SlideShare a Scribd company logo
Лекц 8-9
ҮНЗ-ын бүртгэл, хяналт
Хичээлийн индекс: BA 352
Хичээлийн кредит: 3 кр
Олон Улсын Улаанбаатарын Их Сургууль
Бизнес менежментийн тэнхим
СЭДВИЙН АГУУЛГА
 ҮНЗ-ын тухай ойлголт, шинж чанар
 ҮНЗ-ын хэсэгчлэн хуваарилалт
 Үйлчилгээний нэгжийн зардлыг хуваарилах аргууд
 Урьдчилан тооцоологдсон нэмэгдэл зардлын түвшинг
ашиглах нь
 Хүчин чадлын төрлүүд
 Тооцоолсон нэмэгдэл зардлын тухай
 ҮНЗ-ын хэлбэлзлийн шинжилгээ
ҮНЗ-ын тухай ойлголт, шинж чанар
 Үйлдвэрлэлээс гарсан эцсийн бүтээгдэхүүнд шууд
хамаарагдахгүй боловч үйлдвэрлэлийн үйл
ажиллагаанд зарцуулагдсан бусад зардлуудыг
үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардал гэнэ.
 ҮНЗ –ийг практикт янз бүрээр нэрлэдэг, тухайлбал
нэмэлт зардал, шууд бус зардал, үйлдвэрлэлийн
шууд бус зардал, үйлдвэрлэлийн хавсарга зардал
гэх мэт.
Үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлууд нь дараах
онцлог шинж чанаруудтай.
 Шууд материалын зардал, шууд хөдөлмөрийн зардлыг
бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэгдэх тухай бүрд түүний
өртөгт шууд шингээх боломжтой байдаг бол ихэнх
төрлийн үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлууд нь сар
эсвэл тайлант хугацааны эцэс хүртэл тухайн
бүтээгдэхүүний өртөгт хичнээн хэмжээгээр шингэх нь
тодорхой бус байдаг.
 Зарим төрлийн үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлууд нь
зөвхөн нэг зардлын төвтэй бус хэд хэдэн зардлын
төвтэй холбоотойгоор бөөн дүнгээр гардаг.
 ҮНЗ – ууд нь хувьсах, тогтмол, хэсэгчлэн хувьсах
шинжтэй зардлуудаас бүрдэнэ.
Үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлын
хэсэгчлэн хуваарилалт
 Байгууллагын тухайн нэгж хэсэг, цех, тасаг,
сегмент буюу зардлын төвийн үйл ажиллагаатай
шууд холбоотойгоор гардаг бөгөөд түүнд шууд
хуваарилах боломжтой зардлуудыг тасгийн буюу
сегментийн шууд зардал, харин хэд хэдэн цех тасаг,
сегмент буюу зардлын төвүүдийн үйл
ажиллагаатай холбоотойгоор гардаг бөгөөд
зардлын төвүүдэд хийсвэр сууриар хуваарилагддаг
зардлуудыг тасгийн буюу сегментийн шууд бус
зардал гэдэг.
 Мөн үйлдвэрлэлийн цех тасгуудыг дотор нь:
 Үйлдвэрлэлийн нэгж
 Үйлчилгээний нэгж гэж 2 ангилдаг.
 Үйлчилгээний нэгжид хуримтлагдсан
зардлууд нь үйлдвэрлэлийн нэгжүүдийн
ҮНЗ болдог.
 Бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэл нь зөвхөн
үйлдвэрлэлийн нэгжүүдээр дамжин явагдах
тул бүх ҮНЗ-уудыг үйлдвэрлэлийн
нэгжүүдэд хэсэгчлэн хуваарилах
шаардлагатай болдог.
 Үйлчилгээний нэгжүүд нь үйлдвэрлэлийн үйл
ажиллагааг хэвийн явуулахад зайлшгүй оролцдог
нэгжүүд тул тэдгээрт хуримтлагдсан зардлууд нь
үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардал болж
бүтээгдэхүүний өртөгт шингэх ёстой.
 Гэтэл үйлчилгээний нэгжүүд нь өөрөө
бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэггүй тул хуримтлагдсан
зардлуудыг нь үйлчилгээ авсан үйлдвэрлэлийн
нэгжүүдэд хэсэгчлэн хуваарилж, тэдгээрээр
дамжуулан бүтээгдэхүүний өртөгт шингээх
шаардлагатай болдог.
 Үйлчилгээний нэгжүүд нь өөр хоорондоо
үйлчилгээ үзүүлдэггүй тохиолдолд тэдгээрийн
зардлыг суурь үзүүлэлтийн тусламжтайгаар
үйлдвэрлэлийн нэгжүүдэд шууд хуваарилж болдог.
 Харин үйлчилгээний нэгжүүд нь өөр хоорондоо
үйлчилгээ үзүүлдэг тохиолдолд тэдгээрийн
зардлыг үйлдвэрлэлийн нэгжүүдэд бүрэн
хуваарилахад бэрхшээлтэй болдог бөгөөд дараах
аргуудын тусламжтайгаар хуваарилдаг.
 1.Үйлчилгээний дамжлагын зардлыг үйлдвэрлэлийн
дамжлагад шууд хуваарилах арга – Шууд арга
 2.Үйлчилгээний дамжлагын зардлыг үйлдвэрлэлийн
болон бусад үйлчилгээний дамжлагуудад хуваарилах
арга – Шаталсан арга
 3. Алгебрийн арга
 ШУУД АРГА. Энэ арга нь үйлчилгээний хэсгүүдийн
зардлыг зөвхөн үйлдвэрлэлийн дамжлагуудад
хуваарилдаг. Энэ хялбар арга боловч хуваарилалтыг яг
нарийн хийж чаддаггүй сул талтай. Учир нь
үйлчилгээний нэг хэсэг нь нөгөө хэсэгтээ үйлчилгээ
үзүүлдэггүй гэсэн нөхцлийг шаарддаг.
Õýñýã
äàìæëàãà
Хóâààðèëàõàà
ñ ºìíºõ ¯ÍÇ
¯éëчèëãýýíèé íýãæýýñ ¿ç¿¿ëñýí
¿éëчèëãýýíèé õóâü
Çàñâàð Õàðóóë
¯éëäâýðëýëèéí
Õýðчèõ 60000 40% 20%
Óãñðàõ 80000 40% 50%
¯éëчèëãýýíèé:
Çàñâàð 36300 - 30%
Õàðóóë 20000 20% -
Íèéò 196300 100% 100%
ШУУД АРГА: 40/80 – ûã Õýð÷èõýä, 40/80-ûã Óãñðàõàä,
20/70-ûã Õýð÷èõýä, 50/70-ûã Óãñðàõàä хуваарилна.
хóâààðèë
àõûí ºìíºõ
¯ÍÇ
¯ÍÇ-ûí
ä¿í
¯éëäâýðëýëèéí ¯éëчèëãýýíèé
Õýðчèõ Óãñðàõ Çàñâàð Õàðóóë
196300 60000 80000 36300 20000
Õóâààðèë
àëò:
18150 18150 (36300 ) (20000 )
Çàñâàð
Õàðóóë 5714 14288 - (20000 )
¯ÍÇ-ûí
ä¿í
196300 83864 112436
ШАТАЛСАН АРГА.
 Уг аргын үед эхлээд аль үйлчилгээний нэгжийн
зардлыг хуваарилах дарааллыг тогтооно. Нэгэнт
зардал нь хуваарилагдсан үйлчилгээний нэгжид
дараагийн зардлыг нь хуваарилах үйлчилгээний
нэгжээс үйлчилгээ үзүүлсэн байсан ч зардал
хуваарилахгүй.
 Олон нэгж хэсгүүдэд үйлчилгээ үзүүлж, цөөн
нэгжээс үйлчилгээ авдаг үйлчилгээний нэгжийн
зардлыг эхэлж хуваарилна. Хэрвээ энэ шалгуурыг
тогтоох боломжгүй бол аль өндөр зардалтай
үйлчилгээний нэгжийн зардлыг эхэлж хуваарилна.
ШАТАЛСАН АРГА.
40/100 íü Õýð÷èõýä, 40/100 íü Óãñðàõàä, 20/100 íü Õàðóóëä
20/70 íü Õýð÷èõýä, 50/70 íü Óãñðàõàä
¯éëäâýðëýëèéí ¯éëчèëãýýíèé
Õýðчèõ Óãñðàõ Çàñâàð Õàðóóë
Õóâààðèë
àõûí ºìíºõ
¯ÍÇ
196300 60000 80000 36300 20000
Õóâààðèë
àëò:
Çàñâàð
14520 14520 (36300 ) 7260
Õàðóóë 7789 19471 - (27260 )
¯ÍÇ-ûí
ä¿í
196300 82309 113991
 АЛГЕБРИЙН АРГА. Үйлчилгээний нэгжүүд бие
биедээ үйлчилгээ үзүүлдэг үед өмнөх 2 арга нь
зарим үйлчилгээ үзүүлдэг нэгжид бүрэн
хуваарилагддаггүй дутагдалтай. Энэ дутагдлыг
алгебрийн арга арилгадаг.
 Алгебрийн аргаар үйлчилгээний нэгж тус бүрийн
хуваарилагдах зардлын хэмжээг шугаман
тэгшитгэлийн тусламжтайгаар урьдчилан
тодорхойлж, бүх үйлчилгээний нэгжийн зардлыг
100 хувийн харьцаагаар хуваарилдаг.
Çàñâàðûí õýñýã íü Õàðóóëûí õýñãýýñýý íèéò çàðäëûíõ íü 30
õóâèéã àâäàã áà Õàðóóëûí õýñýã íü çàñâàðûí õýëòñýýñ íèéò
çàðäëûíõ íü 20 õóâèéã àâäàã áîë íèéò çàðäàë íü
Çàñâàð–Ó,Õàðóóë–Õãýâýë
 Y = 36300 + 30X
 X = 20000 + 20Y Ýíä Õ – ûã îðëóóëáàë
 Y = 36300 + 30(20000 + 20Y)
 Y = 36300 + 6000 + 0.06Y
 0.94Y = 42300 Y = 45000 îðëóóëáàë
 X = 20000 + 0.20 * 45000 = 29000
АЛГЕБРИЙН АРГА
Õóâààðèë
àëòûí
ºìíºõ ¯ÍÇ
Íèéò
¯éëäâýðëýëèéí ¯éëчèëãýýíèé
Õýðчèõ Óãñðàõ Çàñâàð Õàðóóë
196300 60000 80000 36300 20000
Õóâààðèë
àëò:
Çàñâàð
18000 18000
(45000*
)
9000
Õàðóóë 5800 14500 8700
(29000*
)
¯ÍÇ-ûí
ä¿í
196300 83800 112900
ҮЙЛДВЭРЛЭЛИЙН НЭМЭГДЭЛ ЗАРДЛЫГ
ӨРТӨГТ ШИНГЭЭХ НЬ
 Үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлыг өртөгт шингээх
үндсэн гурван арга байдаг.
I. Гүйцэтгэлээр гарсан дүнгээр нь өртөгт шингээх
арга (Гүйцэтгэлийн зардлаар өртөг тооцох
системийн үед)
II. Урьдчилан тогтоосон нормоор өртөгт шингээх
арга (Холимог өртгийн системийн үед)
III. Стандарт хэмжээгээр өртөгт шингээх арга
(Стандарт өртгийн системийн үед)
Гүйцэтгэлээр гарсан дүнгээр нь
өртөгт шингээх арга
 Уг аргын үед үйлдвэрлэлийн нэгж нэг бүрээр нээгдсэн
туслах дэвтрийн ҮНЗ дансдын дебетэд хэсэгчлэн
хуваарилалтын үр дүнд хуримтлагдсан гүйцэтгэлийн
зардлуудын нийт дүнгээр уг дансдын кредитээс
үйлдвэрлэлийн нэгж бүрээр нээгдсэн ДҮ дансдын
дебетэд бичиж өртөгт шингээдэг.
 Үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлыг гүйцэтгэлээр гарсан
дүнгээр нь өртөгт шингээх аргын үед бэлэн болсон
бүтээгдэхүүний өртгийг зөвхөн сарын эсвэл тайлант
хугацааны эцэст тодорхойлох боломжтой байдаг.
Урьдчилан тогтоосон нормоор
өртөгт шингээх арга
 Нийт үйлдвэрлэлийн бодит нэмэгдэл зардлыг бүртгэлийн
хугацааны эцэс болтол бид мэдэж чаддаггүй. Гэвч зардлын
талаархи мэдээлэл тухайн тайлангийн хугацаанд хэрэгцээтэй
байдаг
 Ийм учраас ихэнх компаниуд бүтээгдэхүүн ажил
үйлчилгээнийхээ ашигт байдлыг тодорхойлох ба үнэ
зохиоход ашиглах зорилгоор урьдчилан нэмэгдэл зардлын
түвшинг тооцоолдог. Урьдчилан тодорхойлсон нэмэгдэл
зардлын түвшинг тооцохдоо дараах үе шатыг хэрэгжүүлэх
шаардлагатай. Үүнд:
1) Үйл ажиллагааны хэмжүүрийг солих: Үйл
ажиллагааны хэмжүүрийг солиход үйлдвэрлэлийн
процесс дэх бүтээгдэхүүн ажил үйлчилгээнд шаардагдаж
буй үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлыг ашиглана.
2) Үйл ажиллагааны түвшинг тооцоолох: Хэмжүүрийг
солихын тулд хүлээгдэж буй үйл ажиллагааны түвшинг
тооцоолно.
3) Нийт нэмэгдэл зардлыг тооцоолох: Тухайн хугацааны
нийт үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлыг тооцоолно. Нийт
хувьсах болон тогтмол үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлыг
ялган тооцоолсноор удирдлагад зардлын төрөл зүйл тус
бүрийн хувийн жинг олоход тусална.
 Түвшин ба түвшингүүдийг тооцоолох: Урьдчилан
тодорхойлогдсон нэмэгдэл зардлыг тооцоолохдоо нийт
нэмэгдэл зардлыг үйл ажиллагааны хэмжүүртээ
хуваана.
 Энэ гаргаж ирсэн түвшингээ бүтээгдэхүүн ажил
үйлчилгээ рүү зардлыг хуваарилан тооцоход ашиглана.
Зардлын бүртгэл Лекц 8,9
Үйл ажиллагааны түвшин сонголт.
 Онолын хүчин чадал - Энэ нь ямар ч тасалдалгүйгээр бүрэн
хурдцаар ажиллаж бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх хүчин чадал юм.
 Практикийн хүчин чадал – Онолын хүчин чадлыг
практиктийн хүчин чадалд хүргэх хорогдуулалт нь голдуу 15
– 25 хувиар тооцогдох ба ингэснээр практикийн хүчин чадал
нь 75 – 85 хувь байна.
 Ердийн хүчин чадал – Энэ нь урт хугацааны ойлголт бөгөөд
үйлдвэрлэлийн хэмжээг барилга байшин, тоног
төхөөрөмжийн ашиглалт, зах зээл дээрхи ажиллах хүчний
эрэлт зэргийг харгалзуулан тогтоодог.
Хүлээгдэж буй бодит хүчин чадал – Энэ нь
богино хугацааны ойлголт бөгөөд ирэх жилийн
хүчин чадлын ашиглалтыг удирдлагаас тооцоолж
гаргасан таамаглал юм.
Урьдчилан тодорхойлсон нэмэгдэл зардлын
түвшин нь 2 гол үүрэгтэй.
 ҮНЗ-ыг цаг хугацаанд нь бүртгэх боломж
олгодог
 ҮНЗ-ыг дамжлага болон захиалгуудад
хуваарилах боломжтой
Тооцоолсон нэмэгдэл зардлын тухай
 Тооцоолсон болон бодит нэмэгдэл зардлыг сарын
эцэст юмуу эсвэл жилийн эцэст шинжилдэг. Ингэж
шинжилснээр зардлын хэлбэлзэл ба ашиглаагүй хүчин
чадлын хэлбэлзлийг тооцоолж олдог.
 Тооцсон болон бодит нэмэгдэл зардал нь тус тусдаа
дансдад тусгагддаг учраас тооцсон үйлдвэрлэлийн
нэмэгдэл зардал гэдэг данс хэрэглэдэг.
 Гэхдээ зарим компаниуд ҮНЗ-ын хяналт дансыг шууд
дуусаагүй үйлдвэрлэлтэй харьцуулж кредитлэдэг.
Илүү эсвэл дутуу тооцсон
үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардал
 “Үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлын хяналт” дансны
дебетэд тайлангийн хугацаанд бий болсон бодит
нэмэгдэл зардлыг тусгадаг бол кредитэд нь тооцсон
ҮНЗ-ыг тусгадаг.
 Энэ дансны дебет, кредит тэнцүү байх нь ховор, дебет
кредитийн аль нэг тал нь үлдэгдэлтэй гардаг. Дебетийн
үлдэгдэл нь нэмэлт зардал дутуу тооцсоныг, кредитийн
үлдэгдэл нь илүү тооцсоныг илэрхийлнэ.
ҮНЗ-ын хэлбэлзлийн шинжилгээ
 Урьдчилан тогтоосон нормоор өртөгт шингээх
аргын үед үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлуудын
гүйцэтгэлээр гарсан дүнгүүдийг өртөгт тооцогдсон
дүнгүүдтэй зэрэгцүүлж, үүссэн зөрүү хэлбэлзлийг
нөлөөлсөн хүчин зүйлсээр нь шинжлэн үзэж,
гүйцэтгэлийн үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардалд
хяналт тавьдаг.
ҮНЗ-ын хэлбэлзлийг:
 Зарцуулалтын хэлбэлзэл
 Ашиглагдаагүй хүчин чадлын хэлбэлзэл гэсэн 2 зөрүүгээр
тооцоолж олдог.
Зарцуулалтын хэлбэлзэл - Энэ нь хувьсах ҮНЗ-ын
хэлбэлзэл юм.
 Гүйц гарвал зохих ҮНЗ = Гүйц гарсан суурь үз-т х
Хувьсах ҮНЗнорм + Төсөвлөгдсөн нийт тогтмол ҮНЗ
 Зарцуулалтын хэлбэлзэл нь үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл
зардлын гүйцэтгэлээр бодит гарсан дүн болон
гүйцэтгэлээр гарвал зохих дүнгүүдийн зөрүү тул
үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлын бодит хэмнэлт,
хэтрэлтийн хэмжээг харуулдаг.
 Зарцуулалтын хэлбэлзэл нь сөрөг дүнтэй гарвал
түүнийг тааламжтай хэлбэлзэл, эерэг гарвал
тааламжгүй хэлбэлзэл гэнэ.
 Ашиглагдаагүй хүчин чадлын хэлбэлзэл: Энэ нь
тогтмол үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлын хэлбэлзэл
юм.
 АХЧХэл = Гүйцэтгэлээр гарвал зохих төсөвт ҮНЗ –
өртөгт тооцогдсон ҮНЗ
 Өртөгт тооцогдсон ҮНЗ = Гүйцэтгэлээр гарсан суурь
үзүүлэлт * ҮНЗнорм
 Ашиглагдаагүй хүчин чадлын хэлбэлзэл нь
гүйцэтгэлээр ашигласан хүчин чадал болон
ашиглахаар төлөвлөж байсан хүчин чадлуудын
хоорондын зөрүүгээс үүсдэг..
 Үйлдвэр гүйцэтгэлээр төлөвлөсөн хүчин чадалдаа хүрч
ажиллаж, төлөвлөсөн хэмжээний бүтээгдэхүүнийг
үйлдвэрлэж чадаагүй үед энэ хэлбэлзэл эерэг гарах бөгөөд
тааламжгүй хэлбэлзэл гэнэ. Харин гүйцэтгэлээр
төлөвлөсөн хүчин чадлаасаа илүү ажилласан үед хэлбэлзэл
нь сөрөг гарах бөгөөд тааламжтай хэлбэлзэл гэдэг.
 Нийт хэлбэлзэл. Үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлын нийт
хэлбэлзэл нь зарцуулалтын хэлбэлзэл болон ашиглагдаагүй
хүчин чадлын хэлбэлзлийн нийлбэртэй тэнцүү болно.
 ҮНЗ-ын нийт хэлбэлзэл = Гүйцэтгэлээр гарсан бодит
ҮНЗ – Өртөгт тооцогдсон ҮНЗ = Зарц хэл + АХЧХэл

 Илүү эсвэл дутуу тооцсон нэмэгдэл зардлын хэлбэлзлийг
ашиглаагүй хүчин чадлын болон зарцуулалтын хэлбэлзэл
гэж ялгаж тооцдог боловч дансанд тусгахдаа нэгтгэн
санхүүгийн жилийн эцэст:
 А. Тухайн үеийн зардалд шингээх эсвэл
 Б.Борлуулсан бүтээгдэхүүний өөрийн өртөгт шингээж
хуваарилдаг.
 Илүү эсвэл дутуу тооцсон нэмэгдэл зардлыг
үйлдвэрлэлийн гүйцэтгэх үүрэгтэй холбоотой гэж үзвэл
борлуулсан бүтээгдэхүүний өөрийн өртөг руу, тийм биш
бол Орлогын нэгдсэн данс руу хаадаг.
Ашигласан материал
1. А. Еркеш, О.Нүржигмаа “Нягтлан бодох бүртгэл” УБ
хот 2008 он
2. Ц. Баянмөнх “Зардал, удирдлагын нягтлан бодох
бүртгэл” (нэгдүгээр дэвтэр) УБ хот 2005 он
3. Г. Алтанзаяа, Г. Мөнхзул “Зардлын бүртгэл” УБ хот
2001 он
4. Н. Агваан “Нягтлан бодох бүртгэл” УБ хот 2004 он
5. Асри Хаммер “Зардлын нягтлан бодох бүртгэл” УБ
хот 2000 он
6. Barfield Raiborn Kinney “Cost accounting” 1998 year

More Related Content

What's hot

Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 6 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс  хичээл 6 ШИДСНягтлан бодох бүртгэлийн үндэс  хичээл 6 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 6 ШИДС
Chuluun Zulaa
 
Мөнгөн гүйлгээний тайлангийн шинжилгээ
Мөнгөн гүйлгээний тайлангийн шинжилгээМөнгөн гүйлгээний тайлангийн шинжилгээ
Мөнгөн гүйлгээний тайлангийн шинжилгээ
Byambadrj Myagmar
 
Batjargal orlogo huleen zuwshuurult орлого хүлээн зөвшөөрөлт
Batjargal orlogo huleen zuwshuurult орлого хүлээн зөвшөөрөлтBatjargal orlogo huleen zuwshuurult орлого хүлээн зөвшөөрөлт
Batjargal orlogo huleen zuwshuurult орлого хүлээн зөвшөөрөлт
Bachkana Enhbat
 
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 11 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс  хичээл 11 ШИДС Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс  хичээл 11 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 11 ШИДС
Chuluun Zulaa
 
өртгийн систем, өртөг тооцох аргууд
өртгийн систем, өртөг тооцох аргуудөртгийн систем, өртөг тооцох аргууд
өртгийн систем, өртөг тооцох аргууд
Enebish Vandandulam
 
СТОУС 10 НЭГТГЭСЭН САНХҮҮГИЙН ТАЙЛАН
СТОУС 10 НЭГТГЭСЭН САНХҮҮГИЙН ТАЙЛАНСТОУС 10 НЭГТГЭСЭН САНХҮҮГИЙН ТАЙЛАН
СТОУС 10 НЭГТГЭСЭН САНХҮҮГИЙН ТАЙЛАН
Enebish Vandandulam
 
RMON304
RMON304RMON304
Бүлэг6
Бүлэг6Бүлэг6
Бүлэг6
Burnee Oogii
 
Lecture №1.2.3.4
Lecture №1.2.3.4Lecture №1.2.3.4
Lecture №1.2.3.4
ariunubu
 
СТОУС 16:Түрээс
СТОУС 16:ТүрээсСТОУС 16:Түрээс
СТОУС 16:Түрээс
Enebish Vandandulam
 
Зардлын бүртгэл Лекц 2
Зардлын бүртгэл Лекц 2Зардлын бүртгэл Лекц 2
Зардлын бүртгэл Лекц 2
Bbujee
 
Lecture 5,6
Lecture 5,6Lecture 5,6
Lecture 5,6
Bbujee
 
Lecture 11,12
Lecture 11,12Lecture 11,12
Lecture 11,12
Bbujee
 
Зардлын бүртгэл Лекц 5,6
Зардлын бүртгэл Лекц 5,6Зардлын бүртгэл Лекц 5,6
Зардлын бүртгэл Лекц 5,6
Bbujee
 
Lekts 5 tulburiin chadwar [repaired]
Lekts 5 tulburiin chadwar [repaired]Lekts 5 tulburiin chadwar [repaired]
Lekts 5 tulburiin chadwar [repaired]
Byambadrj Myagmar
 
зардал өртгийн тухай ойлголт
зардал өртгийн тухай ойлголтзардал өртгийн тухай ойлголт
зардал өртгийн тухай ойлголт
Enebish Vandandulam
 
Бүлэг4
Бүлэг4Бүлэг4
Бүлэг4
Burnee Oogii
 
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 10 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл  10 ШИДС Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл  10 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 10 ШИДС
Chuluun Zulaa
 

What's hot (20)

Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 6 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс  хичээл 6 ШИДСНягтлан бодох бүртгэлийн үндэс  хичээл 6 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 6 ШИДС
 
Мөнгөн гүйлгээний тайлангийн шинжилгээ
Мөнгөн гүйлгээний тайлангийн шинжилгээМөнгөн гүйлгээний тайлангийн шинжилгээ
Мөнгөн гүйлгээний тайлангийн шинжилгээ
 
Batjargal orlogo huleen zuwshuurult орлого хүлээн зөвшөөрөлт
Batjargal orlogo huleen zuwshuurult орлого хүлээн зөвшөөрөлтBatjargal orlogo huleen zuwshuurult орлого хүлээн зөвшөөрөлт
Batjargal orlogo huleen zuwshuurult орлого хүлээн зөвшөөрөлт
 
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 11 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс  хичээл 11 ШИДС Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс  хичээл 11 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 11 ШИДС
 
өртгийн систем, өртөг тооцох аргууд
өртгийн систем, өртөг тооцох аргуудөртгийн систем, өртөг тооцох аргууд
өртгийн систем, өртөг тооцох аргууд
 
СТОУС 10 НЭГТГЭСЭН САНХҮҮГИЙН ТАЙЛАН
СТОУС 10 НЭГТГЭСЭН САНХҮҮГИЙН ТАЙЛАНСТОУС 10 НЭГТГЭСЭН САНХҮҮГИЙН ТАЙЛАН
СТОУС 10 НЭГТГЭСЭН САНХҮҮГИЙН ТАЙЛАН
 
RMON304
RMON304RMON304
RMON304
 
Бүлэг6
Бүлэг6Бүлэг6
Бүлэг6
 
лекц 4
лекц 4лекц 4
лекц 4
 
лекц 2
лекц 2лекц 2
лекц 2
 
Lecture №1.2.3.4
Lecture №1.2.3.4Lecture №1.2.3.4
Lecture №1.2.3.4
 
СТОУС 16:Түрээс
СТОУС 16:ТүрээсСТОУС 16:Түрээс
СТОУС 16:Түрээс
 
Зардлын бүртгэл Лекц 2
Зардлын бүртгэл Лекц 2Зардлын бүртгэл Лекц 2
Зардлын бүртгэл Лекц 2
 
Lecture 5,6
Lecture 5,6Lecture 5,6
Lecture 5,6
 
Lecture 11,12
Lecture 11,12Lecture 11,12
Lecture 11,12
 
Зардлын бүртгэл Лекц 5,6
Зардлын бүртгэл Лекц 5,6Зардлын бүртгэл Лекц 5,6
Зардлын бүртгэл Лекц 5,6
 
Lekts 5 tulburiin chadwar [repaired]
Lekts 5 tulburiin chadwar [repaired]Lekts 5 tulburiin chadwar [repaired]
Lekts 5 tulburiin chadwar [repaired]
 
зардал өртгийн тухай ойлголт
зардал өртгийн тухай ойлголтзардал өртгийн тухай ойлголт
зардал өртгийн тухай ойлголт
 
Бүлэг4
Бүлэг4Бүлэг4
Бүлэг4
 
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 10 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл  10 ШИДС Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл  10 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 10 ШИДС
 

Similar to Зардлын бүртгэл Лекц 8,9

Lecture 8,9
Lecture 8,9Lecture 8,9
Lecture 8,9
Bbujee
 
cmg
cmgcmg
Uyan hatan tosov
Uyan hatan tosovUyan hatan tosov
Uyan hatan tosov
BolorchimegBatburen
 
Зардлын бүртгэл Лекц 4
Зардлын бүртгэл Лекц 4Зардлын бүртгэл Лекц 4
Зардлын бүртгэл Лекц 4
Bbujee
 
Lecture 2
Lecture 2Lecture 2
Lecture 2
Bbujee
 
Зардлын бүртгэл Лекц 15, 16
Зардлын бүртгэл Лекц 15, 16Зардлын бүртгэл Лекц 15, 16
Зардлын бүртгэл Лекц 15, 16
Bbujee
 
ҮНЗ
ҮНЗҮНЗ
зардлын ангилал, зардлын динамик шинжилгээ
зардлын ангилал, зардлын динамик шинжилгээзардлын ангилал, зардлын динамик шинжилгээ
зардлын ангилал, зардлын динамик шинжилгээ
Enebish Vandandulam
 
стандарт өртгийн бүртгэл
стандарт өртгийн бүртгэлстандарт өртгийн бүртгэл
стандарт өртгийн бүртгэл
Enebish Vandandulam
 
Lecture 4
Lecture 4Lecture 4
Lecture 4
Bbujee
 
Зардлын бүртгэл Лекц 7
Зардлын бүртгэл Лекц 7Зардлын бүртгэл Лекц 7
Зардлын бүртгэл Лекц 7
Bbujee
 
Зардлын бүртгэл Лекц 11,12
Зардлын бүртгэл Лекц 11,12Зардлын бүртгэл Лекц 11,12
Зардлын бүртгэл Лекц 11,12
Bbujee
 
Udirtgal hicheel lecture 1
Udirtgal hicheel lecture 1Udirtgal hicheel lecture 1
Udirtgal hicheel lecture 1
Bbujee
 
Udirtgal hicheel lecture 1
Udirtgal hicheel lecture 1Udirtgal hicheel lecture 1
Udirtgal hicheel lecture 1
Bbujee
 
Udirtgal hicheel lecture 1
Udirtgal hicheel lecture 1Udirtgal hicheel lecture 1
Udirtgal hicheel lecture 1
Bbujee
 
Chap001 ¦ч¦-tа¦+¦¬tл¦- ¦-tпtаt⦦tн¦¬¦¬¦¦¦- tвtгtе¦-¦¦ ¦-¦¦¦¬¦¦¦-¦¬tв
Chap001 ¦ч¦-tа¦+¦¬tл¦- ¦-tпtаt⦦tн¦¬¦¬¦¦¦- tвtгtе¦-¦¦ ¦-¦¦¦¬¦¦¦-¦¬tвChap001 ¦ч¦-tа¦+¦¬tл¦- ¦-tпtаt⦦tн¦¬¦¬¦¦¦- tвtгtе¦-¦¦ ¦-¦¦¦¬¦¦¦-¦¬tв
Chap001 ¦ч¦-tа¦+¦¬tл¦- ¦-tпtаt⦦tн¦¬¦¬¦¦¦- tвtгtе¦-¦¦ ¦-¦¦¦¬¦¦¦-¦¬tв
zulaat
 

Similar to Зардлын бүртгэл Лекц 8,9 (20)

Lecture 8,9
Lecture 8,9Lecture 8,9
Lecture 8,9
 
cmg
cmgcmg
cmg
 
Uyan hatan tosov
Uyan hatan tosovUyan hatan tosov
Uyan hatan tosov
 
Зардлын бүртгэл Лекц 4
Зардлын бүртгэл Лекц 4Зардлын бүртгэл Лекц 4
Зардлын бүртгэл Лекц 4
 
Lecture 2
Lecture 2Lecture 2
Lecture 2
 
зардал
зардалзардал
зардал
 
Зардлын бүртгэл Лекц 15, 16
Зардлын бүртгэл Лекц 15, 16Зардлын бүртгэл Лекц 15, 16
Зардлын бүртгэл Лекц 15, 16
 
ҮНЗ
ҮНЗҮНЗ
ҮНЗ
 
Lesson#1
Lesson#1Lesson#1
Lesson#1
 
зардлын ангилал, зардлын динамик шинжилгээ
зардлын ангилал, зардлын динамик шинжилгээзардлын ангилал, зардлын динамик шинжилгээ
зардлын ангилал, зардлын динамик шинжилгээ
 
стандарт өртгийн бүртгэл
стандарт өртгийн бүртгэлстандарт өртгийн бүртгэл
стандарт өртгийн бүртгэл
 
Lecture 4
Lecture 4Lecture 4
Lecture 4
 
Зардлын бүртгэл Лекц 7
Зардлын бүртгэл Лекц 7Зардлын бүртгэл Лекц 7
Зардлын бүртгэл Лекц 7
 
Зардлын бүртгэл Лекц 11,12
Зардлын бүртгэл Лекц 11,12Зардлын бүртгэл Лекц 11,12
Зардлын бүртгэл Лекц 11,12
 
лекц 2
лекц 2лекц 2
лекц 2
 
Amraagiin zardal
Amraagiin  zardalAmraagiin  zardal
Amraagiin zardal
 
Udirtgal hicheel lecture 1
Udirtgal hicheel lecture 1Udirtgal hicheel lecture 1
Udirtgal hicheel lecture 1
 
Udirtgal hicheel lecture 1
Udirtgal hicheel lecture 1Udirtgal hicheel lecture 1
Udirtgal hicheel lecture 1
 
Udirtgal hicheel lecture 1
Udirtgal hicheel lecture 1Udirtgal hicheel lecture 1
Udirtgal hicheel lecture 1
 
Chap001 ¦ч¦-tа¦+¦¬tл¦- ¦-tпtаt⦦tн¦¬¦¬¦¦¦- tвtгtе¦-¦¦ ¦-¦¦¦¬¦¦¦-¦¬tв
Chap001 ¦ч¦-tа¦+¦¬tл¦- ¦-tпtаt⦦tн¦¬¦¬¦¦¦- tвtгtе¦-¦¦ ¦-¦¦¦¬¦¦¦-¦¬tвChap001 ¦ч¦-tа¦+¦¬tл¦- ¦-tпtаt⦦tн¦¬¦¬¦¦¦- tвtгtе¦-¦¦ ¦-¦¦¦¬¦¦¦-¦¬tв
Chap001 ¦ч¦-tа¦+¦¬tл¦- ¦-tпtаt⦦tн¦¬¦¬¦¦¦- tвtгtе¦-¦¦ ¦-¦¦¦¬¦¦¦-¦¬tв
 

More from Bbujee

NBB Lecture 9
NBB Lecture 9NBB Lecture 9
NBB Lecture 9
Bbujee
 
NBB Lecture 10
NBB Lecture 10NBB Lecture 10
NBB Lecture 10
Bbujee
 
NBB Lecture 11
NBB Lecture 11NBB Lecture 11
NBB Lecture 11
Bbujee
 
NBB Lecture 12
NBB Lecture 12NBB Lecture 12
NBB Lecture 12
Bbujee
 
NBB Lecture 13
NBB Lecture 13NBB Lecture 13
NBB Lecture 13
Bbujee
 
NBB Lecture 14
NBB Lecture 14NBB Lecture 14
NBB Lecture 14
Bbujee
 
NBB Lecture 15
NBB Lecture 15NBB Lecture 15
NBB Lecture 15
Bbujee
 
Зардлын бүртгэл тест
Зардлын бүртгэл тестЗардлын бүртгэл тест
Зардлын бүртгэл тест
Bbujee
 
Зардлын бүртгэл Лекц 13. 14
Зардлын бүртгэл Лекц 13. 14Зардлын бүртгэл Лекц 13. 14
Зардлын бүртгэл Лекц 13. 14
Bbujee
 
Financial management lecture 6
Financial management lecture 6Financial management lecture 6
Financial management lecture 6
Bbujee
 
Financial management lecture 14, 15
Financial management lecture 14, 15Financial management lecture 14, 15
Financial management lecture 14, 15
Bbujee
 
Financial management lecture 12, 13
Financial management lecture 12, 13Financial management lecture 12, 13
Financial management lecture 12, 13
Bbujee
 
Financial management lecture 11
Financial management lecture 11Financial management lecture 11
Financial management lecture 11
Bbujee
 
Financial management lecture 9, 10
Financial management lecture 9, 10Financial management lecture 9, 10
Financial management lecture 9, 10
Bbujee
 
Financial management lecture 8
Financial management lecture 8Financial management lecture 8
Financial management lecture 8
Bbujee
 
Financial management lecture 7
Financial management lecture 7Financial management lecture 7
Financial management lecture 7
Bbujee
 
Financial management lecture 5
Financial management lecture 5Financial management lecture 5
Financial management lecture 5
Bbujee
 
Financial management lecture 4
Financial management lecture 4Financial management lecture 4
Financial management lecture 4
Bbujee
 
Financial management lecture 3
Financial management lecture 3Financial management lecture 3
Financial management lecture 3
Bbujee
 
Зардлын бүртгэл Лекц 10
Зардлын бүртгэл Лекц 10Зардлын бүртгэл Лекц 10
Зардлын бүртгэл Лекц 10
Bbujee
 

More from Bbujee (20)

NBB Lecture 9
NBB Lecture 9NBB Lecture 9
NBB Lecture 9
 
NBB Lecture 10
NBB Lecture 10NBB Lecture 10
NBB Lecture 10
 
NBB Lecture 11
NBB Lecture 11NBB Lecture 11
NBB Lecture 11
 
NBB Lecture 12
NBB Lecture 12NBB Lecture 12
NBB Lecture 12
 
NBB Lecture 13
NBB Lecture 13NBB Lecture 13
NBB Lecture 13
 
NBB Lecture 14
NBB Lecture 14NBB Lecture 14
NBB Lecture 14
 
NBB Lecture 15
NBB Lecture 15NBB Lecture 15
NBB Lecture 15
 
Зардлын бүртгэл тест
Зардлын бүртгэл тестЗардлын бүртгэл тест
Зардлын бүртгэл тест
 
Зардлын бүртгэл Лекц 13. 14
Зардлын бүртгэл Лекц 13. 14Зардлын бүртгэл Лекц 13. 14
Зардлын бүртгэл Лекц 13. 14
 
Financial management lecture 6
Financial management lecture 6Financial management lecture 6
Financial management lecture 6
 
Financial management lecture 14, 15
Financial management lecture 14, 15Financial management lecture 14, 15
Financial management lecture 14, 15
 
Financial management lecture 12, 13
Financial management lecture 12, 13Financial management lecture 12, 13
Financial management lecture 12, 13
 
Financial management lecture 11
Financial management lecture 11Financial management lecture 11
Financial management lecture 11
 
Financial management lecture 9, 10
Financial management lecture 9, 10Financial management lecture 9, 10
Financial management lecture 9, 10
 
Financial management lecture 8
Financial management lecture 8Financial management lecture 8
Financial management lecture 8
 
Financial management lecture 7
Financial management lecture 7Financial management lecture 7
Financial management lecture 7
 
Financial management lecture 5
Financial management lecture 5Financial management lecture 5
Financial management lecture 5
 
Financial management lecture 4
Financial management lecture 4Financial management lecture 4
Financial management lecture 4
 
Financial management lecture 3
Financial management lecture 3Financial management lecture 3
Financial management lecture 3
 
Зардлын бүртгэл Лекц 10
Зардлын бүртгэл Лекц 10Зардлын бүртгэл Лекц 10
Зардлын бүртгэл Лекц 10
 

Зардлын бүртгэл Лекц 8,9

  • 1. Лекц 8-9 ҮНЗ-ын бүртгэл, хяналт Хичээлийн индекс: BA 352 Хичээлийн кредит: 3 кр Олон Улсын Улаанбаатарын Их Сургууль Бизнес менежментийн тэнхим
  • 2. СЭДВИЙН АГУУЛГА  ҮНЗ-ын тухай ойлголт, шинж чанар  ҮНЗ-ын хэсэгчлэн хуваарилалт  Үйлчилгээний нэгжийн зардлыг хуваарилах аргууд  Урьдчилан тооцоологдсон нэмэгдэл зардлын түвшинг ашиглах нь  Хүчин чадлын төрлүүд  Тооцоолсон нэмэгдэл зардлын тухай  ҮНЗ-ын хэлбэлзлийн шинжилгээ
  • 3. ҮНЗ-ын тухай ойлголт, шинж чанар  Үйлдвэрлэлээс гарсан эцсийн бүтээгдэхүүнд шууд хамаарагдахгүй боловч үйлдвэрлэлийн үйл ажиллагаанд зарцуулагдсан бусад зардлуудыг үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардал гэнэ.  ҮНЗ –ийг практикт янз бүрээр нэрлэдэг, тухайлбал нэмэлт зардал, шууд бус зардал, үйлдвэрлэлийн шууд бус зардал, үйлдвэрлэлийн хавсарга зардал гэх мэт.
  • 4. Үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлууд нь дараах онцлог шинж чанаруудтай.  Шууд материалын зардал, шууд хөдөлмөрийн зардлыг бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэгдэх тухай бүрд түүний өртөгт шууд шингээх боломжтой байдаг бол ихэнх төрлийн үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлууд нь сар эсвэл тайлант хугацааны эцэс хүртэл тухайн бүтээгдэхүүний өртөгт хичнээн хэмжээгээр шингэх нь тодорхой бус байдаг.  Зарим төрлийн үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлууд нь зөвхөн нэг зардлын төвтэй бус хэд хэдэн зардлын төвтэй холбоотойгоор бөөн дүнгээр гардаг.  ҮНЗ – ууд нь хувьсах, тогтмол, хэсэгчлэн хувьсах шинжтэй зардлуудаас бүрдэнэ.
  • 5. Үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлын хэсэгчлэн хуваарилалт  Байгууллагын тухайн нэгж хэсэг, цех, тасаг, сегмент буюу зардлын төвийн үйл ажиллагаатай шууд холбоотойгоор гардаг бөгөөд түүнд шууд хуваарилах боломжтой зардлуудыг тасгийн буюу сегментийн шууд зардал, харин хэд хэдэн цех тасаг, сегмент буюу зардлын төвүүдийн үйл ажиллагаатай холбоотойгоор гардаг бөгөөд зардлын төвүүдэд хийсвэр сууриар хуваарилагддаг зардлуудыг тасгийн буюу сегментийн шууд бус зардал гэдэг.
  • 6.  Мөн үйлдвэрлэлийн цех тасгуудыг дотор нь:  Үйлдвэрлэлийн нэгж  Үйлчилгээний нэгж гэж 2 ангилдаг.  Үйлчилгээний нэгжид хуримтлагдсан зардлууд нь үйлдвэрлэлийн нэгжүүдийн ҮНЗ болдог.  Бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэл нь зөвхөн үйлдвэрлэлийн нэгжүүдээр дамжин явагдах тул бүх ҮНЗ-уудыг үйлдвэрлэлийн нэгжүүдэд хэсэгчлэн хуваарилах шаардлагатай болдог.
  • 7.  Үйлчилгээний нэгжүүд нь үйлдвэрлэлийн үйл ажиллагааг хэвийн явуулахад зайлшгүй оролцдог нэгжүүд тул тэдгээрт хуримтлагдсан зардлууд нь үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардал болж бүтээгдэхүүний өртөгт шингэх ёстой.  Гэтэл үйлчилгээний нэгжүүд нь өөрөө бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэдэггүй тул хуримтлагдсан зардлуудыг нь үйлчилгээ авсан үйлдвэрлэлийн нэгжүүдэд хэсэгчлэн хуваарилж, тэдгээрээр дамжуулан бүтээгдэхүүний өртөгт шингээх шаардлагатай болдог.
  • 8.  Үйлчилгээний нэгжүүд нь өөр хоорондоо үйлчилгээ үзүүлдэггүй тохиолдолд тэдгээрийн зардлыг суурь үзүүлэлтийн тусламжтайгаар үйлдвэрлэлийн нэгжүүдэд шууд хуваарилж болдог.  Харин үйлчилгээний нэгжүүд нь өөр хоорондоо үйлчилгээ үзүүлдэг тохиолдолд тэдгээрийн зардлыг үйлдвэрлэлийн нэгжүүдэд бүрэн хуваарилахад бэрхшээлтэй болдог бөгөөд дараах аргуудын тусламжтайгаар хуваарилдаг.
  • 9.  1.Үйлчилгээний дамжлагын зардлыг үйлдвэрлэлийн дамжлагад шууд хуваарилах арга – Шууд арга  2.Үйлчилгээний дамжлагын зардлыг үйлдвэрлэлийн болон бусад үйлчилгээний дамжлагуудад хуваарилах арга – Шаталсан арга  3. Алгебрийн арга  ШУУД АРГА. Энэ арга нь үйлчилгээний хэсгүүдийн зардлыг зөвхөн үйлдвэрлэлийн дамжлагуудад хуваарилдаг. Энэ хялбар арга боловч хуваарилалтыг яг нарийн хийж чаддаггүй сул талтай. Учир нь үйлчилгээний нэг хэсэг нь нөгөө хэсэгтээ үйлчилгээ үзүүлдэггүй гэсэн нөхцлийг шаарддаг.
  • 10. Õýñýã äàìæëàãà Хóâààðèëàõàà ñ ºìíºõ ¯ÍÇ ¯éëчèëãýýíèé íýãæýýñ ¿ç¿¿ëñýí ¿éëчèëãýýíèé õóâü Çàñâàð Õàðóóë ¯éëäâýðëýëèéí Õýðчèõ 60000 40% 20% Óãñðàõ 80000 40% 50% ¯éëчèëãýýíèé: Çàñâàð 36300 - 30% Õàðóóë 20000 20% - Íèéò 196300 100% 100%
  • 11. ШУУД АРГА: 40/80 – ûã Õýð÷èõýä, 40/80-ûã Óãñðàõàä, 20/70-ûã Õýð÷èõýä, 50/70-ûã Óãñðàõàä хуваарилна. хóâààðèë àõûí ºìíºõ ¯ÍÇ ¯ÍÇ-ûí ä¿í ¯éëäâýðëýëèéí ¯éëчèëãýýíèé Õýðчèõ Óãñðàõ Çàñâàð Õàðóóë 196300 60000 80000 36300 20000 Õóâààðèë àëò: 18150 18150 (36300 ) (20000 ) Çàñâàð Õàðóóë 5714 14288 - (20000 ) ¯ÍÇ-ûí ä¿í 196300 83864 112436
  • 12. ШАТАЛСАН АРГА.  Уг аргын үед эхлээд аль үйлчилгээний нэгжийн зардлыг хуваарилах дарааллыг тогтооно. Нэгэнт зардал нь хуваарилагдсан үйлчилгээний нэгжид дараагийн зардлыг нь хуваарилах үйлчилгээний нэгжээс үйлчилгээ үзүүлсэн байсан ч зардал хуваарилахгүй.  Олон нэгж хэсгүүдэд үйлчилгээ үзүүлж, цөөн нэгжээс үйлчилгээ авдаг үйлчилгээний нэгжийн зардлыг эхэлж хуваарилна. Хэрвээ энэ шалгуурыг тогтоох боломжгүй бол аль өндөр зардалтай үйлчилгээний нэгжийн зардлыг эхэлж хуваарилна.
  • 13. ШАТАЛСАН АРГА. 40/100 íü Õýð÷èõýä, 40/100 íü Óãñðàõàä, 20/100 íü Õàðóóëä 20/70 íü Õýð÷èõýä, 50/70 íü Óãñðàõàä ¯éëäâýðëýëèéí ¯éëчèëãýýíèé Õýðчèõ Óãñðàõ Çàñâàð Õàðóóë Õóâààðèë àõûí ºìíºõ ¯ÍÇ 196300 60000 80000 36300 20000 Õóâààðèë àëò: Çàñâàð 14520 14520 (36300 ) 7260 Õàðóóë 7789 19471 - (27260 ) ¯ÍÇ-ûí ä¿í 196300 82309 113991
  • 14.  АЛГЕБРИЙН АРГА. Үйлчилгээний нэгжүүд бие биедээ үйлчилгээ үзүүлдэг үед өмнөх 2 арга нь зарим үйлчилгээ үзүүлдэг нэгжид бүрэн хуваарилагддаггүй дутагдалтай. Энэ дутагдлыг алгебрийн арга арилгадаг.  Алгебрийн аргаар үйлчилгээний нэгж тус бүрийн хуваарилагдах зардлын хэмжээг шугаман тэгшитгэлийн тусламжтайгаар урьдчилан тодорхойлж, бүх үйлчилгээний нэгжийн зардлыг 100 хувийн харьцаагаар хуваарилдаг.
  • 15. Çàñâàðûí õýñýã íü Õàðóóëûí õýñãýýñýý íèéò çàðäëûíõ íü 30 õóâèéã àâäàã áà Õàðóóëûí õýñýã íü çàñâàðûí õýëòñýýñ íèéò çàðäëûíõ íü 20 õóâèéã àâäàã áîë íèéò çàðäàë íü Çàñâàð–Ó,Õàðóóë–Õãýâýë  Y = 36300 + 30X  X = 20000 + 20Y Ýíä Õ – ûã îðëóóëáàë  Y = 36300 + 30(20000 + 20Y)  Y = 36300 + 6000 + 0.06Y  0.94Y = 42300 Y = 45000 îðëóóëáàë  X = 20000 + 0.20 * 45000 = 29000
  • 16. АЛГЕБРИЙН АРГА Õóâààðèë àëòûí ºìíºõ ¯ÍÇ Íèéò ¯éëäâýðëýëèéí ¯éëчèëãýýíèé Õýðчèõ Óãñðàõ Çàñâàð Õàðóóë 196300 60000 80000 36300 20000 Õóâààðèë àëò: Çàñâàð 18000 18000 (45000* ) 9000 Õàðóóë 5800 14500 8700 (29000* ) ¯ÍÇ-ûí ä¿í 196300 83800 112900
  • 17. ҮЙЛДВЭРЛЭЛИЙН НЭМЭГДЭЛ ЗАРДЛЫГ ӨРТӨГТ ШИНГЭЭХ НЬ  Үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлыг өртөгт шингээх үндсэн гурван арга байдаг. I. Гүйцэтгэлээр гарсан дүнгээр нь өртөгт шингээх арга (Гүйцэтгэлийн зардлаар өртөг тооцох системийн үед) II. Урьдчилан тогтоосон нормоор өртөгт шингээх арга (Холимог өртгийн системийн үед) III. Стандарт хэмжээгээр өртөгт шингээх арга (Стандарт өртгийн системийн үед)
  • 18. Гүйцэтгэлээр гарсан дүнгээр нь өртөгт шингээх арга  Уг аргын үед үйлдвэрлэлийн нэгж нэг бүрээр нээгдсэн туслах дэвтрийн ҮНЗ дансдын дебетэд хэсэгчлэн хуваарилалтын үр дүнд хуримтлагдсан гүйцэтгэлийн зардлуудын нийт дүнгээр уг дансдын кредитээс үйлдвэрлэлийн нэгж бүрээр нээгдсэн ДҮ дансдын дебетэд бичиж өртөгт шингээдэг.  Үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлыг гүйцэтгэлээр гарсан дүнгээр нь өртөгт шингээх аргын үед бэлэн болсон бүтээгдэхүүний өртгийг зөвхөн сарын эсвэл тайлант хугацааны эцэст тодорхойлох боломжтой байдаг.
  • 19. Урьдчилан тогтоосон нормоор өртөгт шингээх арга  Нийт үйлдвэрлэлийн бодит нэмэгдэл зардлыг бүртгэлийн хугацааны эцэс болтол бид мэдэж чаддаггүй. Гэвч зардлын талаархи мэдээлэл тухайн тайлангийн хугацаанд хэрэгцээтэй байдаг  Ийм учраас ихэнх компаниуд бүтээгдэхүүн ажил үйлчилгээнийхээ ашигт байдлыг тодорхойлох ба үнэ зохиоход ашиглах зорилгоор урьдчилан нэмэгдэл зардлын түвшинг тооцоолдог. Урьдчилан тодорхойлсон нэмэгдэл зардлын түвшинг тооцохдоо дараах үе шатыг хэрэгжүүлэх шаардлагатай. Үүнд:
  • 20. 1) Үйл ажиллагааны хэмжүүрийг солих: Үйл ажиллагааны хэмжүүрийг солиход үйлдвэрлэлийн процесс дэх бүтээгдэхүүн ажил үйлчилгээнд шаардагдаж буй үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлыг ашиглана. 2) Үйл ажиллагааны түвшинг тооцоолох: Хэмжүүрийг солихын тулд хүлээгдэж буй үйл ажиллагааны түвшинг тооцоолно. 3) Нийт нэмэгдэл зардлыг тооцоолох: Тухайн хугацааны нийт үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлыг тооцоолно. Нийт хувьсах болон тогтмол үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлыг ялган тооцоолсноор удирдлагад зардлын төрөл зүйл тус бүрийн хувийн жинг олоход тусална.
  • 21.  Түвшин ба түвшингүүдийг тооцоолох: Урьдчилан тодорхойлогдсон нэмэгдэл зардлыг тооцоолохдоо нийт нэмэгдэл зардлыг үйл ажиллагааны хэмжүүртээ хуваана.  Энэ гаргаж ирсэн түвшингээ бүтээгдэхүүн ажил үйлчилгээ рүү зардлыг хуваарилан тооцоход ашиглана.
  • 23. Үйл ажиллагааны түвшин сонголт.  Онолын хүчин чадал - Энэ нь ямар ч тасалдалгүйгээр бүрэн хурдцаар ажиллаж бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх хүчин чадал юм.  Практикийн хүчин чадал – Онолын хүчин чадлыг практиктийн хүчин чадалд хүргэх хорогдуулалт нь голдуу 15 – 25 хувиар тооцогдох ба ингэснээр практикийн хүчин чадал нь 75 – 85 хувь байна.  Ердийн хүчин чадал – Энэ нь урт хугацааны ойлголт бөгөөд үйлдвэрлэлийн хэмжээг барилга байшин, тоног төхөөрөмжийн ашиглалт, зах зээл дээрхи ажиллах хүчний эрэлт зэргийг харгалзуулан тогтоодог.
  • 24. Хүлээгдэж буй бодит хүчин чадал – Энэ нь богино хугацааны ойлголт бөгөөд ирэх жилийн хүчин чадлын ашиглалтыг удирдлагаас тооцоолж гаргасан таамаглал юм. Урьдчилан тодорхойлсон нэмэгдэл зардлын түвшин нь 2 гол үүрэгтэй.  ҮНЗ-ыг цаг хугацаанд нь бүртгэх боломж олгодог  ҮНЗ-ыг дамжлага болон захиалгуудад хуваарилах боломжтой
  • 25. Тооцоолсон нэмэгдэл зардлын тухай  Тооцоолсон болон бодит нэмэгдэл зардлыг сарын эцэст юмуу эсвэл жилийн эцэст шинжилдэг. Ингэж шинжилснээр зардлын хэлбэлзэл ба ашиглаагүй хүчин чадлын хэлбэлзлийг тооцоолж олдог.  Тооцсон болон бодит нэмэгдэл зардал нь тус тусдаа дансдад тусгагддаг учраас тооцсон үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардал гэдэг данс хэрэглэдэг.  Гэхдээ зарим компаниуд ҮНЗ-ын хяналт дансыг шууд дуусаагүй үйлдвэрлэлтэй харьцуулж кредитлэдэг.
  • 26. Илүү эсвэл дутуу тооцсон үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардал  “Үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлын хяналт” дансны дебетэд тайлангийн хугацаанд бий болсон бодит нэмэгдэл зардлыг тусгадаг бол кредитэд нь тооцсон ҮНЗ-ыг тусгадаг.  Энэ дансны дебет, кредит тэнцүү байх нь ховор, дебет кредитийн аль нэг тал нь үлдэгдэлтэй гардаг. Дебетийн үлдэгдэл нь нэмэлт зардал дутуу тооцсоныг, кредитийн үлдэгдэл нь илүү тооцсоныг илэрхийлнэ.
  • 27. ҮНЗ-ын хэлбэлзлийн шинжилгээ  Урьдчилан тогтоосон нормоор өртөгт шингээх аргын үед үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлуудын гүйцэтгэлээр гарсан дүнгүүдийг өртөгт тооцогдсон дүнгүүдтэй зэрэгцүүлж, үүссэн зөрүү хэлбэлзлийг нөлөөлсөн хүчин зүйлсээр нь шинжлэн үзэж, гүйцэтгэлийн үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардалд хяналт тавьдаг.
  • 28. ҮНЗ-ын хэлбэлзлийг:  Зарцуулалтын хэлбэлзэл  Ашиглагдаагүй хүчин чадлын хэлбэлзэл гэсэн 2 зөрүүгээр тооцоолж олдог. Зарцуулалтын хэлбэлзэл - Энэ нь хувьсах ҮНЗ-ын хэлбэлзэл юм.
  • 29.  Гүйц гарвал зохих ҮНЗ = Гүйц гарсан суурь үз-т х Хувьсах ҮНЗнорм + Төсөвлөгдсөн нийт тогтмол ҮНЗ  Зарцуулалтын хэлбэлзэл нь үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлын гүйцэтгэлээр бодит гарсан дүн болон гүйцэтгэлээр гарвал зохих дүнгүүдийн зөрүү тул үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлын бодит хэмнэлт, хэтрэлтийн хэмжээг харуулдаг.  Зарцуулалтын хэлбэлзэл нь сөрөг дүнтэй гарвал түүнийг тааламжтай хэлбэлзэл, эерэг гарвал тааламжгүй хэлбэлзэл гэнэ.
  • 30.  Ашиглагдаагүй хүчин чадлын хэлбэлзэл: Энэ нь тогтмол үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлын хэлбэлзэл юм.  АХЧХэл = Гүйцэтгэлээр гарвал зохих төсөвт ҮНЗ – өртөгт тооцогдсон ҮНЗ  Өртөгт тооцогдсон ҮНЗ = Гүйцэтгэлээр гарсан суурь үзүүлэлт * ҮНЗнорм  Ашиглагдаагүй хүчин чадлын хэлбэлзэл нь гүйцэтгэлээр ашигласан хүчин чадал болон ашиглахаар төлөвлөж байсан хүчин чадлуудын хоорондын зөрүүгээс үүсдэг..
  • 31.  Үйлдвэр гүйцэтгэлээр төлөвлөсөн хүчин чадалдаа хүрч ажиллаж, төлөвлөсөн хэмжээний бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэж чадаагүй үед энэ хэлбэлзэл эерэг гарах бөгөөд тааламжгүй хэлбэлзэл гэнэ. Харин гүйцэтгэлээр төлөвлөсөн хүчин чадлаасаа илүү ажилласан үед хэлбэлзэл нь сөрөг гарах бөгөөд тааламжтай хэлбэлзэл гэдэг.  Нийт хэлбэлзэл. Үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардлын нийт хэлбэлзэл нь зарцуулалтын хэлбэлзэл болон ашиглагдаагүй хүчин чадлын хэлбэлзлийн нийлбэртэй тэнцүү болно.  ҮНЗ-ын нийт хэлбэлзэл = Гүйцэтгэлээр гарсан бодит ҮНЗ – Өртөгт тооцогдсон ҮНЗ = Зарц хэл + АХЧХэл 
  • 32.  Илүү эсвэл дутуу тооцсон нэмэгдэл зардлын хэлбэлзлийг ашиглаагүй хүчин чадлын болон зарцуулалтын хэлбэлзэл гэж ялгаж тооцдог боловч дансанд тусгахдаа нэгтгэн санхүүгийн жилийн эцэст:  А. Тухайн үеийн зардалд шингээх эсвэл  Б.Борлуулсан бүтээгдэхүүний өөрийн өртөгт шингээж хуваарилдаг.  Илүү эсвэл дутуу тооцсон нэмэгдэл зардлыг үйлдвэрлэлийн гүйцэтгэх үүрэгтэй холбоотой гэж үзвэл борлуулсан бүтээгдэхүүний өөрийн өртөг руу, тийм биш бол Орлогын нэгдсэн данс руу хаадаг.
  • 33. Ашигласан материал 1. А. Еркеш, О.Нүржигмаа “Нягтлан бодох бүртгэл” УБ хот 2008 он 2. Ц. Баянмөнх “Зардал, удирдлагын нягтлан бодох бүртгэл” (нэгдүгээр дэвтэр) УБ хот 2005 он 3. Г. Алтанзаяа, Г. Мөнхзул “Зардлын бүртгэл” УБ хот 2001 он 4. Н. Агваан “Нягтлан бодох бүртгэл” УБ хот 2004 он 5. Асри Хаммер “Зардлын нягтлан бодох бүртгэл” УБ хот 2000 он 6. Barfield Raiborn Kinney “Cost accounting” 1998 year