SlideShare a Scribd company logo
Лекц 13,14
Үндсэн ба дайвар бүтээгдэхүүний
өртөг тооцох
Хичээлийн индекс: BA 352
Хичээлийн кредит: 3кр
 I Дайвар ба үндсэн бүтээгдэхүүний тухай ойлголт
 II. Дайвар бүтээгдэхүүний өртөг тооцох аргууд,
бүртгэл
 III. Үндсэн бүтээгдэхүүний өртөг тооцох аргууд,
бүртгэл
 Олон төрлийн бүтээгдэхүүнийг нэгэн зэрэг
үйлдвэрлэх явцад гарсан зардлыг бүтээгдэхүүн тус
бүрээр зөв хуваарилан өртөг тооцох шаардлага гарч
ирдэг.
 Бүтээгдэхүүнүүдэд зардлыг зөв хуваарилахын тулд
тэдгээр бүтээгдэхүүнийг дотор нь үндсэн ба дайвар
бүтээгдэхүүн гэж ангилна. Жишээ нь: Модон
эдлэлийн үйлдвэрлэлийн үндсэн бүтээгдэхүүн нь
тавилга, дайвар бүтээгдэхүүн нь модны үртэс
болно.
 Үндсэн бүтээгдэхүүн гэдэг нь тухайн үйлдвэрийн
газрын үйлдвэрлэхээр зорьж байгаа бүтээгдэхүүн
юм.
 Дайвар бүтээгдэхүүн гэдэг нь үндсэн
бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэх явцад эсвэл үндсэн
бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлд зарцуулах түүхий эд
материалыг бэлтгэх явцад гардаг, зах зээлийн эрэлт
бага, цаашид ашиглагдаж ч болох ашиглагдахгүй ч
байж болох бүтээгдэхүүн юм.
 Үйлдвэрлэлийн шат дамжлагын явцад
бүтээгдэхүүнийг үндсэн ба дайвар, эсвэл хэд
хэдэн үндсэн бүтээгдэхүүн болгон ангилж болох
тодорхой цэг байдаг.
 Энэ цэгийг бүтээгдэхүүн хуваагдах цэг гэнэ.
 Хоёр ба түүнээс дээш үндсэн бүтээгдэхүүнийг
хамсарсан бүтээгдэхүүн гэнэ.
 Хамсарсан бүтээгдэхүүнүүд үйлдвэрлэгдэж
дуусах хүртлээ өөрөөр хэлбэл, бие даасан
бүтээгдэхүүн болж тусгаарлагдах хүртлээ нэгдсэн
нэг өртөгтэй байдаг
 Хамсарсан бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэх явцад
бөөн дүнгээр гарсан шууд материал, шууд
хөдөлмөр, ҮНЗ-ыг хамсарсан зардал гэнэ.
 Үндсэн ба дайвар бүтээгдэхүүний өртгийг зөв
тодорхойлохын тулд хамсарсан зардлыг үндсэн
бүтээгдэхүүн тус бүрээр зөв хуваарилах
шаардлагатай. Нөгөө талаас хамсарсан зардлаас
дайвар бүтээгдэхүүнд хуваарилж, өртөг тооцох
эсэх талаар асуудал гарч ирдэг.
 Дайвар бүтээгдэхүүний өртгийг тодорхойлоход 2
үндсэн зарчмыг баримтална.
1. Хамсарсан зардлаас дайвар бүтээгдэхүүнд
хуваарилахгүй байх. Өөрөөр хэлбэл хамсарсан
зардлыг зөвхөн үндсэн бүтээгдэхүүнүүдэд
хуваарилах арга, Энэ нь дайвар бүтээгдэхүүний
өртгийг тусад нь тооцохгүй гэсэн үг.
2. Хамсарсан зардлын зарим хэсгийг дайвар
бүтээгдэхүүнд хуваарилж, түүний өртгийг
тусад нь тооцох
 Нэгдүгээр арга. Дайвар бүтээгдэхүүнийг цаашид
ашиглах эсэх нь тодорхойгүй байгаа үед энэ аргыг
ашиглана. Дайвар бүтээгдэхүүний өртгийг
тооцсон эсэхээс үл хамааран үйлдвэрлэлийн явцад
дайвар бүтээгдэхүүн гарна.
 Нэгэнт гарсан дайвар бүтээгдэхүүнийг
үйлдвэрлэлийн үр ашгийг дээшлүүлэхийн тулд
ямар нэгэн байдлаар ашиглахыг зорьдог. Цаашид
борлуулах, эргүүлж ашиглах зорилт тавьдаг. Энэ
арга 2 үндсэн хувилбартай.
 Дайвар бүтээгдэхүүнд зардал хуваарилахгүйгээр,
борлуулсан үед борлуулалтаас орох орлогын
хэмжээгээр Мөнгөн хөрөнгийн юмуу Авлагын дансны
Дт-д дараах данснуудын аль нэгний Кт -ээс бичиж
орлого болгоно. Үүнд:
◦ Борлуулалтын орлого
◦ Бусад орлого
◦ Борлуулсан барааны өртөг
◦ ҮНЗ
 Дайвар бүтээгдэхүүнд хамсарсан зардлаас
хуваарилахгүйгээр түүнийг дахин боловсруулах
зардлаар үнэлж орлогод авч болно.
 Энэ тохиолдолд “ДҮ - дайвар бүтээгдэхүүн”
дансны Дт-д гарсан зардлыг Түүхий эд материал,
Цалингийн өглөг, ҮНЗ данснуудын Кт–ээс
хуримтлуулах бөгөөд уг ДҮ дансны Кт – ээс дайвар
бүтээгдэхүүнийг орлогод авч борлуулсан үед Бусад
орлого юмуу Борлуулалтын орлого дансны Кт – ээс
бичилт хийнэ.
 Хоёрдугаар арга. Хамсарсан зардлын зарим
хэсгийг дайвар бүтээгдэхүүнд хуваарилж, түүний
өртгийг тусад нь тооцох. Дайвар бүтээгдэхүүнийг
аж ахуй болон зах зээлийн зориулалтаар ашигладаг
бол түүнд хамсарсан зардлаас зардал хуваарилан, уг
хуваарилсан зардал ба түүнийг цаашид дахин
боловсруулахтай холбогдон гарсан зардлын
нийлбэрээр үнэлж дайвар бүтээгдэхүүнийг орлогод
авна. Ийнхүү үнэлэхдээ 2 аргыг ашиглана.
 Орлуулах өртгийн арга
 Зах зээлийн үнээр бүртгэх арга
 Орлуулах өртгийн арга. Хэрвээ дайвар
бүтээгдэхүүнийг дотооддоо ашигладаг бол энэ
аргыг ашиглана. Энэ аргын үед дайвар
бүтээгдэхүүнийг дотооддоо үйлдвэрлэж болох өртөг
юм уу эсвэл гаднаас бөөнөөр нь худалдан авч болох
үнээр нь үнэлэн холбогдох ДҮ дансны Кт – ээс
түүнийг ашиглах цех тасгийн ДҮ дансны Дт – д
бичнэ. Энэхүү өөртөө үйлдвэрлэж болох үнэ юмуу
бөөнөөр нь худалдан авч болох үнийг орлуулах
өртөг гэнэ.
 Орлуулах өртөг = ЗЗҮ – дахин боловсруулах
өртөг- борлуулалтын зардал - борлуулалтын ашиг
 Зах зээлийн үнээр үнэлж бүртгэх арга. Хэрвээ аж
ахуйн нэгж байгууллага дайвар бүтээгдэхүүнийг
гадагш борлуулдаг бол түүнийг зах зээлийн үнээр
нь үнэлж бүртгэнэ. Энэ аргын үед дайвар
бүтээгдэхүүнд ноогдуулж хуваарилсан өртгөөр
“Дайвар бүтээгдэхүүн” дансны Дт-д холбогдох ДҮ
дансны Кт – ээс бичилт хийж орлогод авах бөгөөд
дайвар бүтээгдэхүүнийг орлогод авсны дараа
түүнийг дахин боловсруулахтай холбогдон гарсан
материал, цалин, ҮНЗ-ыг дайвар бүтээгдэхүүний
өртөгт нэмж тусгана.
 Дайвар бүтээгдэхүүнийг зах зээлийн үнээр үнэлж
бүртгэхдээ түүнд цаашид нэмэлт боловсруулалт
хийх эсэхийг харгалзан үзэж, дараах 2 аргын аль
нэгээр үнэлнэ.
 Хэрвээ дайвар бүтээгдэхүүнд нэмэлт
боловсруулалт хийдэггүй бол төлөвлөсөн
борлуулалтын үнээр үнэлж дансны бичилт хийнэ.
 Дайвар бүтээгдэхүүнд нэмэлт боловсруулалт
хийж байж борлуулах бол түүнийг борлуулахаар
төсөвлөсөн зах зээлийн үнээс нэмэлт
боловсруулалттай холбогдон гарах зардлыг хассан
өртгөөр үнэлж дансны бичилт хийнэ.
 Дайвар бүтээгдэхүүнд ногдуулж хуваарилсан
өртгөөр “Дайвар бүтээгдэхүүн” дансны Дт-д
холбогдох ДҮ дансны Кт – ээс бичилт хийж орлогод
авах бөгөөд дайвар бүтээгдэхүүнийг орлогод авсны
дараа түүнийг дахин боловсруулахтай холбогдон
гарсан материал, цалин, ҮНЗ – ыг дайвар
бүтээгдэхүүний өртөгт нэмж тусгана.
 Хамсарсан зардлыг хамсарсан бүтээгдэхүүнд
хуваарилахдаа уг зардлаас дайвар бүтээгдэхүүнд
хуваарилсан бол түүнийг хасаад үлдэх хэсгийг
хамсарсан бүтээгдэхүүнд хуваарилна. Хамсарсан
зардлыг хамсарсан бүтээгдэхүүнд хуваарилах 4 арга
байдаг.
1. Зах зээлийн буюу борлуулалтын үнийн арга
2. Нэгжийн дундаж өртгийн арга
3. Жигнэсэн дундаж өртгийн арга
4. Тоо хэмжээний нэгжийн арга /жин хэмжээний
нэгжийн өртгийн арга/
 Зах зээлийн буюу борлуулалтын үнийн
арга: 2 нөхцлийг харгалзан хуваарилна.
Үүнд:
 1. Бүтээгдэхүүн хуваагдах цэгээс хойш
хамсарсан бүтээгдэхүүнд нэмэлт
боловсруулалт хийгддэггүй бол хамсарсан
бүтээгдэхүүний зах зээлийн үнийн
харьцаагаар хамсарсан зардлыг хуваарилна.
 Жишээ нь: Компани А, Б гэсэн 2 төрлийн үндсэн
бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг. Уг 2 бүтээгдэхүүнийг
үйлдвэрлэхэд бүтээгдэхүүн хуваагдах цэг хүртэл
гарсан зардал (хамсарсан) 250000 төгрөг байв.
Хамсарсан зардлаас 10000 төгрөгийг дайвар
бүтээгдэхүүний өртөгт хуваарилсан.
 Үйлдвэрлэсэн бүтээгдэхүүний тоо хэмжээ:
 А бүтээгдэхүүн 50 кг, Б бүтээгдэхүүн 30кг.
 Нэгжийн зах зээлийн үнэ
 А бүтээгдэхүүнийх 6000 төгрөг, Б бүтээгдэхүүнийх
4000 төгрөг.
Бүтээг
дэхүүний
төрөл
Үйлдвэр-
лэсэн
бүтээгдэхүү-
ний тоо
хэмжээ
Нэгжийн
ЗЗҮ
Нийт
ЗЗҮ
Зах
зээлийн
үнийн
дүнд эзлэх
хувь
Хамсарса
н зардлын
хуваари
лалт
À á¿òýýãäý
õ¿¿í
50 6000 300000 71.40 171360
Á á¿òýýãäý
õ¿¿í
30 4000 120000 28.60 68640
Ä¿í 420000 100.00 240000
 А бүтээгдэхүүний нэгжийн өртөг = 171360/50кг =3427.2
төгрөг
 Б бүтээгдэхүүний нэгжийн өртөг = 68640 / 30кг = 2288
төгрөг
 2. Бүтээгдэхүүн хуваагдах цэгээс хойш
үндсэн бүтээгдэхүүнүүдэд нэмэлт
боловсруулалт хийгддэг бол нэмэлт
боловсруулалттай холбогдон гарах зардлыг
борлуулалтын үнээс хассан цэвэр
борлуулалтын үнийн харьцаагаар
хамсарсан зардлыг үндсэн
бүтээгдэхүүнүүдэд хуваарилна.
 Өмнөх жишээг бага зэрэг өөрчлөөд А, Б
бүтээгдэхүүнд бүтээгдэхүүн хуваагдах цэгээс хойш
нэмэлт боловсруулалт хийгддэг гэж авч үзье. А
бүтээгдэхүүнийг дахин боловсруулахад нийтдээ
60000 төгрөг, Б бүтээгдэхүүнийг дахин
боловсруулахад 15000 төгрөгийн нэмэлт зардал
гарна. Дахин боловсруулсан А бүтээгдэхүүний
нэгжийн зах зээлийн үнэ 10000 төгрөг, Б
бүтээгдэхүүнийх 6000 төгрөг гэж үзээд хамсарсан
зардлыг үндсэн бүтээгдэхүүнүүдэд хуваарилъя.
Бүт
төрөл
Ү-сэн
Тоо
хэмжээ
Нэгжийн
ЗЗҮ
Нийт
ЗЗҮ
Бүт хувааг
дах цэгээс
хойш гарах
зардал
Бор-тын
/цэвэр
болом
жит/ үнэ
Хувийн
жин
Хам
зард
лын
хуваа
рилалт
À á¿ò 50 10000
50000
0
60000 440000 72.7 174480
Á á¿ò 30 6000
18000
0
15000 165000 27.3 65520
Ä¿í
68000
0
75000 605000 100.0 240000
 А бүтээгдэхүүний нэгжийн өртөг =
(60000+174480) / 50 = 4689.60 төгрөг
 Б бүтээгдэхүүний нэгжийн өртөг = (15000+65520)
/ 30 = 2468.00 төгрөг
 Өртгийн болон нийт ашгийн хувь бүтээгдэхүүн
тус бүрээр ялгаатай байж болно.
 Нэгжийн дундаж өртгийн аргаар хамсарсан зардлыг
хуваарилах
 Энэ аргаар хамсарсан зардлыг үндсэн
бүтээгдэхүүнүүдэд хуваарилахдаа эхлээд хамсарсан
зардлыг нийт үйлдвэрлэсэн бүтээгдэхүүний тоо
хэмжээнд хувааж бүтээгдэхүүний нэгжид ногдох
зардлын хэмжээг тооцно. Дараа нь бүтээгдэхүүний
нэгжид ногдох зардлыг бүтээгдэхүүн тус бүрийн
үйлдвэрлэсэн тоо хэмжээгээр үржүүлэх замаар
хамсарсан зардлыг хуваарилна.
 Өмнөх жишээний өгөгдлийг ашиглан хамсарсан
зардлыг нэгжийн дундаж өртгийн аргаар
хуваарилъя.
 Бүтээгдэхүүний нэгжид ногдох хам зардал=250000-
10000/80кг = 3000 төгрөг
 А бүтээгдэхүүнд хуваарилагдах = 50кг х 3000 төгрөг =
150000 төгрөг
 Б бүтээгдэхүүнд хуваарилагдах = 30кг х 3000 төгрөг =
90000 төгрөг
 Хамсарсан зардлын хуваарилалтаас үзэхэд 1 кг
бүтээгдэхүүнийг 6000 төгрөгөөр борлуулах учир ашиг
ихтэй, харин 1 кг Б бүтээгдэхүүнийг 4000 төгрөгөөр
борлуулах учраас ашиг багатай байна. Энэ арга нь
чанарын хувьд адилхан, нэг нэгжээр илэрхийлэгдсэн
үндсэн бүтээгдэхүүнүүдэд хамсарсан зардлыг
хуваарилахад тохиромжтой арга юм.
 Жигнэсэн дундаж өртгийн аргын үед эхлээд үндсэн
бүтээгдэхүүнүүдийн чанарын хувьд нэг нэгжид
шилжүүлэх жигнэх хүчин зүйлийг бүтээгдэхүүний
төрөл тус бүрээр тодорхойлно. Үүний дараа жигнэх
хүчин зүйлийг ашиглан хамсарсан зардлыг
хамсарсан бүтээгдэхүүнүүдэд хуваарилна.
 Жигнэсэн тоо хэмжээ= Үйлдвэрлэсэн тоо хэмжээ
х Жигнэсэн хүчин зүйл
 Жигнэсэн дундаж өртөг= Хуваарилагдах хам
зардал / Жигнэсэн тоо хэмжээ
 Хуваарилалт = Бүтээгдэхүүн тус бүрийн
жигнэсэн тоо хэмжээ х Жигнэсэн дундаж өртөг
 Нэгжийн өртөг = Жигнэсэн дундаж өртөг х
Жигнэсэн хүчин зүйл
 Жишээ: А бүтээгдэхүүний 1 кг нь 1-тэй тэнцүү, түүнтэй
харьцуулахад Б бүтээгдэхүүний 1 кг нь 2 кг А
бүтээгдэхүүнтэй тэнцүү гэе.
 Бүтээгдэхүүний нэгжид ногдох хам зард=
 250000-1000/50х1+30х2=2181.82 төгрөг
 А бүт –д хуваарилагдах = 50 кг х 2181.82 = 109091 төгрөг
 Б бүт – д хуваарилагдах = 60 кг х 2181.82 = 130902 төгрөг
 Эндээс 1 кг А бүтээгдэхүүний өртөг 2181.82 төгрөг, 1 кг Б
бүтээгдэхүүний өртөг 2181.82 х 2 = 4363.64 төгрөг болно.
 Энэ арга нь нэгжийн дундаж өртгийн аргын дутагдлыг
арилгадаг боловч нэг нэгжид шилжүүлэх коэффициентийг
тэр бүр үндэслэлтэй тогтоох боломж бага байдаг.
 Жин хэмжээний нэгжийн өртгийн арга (Тоо
хэмжээний нэгжийн арга )
 Үндсэн бүтээгдэхүүнүүд өөр өөр хэмжих нэгжээр
илэрхийлэгдэх тохиолдолд хамсарсан зардлыг
үндсэн бүтээгдэхүүнүүдэд хуваарилахдаа тоо
хэмжээний нэгжийн аргыг хэрэглэнэ. Энэ аргын үед
эхлээд үндсэн бүтээгдэхүүнүүдийг тодорхой нэг
нэгжээр илэрхийлэгдсэн түүхий эдийн гарцаас нь
үндэслэн нэг нэгжид шилжүүлэн тооцож, дараа нь
нийт бүтээгдэхүүнд тухайн бүтээгдэхүүний эзлэх
хувийн жингийн харьцаагаар зардлыг хуваарилна.
 А. Еркеш, О.Нүржигмаа “Нягтлан бодох бүртгэл”
УБ хот 2008 он
 Ц. Баянмөнх “Зардал, удирдлагын нягтлан бодох
бүртгэл” (нэгдүгээр дэвтэр) УБ хот 2005 он
 Г. Алтанзаяа, Г. Мөнхзул “Зардлын бүртгэл” УБ хот
2001 он
 Н. Агваан “Нягтлан бодох бүртгэл” УБ хот 2004 он
 Асри Хаммер “Зардлын нягтлан бодох бүртгэл” УБ
хот 2000 он
 Barfield Raiborn Kinney “Cost accounting” 1998 year

More Related Content

What's hot

технологийн үе шатны аргаар өртөг тооцох
технологийн үе шатны аргаар өртөг тооцохтехнологийн үе шатны аргаар өртөг тооцох
технологийн үе шатны аргаар өртөг тооцох
Enebish Vandandulam
 
биет бус-хөрөнгө-байгалийн-нөөц-богино.-2pptx
биет бус-хөрөнгө-байгалийн-нөөц-богино.-2pptxбиет бус-хөрөнгө-байгалийн-нөөц-богино.-2pptx
биет бус-хөрөнгө-байгалийн-нөөц-богино.-2pptx
Enebish Vandandulam
 
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 9 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс  хичээл 9 ШИДС Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс  хичээл 9 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 9 ШИДС
Chuluun Zulaa
 
Зардлын бүртгэл Лекц 15, 16
Зардлын бүртгэл Лекц 15, 16Зардлын бүртгэл Лекц 15, 16
Зардлын бүртгэл Лекц 15, 16
Bbujee
 
Lekts 6 sanhuugiin togtwortoi baidal
Lekts 6 sanhuugiin togtwortoi baidalLekts 6 sanhuugiin togtwortoi baidal
Lekts 6 sanhuugiin togtwortoi baidal
Byambadrj Myagmar
 
Я.Баярцэцэг Д.Болортуяа - Дампуурлын эрсдэлийн загварыг тодорхойлох нь
Я.Баярцэцэг Д.Болортуяа - Дампуурлын эрсдэлийн загварыг тодорхойлох ньЯ.Баярцэцэг Д.Болортуяа - Дампуурлын эрсдэлийн загварыг тодорхойлох нь
Я.Баярцэцэг Д.Болортуяа - Дампуурлын эрсдэлийн загварыг тодорхойлох нь
batnasanb
 
эргэцийн шинжилгээ
эргэцийн шинжилгэээргэцийн шинжилгээ
эргэцийн шинжилгээ
Dalai Tumursukh
 
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 2 Шинэ Иргэншил Дээд Сургууль
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс  хичээл 2 Шинэ Иргэншил Дээд СургуульНягтлан бодох бүртгэлийн үндэс  хичээл 2 Шинэ Иргэншил Дээд Сургууль
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 2 Шинэ Иргэншил Дээд Сургууль
Chuluun Zulaa
 
Lecture 2
Lecture 2Lecture 2
Lecture 2
Bbujee
 
Lecture 3
Lecture 3Lecture 3
Lecture 3
Bbujee
 
Зардлын бүртгэл Лекц 5,6
Зардлын бүртгэл Лекц 5,6Зардлын бүртгэл Лекц 5,6
Зардлын бүртгэл Лекц 5,6
Bbujee
 
үйлдвэрийн нэмэгдэл зардлын бүртгэл
үйлдвэрийн нэмэгдэл зардлын бүртгэлүйлдвэрийн нэмэгдэл зардлын бүртгэл
үйлдвэрийн нэмэгдэл зардлын бүртгэл
Enebish Vandandulam
 
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 6 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс  хичээл 6 ШИДСНягтлан бодох бүртгэлийн үндэс  хичээл 6 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 6 ШИДС
Chuluun Zulaa
 
Ma lecture-5
Ma lecture-5Ma lecture-5
Ma lecture-5
Odko Ts
 
Зардлын бүртгэл Лекц 3
Зардлын бүртгэл Лекц 3Зардлын бүртгэл Лекц 3
Зардлын бүртгэл Лекц 3
Bbujee
 
Lecture №5,6,7,8
Lecture №5,6,7,8Lecture №5,6,7,8
Lecture №5,6,7,8
ariunubu
 
Lecture 5,6
Lecture 5,6Lecture 5,6
Lecture 5,6
Bbujee
 
Зардлын бүртгэл Лекц 2
Зардлын бүртгэл Лекц 2Зардлын бүртгэл Лекц 2
Зардлын бүртгэл Лекц 2
Bbujee
 

What's hot (20)

технологийн үе шатны аргаар өртөг тооцох
технологийн үе шатны аргаар өртөг тооцохтехнологийн үе шатны аргаар өртөг тооцох
технологийн үе шатны аргаар өртөг тооцох
 
биет бус-хөрөнгө-байгалийн-нөөц-богино.-2pptx
биет бус-хөрөнгө-байгалийн-нөөц-богино.-2pptxбиет бус-хөрөнгө-байгалийн-нөөц-богино.-2pptx
биет бус-хөрөнгө-байгалийн-нөөц-богино.-2pptx
 
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 9 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс  хичээл 9 ШИДС Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс  хичээл 9 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 9 ШИДС
 
Зардлын бүртгэл Лекц 15, 16
Зардлын бүртгэл Лекц 15, 16Зардлын бүртгэл Лекц 15, 16
Зардлын бүртгэл Лекц 15, 16
 
лекц 2
лекц 2лекц 2
лекц 2
 
Lekts 6 sanhuugiin togtwortoi baidal
Lekts 6 sanhuugiin togtwortoi baidalLekts 6 sanhuugiin togtwortoi baidal
Lekts 6 sanhuugiin togtwortoi baidal
 
Я.Баярцэцэг Д.Болортуяа - Дампуурлын эрсдэлийн загварыг тодорхойлох нь
Я.Баярцэцэг Д.Болортуяа - Дампуурлын эрсдэлийн загварыг тодорхойлох ньЯ.Баярцэцэг Д.Болортуяа - Дампуурлын эрсдэлийн загварыг тодорхойлох нь
Я.Баярцэцэг Д.Болортуяа - Дампуурлын эрсдэлийн загварыг тодорхойлох нь
 
эргэцийн шинжилгээ
эргэцийн шинжилгэээргэцийн шинжилгээ
эргэцийн шинжилгээ
 
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 2 Шинэ Иргэншил Дээд Сургууль
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс  хичээл 2 Шинэ Иргэншил Дээд СургуульНягтлан бодох бүртгэлийн үндэс  хичээл 2 Шинэ Иргэншил Дээд Сургууль
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 2 Шинэ Иргэншил Дээд Сургууль
 
Lecture 2
Lecture 2Lecture 2
Lecture 2
 
Lecture 3
Lecture 3Lecture 3
Lecture 3
 
Зардлын бүртгэл Лекц 5,6
Зардлын бүртгэл Лекц 5,6Зардлын бүртгэл Лекц 5,6
Зардлын бүртгэл Лекц 5,6
 
Sb 5 bm
Sb 5 bmSb 5 bm
Sb 5 bm
 
үйлдвэрийн нэмэгдэл зардлын бүртгэл
үйлдвэрийн нэмэгдэл зардлын бүртгэлүйлдвэрийн нэмэгдэл зардлын бүртгэл
үйлдвэрийн нэмэгдэл зардлын бүртгэл
 
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 6 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс  хичээл 6 ШИДСНягтлан бодох бүртгэлийн үндэс  хичээл 6 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 6 ШИДС
 
Ma lecture-5
Ma lecture-5Ma lecture-5
Ma lecture-5
 
Зардлын бүртгэл Лекц 3
Зардлын бүртгэл Лекц 3Зардлын бүртгэл Лекц 3
Зардлын бүртгэл Лекц 3
 
Lecture №5,6,7,8
Lecture №5,6,7,8Lecture №5,6,7,8
Lecture №5,6,7,8
 
Lecture 5,6
Lecture 5,6Lecture 5,6
Lecture 5,6
 
Зардлын бүртгэл Лекц 2
Зардлын бүртгэл Лекц 2Зардлын бүртгэл Лекц 2
Зардлын бүртгэл Лекц 2
 

Similar to Зардлын бүртгэл Лекц 13. 14

Зардлын бүртгэл Лекц 10
Зардлын бүртгэл Лекц 10Зардлын бүртгэл Лекц 10
Зардлын бүртгэл Лекц 10
Bbujee
 
зардлыг хуримтлуулан бүртгэх арга зүй
зардлыг хуримтлуулан бүртгэх арга зүйзардлыг хуримтлуулан бүртгэх арга зүй
зардлыг хуримтлуулан бүртгэх арга зүй
Enebish Vandandulam
 
ажлын захиалагын аргаар өртөг тооцох
ажлын захиалагын аргаар өртөг тооцохажлын захиалагын аргаар өртөг тооцох
ажлын захиалагын аргаар өртөг тооцох
Enebish Vandandulam
 
Sedev 7 unshih
Sedev 7 unshihSedev 7 unshih
Lecture 10
Lecture 10Lecture 10
Lecture 10
Bbujee
 
Лекц №10 Нэгж бүтээгдэхүүний өртөг тооцох аргууд
Лекц №10 Нэгж бүтээгдэхүүний өртөг тооцох аргуудЛекц №10 Нэгж бүтээгдэхүүний өртөг тооцох аргууд
Лекц №10 Нэгж бүтээгдэхүүний өртөг тооцох аргууд
Хотгойд Шанж Болдбаатар Ууганбаяр
 
Lecture 15,16
Lecture 15,16Lecture 15,16
Lecture 15,16
Bbujee
 
Ma lecture 11
Ma lecture 11 Ma lecture 11
Ma lecture 11
Odko Ts
 
Yalgaa khud ba uild baiguullag
Yalgaa khud ba uild baiguullagYalgaa khud ba uild baiguullag
Yalgaa khud ba uild baiguullag
Ю. Янжинлхам
 
Sedev 6 nemelt material
Sedev 6 nemelt materialSedev 6 nemelt material
Sedev 6 nemelt material
Баянтөр Дэлгэр
 
Lecture №13,14,15,16
Lecture №13,14,15,16Lecture №13,14,15,16
Lecture №13,14,15,16
ariunubu
 
Lecture 11,12
Lecture 11,12Lecture 11,12
Lecture 11,12
Bbujee
 
Lecture 8,9
Lecture 8,9Lecture 8,9
Lecture 8,9
Bbujee
 
3 baraa material
3 baraa material3 baraa material
3 baraa material
Baterdene Batchuluun
 
Chap001 ¦ч¦-tа¦+¦¬tл¦- ¦-tпtаt⦦tн¦¬¦¬¦¦¦- tвtгtе¦-¦¦ ¦-¦¦¦¬¦¦¦-¦¬tв
Chap001 ¦ч¦-tа¦+¦¬tл¦- ¦-tпtаt⦦tн¦¬¦¬¦¦¦- tвtгtе¦-¦¦ ¦-¦¦¦¬¦¦¦-¦¬tвChap001 ¦ч¦-tа¦+¦¬tл¦- ¦-tпtаt⦦tн¦¬¦¬¦¦¦- tвtгtе¦-¦¦ ¦-¦¦¦¬¦¦¦-¦¬tв
Chap001 ¦ч¦-tа¦+¦¬tл¦- ¦-tпtаt⦦tн¦¬¦¬¦¦¦- tвtгtе¦-¦¦ ¦-¦¦¦¬¦¦¦-¦¬tв
zulaat
 
Chap001 ¦ч¦-tа¦+¦¬tл¦- ¦-tпtаt⦦tн¦¬¦¬¦¦¦- tвtгtе¦-¦¦ ¦-¦¦¦¬¦¦¦-¦¬tв
Chap001 ¦ч¦-tа¦+¦¬tл¦- ¦-tпtаt⦦tн¦¬¦¬¦¦¦- tвtгtе¦-¦¦ ¦-¦¦¦¬¦¦¦-¦¬tвChap001 ¦ч¦-tа¦+¦¬tл¦- ¦-tпtаt⦦tн¦¬¦¬¦¦¦- tвtгtе¦-¦¦ ¦-¦¦¦¬¦¦¦-¦¬tв
Chap001 ¦ч¦-tа¦+¦¬tл¦- ¦-tпtаt⦦tн¦¬¦¬¦¦¦- tвtгtе¦-¦¦ ¦-¦¦¦¬¦¦¦-¦¬tв
baagiizul
 
Qm122 notes2e
Qm122 notes2eQm122 notes2e
Qm122 notes2e
Tuul Tuul
 
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 11 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс  хичээл 11 ШИДС Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс  хичээл 11 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 11 ШИДС
Chuluun Zulaa
 

Similar to Зардлын бүртгэл Лекц 13. 14 (20)

Зардлын бүртгэл Лекц 10
Зардлын бүртгэл Лекц 10Зардлын бүртгэл Лекц 10
Зардлын бүртгэл Лекц 10
 
зардлыг хуримтлуулан бүртгэх арга зүй
зардлыг хуримтлуулан бүртгэх арга зүйзардлыг хуримтлуулан бүртгэх арга зүй
зардлыг хуримтлуулан бүртгэх арга зүй
 
ажлын захиалагын аргаар өртөг тооцох
ажлын захиалагын аргаар өртөг тооцохажлын захиалагын аргаар өртөг тооцох
ажлын захиалагын аргаар өртөг тооцох
 
Sedev 7 unshih
Sedev 7 unshihSedev 7 unshih
Sedev 7 unshih
 
лекц 7
лекц 7лекц 7
лекц 7
 
Lecture 10
Lecture 10Lecture 10
Lecture 10
 
Amraagiin zardal
Amraagiin  zardalAmraagiin  zardal
Amraagiin zardal
 
Лекц №10 Нэгж бүтээгдэхүүний өртөг тооцох аргууд
Лекц №10 Нэгж бүтээгдэхүүний өртөг тооцох аргуудЛекц №10 Нэгж бүтээгдэхүүний өртөг тооцох аргууд
Лекц №10 Нэгж бүтээгдэхүүний өртөг тооцох аргууд
 
Lecture 15,16
Lecture 15,16Lecture 15,16
Lecture 15,16
 
Ma lecture 11
Ma lecture 11 Ma lecture 11
Ma lecture 11
 
Yalgaa khud ba uild baiguullag
Yalgaa khud ba uild baiguullagYalgaa khud ba uild baiguullag
Yalgaa khud ba uild baiguullag
 
Sedev 6 nemelt material
Sedev 6 nemelt materialSedev 6 nemelt material
Sedev 6 nemelt material
 
Lecture №13,14,15,16
Lecture №13,14,15,16Lecture №13,14,15,16
Lecture №13,14,15,16
 
Lecture 11,12
Lecture 11,12Lecture 11,12
Lecture 11,12
 
Lecture 8,9
Lecture 8,9Lecture 8,9
Lecture 8,9
 
3 baraa material
3 baraa material3 baraa material
3 baraa material
 
Chap001 ¦ч¦-tа¦+¦¬tл¦- ¦-tпtаt⦦tн¦¬¦¬¦¦¦- tвtгtе¦-¦¦ ¦-¦¦¦¬¦¦¦-¦¬tв
Chap001 ¦ч¦-tа¦+¦¬tл¦- ¦-tпtаt⦦tн¦¬¦¬¦¦¦- tвtгtе¦-¦¦ ¦-¦¦¦¬¦¦¦-¦¬tвChap001 ¦ч¦-tа¦+¦¬tл¦- ¦-tпtаt⦦tн¦¬¦¬¦¦¦- tвtгtе¦-¦¦ ¦-¦¦¦¬¦¦¦-¦¬tв
Chap001 ¦ч¦-tа¦+¦¬tл¦- ¦-tпtаt⦦tн¦¬¦¬¦¦¦- tвtгtе¦-¦¦ ¦-¦¦¦¬¦¦¦-¦¬tв
 
Chap001 ¦ч¦-tа¦+¦¬tл¦- ¦-tпtаt⦦tн¦¬¦¬¦¦¦- tвtгtе¦-¦¦ ¦-¦¦¦¬¦¦¦-¦¬tв
Chap001 ¦ч¦-tа¦+¦¬tл¦- ¦-tпtаt⦦tн¦¬¦¬¦¦¦- tвtгtе¦-¦¦ ¦-¦¦¦¬¦¦¦-¦¬tвChap001 ¦ч¦-tа¦+¦¬tл¦- ¦-tпtаt⦦tн¦¬¦¬¦¦¦- tвtгtе¦-¦¦ ¦-¦¦¦¬¦¦¦-¦¬tв
Chap001 ¦ч¦-tа¦+¦¬tл¦- ¦-tпtаt⦦tн¦¬¦¬¦¦¦- tвtгtе¦-¦¦ ¦-¦¦¦¬¦¦¦-¦¬tв
 
Qm122 notes2e
Qm122 notes2eQm122 notes2e
Qm122 notes2e
 
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 11 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс  хичээл 11 ШИДС Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс  хичээл 11 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 11 ШИДС
 

More from Bbujee

NBB Lecture 9
NBB Lecture 9NBB Lecture 9
NBB Lecture 9
Bbujee
 
NBB Lecture 10
NBB Lecture 10NBB Lecture 10
NBB Lecture 10
Bbujee
 
NBB Lecture 11
NBB Lecture 11NBB Lecture 11
NBB Lecture 11
Bbujee
 
NBB Lecture 12
NBB Lecture 12NBB Lecture 12
NBB Lecture 12
Bbujee
 
NBB Lecture 13
NBB Lecture 13NBB Lecture 13
NBB Lecture 13
Bbujee
 
NBB Lecture 14
NBB Lecture 14NBB Lecture 14
NBB Lecture 14
Bbujee
 
NBB Lecture 15
NBB Lecture 15NBB Lecture 15
NBB Lecture 15
Bbujee
 
Зардлын бүртгэл тест
Зардлын бүртгэл тестЗардлын бүртгэл тест
Зардлын бүртгэл тест
Bbujee
 
Financial management lecture 6
Financial management lecture 6Financial management lecture 6
Financial management lecture 6
Bbujee
 
Financial management lecture 14, 15
Financial management lecture 14, 15Financial management lecture 14, 15
Financial management lecture 14, 15
Bbujee
 
Financial management lecture 12, 13
Financial management lecture 12, 13Financial management lecture 12, 13
Financial management lecture 12, 13
Bbujee
 
Financial management lecture 11
Financial management lecture 11Financial management lecture 11
Financial management lecture 11
Bbujee
 
Financial management lecture 9, 10
Financial management lecture 9, 10Financial management lecture 9, 10
Financial management lecture 9, 10
Bbujee
 
Financial management lecture 8
Financial management lecture 8Financial management lecture 8
Financial management lecture 8
Bbujee
 
Financial management lecture 7
Financial management lecture 7Financial management lecture 7
Financial management lecture 7
Bbujee
 
Financial management lecture 5
Financial management lecture 5Financial management lecture 5
Financial management lecture 5
Bbujee
 
Financial management lecture 4
Financial management lecture 4Financial management lecture 4
Financial management lecture 4
Bbujee
 
Financial management lecture 3
Financial management lecture 3Financial management lecture 3
Financial management lecture 3
Bbujee
 
Зардлын бүртгэл Лекц 8,9
Зардлын бүртгэл Лекц 8,9Зардлын бүртгэл Лекц 8,9
Зардлын бүртгэл Лекц 8,9
Bbujee
 
Зардлын бүртгэл Лекц 7
Зардлын бүртгэл Лекц 7Зардлын бүртгэл Лекц 7
Зардлын бүртгэл Лекц 7
Bbujee
 

More from Bbujee (20)

NBB Lecture 9
NBB Lecture 9NBB Lecture 9
NBB Lecture 9
 
NBB Lecture 10
NBB Lecture 10NBB Lecture 10
NBB Lecture 10
 
NBB Lecture 11
NBB Lecture 11NBB Lecture 11
NBB Lecture 11
 
NBB Lecture 12
NBB Lecture 12NBB Lecture 12
NBB Lecture 12
 
NBB Lecture 13
NBB Lecture 13NBB Lecture 13
NBB Lecture 13
 
NBB Lecture 14
NBB Lecture 14NBB Lecture 14
NBB Lecture 14
 
NBB Lecture 15
NBB Lecture 15NBB Lecture 15
NBB Lecture 15
 
Зардлын бүртгэл тест
Зардлын бүртгэл тестЗардлын бүртгэл тест
Зардлын бүртгэл тест
 
Financial management lecture 6
Financial management lecture 6Financial management lecture 6
Financial management lecture 6
 
Financial management lecture 14, 15
Financial management lecture 14, 15Financial management lecture 14, 15
Financial management lecture 14, 15
 
Financial management lecture 12, 13
Financial management lecture 12, 13Financial management lecture 12, 13
Financial management lecture 12, 13
 
Financial management lecture 11
Financial management lecture 11Financial management lecture 11
Financial management lecture 11
 
Financial management lecture 9, 10
Financial management lecture 9, 10Financial management lecture 9, 10
Financial management lecture 9, 10
 
Financial management lecture 8
Financial management lecture 8Financial management lecture 8
Financial management lecture 8
 
Financial management lecture 7
Financial management lecture 7Financial management lecture 7
Financial management lecture 7
 
Financial management lecture 5
Financial management lecture 5Financial management lecture 5
Financial management lecture 5
 
Financial management lecture 4
Financial management lecture 4Financial management lecture 4
Financial management lecture 4
 
Financial management lecture 3
Financial management lecture 3Financial management lecture 3
Financial management lecture 3
 
Зардлын бүртгэл Лекц 8,9
Зардлын бүртгэл Лекц 8,9Зардлын бүртгэл Лекц 8,9
Зардлын бүртгэл Лекц 8,9
 
Зардлын бүртгэл Лекц 7
Зардлын бүртгэл Лекц 7Зардлын бүртгэл Лекц 7
Зардлын бүртгэл Лекц 7
 

Зардлын бүртгэл Лекц 13. 14

  • 1. Лекц 13,14 Үндсэн ба дайвар бүтээгдэхүүний өртөг тооцох Хичээлийн индекс: BA 352 Хичээлийн кредит: 3кр
  • 2.  I Дайвар ба үндсэн бүтээгдэхүүний тухай ойлголт  II. Дайвар бүтээгдэхүүний өртөг тооцох аргууд, бүртгэл  III. Үндсэн бүтээгдэхүүний өртөг тооцох аргууд, бүртгэл
  • 3.  Олон төрлийн бүтээгдэхүүнийг нэгэн зэрэг үйлдвэрлэх явцад гарсан зардлыг бүтээгдэхүүн тус бүрээр зөв хуваарилан өртөг тооцох шаардлага гарч ирдэг.  Бүтээгдэхүүнүүдэд зардлыг зөв хуваарилахын тулд тэдгээр бүтээгдэхүүнийг дотор нь үндсэн ба дайвар бүтээгдэхүүн гэж ангилна. Жишээ нь: Модон эдлэлийн үйлдвэрлэлийн үндсэн бүтээгдэхүүн нь тавилга, дайвар бүтээгдэхүүн нь модны үртэс болно.
  • 4.  Үндсэн бүтээгдэхүүн гэдэг нь тухайн үйлдвэрийн газрын үйлдвэрлэхээр зорьж байгаа бүтээгдэхүүн юм.  Дайвар бүтээгдэхүүн гэдэг нь үндсэн бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэх явцад эсвэл үндсэн бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлд зарцуулах түүхий эд материалыг бэлтгэх явцад гардаг, зах зээлийн эрэлт бага, цаашид ашиглагдаж ч болох ашиглагдахгүй ч байж болох бүтээгдэхүүн юм.
  • 5.  Үйлдвэрлэлийн шат дамжлагын явцад бүтээгдэхүүнийг үндсэн ба дайвар, эсвэл хэд хэдэн үндсэн бүтээгдэхүүн болгон ангилж болох тодорхой цэг байдаг.  Энэ цэгийг бүтээгдэхүүн хуваагдах цэг гэнэ.  Хоёр ба түүнээс дээш үндсэн бүтээгдэхүүнийг хамсарсан бүтээгдэхүүн гэнэ.  Хамсарсан бүтээгдэхүүнүүд үйлдвэрлэгдэж дуусах хүртлээ өөрөөр хэлбэл, бие даасан бүтээгдэхүүн болж тусгаарлагдах хүртлээ нэгдсэн нэг өртөгтэй байдаг
  • 6.  Хамсарсан бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэх явцад бөөн дүнгээр гарсан шууд материал, шууд хөдөлмөр, ҮНЗ-ыг хамсарсан зардал гэнэ.  Үндсэн ба дайвар бүтээгдэхүүний өртгийг зөв тодорхойлохын тулд хамсарсан зардлыг үндсэн бүтээгдэхүүн тус бүрээр зөв хуваарилах шаардлагатай. Нөгөө талаас хамсарсан зардлаас дайвар бүтээгдэхүүнд хуваарилж, өртөг тооцох эсэх талаар асуудал гарч ирдэг.
  • 7.  Дайвар бүтээгдэхүүний өртгийг тодорхойлоход 2 үндсэн зарчмыг баримтална. 1. Хамсарсан зардлаас дайвар бүтээгдэхүүнд хуваарилахгүй байх. Өөрөөр хэлбэл хамсарсан зардлыг зөвхөн үндсэн бүтээгдэхүүнүүдэд хуваарилах арга, Энэ нь дайвар бүтээгдэхүүний өртгийг тусад нь тооцохгүй гэсэн үг. 2. Хамсарсан зардлын зарим хэсгийг дайвар бүтээгдэхүүнд хуваарилж, түүний өртгийг тусад нь тооцох
  • 8.  Нэгдүгээр арга. Дайвар бүтээгдэхүүнийг цаашид ашиглах эсэх нь тодорхойгүй байгаа үед энэ аргыг ашиглана. Дайвар бүтээгдэхүүний өртгийг тооцсон эсэхээс үл хамааран үйлдвэрлэлийн явцад дайвар бүтээгдэхүүн гарна.  Нэгэнт гарсан дайвар бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэлийн үр ашгийг дээшлүүлэхийн тулд ямар нэгэн байдлаар ашиглахыг зорьдог. Цаашид борлуулах, эргүүлж ашиглах зорилт тавьдаг. Энэ арга 2 үндсэн хувилбартай.
  • 9.  Дайвар бүтээгдэхүүнд зардал хуваарилахгүйгээр, борлуулсан үед борлуулалтаас орох орлогын хэмжээгээр Мөнгөн хөрөнгийн юмуу Авлагын дансны Дт-д дараах данснуудын аль нэгний Кт -ээс бичиж орлого болгоно. Үүнд: ◦ Борлуулалтын орлого ◦ Бусад орлого ◦ Борлуулсан барааны өртөг ◦ ҮНЗ
  • 10.  Дайвар бүтээгдэхүүнд хамсарсан зардлаас хуваарилахгүйгээр түүнийг дахин боловсруулах зардлаар үнэлж орлогод авч болно.  Энэ тохиолдолд “ДҮ - дайвар бүтээгдэхүүн” дансны Дт-д гарсан зардлыг Түүхий эд материал, Цалингийн өглөг, ҮНЗ данснуудын Кт–ээс хуримтлуулах бөгөөд уг ДҮ дансны Кт – ээс дайвар бүтээгдэхүүнийг орлогод авч борлуулсан үед Бусад орлого юмуу Борлуулалтын орлого дансны Кт – ээс бичилт хийнэ.
  • 11.  Хоёрдугаар арга. Хамсарсан зардлын зарим хэсгийг дайвар бүтээгдэхүүнд хуваарилж, түүний өртгийг тусад нь тооцох. Дайвар бүтээгдэхүүнийг аж ахуй болон зах зээлийн зориулалтаар ашигладаг бол түүнд хамсарсан зардлаас зардал хуваарилан, уг хуваарилсан зардал ба түүнийг цаашид дахин боловсруулахтай холбогдон гарсан зардлын нийлбэрээр үнэлж дайвар бүтээгдэхүүнийг орлогод авна. Ийнхүү үнэлэхдээ 2 аргыг ашиглана.  Орлуулах өртгийн арга  Зах зээлийн үнээр бүртгэх арга
  • 12.  Орлуулах өртгийн арга. Хэрвээ дайвар бүтээгдэхүүнийг дотооддоо ашигладаг бол энэ аргыг ашиглана. Энэ аргын үед дайвар бүтээгдэхүүнийг дотооддоо үйлдвэрлэж болох өртөг юм уу эсвэл гаднаас бөөнөөр нь худалдан авч болох үнээр нь үнэлэн холбогдох ДҮ дансны Кт – ээс түүнийг ашиглах цех тасгийн ДҮ дансны Дт – д бичнэ. Энэхүү өөртөө үйлдвэрлэж болох үнэ юмуу бөөнөөр нь худалдан авч болох үнийг орлуулах өртөг гэнэ.  Орлуулах өртөг = ЗЗҮ – дахин боловсруулах өртөг- борлуулалтын зардал - борлуулалтын ашиг
  • 13.  Зах зээлийн үнээр үнэлж бүртгэх арга. Хэрвээ аж ахуйн нэгж байгууллага дайвар бүтээгдэхүүнийг гадагш борлуулдаг бол түүнийг зах зээлийн үнээр нь үнэлж бүртгэнэ. Энэ аргын үед дайвар бүтээгдэхүүнд ноогдуулж хуваарилсан өртгөөр “Дайвар бүтээгдэхүүн” дансны Дт-д холбогдох ДҮ дансны Кт – ээс бичилт хийж орлогод авах бөгөөд дайвар бүтээгдэхүүнийг орлогод авсны дараа түүнийг дахин боловсруулахтай холбогдон гарсан материал, цалин, ҮНЗ-ыг дайвар бүтээгдэхүүний өртөгт нэмж тусгана.
  • 14.  Дайвар бүтээгдэхүүнийг зах зээлийн үнээр үнэлж бүртгэхдээ түүнд цаашид нэмэлт боловсруулалт хийх эсэхийг харгалзан үзэж, дараах 2 аргын аль нэгээр үнэлнэ.  Хэрвээ дайвар бүтээгдэхүүнд нэмэлт боловсруулалт хийдэггүй бол төлөвлөсөн борлуулалтын үнээр үнэлж дансны бичилт хийнэ.  Дайвар бүтээгдэхүүнд нэмэлт боловсруулалт хийж байж борлуулах бол түүнийг борлуулахаар төсөвлөсөн зах зээлийн үнээс нэмэлт боловсруулалттай холбогдон гарах зардлыг хассан өртгөөр үнэлж дансны бичилт хийнэ.
  • 15.  Дайвар бүтээгдэхүүнд ногдуулж хуваарилсан өртгөөр “Дайвар бүтээгдэхүүн” дансны Дт-д холбогдох ДҮ дансны Кт – ээс бичилт хийж орлогод авах бөгөөд дайвар бүтээгдэхүүнийг орлогод авсны дараа түүнийг дахин боловсруулахтай холбогдон гарсан материал, цалин, ҮНЗ – ыг дайвар бүтээгдэхүүний өртөгт нэмж тусгана.
  • 16.  Хамсарсан зардлыг хамсарсан бүтээгдэхүүнд хуваарилахдаа уг зардлаас дайвар бүтээгдэхүүнд хуваарилсан бол түүнийг хасаад үлдэх хэсгийг хамсарсан бүтээгдэхүүнд хуваарилна. Хамсарсан зардлыг хамсарсан бүтээгдэхүүнд хуваарилах 4 арга байдаг. 1. Зах зээлийн буюу борлуулалтын үнийн арга 2. Нэгжийн дундаж өртгийн арга 3. Жигнэсэн дундаж өртгийн арга 4. Тоо хэмжээний нэгжийн арга /жин хэмжээний нэгжийн өртгийн арга/
  • 17.  Зах зээлийн буюу борлуулалтын үнийн арга: 2 нөхцлийг харгалзан хуваарилна. Үүнд:  1. Бүтээгдэхүүн хуваагдах цэгээс хойш хамсарсан бүтээгдэхүүнд нэмэлт боловсруулалт хийгддэггүй бол хамсарсан бүтээгдэхүүний зах зээлийн үнийн харьцаагаар хамсарсан зардлыг хуваарилна.
  • 18.  Жишээ нь: Компани А, Б гэсэн 2 төрлийн үндсэн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэг. Уг 2 бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэхэд бүтээгдэхүүн хуваагдах цэг хүртэл гарсан зардал (хамсарсан) 250000 төгрөг байв. Хамсарсан зардлаас 10000 төгрөгийг дайвар бүтээгдэхүүний өртөгт хуваарилсан.  Үйлдвэрлэсэн бүтээгдэхүүний тоо хэмжээ:  А бүтээгдэхүүн 50 кг, Б бүтээгдэхүүн 30кг.  Нэгжийн зах зээлийн үнэ  А бүтээгдэхүүнийх 6000 төгрөг, Б бүтээгдэхүүнийх 4000 төгрөг.
  • 19. Бүтээг дэхүүний төрөл Үйлдвэр- лэсэн бүтээгдэхүү- ний тоо хэмжээ Нэгжийн ЗЗҮ Нийт ЗЗҮ Зах зээлийн үнийн дүнд эзлэх хувь Хамсарса н зардлын хуваари лалт À á¿òýýãäý õ¿¿í 50 6000 300000 71.40 171360 Á á¿òýýãäý õ¿¿í 30 4000 120000 28.60 68640 Ä¿í 420000 100.00 240000
  • 20.  А бүтээгдэхүүний нэгжийн өртөг = 171360/50кг =3427.2 төгрөг  Б бүтээгдэхүүний нэгжийн өртөг = 68640 / 30кг = 2288 төгрөг
  • 21.  2. Бүтээгдэхүүн хуваагдах цэгээс хойш үндсэн бүтээгдэхүүнүүдэд нэмэлт боловсруулалт хийгддэг бол нэмэлт боловсруулалттай холбогдон гарах зардлыг борлуулалтын үнээс хассан цэвэр борлуулалтын үнийн харьцаагаар хамсарсан зардлыг үндсэн бүтээгдэхүүнүүдэд хуваарилна.
  • 22.  Өмнөх жишээг бага зэрэг өөрчлөөд А, Б бүтээгдэхүүнд бүтээгдэхүүн хуваагдах цэгээс хойш нэмэлт боловсруулалт хийгддэг гэж авч үзье. А бүтээгдэхүүнийг дахин боловсруулахад нийтдээ 60000 төгрөг, Б бүтээгдэхүүнийг дахин боловсруулахад 15000 төгрөгийн нэмэлт зардал гарна. Дахин боловсруулсан А бүтээгдэхүүний нэгжийн зах зээлийн үнэ 10000 төгрөг, Б бүтээгдэхүүнийх 6000 төгрөг гэж үзээд хамсарсан зардлыг үндсэн бүтээгдэхүүнүүдэд хуваарилъя.
  • 23. Бүт төрөл Ү-сэн Тоо хэмжээ Нэгжийн ЗЗҮ Нийт ЗЗҮ Бүт хувааг дах цэгээс хойш гарах зардал Бор-тын /цэвэр болом жит/ үнэ Хувийн жин Хам зард лын хуваа рилалт À á¿ò 50 10000 50000 0 60000 440000 72.7 174480 Á á¿ò 30 6000 18000 0 15000 165000 27.3 65520 Ä¿í 68000 0 75000 605000 100.0 240000
  • 24.  А бүтээгдэхүүний нэгжийн өртөг = (60000+174480) / 50 = 4689.60 төгрөг  Б бүтээгдэхүүний нэгжийн өртөг = (15000+65520) / 30 = 2468.00 төгрөг  Өртгийн болон нийт ашгийн хувь бүтээгдэхүүн тус бүрээр ялгаатай байж болно.
  • 25.  Нэгжийн дундаж өртгийн аргаар хамсарсан зардлыг хуваарилах  Энэ аргаар хамсарсан зардлыг үндсэн бүтээгдэхүүнүүдэд хуваарилахдаа эхлээд хамсарсан зардлыг нийт үйлдвэрлэсэн бүтээгдэхүүний тоо хэмжээнд хувааж бүтээгдэхүүний нэгжид ногдох зардлын хэмжээг тооцно. Дараа нь бүтээгдэхүүний нэгжид ногдох зардлыг бүтээгдэхүүн тус бүрийн үйлдвэрлэсэн тоо хэмжээгээр үржүүлэх замаар хамсарсан зардлыг хуваарилна.  Өмнөх жишээний өгөгдлийг ашиглан хамсарсан зардлыг нэгжийн дундаж өртгийн аргаар хуваарилъя.
  • 26.  Бүтээгдэхүүний нэгжид ногдох хам зардал=250000- 10000/80кг = 3000 төгрөг  А бүтээгдэхүүнд хуваарилагдах = 50кг х 3000 төгрөг = 150000 төгрөг  Б бүтээгдэхүүнд хуваарилагдах = 30кг х 3000 төгрөг = 90000 төгрөг  Хамсарсан зардлын хуваарилалтаас үзэхэд 1 кг бүтээгдэхүүнийг 6000 төгрөгөөр борлуулах учир ашиг ихтэй, харин 1 кг Б бүтээгдэхүүнийг 4000 төгрөгөөр борлуулах учраас ашиг багатай байна. Энэ арга нь чанарын хувьд адилхан, нэг нэгжээр илэрхийлэгдсэн үндсэн бүтээгдэхүүнүүдэд хамсарсан зардлыг хуваарилахад тохиромжтой арга юм.
  • 27.  Жигнэсэн дундаж өртгийн аргын үед эхлээд үндсэн бүтээгдэхүүнүүдийн чанарын хувьд нэг нэгжид шилжүүлэх жигнэх хүчин зүйлийг бүтээгдэхүүний төрөл тус бүрээр тодорхойлно. Үүний дараа жигнэх хүчин зүйлийг ашиглан хамсарсан зардлыг хамсарсан бүтээгдэхүүнүүдэд хуваарилна.  Жигнэсэн тоо хэмжээ= Үйлдвэрлэсэн тоо хэмжээ х Жигнэсэн хүчин зүйл  Жигнэсэн дундаж өртөг= Хуваарилагдах хам зардал / Жигнэсэн тоо хэмжээ  Хуваарилалт = Бүтээгдэхүүн тус бүрийн жигнэсэн тоо хэмжээ х Жигнэсэн дундаж өртөг  Нэгжийн өртөг = Жигнэсэн дундаж өртөг х Жигнэсэн хүчин зүйл
  • 28.  Жишээ: А бүтээгдэхүүний 1 кг нь 1-тэй тэнцүү, түүнтэй харьцуулахад Б бүтээгдэхүүний 1 кг нь 2 кг А бүтээгдэхүүнтэй тэнцүү гэе.  Бүтээгдэхүүний нэгжид ногдох хам зард=  250000-1000/50х1+30х2=2181.82 төгрөг  А бүт –д хуваарилагдах = 50 кг х 2181.82 = 109091 төгрөг  Б бүт – д хуваарилагдах = 60 кг х 2181.82 = 130902 төгрөг  Эндээс 1 кг А бүтээгдэхүүний өртөг 2181.82 төгрөг, 1 кг Б бүтээгдэхүүний өртөг 2181.82 х 2 = 4363.64 төгрөг болно.  Энэ арга нь нэгжийн дундаж өртгийн аргын дутагдлыг арилгадаг боловч нэг нэгжид шилжүүлэх коэффициентийг тэр бүр үндэслэлтэй тогтоох боломж бага байдаг.
  • 29.  Жин хэмжээний нэгжийн өртгийн арга (Тоо хэмжээний нэгжийн арга )  Үндсэн бүтээгдэхүүнүүд өөр өөр хэмжих нэгжээр илэрхийлэгдэх тохиолдолд хамсарсан зардлыг үндсэн бүтээгдэхүүнүүдэд хуваарилахдаа тоо хэмжээний нэгжийн аргыг хэрэглэнэ. Энэ аргын үед эхлээд үндсэн бүтээгдэхүүнүүдийг тодорхой нэг нэгжээр илэрхийлэгдсэн түүхий эдийн гарцаас нь үндэслэн нэг нэгжид шилжүүлэн тооцож, дараа нь нийт бүтээгдэхүүнд тухайн бүтээгдэхүүний эзлэх хувийн жингийн харьцаагаар зардлыг хуваарилна.
  • 30.  А. Еркеш, О.Нүржигмаа “Нягтлан бодох бүртгэл” УБ хот 2008 он  Ц. Баянмөнх “Зардал, удирдлагын нягтлан бодох бүртгэл” (нэгдүгээр дэвтэр) УБ хот 2005 он  Г. Алтанзаяа, Г. Мөнхзул “Зардлын бүртгэл” УБ хот 2001 он  Н. Агваан “Нягтлан бодох бүртгэл” УБ хот 2004 он  Асри Хаммер “Зардлын нягтлан бодох бүртгэл” УБ хот 2000 он  Barfield Raiborn Kinney “Cost accounting” 1998 year