วนจากปลายใบสู่
โคนใบ มีการสร้างโคนเพศผู้และโคนเพศเมียแยกต้นกัน (Dioecious)

Phylum Ginkgophyta คือ แปะก๊วย เป็นพืชโบราณ ลาต้นใหญ่ ใบเดี่ยวคล้ายพัดมีรอยเว้า
ตรงกลางเห็น 2 Lobe ต้นเพศเมียสร้างออวุลที่ปลายกิ่ง โดยมีก้านชูออวุลก้านหนึ่งมี 2 ออวุลแต่มี
เพียง 1 ออวุลที่เจริญเป็นเมล็ด นิยมทานบารุงประสาทสมอง

Phylum Coniferophyta คือ สนต่าง ๆ ยกเว้น สนทะเลและสนปฏิพัทธ์เป็นพืชดอก เป็นไม้
ยืนต้นขนาดใหญ่ รูปทรงคล้ายพีระมิด ใบขนาดเล็กคล้ายเข็มอยู่เป็นกลุ่มบนกิ่งสั้น ลาต้นแตกกิ่งก้าน
ได้มาก สืบพันธุ์อาศัยเพศโดย cone แยกเพศผู้เพศเมีย เมล็ดเปลือย

Phylum Gnetophyta คือ มะเมื่อย ผักเหลียง ปีศาจทะเลทราย มั่วอึง ลักษณะใกล้เคียงพืช
ดอกมากที่สุดโดยมี vessel ในไซเล็ม มีการปฏิสนธิซ้อนแต่ไม่ได้เอนโดสเปิร์มและเซลล์ดิพลอยด์แต่
จะสลายตัวไป มีทั้งต้นตัวผู้และตัวเมีย จึงสร้างสตรอบิลัสแยกเพศกัน

Phylum Anthophyta กลุ่มพืชดอก มีลาต้น ราก ใบเจริญดี มีดอก เมล็ดอยู่ภายในผลหรือ
เมล็ดมีรังไข่หุ้ม บางชนิดอาจเห็นดอกได้ยาก เช่น ไข่น้าหรือผา ซึ่งเป็นพืชดอกขนาดเล็กที่สุด
สนทะเล สนประดิพัทธ์ สาหร่ายหางกระรอก จอก แหน

กลุ่มพืชดอกมีรังไข่เจริญเป็นผลหุ้มออวุลที่เป็นเมล็ดหลังการปฏิสนธิซ้อนได้แก่
Monocotyledon และ Dicotyledon ทั้ง 2 กลุ่มต่างกัน เช่น จานวนใบเลี้ยง การจัดเรียงกลุ่มท่อลาเลียง
ในรากและลาต้น ลักษณะเส้นใบ จานวนกลีบดอก

Monocotyledon ระบบรากฝอย กลุ่มท่อลาเลียงลาต้นกระจัดกระจายเส้นใบขนาน กลีบดอก
3 หรือทวีคูณ Xylem ในรากมากกว่า 5 แฉก ส่วน Dicotyledon ระบบรากแก้วและแขนง กลุ่มท่อลาเลียง
ลาต้นเป็นระเบียบ เส้นใบร่างแห กลีบดอก 4-5 หรือทวีคูณ Xylem ในราก 2-5 แฉก

Kingdom Animalia สิ่งมีชีวิตชั้นสูง ยูคาริโอตหลายเซลล์ ผู้บริโภค เคลื่อนที่ได้ รับรู้
ตอบสนองเร็ว ฟองน้าต่าสุดมีเนื้อเยื่อไม่แท้จริง (parazoa)สัตว์แบ่งเป็น invertebrateและ
vertebrateซึ่งมีทั้งเลือดอุ่นและเลือดเย็น

บรรพบุรุษสัตว์วิวัฒนาการร่วมฟังไจ คล้าย Choanoflagellate พบระยะเอ็มบริโอ สัตว์อาจ
มีเนื้อเยื้อแท้จริง 2 ชั้น (cnidarian) หรือ 3 ชั้นซึ่งตัวเต็มวัยอาจไม่มีช่องลาตัว (หนอนตัวแบน) มีแบบ
เทียม (หนอนตัวกลม) หรือแบบแท้จริง (ส่วนใหญ่)

การเปลี่ยนแปลง Blastopore ใน Gastrula มี 2 แบบ คือ Protostomia เจริญเป็นปาก
ได้แก่ หนอนตัวแบน หนอนตัวกลม หนอนปล้อง มอลลัส อาร์โทรพอด และ Deuterostomia เจริญ
เป็นทวารหนัก ได้แก่ เอคไคโนเดิร์ม และคอร์เดต

ตัวอ่อน Protostomia มี 2 แบบ คือ กลุ่มมีซิเลียว่ายน้า เรียก Trochophore พบในหนอน
ปล้อง มอลลัส (หมึก หอย) และกลุ่มลอกคราบ เรียก Ecdysozoa พบในหนอนตัวกลมที่เป็นพยาธิ
ส่วนใหญ่ แมง แมลงหรืออาร์โทรพอด

โครงร่างแข็ง 1. Exoskeleton ได้แก่ เปลือกหินปูนมอลลัสหรือไคทินอาร์โทรพอด 2.
Endoskeleton ได้แก่ กระดูกและกล้ามเนื้อสัตว์ส่วนใหญ่ ส่วน Segmentation ปล้องแท้จริง ได้แก่
annelidarthropod vertebrate ส่วนปล้องเทียมคือตัวตืด

สมมาตรร่างกาย แบ่ง 3 กลุ่ม คือ 1. Asymmetry คือ ฟองน้า 2.Bilateral ผ่าได้แนวเดียว
พบในหนอนปล้อง มอลลัส อาร์โทรพอด ตัวกลม ตัวแบน และ vertebrate 2. Radial แบ่งตามรัศมี
หลายแนว คือ ไนดาเรียน

อาณาจักรสัตว์แบ่ง 9 ไฟลัม 1. Porifera ได้แก่ ฟองน้า ไม่มีมื้อเยื่อที่แท้จริงพบทั้งในน้าเค็มส่วน
ใหญ่ Asymmetry มีรูพรุนทางน้าเข้า Ostium ขนาดเล็กด้านข้างส่วนทางน้าออก Osculum ขนาดใหญ่
ด้านบน ภายในลาตัวมี Spongocoel

ฟองน้าด้านในลาตัวมี Collar cell หรือ Choanocyte มีแฟลเจลลาโบกพัดอาหาร อากาศ และ
ของเสีย การคงรูปร่างโดยโครงร่างแข็งคือขวาก Spicule ได้แก่ หินปูน ซิลิกาหรือแก้วและเส้นใย
โปรตีนนิ่ม spongin ถูตัว

sponge แบ่ง 4 class ได้แก่ 1.Calcarea ขวากเป็นแคลเซียมคาร์บอนเนต เช่น ฟองน้าหินปูน
2. Hexactinellida ขวากเป็นซิลิกา เช่น ฟองน้าแก้ว 3. Dermospongiae โครงร่างเส้นใยโปรตีน เช่น
ฟองน้าถูตัว ฟองน้าน้าจืด

2. Coelenterata หรือ Cnidaria เช่น ไฮดรา แมงกะพรุน กัลปังหา ปะการัง โอบีเลีย
ดอกไม้ทะเล (sea anemone) เนื้อเยื่อแท้จริง 2 ชั้น คือ นอกและใน ระหว่าง 2 ชั้นมีชั้นวุ้น Mesoglea แทรก
กลางลาตัวมี Gastrovascular Cavity ทางเดินอาหารไม่สมบูรณ์ สมมาตรรัศมี

บางชนิดคล้ายกระดิ่งคว่า Medusa ว่ายน้าได้ บางชนิดคล้ายต้นไม้ Polyp ด้านตรงข้ามเป็น
ปาก มี Tentacle ใช้จับอาหาร มีเซลล์พิเศษ Cnidocyte ภายในมีเข็มพิษ Nematocyst ทาให้เหยื่อเป็น
อัมพาต มีNerve net วงชีวิตแบบสลับ Metagenesis

Cnidaria แบ่งเป็น 4 class ได้แก่ 1. Hydrazoa เช่นไฮดรา แมงกะพรุนน้าจืด โอบิเลีย2.
Scyphozoa เช่น แมงกะพรุนจาน 3. Cubozoa เช่น แมงกะพรุนถัง 4. Anthozoa เช่น ดอกไม้ทะเล (sea
anemone) ปะการังถ้วย ปะการังหิน กัลปังหา

3. Platyhelminthes หนอนตัวแบนเช่น พลานาเรีย ตัวตืด พยาธิใบไม้ ลาตัวแบนบนล่าง
Acoelomate เนื้อเยื่อ 3 ชั้น triploblastic ทางเดินอาหารไม่สมบูรณ์ แลกเปลี่ยนแก๊สโดยผิวลาตัว อวัยวะ
ขับถ่ายใช้ Flame Cell ระบบประสาท ladder type

หนอนตัวแบนดารงชีวิตอิสระ เช่น Planaria มีลาตัวนิ่มเคลื่อนที่โดยกล้ามเนื้อ 3 ชนิด ส่วนที่
เป็นปรสิต parasite ผิวมี cuticle หนา มีการสืบพันธุ์ทั้ง sexual โดย self หรือ cross fertilizationและ
asexual โดย regeneration หรือ fragmentation

Platyhelminthes แบ่ง 4 class คือ 1. Turbellaria ดารงชีวิตอิสระ คือ พลานาเรีย
2. Monogenea คือ ปรสิตเฉพาะปลาน้าจืด 3. Trematoda อาศัยทั้งในสัตว์มีและไม่มีกระดูกสันหลังคือ
พยาธิใบไม้ 4. Cestoda อาศัยทั้งในสัตว์มีกระดูกสันหลัง คือ พยาธิตัวตืด

4. Nemathelminthes หรือ Nematodaเช่น หนอนตัวกลมเป็นพยาธิส่วนใหญ่ ลาตัวไม่เป็น
ปล้อง พบทั่วไปทั้งน้าจืด น้าเค็ม และบนบก มีทั้งปรสิตและอิสระ ลาตัวกลมเรียวยาว สมมาตรครึ่ง
ซีก แหลมหัวท้าย ทางเดินอาหารสมบูรณ์ ไม่มีรยางค์

หนอนตัวกลมมีเนื้อเยื่อ 3 ชั้น มีกล้ามเนื้อตามยาวเท่านั้น มี Pseudocoelom มีการลอกคราบ
ระหว่างเจริญเติบโต ไม่มีระบบเลือดผิวหนังมี Cuticle เคลือบหนาทนทาน nerve ring แยกเพศกัน
คนละตัว (Dioecious) ตัวเมียใหญ่กว่าตัวผู้

5. Annelida ลาตัวเป็นปล้องแท้จริง ผิวหนังมี Cuticle หุ้มและต่อมสร้างเมือก บางชนิดมี
เดือย (Setae) เช่น ไส้เดือนดิน บางชนิดเป็นแผ่นขา (Parapodia) ว่ายน้า เช่น แม่เพรียง หรือไม่มี เช่น
ปลิงน้าจืด กล้ามเนื้อมี 2 ชนิด คือ Circular และ Longitudinal

หนอนมีปล้องพบ Coelom แท้จริง เลือดระบบปิด หัวใจเทียม หายใจใช้ผิวหนังหรือเหงือก
ขับถ่ายของเสียใช้ Nephridium ปล้องละคู่ ระบบประสาทมีสมองและปมแต่ละปล้อง ระบบสืบพันธุ์
แยกเพศ ส่วนใหญ่อยู่อิสระ บางชนิดปรสิตภายนอก

Annelida แบ่ง 3 class ตามลักษณะ Setae ที่พบ คือ 1. Polychaeta เดือยจานวนมาก เช่น
แม่เพรียง บุ้งทะเล หนอนพู่ฉัตร 2. Oligochaeta เดือยจานวนน้อย เช่น ไส้เดือนดิน หนอนแดง
3. Hirudinea ไม่มีเดือย เช่น ปลิงน้าจืด ทากดูดเลือด

6. Mollusca เช่น หมึก หอย ลิ่นทะเล นอติลุสหรือหอยงวงช้าง มีลาตัวนิ่ม มี Mantle ปกคลุม
และสร้างเปลือกหินปูนแข็งหุ้มลาตัวส่วนใหญ่ ส่วนหมึกมีลิ้นทะเลภายใน เป็นไฟลัมที่มีปริมาณ
สปีชีส์รองจากอาร์โทรโพดาที่หลากหลายมากที่สุด

ระบบทางเดินอาหารสมบูรณ์ ระบบเลือดแบบเปิด หายใจด้วยเหงือกหรือปอดเทียมมีทั้งอยู่
ในน้าและบนบก เคลื่อนที่โดยแผ่นเท้าหรือหนวดและไซฟอนพ่นน้า มีไตเป็นอวัยวะขับถ่าย มีเพศ
แยกกัน (Dioecious) ปฏิสนธิภายนอก ออกลูกเป็นไข่

Mollusca แบ่งเป็น 6 class ได้แก่ 1. Monoplacophora เช่น หอยฝาละมี 2. Polyplacophora
เช่น ลิ่นทะเล 3. Gaspropoda เช่น หอยขม หอยเชอรี่ 4. Bivalia เช่น หอยแครง หอยแมลงภู่ 5.
Scaphopoda เช่น หอยงาช้าง 6. Cephalopoda เช่น หอยงวงช้าง (Nautilus) หมึก

7. Arthropoda ลาตัวเป็นปล้องแท้จริง มีรยางค์เป็นข้อปล้อง เปลือกไคทินจึงต้องลอกคราบ
ส่วนใหญ่แบ่ง 3 ส่วนคือ หัว อก และท้อง ระบบหมุนเวียนเลือดแบบเปิด มี Hemolymph และHemocoel
หากเลือดสีฟ้าพบสารรับออกซิเจน Haemocyanin

Arthropod มีชนิดมากที่สุด มีอวัยวะแลกเปลี่ยนแก๊สต่างกัน เช่น แมลงมี Tracheal system
แมงมุมมี book lung กุ้งปูอยู่ในน้าใช้ gill ในแมงดาทะเลมี book gill ส่วนอวัยวะขับถ่ายหลายชนิด เช่น
แมลงมี Malpighian tubules หรือ Green Gland ในกุ้ง

Arthropod แบ่งเป็น 6 class ได้แก่ 1. Merostomata ส่วนหัวเชื่อมอก ไม่มีหนวด ขา 5 คู่ เช่น
แมงดาทะเล 2. Arachnida ส่วนหัวเชื่อมอก ไม่มีหนวด ขา 4 คู่ เช่น แมงมุม แมงป่ อง เห็บ 3. Insecta
แบ่งส่วนหัว อก ท้อง หนวด 1 คู่ ขา 3 คู่ เช่น แมลง เต่าทอง ยุง หมัด เหา

4. Diplopoda หนวด 1 คู่ ลาตัวยาวเป็นข้อปล้อง ขา 2 คู่ต่อปล้อง เช่น กิ้งกือ กระสุนพระอินทร์
5. Chilopoda หนวด 1 คู่ ลาตัวยาวเป็นข้อปล้อง ขา 1 คู่ต่อปล้อง เช่น ตะขาบ ตะเข็บ 6. Crustacea ส่วน
หัวเชื่อมอก หนวด 2 คู่ เช่น กุ้ง ปู กั้ง เพรียงหิน

8. Echinodermataเช่น ดาวทะเล เม่นทะเล ปลิงทะเล พลับพลึงทะเล อีแปะทะเล (เหรียญทะเล)
เป็นสัตว์ทะเลทั้งหมด ผิวหนังหยาบขรุขระ มีหนามแหลมปกคลุม มีโครงร่างภายในหินปูนระยะตัวอ่อน
มีสมมาตรครึ่งซีก เมื่อโตเต็มวัยมีสมมาตรรัศมี

การเคลื่อนที่ใช้ water vascular system ส่งไปยัง tube feet ที่ยืดหดตัวได้ตามแรงดันน้า การ
แลกเปลี่ยนแก๊สใช้เหงือก ยกเว้น ปลิงทะเลใช้ respiratory tree มีระบบประสาทชนิดวงแหวนรอบปาก
และแตกแขนงเป็นแนวรัศมี มีการแยกเพศ (dioecious) สืบพันธุ์ทั้งแบบอาศัยเพศและไม่อาศัยเพศ

Echinodermata แบ่งเป็น 5 class คือ 1. Asteroidea เช่น ดาวทะเล 2. Ophiuroidea เช่น
ดาวเปราะ 3. Echinoidea เช่น หอยเม่น อีแปะทะเล 4. Holothuroidea เช่น ปลิงทะเล 5. Crinoidea
เช่น พลับพลึงทะเล

9. Chordata ได้แก่ เพรียงหัวหอม แอมฟิออกซัส สัตว์มีกระดูกสันหลัง ลักษณะเด่น คือ
1. notochord อยู่เหนือทางเดินอาหารซึ่งเป็นแท่งยาวยืดหยุ่นได้ มีอยู่ตลอดความยาวลาตัว 2. gill slit มีอยู่
เป็นคู่ด้านข้างคอระยะเอ็มบริโอทา 3. dorsal nerve cord เป็นหลอดกลวงอยู่ทางด้านหลัง

สัตว์ในไฟลัมคอร์ดาตาแบ่ง 2 กลุ่ม คือ invertebrate หรือ protochordate โดยบางพวกมีโนโท
คอร์ดตลอดชีวิต เช่น แอมฟิออกซัส แต่บางพวกมีโนโทคอร์ดเฉพาะระยะตัวอ่อน เช่น เพรียงหัวหอม
(tunicate) กับ vertebrate ซึ่งแบ่งออกเป็น 7 class

1. Class Cyclostomata คือ ปลาไม่มีขากรรไกรส่วนใหญ่สูญพันธุ์ไปแล้ว มีโครงร่างเป็น
กระดูกอ่อน ไม่มีครีบคู่ มีแต่ครีบหลังและครีบหางมักเป็นปรสิตภายนอก พบในเขตหนาวแถบ
ยุโรปและอเมริกา เช่น ปลาปากกลม hagfish และ lamprey

2. Class Chondrichthyes เป็นปลากระดูกอ่อนที่มีขากรรไกรและครีบคู่เจริญดี
แลกเปลี่ยนแก๊สโดยเหงือก มีช่องเหงือก 5-7 คู่ ปฏิสนธิในร่างกาย ออกลูกเป็นตัว ovoviviparous มี
ปากด้านล่างและมีฟันหลายแถว มีเกล็ดคมปกคลุมผิวเช่น ฉลามวาฬ กระเบน ปลาฉนาก

3. Class Osteichthyes ปลากระดูกแข็งทั่วไป แบ่ง 2 กลุ่ม คือ ครีบเนื้อนิ่ม พบเฉพาะ lung
fish และ coelacanth กับครีบเป็นเส้น มีขากรรไกรและครีบคู่ 2 คู่ คือ อกและสะโพก มี operculum
มี air bladder ช่วยลอยตัวใน มีปากอยู่ด้านหน้าสุด เช่น ม้าน้า ปลาตะเพียน ปลาแซมอน

4. Class Amphibia มีผิวหนังเปียกชื้นช่วยแลกเปลี่ยนแก๊ส ไม่มีเกล็ด ขาคู่หน้าสั้นกว่าคู่
หลัง เป็นสัตว์เลือดเย็น ไข่มีวุ้นหุ้ม ตัวอ่อนอยู่ในน้าใช้เหงือก ตัวเต็มวัยอยู่บนบกใช้ปอด หัวใจมี 3
ห้อง ปฏิสนธินอกร่างกาย เช่น กบ อึ่งอ่าง เขียด คางคก ซาลามานเดอร์ (จิ้งจกน้า) งูดิน

5. Class Reptilia สัตว์เลื้อยคลาน มีผิวแห้งปกคลุมด้วย keratin เป็นเกล็ดหรือกระดอง
กันการสูญเสียน้า นิ้วมีเล็บแหลมคม มีการปฏิสนธิภายใน ออกลูกเป็นไข่มีเปลือกแข็งหุ้ม เป็น
สัตว์เลือดเย็นมีขา 2 คู่ ยกเว้น งู หายใจใช้เฉพาะปอด มีหัวใจ 4 ห้องไม่สมบูรณ์ ยกเว้น จระเข้

6. Class Aves สัตว์ปีก มีวิวัฒนาการจากสัตว์เลื้อยคลาน มีขนแบบแผง (feather)
กระดูกมีรูพรุน น้าหนักเบาบินได้ ปากเป็นจะงอย ไม่มีฟัน มีเกล็ดที่ขา เป็นสัตว์เลือดอุ่น มีการ
ปฏิสนธิภายใน ออกลูกเป็นไข่มีเปลือกหุ้ม มีหัวใจ 4 ห้องสมบูรณ์ หายใจใช้ปอด

7. Class Mammalia สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้านม มีขนแบบเส้น (hair) เพศเมียมีต่อมน้านม
ผลิตน้านม เป็นสัตว์เลือดอุ่น ปฏิสนธิภายใน ส่วนใหญ่ตัวอ่อนเจริญในมดลูก มีรกและสายสะดือ
หัวใจ 4 ห้องสมบูรณ์ เซลล์เม็ดเลือดแดงที่โตเต็มที่ไม่มีนิวเคลียส หายใจโดยใช้ปอด

Mammalia แบ่ง 3 กลุ่มใหญ่ คือ 1.monotremes ออกลูกเป็นไข่ เช่น ตุ่นปากเป็ด ตัวกิน
มดหนามเม่น 2.marsupials แม่มีถุงหน้าท้องแม่ ภายในมีหัวนมผลิตน้านม เช่น จิงโจ้ โคอาลา
โอพอสซัม 3. eutherians ตั้งท้องนาน ตัวอ่อนเจริญในมดลูกจนสมบูรณ์จึงคลอด

บทที่ 1 หลายหลากชีวภาพ วิชาชีววิทยา 5 ภาคเรียน 2/2567_ครูวิชัย.pdf

More Related Content

Similar to บทที่ 1 หลายหลากชีวภาพ วิชาชีววิทยา 5 ภาคเรียน 2/2567_ครูวิชัย.pdf

More from Wichai Likitponrak

บทที่ 1 หลายหลากชีวภาพ วิชาชีววิทยา 5 ภาคเรียน 2/2567_ครูวิชัย.pdf