Авлагын бүргэл

Авлагын бүргэл

• 1.
  АВЛАГЫН БҮРТГЭЛ НББ-ийн IIIтүвшний оюутнуудад зориулав. БАТЛАВ: ТЭНХИМИЙН ЭРХЛЭГЧ Л.БААСАНДОРЖ
• 2.
  АГУУЛГА Авлагын барьцаалал Авлагыг борлуулахүеийн бүртгэл Урт хугацаат авлагын бичгийн бүртгэл Авлагын үнэ цэнийн бууралт ба бууралтын гарзын нөхөлтийн бүртгэл;
• 3.
  АВЛАГЫН БАРЬЦААЛАЛ Компаниуд барьцааллынажил гүйлгээнд ихэвчлэн дансны авлагыг барьцаа болгодог. Авлагын өмчлөгч /барьцаалагч/ нь авлагаа дэнчин болгосон гэдгийг тодорхойлсон амлалтын бичиг гаргаснаар зээлдүүлэгч /барьцаанд авагч/ мөнгө зээлдэн авдаг. Хэрэв уг өрийн бичгийг хугацаанд нь төлөхгүй бол барьцаанд авагч нь авлагыг цуглуулж, дэнчинг нь мөнгө болгон авах эрхтэй.
• 4.
  АВЛАГЫН БАРЬЦААЛАЛ Дансны авлагыншилжүүлэлт ба өрийн бичиг гаргалтыг бүртгэх Мөнгө зээлдэгч Авлага барьцаалагч Мөнгө хххх Санхүүжилтийн зардал yy* Өрийн бичиг zzzz *yy=санхүүжилтын зардлын % х zzzz Авлагын бичиг zzzz Санхүүжилтийн орлого yy Мөнгө xxxx Барьцаалсан авлагаас цуглуулж, борлуулалтын мөнгөн хөнгөлөлтийг хассан, түүнчлэн борлуулалтын буцаалт гарсан Мөнгө хххх Борлуулалтын хөнгөлөлт хх Борлуулалтын буцаалт хх Дансны авлага хххх Бичилт хийхгүй
• 5.
  АВЛАГЫН БАРЬЦААЛАЛ Цуглуулалт бахүүг банкинд шилжүүлсэн Мөнгө зээлдэгч Авлага барьцаалагч Хүүний зардал хх Өрийн бичиг хххх Мөнгө хххх Мөнгө хххх Хүүний орлого хх Авлагын бичиг хххх Барьцаалсан авлагын үлдэгдлийг цуглуулж, найдваргүй авлагыг хассан Мөнгө хххх Найдваргүй авлагын хасагдуулга хх Дансны авлага хххх Бичилт хийхгүй Энд авлагын цуглуулалтыг бүртгэхээс гадна, мөнгө зээлдэгч бүх хөнгөлөлт, буцаалт, үнийн бууралт, найдваргүй авлагыг хүлээн зөвшөөрөх ёстой. Мөн барьцаалсан авлагаас сар бүр цуглуулсан орлогыг өрийн бичиг барагдуулахад ашиглах ба өрийн бичгийн хүүг төлнө.
• 6.
  Авлагыг борлуулах үеийнбүртгэл Бизнесийн байгууллагаас шимтгэлтэйгээр авлагыг худалдан авч, дараа нь худалдан авагчаас шууд цуглуулалт хийдэг санхүүгийн байгууллага буюу банкыг фактор гэнэ. Факторинг гэдэг нь авлагын дансыг борлуулах үйл ажиллагаа. Факторингийн ажил гүйлгээнд авлагыг баталгаатай ба баталгаагүй борлуулж болно.
• 7.
  Авлагыг борлуулах үеийнбүртгэл Авлагын баталгаагүй борлуулалт Авлагын баталгаатай борлуулалт 1. Фактор худалдаж авсан авлагаа өөрөө хариуцаж цуглуулна. 2. Фактор авлага төлөгдөөгүй үед алдагдал хүлээнэ. 3. Авлага борлууллагч тал санхүүжилтийн зардлыг “авлага борлуулсны гарз” дансанд тусгана 4. Авлага борлууллагч тал борлуулалтын хөнгөлөлт, хөнгөлөлтийг нөхөх дүнг “Фактороос авах авлага” дансанд бүртгэнэ. 1. Авлага борлуулагч тал авлага төлөгдөөгүй тохиолдолд аливаа эрсдлийг хариуцна. 2. Авлага борлууллагч тал санхүүжилтийн зардал болон урьдчилан тооцоолсон НА-ын дүнгээр“авлага борлуулсны гарз” дансанд тусгана 3. Авлага борлууллагч тал борлуулалтын хөнгөлөлт, хөнгөлөлтийг нөхөх дүнг “Фактороос авах авлага” дансанд бүртгэнэ. 4. Урьдчилан тооцоолсон НА-ын дүнгээр “Баталгааны өглөг” дансанд бүртгэнэ.
• 8.
  Авлагыг борлуулах үеийнбүртгэл  Компани борлуулалтыг бүртгэхээс өмнө дараах 3 нөхцөл биелэгдсэн байх ёстой.
• 9.
  Жишээ:  “Марал” ХКнь 2003 оны 6 сарын 1-ний өдөр 2,500,000₮-ийн дансны авлагаа “Хадгаламж зээлийн хоршоо”-нд борлуулсан. “Хадгаламж зээлийн хоршоо” нь дансны авлагын 4%-ийг санхүүжилтийн зардалд, 8%-ийг борлуулалтын хөнгөлөлт, буцаалт, үнийн бууралт гэх мэт боломжит тохируулгыг хаах үүднээс үлдээсэн. Борлуулсан авлагаас 20,000₮-ийн авлага найдваргүй болохоор тооцоологдсон. “Марал” ХК нь боломжит тохируулгыг хариуцна. 2003-06-15-нд авлагатай холбоотой 90,000₮-ийн борлуулалтын хөнгөлөлт, 80,000₮-ийн борлуулалтын буцаалт гарсан. Фактор 2,300,000₮- ийн авлагыг цуглуулсан. Мөн 30,000₮-ийн авлага найдваргүй болж данснаас хасагдсан. 2003 оны 6 сарын 30-нд “Марал” ХК болон “Хадгаламж зээлийн хоршоо” нь хоорондын эцсийн шийдвэрлэлт хийсэн. Даалгавар:  Баталгаагүй борлуулалт гэж үзээд бүртгэл хөтөлнө үү.  Баталгаагтай борлуулалт гэж үзээд бүртгэл хөтөлнө үү.
• 10.
  1. Баталгаагүй борлуулалт “Марал”ХК Фактор 06.01 Дт Мөнгө 2,200,000 Дт ФАА 200,000 Дт Авлага бор.гарз 100,000 Кт Авлага 2,500,000 2,500,000*4%=100,000₮ Дт Авлага 2,500,000 Кт Мөнгө 2,200,000 Кт “Марал”-д өглөг 200,000 Кт Сан.орлого 100,000 2,500,000*8%=200,000₮ Дт НАЗ 20,000 Кт НАН 20,000 06.15 Дт Бор. буц 80,000 Дт Бор. хөнг 90,000 Кт ФАА 170,000 Дт Мөнгө 2,300,000 Дт “Марал”-д өглөг 170,000 Дт НАН 30,000 Кт Авлага 2,500,000 06.30 Дт Мөнгө 30,000 Кт ФАА 30,000 Дт “Марал”-д өглөг 30,000 Кт Мөнгө 30,000
• 11.
  2. Баталгаатай борлуулалт“Марал” ХК “Борлуулалт” “Зээл” 06.01 Дт Мөнгө 2,200,000 Дт ФАА 200,000 Дт Авлага бор.гарз 130,000 Кт Авлага 2,500,000 Кт Баталгааны өглөг 30,000 Дт Мөнгө 2,200,000 Дт ФАА 200,000 Дт ШАХөн 100,000 Кт ШАӨТ 2,500,000 ШАХөн-шилжүүлсэн авлагын хөнгөлөлт ШАӨТ-шилжүүлсэн авлагын өр төлбөр Дт НАЗ 30,000 Кт НАН 30,000 06.15 Дт Бор. буц 80,000 Дт Бор. хөнг 90,000 Кт ФАА 170,000 Дт Бор. буц 80,000 Дт Бор. хөнг 90,000 Кт ФАА 170,000 Дт Баталгааны өглөг 30,000 Кт ФАА 30,000 Дт НАН 30,000 Кт ФАА 30,000 Дт ШАӨТ 2,500,000 Кт Авлага 2,500,000 Дт Хүүний зардал 100,000 Кт ШАХөн 100,000
• 12.
  Урт хугацаатай авлагынбичгийн бүртгэл Урт хугацаат авлагын бичгийг ирээдүйд цуглуулахаар хүлээгдэж байгаа мөнгөний өнөөгийн үнэ цэнээр нь үнэлж бүртгэдэг. Авлагын векселийн хүү Авлагын векселийн зах зээлийн үнэ Борлуулалт 1. ЗЗХүү = Нэрлэсэн хүү ӨҮЦ = НҮ - 2. ЗЗХүү > Нэрлэсэн хүү ӨҮЦ < НҮ Хөнгөлөлттэй 3. ЗЗХүү < Нэрлэсэн хүү ӨҮЦ > НҮ Урамшуулалттай Авлагын бичгийн хөнгөлөлт урамшууллыг хорогдуулах 2 арга байна: Шулуун шугамын арга: Хөнгөлөлт ба урамшууллыг авлагын бичгийн хүчинтэй байх хугацаанд харьцуулж тайлант үе бүрд тэнцүү хэмжээгээр хорогдуулна. Үр ашигт хүүний арга: Энэ аргын үед авлагын бичгийн дансны үнэ ба үр ашигт хүүг ашиглах бөгөөд дараах томъёоллоор тооцооллыг хийнэ.
• 13.
  Урт хугацаатай авлагынбичгийн бүртгэл Авлагын бичгийн хөнгөлөлт урамшууллыг хорогдуулах 2 арга байна: Шулуун шугамын арга: Хөнгөлөлт ба урамшууллыг авлагын бичгийн хүчинтэй байх хугацаанд харьцуулж тайлант үе бүрд тэнцүү хэмжээгээр хорогдуулна. Үр ашигт хүүний арга: Энэ аргын үед авлагын бичгийн дансны үнэ ба үр ашигт хүүг ашиглах бөгөөд дараах томъёоллоор тооцооллыг хийнэ.
• 14.
  Авлагын үнэ цэнийнбууралтын гарзын бүртгэл; Компани өнөөгийн мэдээлэлд үндэслэн авлагын үндсэн дүн, хүүгийн төлбөр цуглуулагдахгүй магадлалтай болох үед зээлийн авлагын үнэ цэнэ буурсан гэж үзнэ. Авлагын үнэ цэнэ буурсан гэж үзвэл үнэ цэнийн бууралтын гарзыг хэмжих ёстой. Үндсэн дүн болон хүүгийн төлбөрийн нийт дүн болон ирээдүйн мөнгөн гүйлгээний өнөөгийн үнэ цэнийн зөрүүгээр тодорхойлогдоно.
• 15.
  Жишээ нь:  Акомпани 100000 төгрөгийг жилийн 10%-ийн хүүтэй 3 жилийн хугацаатай зээлсэн. Гэвч эхний жилийн эцэст зээлдэгч 5%-ийн хүү төлөх чадвартай болсон, зах зээлийн хүүгийн түвшин 10% бол  Бодолт: Бүртгэгдсэн авлага 100000 Хасах: Авлагаас ирээдүйд орж ирэх мөнгөний өнөөгийн үнэ цэнэ 87566 Үнэ цэнийн бууралтын гарз 12434 Журналын бичилт: НАЗ 12434 НАН 12434