แผนการสอน เรื่อง ธรรมชาติของสิ่งมีชีวิต

1. แผนการจัดการเรียนรู้
กลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ภาคเรียนที่
1 ปีการศึกษา 2566
วิชา ชีววิทยา 1 รหัสวิชา ว 30241 ระดับ
ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4
หน่วยการเรียนรู้ที่ 1 เรื่อง ธรรมชาติของสิ่งมีชีวิต
จำนวน 2 ชั่วโมง
สอนสัปดาห์ที่ 1 วันที่ใช้สอน …………………………ครูผู้
สอน…………………………………………………
**********************************************
***************************
1. ผลการเรียนรู้ (รายวิชาเพิ่มเติม)
อธิบายและสรุปสมบัติที่สำคัญของสิ่งมีชีวิต และความสัมพันธ์ของ
การจัดระบบในสิ่งมีชีวิตที่ทำให้สิ่งมีชีวิตดำรงชีวิตอยู่ได้
2. สาระสำคัญ
สิ่งมีชีวิตมีการสืบพันธุ์เพื่อเพิ่มจำนวนและการดำรงเผ่าพันธุ์
ต้องการสารอาหารและพลังงาน
เพื่อการดำรงชีวิตและการเจริญเติบโต สิ่งมีชีวิตแต่ละชนิดมีอายุขัยและ
ขนาดแตกต่างกัน และมีลักษณะจำเพาะ สามารถตอบสนองต่อสิ่งเร้าได้
มีกลไกในการรักษาดุลยภาพภายในของร่างกายให้เหมาะสม
ต่อการดำรงชีวิต และมีการจัดระบบตั้งแต่ระดับเซลล์ไปจนถึงระดับกลุ่ม
ชีวิต
3. จุดประสงค์การเรียนรู้ (K P A )
3.1 สามารถอธิบายลักษณะเฉพาะที่สำคัญของสิ่งมีชีวิต (K)
3.2 สามารถสืบค้นข้อมูลเกี่ยวกับลักษณะเฉพาะที่สำคัญของสิ่งมี
ชีวิต (P)
3.3 มีวินัย ใฝ่เรียนรู้ มุ่งมั่นในการทำงาน (A)
4. สาระการเรียนรู้
- สิ่งมีชีวิตทุกชนิดต้องการสารอาหารและพลังงาน มีการเจริญ
เติบโต มีการตอบสนองต่อสิ่งเร้า มีการรักษาดุลยภาพของร่างกาย มีการ

2. สืบพันธุ์ มีการปรับตัวทางวิวัฒนาการ และมีการทำงานร่วมกันขององค์
ประกอบต่างๆ อย่างเป็นระบบ สิ่งเหล่านี้จัดเป็นสมบัติที่สำคัญของสิ่งมี
ชีวิต
- การจัดระบบในสิ่งมีชีวิตเริ่มจากหน่วยเล็กไปหน่วยใหญ่ ได้แก่
เซลล์ เนื้อเยื่อ อวัยวะ ระบบอวัยวะ และสิ่งมีชีวิตตามลำดับ
5. ทักษะกระบวนการคิด
5.1 การสังเกต
5.2 การจำแนกประเภท
5.3 การลงความเห็นจากข้อมูล
5.4 การตีความหมายข้อมูลและลงข้อมูลสรุป
6. สมรรถนะผู้เรียน
6.1 ความสามารถในการสื่อสาร
6.2 ความสามารถในการคิด
1) ทักษะการสังเกต
2) การลงความเห็นจากข้อมูล
3) การตีความหมายข้อมูลและลงข้อมูล
6.3 ความสามารถในการใช้ทักษะชีวิต
7. บูรณาการ
8. กิจกรรมการเรียนรู้
กระบวนการที่ใช้สอน : กระบวนการสอนแบบสืบเสาะหาความรู้ (5Es)
วิธีการสอน : แบบบรรยาย (Lecture)
ขั้นสร้างความสนใจ (Engagement)
เศรษฐกิจพอเพียง ทักษะในศตวรรษที่ 21 ภูมิปัญญาท้องถิ่น
- มีชีวิตเรียบง่าย
ประหยัด
ไม่ฟุ่มเฟื่อย
- รู้จักพอดี พอ
ประมาณ
1. การสื่อสาร
สารสนเทศและรู้เท่า
ทันสื่อ
2. การคิดอย่างมี
วิจารณญาณและการ
แก้ปัญหา
-

3. ให้นักเรียนทำแบบทดสอบก่อนเรียนของบทที่ 1 การศึกษาชีววิทยา
จำนวน 10 ข้อ
1. ทบทวนความรู้เดิมเรื่อง สิ่งมีชีวิต โดยใช้ชุดคำถามข้อคำถามหลัก
ประกอบด้วย
1.1 จากความรู้เดิมของนักเรียน จำได้ไหมว่าสิ่งมีชีวิต หมายถึง
อะไร
(แนวคำตอบ: มีการสืบพันธุ์ มีการเจริญเติบโต มีอายุขัย)
1.2 สิ่งไม่มีชีวิต หมายถึงอะไร
(แนวคำตอบ: ไม่สามารถกินอาหาร หายใจ เคลื่อนไหว เจริญ
และมีลูกหลานได้)
1.3 ยกตัวอย่างสิ่งมีชีวิตและสิ่งไม่มีชีวิต ได้แก่อะไรบ้าง
(แนวคำตอบ: สิ่งไม่มีชีวิต เช่น น้ำ ดิน บ้าน รถยนต์ นาฬิกา
แว่นตา ภาชนะเครื่องใช้ต่าง ๆ สิ่งมีชีวิต เช่น มนุษย์ สัตว์ และพืช
)
2. ครูนำเสนอเหตุการณ์ใหม่/ประสบการณ์ใหม่ ด้วยภาพ 2 ภาพ คือ
ภาพแรกเป็นภาพพืช คล้ายก้อนหิน และภาพที่ 2 เป็นภาพพืชคล้ายนก
ให้นักเรียนสังเกตความแตกต่างของภาพที่ปรากฏ
3. ใช้ชุดคำถามการสังเกตภาพดังกล่าวข้อ 2 กับนักเรียน ข้อคำถาม
หลักประกอบด้วย
3.1 จากภาพที่สังเกตทั้ง 2 ภาพคือ ภาพอะไร และเพราะอะไร
3.2 มีลักษณะเหมือนหรือ แตกต่างกัน อย่างไร
3.3 จากคำตอบของคำถามดังกล่าว นักเรียนทราบหรือไม่ ว่า
ลักษณะของสิ่งมีชีวิตนั้นประกอบด้วยลักษณะอะไรบ้าง
ขั้นสำรวจและค้นหา (Explore)
1. ครูแบ่งนักเรียนออกเป็น 5 กลุ่ม จำแนกเป็น เก่ง ปานกลาง อ่อน
(1:2:2) เรียกกลุ่มนี้ว่า กลุ่มบ้านของเรา (Home Group)

4. 2. ครูให้นักเรียนในกลุ่มศึกษาเนื้อหา เรื่อง สิ่งมีชีวิตคืออะไร คนละ 1
ส่วน โดยเนื้อหาประกอบด้วย
2.1 กระบวนการเมแทบอลิซึม
2.2 กระบวนการสืบพันธุ์และการเจริญเติบโต
2.3 กระบวนการตอบสนอง
2.4 กระบวนการควบคุมสมดุลของร่างกาย
2.5 การจัดระบบ
ซึ่งการให้ศึกษาเนื้อหาสาระคนละ 1 ส่วน (เปรียบเสมือนได้ชิ้น
ส่วนของภาพตัดต่อคนละ 1 ชิ้น)
และหาคำตอบในประเด็นปัญหาที่ผู้สอนมอบหมายให้จากใบความรู้ที่ 1
และแหล่งวิทยาการต่างๆ
3. สมาชิกในกลุ่มบ้านของเรา แยกย้ายไปรวมกับสมาชิกกลุ่มอื่น
ซึ่งได้รับเนื้อหาเดียวกัน ตั้งเป็นกลุ่มผู้เชี่ยวชาญ (expert group) ขึ้น
มา และร่วมกันทำความเข้าใจในเนื้อหาสาระนั้นอย่างละเอียด และร่วม
กันอภิปรายหาคำตอบประเด็นที่ผู้สอนมอบหมายให้
4. สมาชิกกลุ่มผู้เชี่ยวชาญ กลับไปสู่กลุ่มบ้านของเรา แต่ละกลุ่ม
ช่วยสอนเพื่อนในกลุ่ม ให้เข้าใจสาระที่ตนได้ศึกษาร่วมกับกลุ่มผู้
เชี่ยวชาญเช่นนี้ สมาชิกทุกคนก็จะได้เรียนรู้ภาพรวมของสาระทั้งหมด
5. ครูแจกใบงาน เรื่อง ธรรมชาติของสิ่งมีชีวิต ให้กับนักเรียน
แต่ละกลุ่ม
6. ให้แต่ละกลุ่มสรุปความรู้ที่ศึกษาในรูปแบบของแผนผังความคิด
แล้วร่วมกันตั้งคำถามกลุ่มละ
1 คำถามเกี่ยวกับเรื่องที่กลุ่มตนเองศึกษา
ขั้นอภิปรายและลงข้อสรุป (Explain)
1. ให้แต่ละกลุ่มส่งตัวแทนออกมานำเสนอแผนผังความคิดของ
กลุ่มตนเองและถามคำถามเพื่อนคนอื่นๆ ในชั้นเรียน
2. เมื่อแต่ละกลุ่มรายงานเสร็จแล้วครูและนักเรียนร่วมกันอภิปราย
ผลการวิเคราะห์และลงข้อสรุปผลการทดสอบหากผู้เรียนกลุ่มอื่นมีผล
การวิเคราะห์และลงข้อสรุป ขัดแย้งกับผลอภิปราย ให้ดำเนินแก้ไขผล
ดังกล่าวในใบกิจกรรมของตนเองให้ถูกต้อง
3. ครูและนักเรียนอภิปรายร่วมกันเพื่อสรุปผลการเรียนรู้ตามสาระ
สำคัญ ด้วยคำถามดังนี้

5. - ลักษณะของสิ่งมีชีวิต แบ่งเป็นกี่ลักษณะ ได้แก่อะไรบ้าง
(แนวคำตอบ: 5 ลักษณะ ได้แก่ กระบวนการเมแทบอลิซึม
กระบวนการสืบพันธุ์และการเจริญเติบโต กระบวนการตอบสนอง
กระบวนการควบคุมสมดุลของร่างกาย และการจัดระบบ)
ขั้นขยายความรู้ (Elaborate)
1. ครูให้นักเรียนแต่ละกลุ่มสืบค้นข้อมูลเกี่ยวกับไวรัส โดยใช้
คำถามดังนี้
- ไวรัสเป็นสิ่งมีชีวิตหรือไม่ เพราะเหตุใด
(แนวคำตอบ: ไวรัสไม่ใช่สิ่งมีชีวิต แต่เป็นอนุภาคที่มีชีวิตเท่านั้น
เนื่องจากหากพิจารณาตามลักษณะเฉพาะของสิ่งมีชีวิตแล้วพบว่า ไวรัส
ไม่มีส่วนหุ้มที่เป็นเยื่อหุ้มเซลล์ของตัวเอง เนื่องจากไม่ได้ประกอบด้วย
เซลล์ ซึ่งเซลล์ต้องมีเยื่อหุ้มเซลล์เพื่อแยกองค์ประกอบอื่นในเซลล์ออก
จากสิ่งแวดล้อมและรักษาสภาพในเซลล์ให้สมดุล เมื่อไวรัสไม่ได้
ประกอบด้วยเซลล์ไวรัสก็ไม่สามารถตอบสนองต่อสิ่งเร้า ไม่มีการสร้าง
และสลายพลังงานเพื่อดำรงชีวิต)
ขั้นประเมิน (Evaluation)
1. ให้นักเรียนทำใบงาน เรื่อง ธรรมชาติของสิ่งมีชีวิต
2. ครูประเมินจากการสังเกตการตอบคำถาม การร่วมกันทำผลงาน
และการนำเสนอผลงาน
โดยการใช้แบบประเมินทักษะด้านกระบวนการวิทยาศาสตร์ ทักษะ
กระบวนการ และคุณลักษณะอันพึงประสงค์ เพื่อใช้เป็นหลักฐานแสดง
การวัดและประเมินผล
3. ครูตรวจผลงานจากการทำใบงานหรือแบบฝึกหัด
9. แหล่งเรียนรู้ / สื่อการสอน / วัสดุอุปกรณ์ /เอกสารประกอบการเรียน
9.1 หนังสือเรียนชีววิทยาเพิ่มเติม เล่ม 1 ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 4
9.2 Power point เรื่อง การศึกษาชีววิทยา
10. ผลงานและนวัตกรรมนักเรียน
ใบงาน เรื่อง ธรรมชาติของสิ่งมีชีวิต
11. เครื่องมือและวิธีการวัดผลประเมินผล
จุดประสงค์การเรียนรู้
(ระบุให้ครบทุกจุด
ประสงค์ KPA)
วิธีการวัดผล
ประเมินผล
เครื่องมือ
วัดผล
ประเมินผล
เกณฑ์การผ่าน
แต่ละจุด
ประสงค์การ

6. เรียนรู้
1. K
สามารถอธิบาย
ลักษณะเฉพาะที่สำคัญ
ของสิ่งมีชีวิต (K)
ตอบคำถาม
ใน
แบบฝึกหัด
แบบฝึกหัด
ผ่านเกณฑ์
ร้อยละ 80 ขึ้น
ไป
2. P
สามารถสืบค้นข้อมูล
เกี่ยวกับลักษณะเฉพาะ
ที่สำคัญของสิ่งมีชีวิต
ตอบคำถาม
ใน
แบบฝึกหัด
แบบ
ประเมิน
สืบค้น
ข้อมูล
ผ่านเกณฑ์
ร้อยละ 80 ขึ้น
ไป
3. A
3.1 มีวินัย
การสังเกต แบบสังเกต
ระดับคุณภาพ
2 ผ่านเกณฑ์
3.2 ใฝ่เรียนรู้
3.3 มุ่งมั่นการทำงาน

7. ใบความรู้
เรื่อง การตอบสนองต่อสิ่งเร้าของสิ่งมีชีวิต
สิ่งมีชีวิตจะมีการแสดงพฤติกรรมเพื่อตอบสนองต่อสิ่งที่มากระตุ้น
ทั้งสิ่งเร้าภายในและสิ่งเร้าภายนอก
1) สิ่งเร้าภายใน (internal stimulus) คือ สิ่งเร้าที่เกิดจากการกระ
ตุ้นของระบบร่างกาย ซึ่งส่งผลให้เกิดความต้องการทางกายภาพ เช่น
ความหิวกระหาย ความรู้สึกร้อน-เย็น เป็นต้น สิ่งเร้าภายใน เช่น
ฮอร์โมน การเปลี่ยนแปลงระดับสารในร่างกาย เป็นต้น
2) สิ่งเร้าภายนอก (external stimulus) คือ สิ่งเร้าที่ได้รับจาก
ภายนอกหรือจากสิ่งแวดล้อมที่กระตุ้นผ่านระบบสัมผัสของระบบ
ประสาททั้ง 5 คือ หู ตา คอ จมูก และการสัมผัส สิ่งเร้าภายนอก เช่น
แสง อุณหภูมิ น้ำ การสัมผัส เป็นต้น
การตอบสนองเมื่อมีแสงเป็นสิ่งเร้า ตัวอย่างเช่น
- มนุษย์หรี่ตาเมื่อได้รับแสงสว่างมากเกินไป
- นกบินกลับรังเมื่อพระอาทิตย์ตกดิน
- ยอดพืชเจริญเติบโตเข้าหาแสง
การตอบสนองเมื่อมีอุณหภูมิเป็นสิ่งเร้า ตัวอย่างเช่น
- มนุษย์ขับเหงื่อปริมาณมากเมื่ออากาศร้อน
- สุนัขแลบลิ้นเพื่อระบายความร้อนออกจากร่างกาย
- แมวเลียอุ้งเท้าเพื่อระบายความร้อนออกจากร่างกาย
การตอบสนองเมื่อมีน้ำหรือความชื้นเป็นสิ่งเร้า ตัวอย่างเช่น
- ไส้เดือนดินเคลื่อนที่เข้าหาความชื้น
- รากพืชเจริญเข้าหาความชื้น
การตอบสนองเมื่อมีการสัมผัสเป็นสิ่งเร้า ตัวอย่างเช่น
- กิ้งกือม้วนตัวเมื่อถูกสัมผัส
- ปลาปักเป้าพองตัวเมื่อถูกสัมผัส
- ไมยราบหุบใบเมื่อถูกสัมผัส

8. ใบงานที่ 1.1
เรื่อง การตอบสนองต่อสิ่งเร้าของสิ่งมีชีวิต
คำชี้แจง : ให้นักเรียนออกแบบและดำเนินการทดลองเพื่อศึกษาการ
ตอบสนองต่อสิ่งเร้าของสิ่งมีชีวิต
วิธีดำเนินการ
ให้นักเรียนแบ่งกลุ่ม กลุ่มละ 5-6 คน ออกแบบและดำเนินการ
ทดลองเพื่อศึกษาการตอบสนองต่อสิ่งเร้าของสิ่งมีชีวิต
กำหนดชนิดของสิ่งเร้า และเลือกชนิดของพืชหรือสัตว์ที่จะศึกษา
โดยไม่ซ้ำกับกลุ่มอื่นๆ
กำหนดปัญหา สมมติฐาน ตัวแปรต้น ตัวแปรตาม ตัวแปรควบคุม
และออกแบบการทดลอง โดยบันทึกลงในกรอบด้านล่าง
ปฏิบัติการทดลองตามที่ออกแบบไว้ บันทึกผล และนำเสนอผล
งาน

9. ใบงานที่ 1.1
เรื่อง การตอบสนองต่อสิ่งเร้าของสิ่งมีชีวิต
คำชี้แจง : ให้นักเรียนออกแบบและดำเนินการทดลองเพื่อศึกษาการ
ตอบสนองต่อสิ่งเร้าของสิ่งมีชีวิต
วิธีดำเนินการ
ให้นักเรียนแบ่งกลุ่ม กลุ่มละ 5-6 คน ออกแบบและดำเนินการ
ทดลองเพื่อศึกษาการตอบสนองต่อสิ่งเร้าของสิ่งมีชีวิต
กำหนดชนิดของสิ่งเร้า และเลือกชนิดของพืชหรือสัตว์ที่จะศึกษา
โดยไม่ซ้ำกับกลุ่มอื่นๆ
กำหนดปัญหา สมมติฐาน ตัวแปรต้น ตัวแปรตาม ตัวแปรควบคุม
และออกแบบการทดลอง โดยบันทึกลงในกรอบด้านล่าง
ปฏิบัติการทดลองตามที่ออกแบบไว้ บันทึกผล และนำเสนอผล
งาน
พิจารณาจากผลงานของนักเรียน โดยอยู่ในดุลยพินิจของครูผู้
สอน ตัวอย่างเช่น
การตอบสนองต่อสิ่งเร้าของสัตว์
ปัญหา : ชนิดของอาหารมีผลต่อการ
เคลื่อนที่ของมดเพื่อเข้าหาอาหารหรือไม่
สมมติฐาน : ถ้าชนิดของอาหารมีผลต่อ
การเคลื่อนที่ของมดเพื่อเข้าหาอาหาร ดังนั้น
ถ้าใช้น้ำตาลเป็นอาหาร มดจะเคลื่อนที่เข้าไป
หาเร็วกว่าอาหารชนิดอื่น
ตัวแปรต้น : อาหารชนิดต่างๆ เช่น น้ำตาล
ข้าว เนื้อสัตว์ ผลไม้
ตัวแปรตาม : ระยะเวลาที่มดใช้ในการ
เคลื่อนที่เข้าหาอาหาร
ตัวแปรควบคุม : ปริมาณอาหาร ชนิดและขนาด
ของมด ระยะทาง ภาชนะที่ใส่ อุณหภูมิ
การออกแบบการทดลอง :
นำกล่องพลาสติกใสทรงกลมขนาดใหญ่ 1 กล่อง มา
แบ่งช่องตามรัศมีของกล่อง โดยจำนวนช่องเท่ากับ
ชนิดของอาหารที่จะศึกษา
นำอาหารแต่ละชนิดวางลงในกล่องพลาสติกตามช่อง
ต่างๆ
นำมด 1 ตัว ไปปล่อยบริเวณตรงกลางของกล่อง