SlideShare a Scribd company logo
Батлав. НББ-ийн тэнхимийн эрхлэгч Л.Баасандорж
ҮЙЛДВЭРИЙН НЭМЭГДЭЛ
ЗАРДЛЫН БҮРТГЭЛ
НББ-ИЙН 2-Р ТҮВШНИЙ ОЮУТНУУДАД ЗОРИУЛАВ.
Агуулга
• ҮНЗ-ын тухай ойлголт, шинж чанар
• ҮНЗ-ын хэсэгчлэн хуваарилалт
• Үйлчилгээний нэгжийн зардлыг хуваарилах аргууд
• ҮНЗ-ыг бүтээгдэхүүний өртөгт шингээх хэмжээ
• ҮНЗ-ын хэлбэлзлийн шинжилгээ
Товчилсон үг: ҮНЗ-үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардал
ҮНЗ-ын тухай ойлголт, шинж чанар
Бүтээгдэхүүний өртгийг шууд бүрдүүлдэгггүй боловч,
үйлдвэрийн үйл ажиллагааг хэвийн явуулахад зайлшгүй
шаардлагатай гарч байдаг зардлуудыг ҮНЗ гэнэ. Үүнд:
•Шууд бус материалын зардал:-(туслах материал, засвар
тосолгооны материал гэх мэт)
•Шууд бус хөдөлмөрийн зардал:-(цехийн мастер, туслах
ажилчид, үйлчлэгчийн хөдөлмөр)
•Бусад зардал:-Бусад ажилчдын НДШ, түрээс, даатгал,
татвар,
ҮНЗ дараах онцлог шинжүүдтэй:
•Ихэнх төрлийн ҮНЗ-ууд нь сар эсвэл тайлант
хугацааны эцэс хүртэл тухайн бүтээгдэхүүний
өртөгт хичнээн хэмжээгээр шингэх нь тодорхой
бус байдаг.
•Зарим төрлийн ҮНЗ-ууд нь зөвхөн нэг зардлын
төвтэй бус хэд хэдэн зардлын төвтэй
холбоотойгоор бөөн дүнгээр гардаг.
•ҮНЗ-ууд нь хувьсах, тогтмол, хэсэгчлэн хувьсах
шинжтэй зардлуудаас бүрдэнэ.
ҮНЗ-ын хэсэгчлэн хуваарилалт
•Байгууллагын тухайн нэгж хэсэг, цех, тасаг, сегмент
буюу зардлын обьектийн үйл ажиллагаатай шууд
холбоотойгоор гардаг бөгөөд түүнд шууд хуваарилах
боломжтой зардлуудыг тасгийн буюу сегментийн
шууд зардал гэнэ.
•Харин хэд хэдэн цех тасаг, сегмент буюу зардлын
обьектуудын үйл ажиллагаатай холбоотойгоор гардаг
бөгөөд зардлын төвүүдэд хийсвэр сууриар
хуваарилагддаг зардлуудыг тасгийн буюу сегментийн
шууд бус зардал гэдэг.
Мөн үйлдвэрлэлийн цех тасгуудыг дотор нь:
•Бүтээгдэхүүнийг гардан үйлдвэрлэдэг үйлдвэрлэлийн
нэгж
•Бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлд гардан оролцдоггүй
боловч үйлдвэрлэлийн нэгжүүдийн хэвийн үйл
ажиллагааг хангах зорилготой үйлчилгээний нэгж гэж
2 ангилдаг.
Бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэл нь зөвхөн үйлдвэрлэлийн
нэгжүүдээр дамжин явагдах тул бүх үйлдвэрлэлийн
нэмэгдэл зардлуудыг үйлдвэрлэлийн нэгжүүдэд
хэсэгчлэн хуваарилах шаардлагатай болдог.
Үйлчилгээний нэгжийн зардлын
хуваарилалт
Үйлчилгээний нэгжүүд нь өөрөө бүтээгдэхүүн
үйлдвэрлэдэггүй тул хуримтлагдсан зардлуудыг нь
үйлчилгээ авсан үйлдвэрлэлийн нэгжүүдэд
хэсэгчлэн хуваарилж, тэдгээрээр дамжуулан
бүтээгдэхүүний өртөгт шингээх шаардлагатай
болдог.
Үйлчилгээний нэгжийн зардлын
хуваарилалт
• Үйлчилгээний нэгжүүд нь өөр хоорондоо үйлчилгээ
үзүүлдэггүй тохиолдолд тэдгээрийн зардлыг суурь үзүүлэлтийн
тусламжтайгаар үйлдвэрлэлийн нэгжүүдэд шууд хуваарилж
болдог.
• Харин үйлчилгээний нэгжүүд нь өөр хоорондоо үйлчилгээ
үзүүлдэг тохиолдолд тэдгээрийн зардлыг үйлдвэрлэлийн
нэгжүүдэд бүрэн хуваарилахад бэрхшээлтэй болдог бөгөөд
дараах аргуудын тусламжтайгаар хуваарилдаг.
1. Шууд арга
2. Шууд бус арга (шалатсан арга)
3. Алгебрийн арга
ШУУД АРГА
Энэ арга нь үйлчилгээний хэсгүүдийн
зардлыг зөвхөн үйлдвэрлэлийн дамжлагуудад
хуваарилдаг.
Энэ хялбар арга боловч хуваарилалтыг яг
нарийн хийж чаддаггүй сул талтай. Учир нь
үйлчилгээний нэг хэсэг нь нөгөө хэсэгтээ
үйлчилгээ үзүүлдэггүй гэсэн нөхцлийг
шаарддаг
ШАТАЛСАН АРГА
Уг аргын үед эхлээд аль үйлчилгээний нэгжийн зардлыг
хуваарилах дарааллыг тогтооно.
Нэгэнт зардал нь хуваарилагдсан үйлчилгээний нэгжид
дараагийн зардлыг нь хуваарилах үйлчилгээний нэгжээс
үйлчилгээ үзүүлсэн байсан ч зардал хуваарилахгүй.
Олон нэгж хэсгүүдэд үйлчилгээ үзүүлж, цөөн нэгжээс
үйлчилгээ авдаг үйлчилгээний нэгжийн зардлыг эхэлж
хуваарилна. Хэрвээ энэ шалгуурыг тогтоох боломжгүй бол
аль өндөр зардалтай үйлчилгээний нэгжийн зардлыг эхэлж
хуваарилна.
АЛГЕБРИЙН АРГА
Үйлчилгээний нэгжүүд бие биедээ үйлчилгээ
үзүүлдэг үед өмнөх 2 арга нь зарим үйлчилгээ
үзүүлдэг нэгжид бүрэн хуваарилагддаггүй
дутагдалтай. Энэ дутагдлыг алгебрийн арга арилгадаг.
Алгебрийн аргаар үйлчилгээний нэгж тус бүрийн
хуваарилагдах зардлын хэмжээг шугаман
тэгшитгэлийн тусламжтайгаар урьдчилан тодорхойлж,
бүх үйлчилгээний нэгжийн зардлыг 100 хувийн
харьцаагаар хуваарилдаг.
ҮНЗ-ыг бүтээгдэхүүний өртөгт шингээх
хэмжээ
ҮНЗ-ын бүртгэл хуваарилалтанд дараах ойлголтууд
өргөн хэрэглэгдэнэ.
•Бодит ҮНЗ: -энэ нь тодорхой хугацааны туршид
гүйцэтгэлээр гарсан ҮНЗ юм.
•Төлөвлөсөн ҮНЗ: -энэ нь компанийн төсөв
төлөвлөгөөг зохиохдоо тооцоолсон ҮНЗ-ийн хэмжээ
•Тооцоолсон ҮНЗ: -энэ нь бүтээгдэхүүний өртөгт
тооцогдож шингээгдэх ҮНЗ бөгөөд үүнийг урьдчилан
тодорхойлсон нормын үндсэн дээр шингээнэ.
Бодит ҮНЗ
Үйлдвэрлэлийн нэгж нэг бүрээр нээсэн ҮНЗ дансдын
дебетэд хуримтлагдсан гүйцэтгэлийн зардлуудын нийт
дүнгээр уг дансдын кредитээс үйлдвэрлэлийн нэгж
бүрээр нээгдсэн ДҮ дансдын дебетэд бичиж өртөгт
шингээдэг.
ҮНЗ-ыг гүйцэтгэлээр гарсан дүнгээр нь өртөгт
шингээх үед бэлэн болсон бүтээгдэхүүний өртгийг
зөвхөн сарын эсвэл тайлант хугацааны эцэст
тодорхойлох боломжтой байх шаардлагатай.
Төлөвлөсөн ҮНЗ
Төсөвлөсөн үйлдвэрийн нэмэгдэл зардлыг
төлөвлөхөд үйлдвэрлэлийн хүчин чадлын ямар
түвшинд суурилж байгаа нь ихээхэн ач
холбогдолтой байна. Тухайлбал хүчин чадлын
өндөр түвшинд тогтмол зардал бага хувьсах
зардал их хэмжээгээр гаргаж байдаг.
Хүчин чадлын түвшинд дараах сонголтууд байдаг байна.
Үүнд:
1. Онолын хүчин чадал энэ нь тухайн хүчин чадлынхаа
хүрч болох дээд хэмжээнд ажиллана. Энэ тохиолдолд
үйлдвэрлэлийн сул зогсолт ямарваа нэг гэмтэл гарахгүй
100% байна гэж үзнэ. Онолын хүчин чадлын түвшинд аж
ахуйн нэгж байгууллага бараг ажиллахгүй.
2. Практик хүчин чадал үйлдвэрлэлийн явцад гарч болох
ямар нэгэн хэмжээний саатал дутагдлыг хамгийн бага
хэмжээнд тооцох хүчин чадал байдаг. Өөрөөр хэлбэл
онолын хүчин чадлаас тоног төхөөрөмжийг ажилуулах
явцад засвар үйлчилгээ, эвдрэл, гэмтэл, материалын
саатлыг хассан ойлголт юм. Энэ хүчин чадал нь
ойролцоогоор 75-85 хувь гэж үзнэ.
3. Хүлээгдэж байгаа бодит хүчин чадал энэ нь
богино хугацаанд төлөвлөж хийхэд ашиглагдаг бөгөөд
бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийн хүлээгдэж байгаа
хэмжээнд суурилагдсан байна. Энэ хүчин чадлыг
тооцохдоо зах зээлийн өрсөлдөөн инфляци,
хэрэглэгчдийн эрэлт хэрэгцээ бүтээгдэхүүний
өөрчлөлт зэргийг харгалздаг. Энэ хүчин чадлын
түвшин ихэнхдээ улирлын чанартай үйлдвэрийн
газрууд ажилладаг.
4. Хэвийн хүчин чадал энэ нь удаан хугацаанд
тогтворжих зорилгоор үйлдвэрлэлийн өсөлт бууралт
дунджаар тогтоосон хүчин чадлын үзүүлэлт юм.
Тооцоолсон ҮНЗ
ҮНЗ-ын гүйцэтгэл тайлант хугацааны эцэст
тооцогддог бол бүтээгдэхүүний өртөг тооцох үед
урьдчилан тогтоосон нормыг баримталж байдаг.
ҮНЗ-ын нормыг үндэслэлтэй бөгөөд шударга
хуваарилах боломжийг компани бүрт төдийгүй
үйлдвэрлэлийн цех тасаг, ҮНЗ-ын элемент тус
бүрээр тооцогдож болох бөгөөд энэ нь хяналтын
ач холбогдлыг хэрэгжүүлж байдаг.
ҮНЗ-ын нормийг томьёолбол:
Төсөвлөсөн ҮНЗ
ҮНЗ-ын норм = ----------------------------------------
Төсөвлөсөн суурь үзүүлэлт
Энэ нормыг үндэслээд тооцоолсон ҮНЗ-ийг гаргадаг
бөгөөд томьёолбол:
Тооцоолсон ҮНЗ = ҮНЗ норм * гүйцэтгэлээрх суурь
үзүүлэлтийн хэмжээ
Тооцоолсон ҮНЗ нь *Дуусаагүй үйлдвэрлэл* дансны
дебетэд бичигдэж бүтээгдэхүүний өртөгт орж
тооцогдоно.
Норм тогтооход ашиглах суурь үзүүлэлт:
Бүтээгдэхүүний өртөг тооцоход бүтээгдэхүүний суурь
үзүүлэлтийг зохистойгоор сонгон авах нь нэлээд чухал асуудал
байдаг.
Үүний гол зорилго нь ажлын захиалга бүтээгдэхүүн тус бүрт
үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлыг зохистой харьцаагаар нь эсвэл
жинхэнэ ач холбогдлын дагуу тооцон шингээхэд оршино.
Практикт дараах суурь үзүүлэлт өргөн хэрэглэгдэнэ.
• Бүтээгдэхүүний биет хэмжээ
• Шууд материалын зардал
• Шууд хөдөлмөрийн цаг
• Шууд хөдөлмөрийн зардал
• Машин цаг
ҮНЗ-ын хэлбэлзлийн шинжилгээ
Практикт бодит болон тооцоологдсон ҮНЗ нь
тэнцүү байх нь ховор байдаг.
Бодит ҮНЗ нь тооцоолсон ҮНЗ-аас их тохиолдолд
сөрөг буюу тааламжгүй хэлбэлзэл үүсэх бөгөөд
дутуу шингээгдсэн ҮНЗ, харин бага тохиолдолд
эерэг буюу тааламжтай хэлбэлзэл үүсэх бөгөөд
илүү тооцоологдсон ҮНЗ гэж нэрлэдэг.
Энэ 2 хэлбэлзлийг дараах 2 шалтгаанаар тайлбарладаг.
1. Зарцуулалтын хэлбэлзэл
2. Ашиглагдаагүй хүчин чадлын хэлбэлзэл
Томьёолбол:
1. Нийт Зарцуулалтын Ашиглагдаагүй хүчин
хэлбэлзэл  хэлбэлзэл + чадлын хэлбэлзэл
2. Зарцуулалтын Бодит - Гүйцэтгэлд ногдох
хэлбэлзэл  ҮНЗ төсөвт ҮНЗ
3. Ашиглагдаагүй хүчин  Гүйцэтгэлд ногдох - Тооцоолсон
чадлын хэлбэлзэл төсөвт ҮНЗ ҮНЗ
Эдгээр хэлбэлзлийг дараах байдлаар шийдвэрлэнэ. Үүнд:
• урьдчилан тооцоолсон норм үндэслэл муутайгаас болж их хэмжээний
хэлбэлзэл гарсан бол түүнийг борлуулсан бүтээгдэхүүний өртөг болон бэлэн
бүтээгдэхүүнд харьцангуйгаар хуваарилж өгөх
• тогтоосон нормтой уялдаатай бага хэмжээний хэлбэлзэл гарвал бүх
хэлбэлзлийг борлуулсан бүтээгдэхүүний өртөгт хааж өгөх
• гарсан хэлбэлзэл нь үндсэн үйлдвэрлэлтэй холбоогүй харин нийт үйл
ажиллагаатай холбогдон гарсан бол түүнийг шууд *орлого зардлын нэгдсэн*
/ОЗНД/ данс руу хааж орлогын тайланд үйл ажиллагааны бус орлого зардал
хэсэгт тусгаж өгнө.
Сөрөг хэлбэлзэл гэж үзвэл:
Дт Борлуулсан бүтээгдэхүүний өртөг /ББӨ/ . . . . . ххх
Кт Үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардал /ҮНЗ/-ын хяналт . . . ххх
Эерэг хэлбэлзэл гэж үзвэл:
Дт Үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардал /ҮНЗ/-ын хяналт . . . хх
Кт Борлуулсан бүтээгдэхүүний өртөг /БÁª/ . . . . . . . . õõ
Үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлын
бүртгэл хөтлөлт
Үйл ажиллагааны явцад ҮНЗ нь бодитойгоор гарч гарсан
тухай бүрдээ бичигдэн ерөнхий болон туслах дэвтэрүүдэд
тусгагдаж байдаг.
ҮНЗ-ийг бүртгэх үндсэн эх сурвалж нь материалын
шаардах хуудас, цагийн баланс, наряд, төлөхөөр
тооцоолсон бусад зардлын нэхэмжлэл, элэгдлийн тооцоо
гэх мэт баримтууд байна.
Бүртгэлээр бодит ҮНЗ-ийг *Үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл
зардал* дансны дебет эсвэл бодит ҮНЗ-д хурмитлуулан
бүртгэнэ.
ҮНЗ-ын дансны урсгалын ерөнхий схем
Бодит ҮНЗ ҮНЗ хяналт Тооцоолсон ҮНЗ
Мөнгө
Дуус/Үйл /ДҮ/
Бодит ШМЗ
А Б
Бодит ШХЗ
Бусад зардал
Хуримт/элэгд
Тайлант хугацааны туршид ҮНЗ-ийг урьдчилан тогтоосон норм, сонгон авсан суурь үзүүлэлтийн
тусламжтайгаар тооцсон бүтээгдэхүүн ажил үйлчилгээний өртөгт шингээж тооцоологдсон ҮНЗ-ийг
тооцоолно. Энэ данс *дуусаагүй үйлдвэрлэл* дансны дебетэд бичигдэнэ.
*АБ* бол сөрөг буюу тааламжгүй, дутуу шингээгдсэн ҮНЗ
*АБ* үед эерэг буюу тааламжтай, илүү тооцоологдсон ҮНЗ гэж тус тус илэрхийлнэ.

More Related Content

What's hot

Зардлын бүртгэл Лекц 4
Зардлын бүртгэл Лекц 4Зардлын бүртгэл Лекц 4
Зардлын бүртгэл Лекц 4
Bbujee
 
Lecture №13,14,15,16
Lecture №13,14,15,16Lecture №13,14,15,16
Lecture №13,14,15,16ariunubu
 
Batjargal orlogo huleen zuwshuurult орлого хүлээн зөвшөөрөлт
Batjargal orlogo huleen zuwshuurult орлого хүлээн зөвшөөрөлтBatjargal orlogo huleen zuwshuurult орлого хүлээн зөвшөөрөлт
Batjargal orlogo huleen zuwshuurult орлого хүлээн зөвшөөрөлтBachkana Enhbat
 
Бүлэг4
Бүлэг4Бүлэг4
Бүлэг4
Burnee Oogii
 
Lekts 5 tulburiin chadwar [repaired]
Lekts 5 tulburiin chadwar [repaired]Lekts 5 tulburiin chadwar [repaired]
Lekts 5 tulburiin chadwar [repaired]Byambadrj Myagmar
 
Бүлэг1
Бүлэг1Бүлэг1
Бүлэг1
Burnee Oogii
 
Lecture 2
Lecture 2Lecture 2
Lecture 2Bbujee
 
Бүлэг6
Бүлэг6Бүлэг6
Бүлэг6
Burnee Oogii
 
Санхүүгийн тайлангийн шинжилгээ - Part 1
Санхүүгийн тайлангийн шинжилгээ - Part 1Санхүүгийн тайлангийн шинжилгээ - Part 1
Санхүүгийн тайлангийн шинжилгээ - Part 1
Azzaya L
 
Бүлэг5
Бүлэг5Бүлэг5
Бүлэг5
Burnee Oogii
 
Зардлын бүртгэл Лекц 3
Зардлын бүртгэл Лекц 3Зардлын бүртгэл Лекц 3
Зардлын бүртгэл Лекц 3
Bbujee
 
Дунд шатны НББ
Дунд шатны НББДунд шатны НББ
Дунд шатны НББoyunsuren84
 
урт хугацаат өр төлбөрийн бүртгэл
урт хугацаат өр төлбөрийн  бүртгэл урт хугацаат өр төлбөрийн  бүртгэл
урт хугацаат өр төлбөрийн бүртгэл Bachkana Enhbat
 
Санхүү тайлангийн шинжилгээ
Санхүү тайлангийн шинжилгээСанхүү тайлангийн шинжилгээ
Санхүү тайлангийн шинжилгээ
Ikhzasag SEZS
 
технологийн үе шатны аргаар өртөг тооцох
технологийн үе шатны аргаар өртөг тооцохтехнологийн үе шатны аргаар өртөг тооцох
технологийн үе шатны аргаар өртөг тооцох
Enebish Vandandulam
 
Lecture №5,6,7,8
Lecture №5,6,7,8Lecture №5,6,7,8
Lecture №5,6,7,8ariunubu
 

What's hot (20)

Зардлын бүртгэл Лекц 4
Зардлын бүртгэл Лекц 4Зардлын бүртгэл Лекц 4
Зардлын бүртгэл Лекц 4
 
Sb 4 avl
Sb 4 avlSb 4 avl
Sb 4 avl
 
Lecture №13,14,15,16
Lecture №13,14,15,16Lecture №13,14,15,16
Lecture №13,14,15,16
 
Batjargal orlogo huleen zuwshuurult орлого хүлээн зөвшөөрөлт
Batjargal orlogo huleen zuwshuurult орлого хүлээн зөвшөөрөлтBatjargal orlogo huleen zuwshuurult орлого хүлээн зөвшөөрөлт
Batjargal orlogo huleen zuwshuurult орлого хүлээн зөвшөөрөлт
 
Sb 5 bm
Sb 5 bmSb 5 bm
Sb 5 bm
 
Бүлэг4
Бүлэг4Бүлэг4
Бүлэг4
 
Lekts 5 tulburiin chadwar [repaired]
Lekts 5 tulburiin chadwar [repaired]Lekts 5 tulburiin chadwar [repaired]
Lekts 5 tulburiin chadwar [repaired]
 
Бүлэг1
Бүлэг1Бүлэг1
Бүлэг1
 
НББОУС-21
НББОУС-21НББОУС-21
НББОУС-21
 
Lecture 2
Lecture 2Lecture 2
Lecture 2
 
Бүлэг6
Бүлэг6Бүлэг6
Бүлэг6
 
Санхүүгийн тайлангийн шинжилгээ - Part 1
Санхүүгийн тайлангийн шинжилгээ - Part 1Санхүүгийн тайлангийн шинжилгээ - Part 1
Санхүүгийн тайлангийн шинжилгээ - Part 1
 
Бүлэг5
Бүлэг5Бүлэг5
Бүлэг5
 
Зардлын бүртгэл Лекц 3
Зардлын бүртгэл Лекц 3Зардлын бүртгэл Лекц 3
Зардлын бүртгэл Лекц 3
 
зардал
зардалзардал
зардал
 
Дунд шатны НББ
Дунд шатны НББДунд шатны НББ
Дунд шатны НББ
 
урт хугацаат өр төлбөрийн бүртгэл
урт хугацаат өр төлбөрийн  бүртгэл урт хугацаат өр төлбөрийн  бүртгэл
урт хугацаат өр төлбөрийн бүртгэл
 
Санхүү тайлангийн шинжилгээ
Санхүү тайлангийн шинжилгээСанхүү тайлангийн шинжилгээ
Санхүү тайлангийн шинжилгээ
 
технологийн үе шатны аргаар өртөг тооцох
технологийн үе шатны аргаар өртөг тооцохтехнологийн үе шатны аргаар өртөг тооцох
технологийн үе шатны аргаар өртөг тооцох
 
Lecture №5,6,7,8
Lecture №5,6,7,8Lecture №5,6,7,8
Lecture №5,6,7,8
 

Viewers also liked

Ч.Сосорбарам С.Дашзэвэг - Валютын ханшинд нөлөөлөгч хүчин зүйлсийг тодорхойло...
Ч.Сосорбарам С.Дашзэвэг - Валютын ханшинд нөлөөлөгч хүчин зүйлсийг тодорхойло...Ч.Сосорбарам С.Дашзэвэг - Валютын ханшинд нөлөөлөгч хүчин зүйлсийг тодорхойло...
Ч.Сосорбарам С.Дашзэвэг - Валютын ханшинд нөлөөлөгч хүчин зүйлсийг тодорхойло...batnasanb
 
Олон улсын валютын харилцаа ба валютын системийн тухай ойлголт http://gelegja...
Олон улсын валютын харилцаа ба валютын системийн тухай ойлголт http://gelegja...Олон улсын валютын харилцаа ба валютын системийн тухай ойлголт http://gelegja...
Олон улсын валютын харилцаа ба валютын системийн тухай ойлголт http://gelegja...Adilbishiin Gelegjamts
 
курсын ажил валютын зах зээл түүнийг сайжруулах арга зам.
курсын ажил валютын зах зээл түүнийг сайжруулах арга зам.курсын ажил валютын зах зээл түүнийг сайжруулах арга зам.
курсын ажил валютын зах зээл түүнийг сайжруулах арга зам.Prime Rose Snowdrop
 
санхүүгийн ахисан түвшний бүртгэл
санхүүгийн ахисан түвшний бүртгэлсанхүүгийн ахисан түвшний бүртгэл
санхүүгийн ахисан түвшний бүртгэлEnebish Vandandulam
 
валютын ханш ба төлбөрийн тэнцэл
валютын ханш ба төлбөрийн тэнцэлвалютын ханш ба төлбөрийн тэнцэл
валютын ханш ба төлбөрийн тэнцэлTuru Turuu
 

Viewers also liked (10)

Agro acc
Agro accAgro acc
Agro acc
 
бүлэг 1
бүлэг 1бүлэг 1
бүлэг 1
 
Ч.Сосорбарам С.Дашзэвэг - Валютын ханшинд нөлөөлөгч хүчин зүйлсийг тодорхойло...
Ч.Сосорбарам С.Дашзэвэг - Валютын ханшинд нөлөөлөгч хүчин зүйлсийг тодорхойло...Ч.Сосорбарам С.Дашзэвэг - Валютын ханшинд нөлөөлөгч хүчин зүйлсийг тодорхойло...
Ч.Сосорбарам С.Дашзэвэг - Валютын ханшинд нөлөөлөгч хүчин зүйлсийг тодорхойло...
 
валютын зах зээл
валютын зах зээлвалютын зах зээл
валютын зах зээл
 
Олон улсын валютын харилцаа ба валютын системийн тухай ойлголт http://gelegja...
Олон улсын валютын харилцаа ба валютын системийн тухай ойлголт http://gelegja...Олон улсын валютын харилцаа ба валютын системийн тухай ойлголт http://gelegja...
Олон улсын валютын харилцаа ба валютын системийн тухай ойлголт http://gelegja...
 
курсын ажил валютын зах зээл түүнийг сайжруулах арга зам.
курсын ажил валютын зах зээл түүнийг сайжруулах арга зам.курсын ажил валютын зах зээл түүнийг сайжруулах арга зам.
курсын ажил валютын зах зээл түүнийг сайжруулах арга зам.
 
лекц 4
лекц 4лекц 4
лекц 4
 
санхүүгийн ахисан түвшний бүртгэл
санхүүгийн ахисан түвшний бүртгэлсанхүүгийн ахисан түвшний бүртгэл
санхүүгийн ахисан түвшний бүртгэл
 
валютийн ханш
валютийн ханшвалютийн ханш
валютийн ханш
 
валютын ханш ба төлбөрийн тэнцэл
валютын ханш ба төлбөрийн тэнцэлвалютын ханш ба төлбөрийн тэнцэл
валютын ханш ба төлбөрийн тэнцэл
 

Similar to үйлдвэрийн нэмэгдэл зардлын бүртгэл

Lecture 8,9
Lecture 8,9Lecture 8,9
Lecture 8,9Bbujee
 
ҮНЗ
ҮНЗҮНЗ
зардлын ангилал, зардлын динамик шинжилгээ
зардлын ангилал, зардлын динамик шинжилгээзардлын ангилал, зардлын динамик шинжилгээ
зардлын ангилал, зардлын динамик шинжилгээ
Enebish Vandandulam
 
Lecture 4
Lecture 4Lecture 4
Lecture 4Bbujee
 
Lecture 15,16
Lecture 15,16Lecture 15,16
Lecture 15,16Bbujee
 
cmg
cmgcmg
зардал өртгийн тухай ойлголт
зардал өртгийн тухай ойлголтзардал өртгийн тухай ойлголт
зардал өртгийн тухай ойлголт
Enebish Vandandulam
 
Зардлын бүртгэл Лекц 11,12
Зардлын бүртгэл Лекц 11,12Зардлын бүртгэл Лекц 11,12
Зардлын бүртгэл Лекц 11,12
Bbujee
 
Зардлын бүртгэл Лекц 13. 14
Зардлын бүртгэл Лекц 13. 14Зардлын бүртгэл Лекц 13. 14
Зардлын бүртгэл Лекц 13. 14
Bbujee
 
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 10 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл  10 ШИДС Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл  10 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 10 ШИДС Chuluun Zulaa
 
Lecture 11,12
Lecture 11,12Lecture 11,12
Lecture 11,12Bbujee
 
Зардлын бүртгэл Лекц 10
Зардлын бүртгэл Лекц 10Зардлын бүртгэл Лекц 10
Зардлын бүртгэл Лекц 10
Bbujee
 
Cvp 1
Cvp   1Cvp   1
Cvp 1
Odko Ts
 
Uildeld suurilsan ortog
Uildeld suurilsan ortogUildeld suurilsan ortog
Uildeld suurilsan ortog
BolorchimegBatburen
 
Econ l5.2020 2021on
Econ l5.2020 2021onEcon l5.2020 2021on
Econ l5.2020 2021on
hicheel2020
 
Sedev 6 nemelt material
Sedev 6 nemelt materialSedev 6 nemelt material
Sedev 6 nemelt material
Баянтөр Дэлгэр
 
їйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлыг бїтээгдэхїїний єртєгт шингээх арга зїй
їйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлыг бїтээгдэхїїний єртєгт шингээх арга зїйїйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлыг бїтээгдэхїїний єртєгт шингээх арга зїй
їйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлыг бїтээгдэхїїний єртєгт шингээх арга зїйGerel Gerel
 

Similar to үйлдвэрийн нэмэгдэл зардлын бүртгэл (20)

Lecture 8,9
Lecture 8,9Lecture 8,9
Lecture 8,9
 
ҮНЗ
ҮНЗҮНЗ
ҮНЗ
 
зардлын ангилал, зардлын динамик шинжилгээ
зардлын ангилал, зардлын динамик шинжилгээзардлын ангилал, зардлын динамик шинжилгээ
зардлын ангилал, зардлын динамик шинжилгээ
 
Lecture 4
Lecture 4Lecture 4
Lecture 4
 
Lecture 15,16
Lecture 15,16Lecture 15,16
Lecture 15,16
 
cmg
cmgcmg
cmg
 
зардал өртгийн тухай ойлголт
зардал өртгийн тухай ойлголтзардал өртгийн тухай ойлголт
зардал өртгийн тухай ойлголт
 
Зардлын бүртгэл Лекц 11,12
Зардлын бүртгэл Лекц 11,12Зардлын бүртгэл Лекц 11,12
Зардлын бүртгэл Лекц 11,12
 
CMLectur-1
CMLectur-1CMLectur-1
CMLectur-1
 
Зардлын бүртгэл Лекц 13. 14
Зардлын бүртгэл Лекц 13. 14Зардлын бүртгэл Лекц 13. 14
Зардлын бүртгэл Лекц 13. 14
 
лекц 2
лекц 2лекц 2
лекц 2
 
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 10 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл  10 ШИДС Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл  10 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 10 ШИДС
 
Lecture 11,12
Lecture 11,12Lecture 11,12
Lecture 11,12
 
Зардлын бүртгэл Лекц 10
Зардлын бүртгэл Лекц 10Зардлын бүртгэл Лекц 10
Зардлын бүртгэл Лекц 10
 
Cvp 1
Cvp   1Cvp   1
Cvp 1
 
Uildeld suurilsan ortog
Uildeld suurilsan ortogUildeld suurilsan ortog
Uildeld suurilsan ortog
 
Econ l5.2020 2021on
Econ l5.2020 2021onEcon l5.2020 2021on
Econ l5.2020 2021on
 
Sedev 6 nemelt material
Sedev 6 nemelt materialSedev 6 nemelt material
Sedev 6 nemelt material
 
Lesson#1
Lesson#1Lesson#1
Lesson#1
 
їйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлыг бїтээгдэхїїний єртєгт шингээх арга зїй
їйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлыг бїтээгдэхїїний єртєгт шингээх арга зїйїйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлыг бїтээгдэхїїний єртєгт шингээх арга зїй
їйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлыг бїтээгдэхїїний єртєгт шингээх арга зїй
 

More from Enebish Vandandulam

Авлагын бүргэл
Авлагын бүргэлАвлагын бүргэл
Авлагын бүргэл
Enebish Vandandulam
 
СТОУС 16:Түрээс
СТОУС 16:ТүрээсСТОУС 16:Түрээс
СТОУС 16:Түрээс
Enebish Vandandulam
 
СТОУС 15: Үйлчлүүлэгчтэй байгуулсан гэрээ
СТОУС 15: Үйлчлүүлэгчтэй байгуулсан гэрээСТОУС 15: Үйлчлүүлэгчтэй байгуулсан гэрээ
СТОУС 15: Үйлчлүүлэгчтэй байгуулсан гэрээ
Enebish Vandandulam
 
СТОУС 16: Түрээсийн бүртгэл
СТОУС 16: Түрээсийн бүртгэлСТОУС 16: Түрээсийн бүртгэл
СТОУС 16: Түрээсийн бүртгэл
Enebish Vandandulam
 
биет бус-хөрөнгө-байгалийн-нөөц-богино.-2pptx
биет бус-хөрөнгө-байгалийн-нөөц-богино.-2pptxбиет бус-хөрөнгө-байгалийн-нөөц-богино.-2pptx
биет бус-хөрөнгө-байгалийн-нөөц-богино.-2pptx
Enebish Vandandulam
 
бараа материалын бүртгэл
бараа материалын бүртгэлбараа материалын бүртгэл
бараа материалын бүртгэл
Enebish Vandandulam
 
ажлын захиалагын аргаар өртөг тооцох
ажлын захиалагын аргаар өртөг тооцохажлын захиалагын аргаар өртөг тооцох
ажлын захиалагын аргаар өртөг тооцох
Enebish Vandandulam
 
өртгийн систем, өртөг тооцох аргууд
өртгийн систем, өртөг тооцох аргуудөртгийн систем, өртөг тооцох аргууд
өртгийн систем, өртөг тооцох аргууд
Enebish Vandandulam
 
хөдөлмөрийн зардлын бүртгэл
хөдөлмөрийн зардлын бүртгэлхөдөлмөрийн зардлын бүртгэл
хөдөлмөрийн зардлын бүртгэл
Enebish Vandandulam
 
зах зээлийн идэвхжилийн шинжилгээ
зах зээлийн идэвхжилийн шинжилгээзах зээлийн идэвхжилийн шинжилгээ
зах зээлийн идэвхжилийн шинжилгээ
Enebish Vandandulam
 
зардлыг хуримтлуулан бүртгэх арга зүй
зардлыг хуримтлуулан бүртгэх арга зүйзардлыг хуримтлуулан бүртгэх арга зүй
зардлыг хуримтлуулан бүртгэх арга зүй
Enebish Vandandulam
 
СТОУС 11
СТОУС 11СТОУС 11
СТОУС 11
Enebish Vandandulam
 
СТОУС 12
СТОУС 12 СТОУС 12
СТОУС 12
Enebish Vandandulam
 
СТОУС 10 НЭГТГЭСЭН САНХҮҮГИЙН ТАЙЛАН
СТОУС 10 НЭГТГЭСЭН САНХҮҮГИЙН ТАЙЛАНСТОУС 10 НЭГТГЭСЭН САНХҮҮГИЙН ТАЙЛАН
СТОУС 10 НЭГТГЭСЭН САНХҮҮГИЙН ТАЙЛАН
Enebish Vandandulam
 

More from Enebish Vandandulam (14)

Авлагын бүргэл
Авлагын бүргэлАвлагын бүргэл
Авлагын бүргэл
 
СТОУС 16:Түрээс
СТОУС 16:ТүрээсСТОУС 16:Түрээс
СТОУС 16:Түрээс
 
СТОУС 15: Үйлчлүүлэгчтэй байгуулсан гэрээ
СТОУС 15: Үйлчлүүлэгчтэй байгуулсан гэрээСТОУС 15: Үйлчлүүлэгчтэй байгуулсан гэрээ
СТОУС 15: Үйлчлүүлэгчтэй байгуулсан гэрээ
 
СТОУС 16: Түрээсийн бүртгэл
СТОУС 16: Түрээсийн бүртгэлСТОУС 16: Түрээсийн бүртгэл
СТОУС 16: Түрээсийн бүртгэл
 
биет бус-хөрөнгө-байгалийн-нөөц-богино.-2pptx
биет бус-хөрөнгө-байгалийн-нөөц-богино.-2pptxбиет бус-хөрөнгө-байгалийн-нөөц-богино.-2pptx
биет бус-хөрөнгө-байгалийн-нөөц-богино.-2pptx
 
бараа материалын бүртгэл
бараа материалын бүртгэлбараа материалын бүртгэл
бараа материалын бүртгэл
 
ажлын захиалагын аргаар өртөг тооцох
ажлын захиалагын аргаар өртөг тооцохажлын захиалагын аргаар өртөг тооцох
ажлын захиалагын аргаар өртөг тооцох
 
өртгийн систем, өртөг тооцох аргууд
өртгийн систем, өртөг тооцох аргуудөртгийн систем, өртөг тооцох аргууд
өртгийн систем, өртөг тооцох аргууд
 
хөдөлмөрийн зардлын бүртгэл
хөдөлмөрийн зардлын бүртгэлхөдөлмөрийн зардлын бүртгэл
хөдөлмөрийн зардлын бүртгэл
 
зах зээлийн идэвхжилийн шинжилгээ
зах зээлийн идэвхжилийн шинжилгээзах зээлийн идэвхжилийн шинжилгээ
зах зээлийн идэвхжилийн шинжилгээ
 
зардлыг хуримтлуулан бүртгэх арга зүй
зардлыг хуримтлуулан бүртгэх арга зүйзардлыг хуримтлуулан бүртгэх арга зүй
зардлыг хуримтлуулан бүртгэх арга зүй
 
СТОУС 11
СТОУС 11СТОУС 11
СТОУС 11
 
СТОУС 12
СТОУС 12 СТОУС 12
СТОУС 12
 
СТОУС 10 НЭГТГЭСЭН САНХҮҮГИЙН ТАЙЛАН
СТОУС 10 НЭГТГЭСЭН САНХҮҮГИЙН ТАЙЛАНСТОУС 10 НЭГТГЭСЭН САНХҮҮГИЙН ТАЙЛАН
СТОУС 10 НЭГТГЭСЭН САНХҮҮГИЙН ТАЙЛАН
 

үйлдвэрийн нэмэгдэл зардлын бүртгэл

  • 1. Батлав. НББ-ийн тэнхимийн эрхлэгч Л.Баасандорж ҮЙЛДВЭРИЙН НЭМЭГДЭЛ ЗАРДЛЫН БҮРТГЭЛ НББ-ИЙН 2-Р ТҮВШНИЙ ОЮУТНУУДАД ЗОРИУЛАВ.
  • 2. Агуулга • ҮНЗ-ын тухай ойлголт, шинж чанар • ҮНЗ-ын хэсэгчлэн хуваарилалт • Үйлчилгээний нэгжийн зардлыг хуваарилах аргууд • ҮНЗ-ыг бүтээгдэхүүний өртөгт шингээх хэмжээ • ҮНЗ-ын хэлбэлзлийн шинжилгээ Товчилсон үг: ҮНЗ-үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардал
  • 3. ҮНЗ-ын тухай ойлголт, шинж чанар Бүтээгдэхүүний өртгийг шууд бүрдүүлдэгггүй боловч, үйлдвэрийн үйл ажиллагааг хэвийн явуулахад зайлшгүй шаардлагатай гарч байдаг зардлуудыг ҮНЗ гэнэ. Үүнд: •Шууд бус материалын зардал:-(туслах материал, засвар тосолгооны материал гэх мэт) •Шууд бус хөдөлмөрийн зардал:-(цехийн мастер, туслах ажилчид, үйлчлэгчийн хөдөлмөр) •Бусад зардал:-Бусад ажилчдын НДШ, түрээс, даатгал, татвар,
  • 4. ҮНЗ дараах онцлог шинжүүдтэй: •Ихэнх төрлийн ҮНЗ-ууд нь сар эсвэл тайлант хугацааны эцэс хүртэл тухайн бүтээгдэхүүний өртөгт хичнээн хэмжээгээр шингэх нь тодорхой бус байдаг. •Зарим төрлийн ҮНЗ-ууд нь зөвхөн нэг зардлын төвтэй бус хэд хэдэн зардлын төвтэй холбоотойгоор бөөн дүнгээр гардаг. •ҮНЗ-ууд нь хувьсах, тогтмол, хэсэгчлэн хувьсах шинжтэй зардлуудаас бүрдэнэ.
  • 5. ҮНЗ-ын хэсэгчлэн хуваарилалт •Байгууллагын тухайн нэгж хэсэг, цех, тасаг, сегмент буюу зардлын обьектийн үйл ажиллагаатай шууд холбоотойгоор гардаг бөгөөд түүнд шууд хуваарилах боломжтой зардлуудыг тасгийн буюу сегментийн шууд зардал гэнэ. •Харин хэд хэдэн цех тасаг, сегмент буюу зардлын обьектуудын үйл ажиллагаатай холбоотойгоор гардаг бөгөөд зардлын төвүүдэд хийсвэр сууриар хуваарилагддаг зардлуудыг тасгийн буюу сегментийн шууд бус зардал гэдэг.
  • 6. Мөн үйлдвэрлэлийн цех тасгуудыг дотор нь: •Бүтээгдэхүүнийг гардан үйлдвэрлэдэг үйлдвэрлэлийн нэгж •Бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлд гардан оролцдоггүй боловч үйлдвэрлэлийн нэгжүүдийн хэвийн үйл ажиллагааг хангах зорилготой үйлчилгээний нэгж гэж 2 ангилдаг. Бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэл нь зөвхөн үйлдвэрлэлийн нэгжүүдээр дамжин явагдах тул бүх үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлуудыг үйлдвэрлэлийн нэгжүүдэд хэсэгчлэн хуваарилах шаардлагатай болдог.
  • 7. Үйлчилгээний нэгжийн зардлын хуваарилалт Үйлчилгээний нэгжүүд нь өөрөө бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэггүй тул хуримтлагдсан зардлуудыг нь үйлчилгээ авсан үйлдвэрлэлийн нэгжүүдэд хэсэгчлэн хуваарилж, тэдгээрээр дамжуулан бүтээгдэхүүний өртөгт шингээх шаардлагатай болдог.
  • 8. Үйлчилгээний нэгжийн зардлын хуваарилалт • Үйлчилгээний нэгжүүд нь өөр хоорондоо үйлчилгээ үзүүлдэггүй тохиолдолд тэдгээрийн зардлыг суурь үзүүлэлтийн тусламжтайгаар үйлдвэрлэлийн нэгжүүдэд шууд хуваарилж болдог. • Харин үйлчилгээний нэгжүүд нь өөр хоорондоо үйлчилгээ үзүүлдэг тохиолдолд тэдгээрийн зардлыг үйлдвэрлэлийн нэгжүүдэд бүрэн хуваарилахад бэрхшээлтэй болдог бөгөөд дараах аргуудын тусламжтайгаар хуваарилдаг. 1. Шууд арга 2. Шууд бус арга (шалатсан арга) 3. Алгебрийн арга
  • 9. ШУУД АРГА Энэ арга нь үйлчилгээний хэсгүүдийн зардлыг зөвхөн үйлдвэрлэлийн дамжлагуудад хуваарилдаг. Энэ хялбар арга боловч хуваарилалтыг яг нарийн хийж чаддаггүй сул талтай. Учир нь үйлчилгээний нэг хэсэг нь нөгөө хэсэгтээ үйлчилгээ үзүүлдэггүй гэсэн нөхцлийг шаарддаг
  • 10. ШАТАЛСАН АРГА Уг аргын үед эхлээд аль үйлчилгээний нэгжийн зардлыг хуваарилах дарааллыг тогтооно. Нэгэнт зардал нь хуваарилагдсан үйлчилгээний нэгжид дараагийн зардлыг нь хуваарилах үйлчилгээний нэгжээс үйлчилгээ үзүүлсэн байсан ч зардал хуваарилахгүй. Олон нэгж хэсгүүдэд үйлчилгээ үзүүлж, цөөн нэгжээс үйлчилгээ авдаг үйлчилгээний нэгжийн зардлыг эхэлж хуваарилна. Хэрвээ энэ шалгуурыг тогтоох боломжгүй бол аль өндөр зардалтай үйлчилгээний нэгжийн зардлыг эхэлж хуваарилна.
  • 11. АЛГЕБРИЙН АРГА Үйлчилгээний нэгжүүд бие биедээ үйлчилгээ үзүүлдэг үед өмнөх 2 арга нь зарим үйлчилгээ үзүүлдэг нэгжид бүрэн хуваарилагддаггүй дутагдалтай. Энэ дутагдлыг алгебрийн арга арилгадаг. Алгебрийн аргаар үйлчилгээний нэгж тус бүрийн хуваарилагдах зардлын хэмжээг шугаман тэгшитгэлийн тусламжтайгаар урьдчилан тодорхойлж, бүх үйлчилгээний нэгжийн зардлыг 100 хувийн харьцаагаар хуваарилдаг.
  • 12. ҮНЗ-ыг бүтээгдэхүүний өртөгт шингээх хэмжээ ҮНЗ-ын бүртгэл хуваарилалтанд дараах ойлголтууд өргөн хэрэглэгдэнэ. •Бодит ҮНЗ: -энэ нь тодорхой хугацааны туршид гүйцэтгэлээр гарсан ҮНЗ юм. •Төлөвлөсөн ҮНЗ: -энэ нь компанийн төсөв төлөвлөгөөг зохиохдоо тооцоолсон ҮНЗ-ийн хэмжээ •Тооцоолсон ҮНЗ: -энэ нь бүтээгдэхүүний өртөгт тооцогдож шингээгдэх ҮНЗ бөгөөд үүнийг урьдчилан тодорхойлсон нормын үндсэн дээр шингээнэ.
  • 13. Бодит ҮНЗ Үйлдвэрлэлийн нэгж нэг бүрээр нээсэн ҮНЗ дансдын дебетэд хуримтлагдсан гүйцэтгэлийн зардлуудын нийт дүнгээр уг дансдын кредитээс үйлдвэрлэлийн нэгж бүрээр нээгдсэн ДҮ дансдын дебетэд бичиж өртөгт шингээдэг. ҮНЗ-ыг гүйцэтгэлээр гарсан дүнгээр нь өртөгт шингээх үед бэлэн болсон бүтээгдэхүүний өртгийг зөвхөн сарын эсвэл тайлант хугацааны эцэст тодорхойлох боломжтой байх шаардлагатай.
  • 14. Төлөвлөсөн ҮНЗ Төсөвлөсөн үйлдвэрийн нэмэгдэл зардлыг төлөвлөхөд үйлдвэрлэлийн хүчин чадлын ямар түвшинд суурилж байгаа нь ихээхэн ач холбогдолтой байна. Тухайлбал хүчин чадлын өндөр түвшинд тогтмол зардал бага хувьсах зардал их хэмжээгээр гаргаж байдаг.
  • 15. Хүчин чадлын түвшинд дараах сонголтууд байдаг байна. Үүнд: 1. Онолын хүчин чадал энэ нь тухайн хүчин чадлынхаа хүрч болох дээд хэмжээнд ажиллана. Энэ тохиолдолд үйлдвэрлэлийн сул зогсолт ямарваа нэг гэмтэл гарахгүй 100% байна гэж үзнэ. Онолын хүчин чадлын түвшинд аж ахуйн нэгж байгууллага бараг ажиллахгүй. 2. Практик хүчин чадал үйлдвэрлэлийн явцад гарч болох ямар нэгэн хэмжээний саатал дутагдлыг хамгийн бага хэмжээнд тооцох хүчин чадал байдаг. Өөрөөр хэлбэл онолын хүчин чадлаас тоног төхөөрөмжийг ажилуулах явцад засвар үйлчилгээ, эвдрэл, гэмтэл, материалын саатлыг хассан ойлголт юм. Энэ хүчин чадал нь ойролцоогоор 75-85 хувь гэж үзнэ.
  • 16. 3. Хүлээгдэж байгаа бодит хүчин чадал энэ нь богино хугацаанд төлөвлөж хийхэд ашиглагдаг бөгөөд бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийн хүлээгдэж байгаа хэмжээнд суурилагдсан байна. Энэ хүчин чадлыг тооцохдоо зах зээлийн өрсөлдөөн инфляци, хэрэглэгчдийн эрэлт хэрэгцээ бүтээгдэхүүний өөрчлөлт зэргийг харгалздаг. Энэ хүчин чадлын түвшин ихэнхдээ улирлын чанартай үйлдвэрийн газрууд ажилладаг. 4. Хэвийн хүчин чадал энэ нь удаан хугацаанд тогтворжих зорилгоор үйлдвэрлэлийн өсөлт бууралт дунджаар тогтоосон хүчин чадлын үзүүлэлт юм.
  • 17. Тооцоолсон ҮНЗ ҮНЗ-ын гүйцэтгэл тайлант хугацааны эцэст тооцогддог бол бүтээгдэхүүний өртөг тооцох үед урьдчилан тогтоосон нормыг баримталж байдаг. ҮНЗ-ын нормыг үндэслэлтэй бөгөөд шударга хуваарилах боломжийг компани бүрт төдийгүй үйлдвэрлэлийн цех тасаг, ҮНЗ-ын элемент тус бүрээр тооцогдож болох бөгөөд энэ нь хяналтын ач холбогдлыг хэрэгжүүлж байдаг.
  • 18. ҮНЗ-ын нормийг томьёолбол: Төсөвлөсөн ҮНЗ ҮНЗ-ын норм = ---------------------------------------- Төсөвлөсөн суурь үзүүлэлт Энэ нормыг үндэслээд тооцоолсон ҮНЗ-ийг гаргадаг бөгөөд томьёолбол: Тооцоолсон ҮНЗ = ҮНЗ норм * гүйцэтгэлээрх суурь үзүүлэлтийн хэмжээ Тооцоолсон ҮНЗ нь *Дуусаагүй үйлдвэрлэл* дансны дебетэд бичигдэж бүтээгдэхүүний өртөгт орж тооцогдоно.
  • 19. Норм тогтооход ашиглах суурь үзүүлэлт: Бүтээгдэхүүний өртөг тооцоход бүтээгдэхүүний суурь үзүүлэлтийг зохистойгоор сонгон авах нь нэлээд чухал асуудал байдаг. Үүний гол зорилго нь ажлын захиалга бүтээгдэхүүн тус бүрт үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлыг зохистой харьцаагаар нь эсвэл жинхэнэ ач холбогдлын дагуу тооцон шингээхэд оршино. Практикт дараах суурь үзүүлэлт өргөн хэрэглэгдэнэ. • Бүтээгдэхүүний биет хэмжээ • Шууд материалын зардал • Шууд хөдөлмөрийн цаг • Шууд хөдөлмөрийн зардал • Машин цаг
  • 20. ҮНЗ-ын хэлбэлзлийн шинжилгээ Практикт бодит болон тооцоологдсон ҮНЗ нь тэнцүү байх нь ховор байдаг. Бодит ҮНЗ нь тооцоолсон ҮНЗ-аас их тохиолдолд сөрөг буюу тааламжгүй хэлбэлзэл үүсэх бөгөөд дутуу шингээгдсэн ҮНЗ, харин бага тохиолдолд эерэг буюу тааламжтай хэлбэлзэл үүсэх бөгөөд илүү тооцоологдсон ҮНЗ гэж нэрлэдэг.
  • 21. Энэ 2 хэлбэлзлийг дараах 2 шалтгаанаар тайлбарладаг. 1. Зарцуулалтын хэлбэлзэл 2. Ашиглагдаагүй хүчин чадлын хэлбэлзэл Томьёолбол: 1. Нийт Зарцуулалтын Ашиглагдаагүй хүчин хэлбэлзэл  хэлбэлзэл + чадлын хэлбэлзэл 2. Зарцуулалтын Бодит - Гүйцэтгэлд ногдох хэлбэлзэл  ҮНЗ төсөвт ҮНЗ 3. Ашиглагдаагүй хүчин  Гүйцэтгэлд ногдох - Тооцоолсон чадлын хэлбэлзэл төсөвт ҮНЗ ҮНЗ
  • 22. Эдгээр хэлбэлзлийг дараах байдлаар шийдвэрлэнэ. Үүнд: • урьдчилан тооцоолсон норм үндэслэл муутайгаас болж их хэмжээний хэлбэлзэл гарсан бол түүнийг борлуулсан бүтээгдэхүүний өртөг болон бэлэн бүтээгдэхүүнд харьцангуйгаар хуваарилж өгөх • тогтоосон нормтой уялдаатай бага хэмжээний хэлбэлзэл гарвал бүх хэлбэлзлийг борлуулсан бүтээгдэхүүний өртөгт хааж өгөх • гарсан хэлбэлзэл нь үндсэн үйлдвэрлэлтэй холбоогүй харин нийт үйл ажиллагаатай холбогдон гарсан бол түүнийг шууд *орлого зардлын нэгдсэн* /ОЗНД/ данс руу хааж орлогын тайланд үйл ажиллагааны бус орлого зардал хэсэгт тусгаж өгнө. Сөрөг хэлбэлзэл гэж үзвэл: Дт Борлуулсан бүтээгдэхүүний өртөг /ББӨ/ . . . . . ххх Кт Үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардал /ҮНЗ/-ын хяналт . . . ххх Эерэг хэлбэлзэл гэж үзвэл: Дт Үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардал /ҮНЗ/-ын хяналт . . . хх Кт Борлуулсан бүтээгдэхүүний өртөг /БÁª/ . . . . . . . . õõ
  • 23. Үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлын бүртгэл хөтлөлт Үйл ажиллагааны явцад ҮНЗ нь бодитойгоор гарч гарсан тухай бүрдээ бичигдэн ерөнхий болон туслах дэвтэрүүдэд тусгагдаж байдаг. ҮНЗ-ийг бүртгэх үндсэн эх сурвалж нь материалын шаардах хуудас, цагийн баланс, наряд, төлөхөөр тооцоолсон бусад зардлын нэхэмжлэл, элэгдлийн тооцоо гэх мэт баримтууд байна. Бүртгэлээр бодит ҮНЗ-ийг *Үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардал* дансны дебет эсвэл бодит ҮНЗ-д хурмитлуулан бүртгэнэ.
  • 24. ҮНЗ-ын дансны урсгалын ерөнхий схем Бодит ҮНЗ ҮНЗ хяналт Тооцоолсон ҮНЗ Мөнгө Дуус/Үйл /ДҮ/ Бодит ШМЗ А Б Бодит ШХЗ Бусад зардал Хуримт/элэгд Тайлант хугацааны туршид ҮНЗ-ийг урьдчилан тогтоосон норм, сонгон авсан суурь үзүүлэлтийн тусламжтайгаар тооцсон бүтээгдэхүүн ажил үйлчилгээний өртөгт шингээж тооцоологдсон ҮНЗ-ийг тооцоолно. Энэ данс *дуусаагүй үйлдвэрлэл* дансны дебетэд бичигдэнэ. *АБ* бол сөрөг буюу тааламжгүй, дутуу шингээгдсэн ҮНЗ *АБ* үед эерэг буюу тааламжтай, илүү тооцоологдсон ҮНЗ гэж тус тус илэрхийлнэ.