SlideShare a Scribd company logo
Лекц 2
Зардлын ангилал
Хичээлийн индекс: BA 352
Хичээлийн кредит: 3 кр
Олон Улсын Улаанбаатарын Их Сургууль
Бизнес менежментийн тэнхим
I. Бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлтэй холбоотойгоор
зардлыг ангилах нь
II. Үйлдвэрлэлийн хэмжээтэй холбоотойгоор зардлыг
ангилах нь
III. Зардлын төвтэй уялдуулан зардлыг ангилах нь
IV. Санхүүгийн тайлангийн хугацаатай уялдуулан
зардлыг ангилах нь
V. Өртгийн объектод хамрагдах байдлаар нь зардлыг
ангилах нь
Лекцийн агуулга
I. Бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлтэй холбоотойгоор
зардлыг ангилах нь
 Бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлтэй холбоотойгоор
нийт үйл ажиллагааны зардлыг :
1) Бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийн зардал
2) Үйл ажиллагааны зардал гэж 2 ангилна.
 Бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийн зардал: Энэ
зардал нь худалдааны байгууллагад худалдан
авсан барааны өртгөөр, үйлдвэрлэл эрхэлдэг
байгууллагад бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийн
зардлаас бүрдэнэ.
Бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлтэй холбоотойгоор
зардлыг ангилах нь
 Бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийн зардал нь
тайлант хугацааны эцэст борлогдоогүй
үлдсэн бараа бүтээгдэхүүн,
ашиглагдаагүй үлдсэн түүхий эд,
хангамжийн зүйлд ногдох хэмжээгээр
орлогын тайланд тусгагдана.
Бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлтэй холбоотойгоор
зардлыг ангилах нь
 Бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийн зардлууд нь дараах шинж
чанаруудтай.
Бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх юмуу бараа худалдан
авахтай холбогдон гардаг зардал байна
Ирээдүйд үр ашиг авч ирэхэд чиглэгдсэн зардал
байна
Нэгэнт ирээдүйд үр ашиг авч ирэх учраас
борлогдох, ашиглагдах хүртлээ балансад хөрөнгө
болж тусгагдана
Борлогдсон үед борлуулсан бүтээгдэхүүний өртгийг
бүрдүүлж, орлоготой зэрэгцүүлэгдэн орлогын
тайланд тусгагдана
 Худалдааны байгууллагын бүтээгдэхүүн
үйлдвэрлэлийн зардал нь худалдаж авсан
барааны өртөг болдог.
 Үйлдвэрлэл эрхэлдэг газарт бүтээгдэхүүн
үйлдвэрлэлийн зардлыг бүтээгдэхүүний
үйлдвэрлэлд оролцож байгаа байдлаар нь
Шууд зардал
Үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардал гэж 2
ангилна.
Бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлтэй холбоотойгоор
зардлыг ангилах нь
 ҮНДСЭН ЗАРДАЛ = ШУУД МАТЕРИАЛ+ШУУД
ХӨДӨЛМӨР
 Шууд материалын зардал – (Direct material)
бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлд ашиглагдаж байгаа
үндсэн түүхий эд материалын зардал. Иймээс
бүтээгдэхүүний өртөгт шууд оруулан тооцно.
 Жишээ нь: гурилын үйлдвэрт ашиглаж байгаа
улаан буудай бол уг үйлдвэрийн шууд материал юм.
 Шууд материалыг “Түүхий эд” дансаар бүртгэнэ.
 .
Бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлтэй холбоотойгоор
зардлыг ангилах нь
 Шууд хөдөлмөрийн зардал – ( Direct labor)-
тухайн бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэхэд гардан
оролцож байгаа ажилчдын цалин хөлсний
зардал .
 Орчин үед үйлдвэрлэл их хэмжээгээр
механикжиж, автоматчлагдаж байна. Үүнтэй
холбоотойгоор шууд хөдөлмөрийн зардлыг
тусгайлан тодорхойлж бүртгэхэд хоёр үндсэн
бэрхшээл гарч ирэх болсон. Үүнд:
Бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлтэй холбоотойгоор
зардлыг ангилах нь
1) Адилхан мэргэжлийн ажилчид олон төрлийн
тухайлбал, шууд ба шууд бус хөдөлмөрийн аль
алинд нь хамаарах ажил үүрэг гүйцэтгэх болсон
учир шууд хөдөлмөрийн зардлыг шууд бус
хөдөлмөрийн зардлаас нь ялгахад бэрхшээлтэй
болсон
2) Шууд хөдөлмөрийн зардлын үйлдвэрлэлийн нийт
зардалд эзлэх хувийн жин багасч, ялимгүй бага
хэмжээтэй болсон нь шууд хөдөлмөрийн зардлыг
тусгайлан авч үзэх боломжийг багасгасан.
Бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлтэй холбоотойгоор
зардлыг ангилах нь
 Үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардал: (Factory
overhead) - Бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэхтэй
холбогдсон шууд материал, шууд хөдөлмөрийн
зардлаас бусад бүх зардлыг оруулан тооцно.
Энэ зардал нь дараах зардлуудаас бүрдэнэ.
1) Шууд бус материалын зардал
2) Шууд бус хөдөлмөрийн зардал
3) Бусад шууд бус зардлууд орно
Үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардал
 Шууд бус материалын зардал –(Indirect material)
бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлд шаардлагатай
материалууд боловч хэрэглээ бага, заавал гарах
тодорхой норм тогтоож болдоггүй материалын
зардлууд. Жишээ нь: модон эдлэл үйлдвэрлэхэд
зарцуулж байгаа хадаас, цавуу, эрэг боолт орно.
Түүнчлэн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэхэд биечлэн
оролцдоггүй боловч түүнийг үйлдвэрлэх нөхцлийг
бүрдүүлдэг тоног төхөөрөмж, барилгын засварт
ашиглах барилгын материал, тээвэрт ашиглах шатах
тослох материал зэрэг хангамжийн зүйлүүд шууд бус
материалд орно.
Үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардал
 Шууд бус хөдөлмөрийн зардал –
үйлдвэрлэлийн бие даасан цех, тасаг,
бригадын удирдлага, хянан шалгагчид,
технологичид, цехийн доторх бага
тушаалын албан хаагчид зэрэг
үйлдвэрлэлд гардан ажилладаггүй
хүмүүсийн цалин хөлс, гологдол ажил,
туршилтын ажлын цалин хөлснөөс
бүрдэнэ.
Үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардал
 Бусад шууд бус зардал – түрээсийн зардал,
хөрөнгийн даатгалын зардал, хөрөнгийн
татварын зардал, үндсэн хөрөнгийн элэгдлийн
зардал, засварын зардал, цахилгаан дулаан
уур усны зардал, ажилчдын цалингаас тооцож
байгууллага хариуцаж төлдөг НДШ, ЭМДШ
–ийн зардал гэх мэт
 ШУУД ХӨДӨЛМӨРИЙН ЗАРДАЛ +ҮНЗ =
ХУВИРГАЛТЫН ЗАРДАЛ
 Хувиргалтын зардал нь шууд материалыг бэлэн
бүтээгдэхүүн болгож хувиргах зардал юм.
 Үйл ажиллагааны зардал: Энэ зардал тодорхой
биежсэн хөрөнгөнд шингэж, түүний өртөгт ордоггүй
учраас ирээдүйд үр ашиг авч ирдэггүй, тухайн үедээ
орлого олоход чиглэгдсэн зардал байна.
Борлуулалтын зардал /Маркетингийн зардал/
Удирдлагын зардал /Ерөнхий удирдлагын зардал/
 ҮНДСЭН ЗАРДАЛ = Шууд хөдөлмөр + Шууд
материал
 ХУВИРГАЛТЫН ЗАРДАЛ =Шууд хөдөлмөр + ҮНЗ
 ҮНЗ=ШБХөд + ШБМат + Бусад зардал
 ҮЙЛДВЭРЛЭЛИЙН ЗАРДАЛ= ШМат+ШХөд+ҮНЗ
 ҮЙЛ АЖИЛЛАГААНЫ ЗАРДАЛ = Удирдлагын
зардал + Борлуулалтын зардал
 НИЙТ ҮЙЛ АЖИЛЛАГААНЫ ЗАРДАЛ =
Үйлдвэрлэлийн зардал + Үйл ажиллагааны зардал
II. Үйлдвэрлэлийн хэмжээтэй холбоотой
зардлыг ангилах нь
Хувьсах зардал
Тогтмол зардал
Хагас хувьсах зардал гэж 3 ангилна.
Хувьсах зардал - үйлдвэрлэсэн
бүтээгдэхүүн, гүйцэтгэсэн ажил,
үйлчилгээний хэмжээ өөрчлөгдөхөд нийт
хэмжээ нь өөрчлөгддөг зардал
Дараах шинж чанаруудтай:
a) Үйлдвэрлэлийн хэмжээтэй шууд хамааралтайгаар
нийт дүн нь өөрчлөгдөнө
b) Холбогдлын хүрээний дотор бүтээгдэхүүн
үйлдвэрлэлийн хэмжээ өсч, буурахад нэг
бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэхэд гарах хувьсах
зардлын хэмжээ тогтмол гарна.
c) Үйл ажиллагааны анхан шатны удирдлагын
түвшинд хянаж болохуйц зардал байна.
Тогтмол зардал – холбогдлын нэг хүрээнд бүтээгдэхүүн
үйлдвэрлэлийн хэмжээ өсч буурахад дагаж өөрчлөгддөггүй,
тогтвортой байдаг зардлууд
 Дараах шинж чанаруудтай:
1) Холбогдлын хүрээний дотор бүтээгдэхүүн
үйлдвэрлэлийн хэмжээ өсч буурахад, нийт дүн нь
тогтмол байдаг.
2) Холбогдлын хүрээний дотор бүтээгдэхүүн
үйлдвэрлэлийн хэмжээ өсч, буурахад нэг
бүтээгдэхүүнд ногдох тогтмол зардал буурч, өснө.
3) Удирдлагын шийдвэр болон зардал хуваарилах аргаар
бүтээгдэхүүний нэгжид хуваарилагдана
4) Үйл ажиллагааны хандлагаас илүү гүйцэтгэх
удирдлагад хянагдана.
Хэсэгчлэн хувьсах зардал – Хувьсах ба
тогтмол зардлын аль алиных нь шинжийг
агуулсан зардал.
III. Зардлын төвтэй уялдуулан зардлыг:
1) Үйлдвэрлэлийн нэгжийн зардал
2) Үйлчилгээний нэгжийн зардал гэсэн 2 хэсэгт
хуваадаг.
 Үйлдвэрлэлийн цех тасаг нь бэлэн
бүтээгдэхүүн юмуу түүний тодорхой хэсгийг шууд
үйлдвэрлэх нэгжүүд юм. Энэ тасагт гарсан
зардлыг шууд тухайн бүтээгдэхүүний өртөгт
шингээнэ.
 Үйлчилгээний тасаг нь тухайн аж ахуйн
нэгжийн дотоод цех тасгуудад үйлчилгээ үзүүлдэг,
өөрөөр хэлбэл бусад цех тасгийнхаа хэвийн үйл
ажиллагаа явуулах нөхцлийг бүрдүүлэхэд
чиглэгдсэн үйл ажиллагаа явуулдаг цех тасаг юм.
IV. Санхүүгийн тайлангийн хугацаатай
уялдуулан зардлыг ангилах нь
1) Капиталжуулах зардал
2) Орлого олох зардал гэж ангилна.
Капиталжуулах зардал - ирээдүйд үр ашиг авч
ирэхэд чиглэгдсэн удаан хугацаанд ашиглагдах
хөрөнгийг бүрдүүлэх зардал бөгөөд түүнийг
хөрөнгөөр бүртгэж балансад харуулна.
Орлого олох зардал - тухайн тайлангийн хугацаанд
үр ашиг олоход чиглэгдсэн зардал юм.
Энэ зардлыг тухайн тайлангийн үеийн зардлаар
бүртгэнэ.
V. Өртгийн объектод хамрагдах байдлаар
зардлыг ангилах нь
1) Шууд зардал
2) Шууд бус зардал гэж ангилна.
Шууд зардал – тухайн объекттой шууд хамааралтай гарч
байгаа зардлууд
Шууд бус зардал – хэд хэдэн өртгийн объектод холбогдон
гарч байгаа хуваарилагдах зардал
Нийтлэг зардал – 2 буюу түүнээс дээш ажиллагаанд
ашиглаж байгаа тоног төхөөрөмжийн элэгдэл, засвар
буюу үйлчилгээний зардал
Хамсарсан зардал - өртгийн нэг объектоос 2 буюу түүнээс
дээш үндсэн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж байвал тэр
өртгийн объектод гарсан тодорхой бүтээгдэхүүнд шууд
хамааруулж болохгүй зардлууд
Ашигласан материал
1. Л. Жаргал, Ж. Бат-Өлзий “Санхүүгийн менежмент”
гуравдугаар хэвлэл, УБ хот 2008 он
2. Р. Баянсан “Бизнесийн санхүү” УБ хот 2003 он
3. Б. Бүжинлхам “Санхүүгийн удирдлага” УБ хот 2004
он
4. Ц. Аюурзана “Компаний санхүү” УБ хот 2009 он
5. Stephen A.Ross, Randolph W.Westerfield, Jeffrey
F.Jaffe “ Corporate finance” 1996 In the United States of
America

More Related Content

What's hot

Decentralized organization
Decentralized organizationDecentralized organization
Decentralized organization
Odko Ts
 
урт хугацаат өр төлбөрийн бүртгэл
урт хугацаат өр төлбөрийн  бүртгэл урт хугацаат өр төлбөрийн  бүртгэл
урт хугацаат өр төлбөрийн бүртгэл
Bachkana Enhbat
 
Бүлэг6
Бүлэг6Бүлэг6
Бүлэг6
Burnee Oogii
 
стандарт өртгийн бүртгэл
стандарт өртгийн бүртгэлстандарт өртгийн бүртгэл
стандарт өртгийн бүртгэл
Enebish Vandandulam
 
Зардлын бүртгэл Лекц 15, 16
Зардлын бүртгэл Лекц 15, 16Зардлын бүртгэл Лекц 15, 16
Зардлын бүртгэл Лекц 15, 16
Bbujee
 
зардлын ангилал, зардлын динамик шинжилгээ
зардлын ангилал, зардлын динамик шинжилгээзардлын ангилал, зардлын динамик шинжилгээ
зардлын ангилал, зардлын динамик шинжилгээ
Enebish Vandandulam
 
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 11 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс  хичээл 11 ШИДС Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс  хичээл 11 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 11 ШИДС
Chuluun Zulaa
 
Зардлын бүртгэл Лекц 11,12
Зардлын бүртгэл Лекц 11,12Зардлын бүртгэл Лекц 11,12
Зардлын бүртгэл Лекц 11,12
Bbujee
 
сэдэв 4-хотш
сэдэв 4-хотшсэдэв 4-хотш
сэдэв 4-хотш
Byambadrj Myagmar
 
технологийн үе шатны аргаар өртөг тооцох
технологийн үе шатны аргаар өртөг тооцохтехнологийн үе шатны аргаар өртөг тооцох
технологийн үе шатны аргаар өртөг тооцох
Enebish Vandandulam
 
10.2 ax shalgah balans
10.2 ax shalgah balans10.2 ax shalgah balans
10.2 ax shalgah balans
Баянтөр Дэлгэр
 
Зардлын бүртгэл Лекц 8,9
Зардлын бүртгэл Лекц 8,9Зардлын бүртгэл Лекц 8,9
Зардлын бүртгэл Лекц 8,9
Bbujee
 
Мөнгө, мөнгөний үнэ цэнэ, мөнгөний цаг хугацааны үнэлгээ, мөнгөний өнөөгийн ү...
Мөнгө, мөнгөний үнэ цэнэ, мөнгөний цаг хугацааны үнэлгээ, мөнгөний өнөөгийн ү...Мөнгө, мөнгөний үнэ цэнэ, мөнгөний цаг хугацааны үнэлгээ, мөнгөний өнөөгийн ү...
Мөнгө, мөнгөний үнэ цэнэ, мөнгөний цаг хугацааны үнэлгээ, мөнгөний өнөөгийн ү...
Adilbishiin Gelegjamts
 
Lecture 3
Lecture 3Lecture 3
Lecture 3
Bbujee
 
Санхүүгийн хөшүүрэг
Санхүүгийн хөшүүрэгСанхүүгийн хөшүүрэг
Санхүүгийн хөшүүрэг
Shunkhlai Group LLC
 
Lecture №5,6,7,8
Lecture №5,6,7,8Lecture №5,6,7,8
Lecture №5,6,7,8
ariunubu
 

What's hot (20)

лекц 2
лекц 2лекц 2
лекц 2
 
Decentralized organization
Decentralized organizationDecentralized organization
Decentralized organization
 
урт хугацаат өр төлбөрийн бүртгэл
урт хугацаат өр төлбөрийн  бүртгэл урт хугацаат өр төлбөрийн  бүртгэл
урт хугацаат өр төлбөрийн бүртгэл
 
Бүлэг6
Бүлэг6Бүлэг6
Бүлэг6
 
стандарт өртгийн бүртгэл
стандарт өртгийн бүртгэлстандарт өртгийн бүртгэл
стандарт өртгийн бүртгэл
 
Зардлын бүртгэл Лекц 15, 16
Зардлын бүртгэл Лекц 15, 16Зардлын бүртгэл Лекц 15, 16
Зардлын бүртгэл Лекц 15, 16
 
зардлын ангилал, зардлын динамик шинжилгээ
зардлын ангилал, зардлын динамик шинжилгээзардлын ангилал, зардлын динамик шинжилгээ
зардлын ангилал, зардлын динамик шинжилгээ
 
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 11 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс  хичээл 11 ШИДС Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс  хичээл 11 ШИДС
Нягтлан бодох бүртгэлийн үндэс хичээл 11 ШИДС
 
Зардлын бүртгэл Лекц 11,12
Зардлын бүртгэл Лекц 11,12Зардлын бүртгэл Лекц 11,12
Зардлын бүртгэл Лекц 11,12
 
Sb 6 uh
Sb 6 uhSb 6 uh
Sb 6 uh
 
НББОУС-21
НББОУС-21НББОУС-21
НББОУС-21
 
сэдэв 4-хотш
сэдэв 4-хотшсэдэв 4-хотш
сэдэв 4-хотш
 
технологийн үе шатны аргаар өртөг тооцох
технологийн үе шатны аргаар өртөг тооцохтехнологийн үе шатны аргаар өртөг тооцох
технологийн үе шатны аргаар өртөг тооцох
 
10.2 ax shalgah balans
10.2 ax shalgah balans10.2 ax shalgah balans
10.2 ax shalgah balans
 
Зардлын бүртгэл Лекц 8,9
Зардлын бүртгэл Лекц 8,9Зардлын бүртгэл Лекц 8,9
Зардлын бүртгэл Лекц 8,9
 
зардал
зардалзардал
зардал
 
Мөнгө, мөнгөний үнэ цэнэ, мөнгөний цаг хугацааны үнэлгээ, мөнгөний өнөөгийн ү...
Мөнгө, мөнгөний үнэ цэнэ, мөнгөний цаг хугацааны үнэлгээ, мөнгөний өнөөгийн ү...Мөнгө, мөнгөний үнэ цэнэ, мөнгөний цаг хугацааны үнэлгээ, мөнгөний өнөөгийн ү...
Мөнгө, мөнгөний үнэ цэнэ, мөнгөний цаг хугацааны үнэлгээ, мөнгөний өнөөгийн ү...
 
Lecture 3
Lecture 3Lecture 3
Lecture 3
 
Санхүүгийн хөшүүрэг
Санхүүгийн хөшүүрэгСанхүүгийн хөшүүрэг
Санхүүгийн хөшүүрэг
 
Lecture №5,6,7,8
Lecture №5,6,7,8Lecture №5,6,7,8
Lecture №5,6,7,8
 

Similar to Зардлын бүртгэл Лекц 2

Lecture 2
Lecture 2Lecture 2
Lecture 2
Bbujee
 
Sedev 7 unshih
Sedev 7 unshihSedev 7 unshih
Зардлын бүртгэл Лекц 3
Зардлын бүртгэл Лекц 3Зардлын бүртгэл Лекц 3
Зардлын бүртгэл Лекц 3
Bbujee
 
Lecture 11,12
Lecture 11,12Lecture 11,12
Lecture 11,12
Bbujee
 
зардлыг хуримтлуулан бүртгэх арга зүй
зардлыг хуримтлуулан бүртгэх арга зүйзардлыг хуримтлуулан бүртгэх арга зүй
зардлыг хуримтлуулан бүртгэх арга зүй
Enebish Vandandulam
 
Chap001 ¦ч¦-tа¦+¦¬tл¦- ¦-tпtаt⦦tн¦¬¦¬¦¦¦- tвtгtе¦-¦¦ ¦-¦¦¦¬¦¦¦-¦¬tв
Chap001 ¦ч¦-tа¦+¦¬tл¦- ¦-tпtаt⦦tн¦¬¦¬¦¦¦- tвtгtе¦-¦¦ ¦-¦¦¦¬¦¦¦-¦¬tвChap001 ¦ч¦-tа¦+¦¬tл¦- ¦-tпtаt⦦tн¦¬¦¬¦¦¦- tвtгtе¦-¦¦ ¦-¦¦¦¬¦¦¦-¦¬tв
Chap001 ¦ч¦-tа¦+¦¬tл¦- ¦-tпtаt⦦tн¦¬¦¬¦¦¦- tвtгtе¦-¦¦ ¦-¦¦¦¬¦¦¦-¦¬tв
zulaat
 
Chap001 ¦ч¦-tа¦+¦¬tл¦- ¦-tпtаt⦦tн¦¬¦¬¦¦¦- tвtгtе¦-¦¦ ¦-¦¦¦¬¦¦¦-¦¬tв
Chap001 ¦ч¦-tа¦+¦¬tл¦- ¦-tпtаt⦦tн¦¬¦¬¦¦¦- tвtгtе¦-¦¦ ¦-¦¦¦¬¦¦¦-¦¬tвChap001 ¦ч¦-tа¦+¦¬tл¦- ¦-tпtаt⦦tн¦¬¦¬¦¦¦- tвtгtе¦-¦¦ ¦-¦¦¦¬¦¦¦-¦¬tв
Chap001 ¦ч¦-tа¦+¦¬tл¦- ¦-tпtаt⦦tн¦¬¦¬¦¦¦- tвtгtе¦-¦¦ ¦-¦¦¦¬¦¦¦-¦¬tв
baagiizul
 
Зардлын бүртгэл Лекц 10
Зардлын бүртгэл Лекц 10Зардлын бүртгэл Лекц 10
Зардлын бүртгэл Лекц 10
Bbujee
 
Lecture 8,9
Lecture 8,9Lecture 8,9
Lecture 8,9
Bbujee
 
ҮНЗ
ҮНЗҮНЗ
Зардлын бүртгэл Лекц 13. 14
Зардлын бүртгэл Лекц 13. 14Зардлын бүртгэл Лекц 13. 14
Зардлын бүртгэл Лекц 13. 14
Bbujee
 
Uyan hatan tosov
Uyan hatan tosovUyan hatan tosov
Uyan hatan tosov
BolorchimegBatburen
 
лекц 1
лекц 1лекц 1
лекц 1
Mendee Battogtokh
 
cmg
cmgcmg
Udirtgal hicheel lecture 1
Udirtgal hicheel lecture 1Udirtgal hicheel lecture 1
Udirtgal hicheel lecture 1
Bbujee
 
Udirtgal hicheel lecture 1
Udirtgal hicheel lecture 1Udirtgal hicheel lecture 1
Udirtgal hicheel lecture 1
Bbujee
 

Similar to Зардлын бүртгэл Лекц 2 (20)

Lecture 2
Lecture 2Lecture 2
Lecture 2
 
Sedev 7 unshih
Sedev 7 unshihSedev 7 unshih
Sedev 7 unshih
 
Зардлын бүртгэл Лекц 3
Зардлын бүртгэл Лекц 3Зардлын бүртгэл Лекц 3
Зардлын бүртгэл Лекц 3
 
CMLectur-1
CMLectur-1CMLectur-1
CMLectur-1
 
Lecture 11,12
Lecture 11,12Lecture 11,12
Lecture 11,12
 
зардлыг хуримтлуулан бүртгэх арга зүй
зардлыг хуримтлуулан бүртгэх арга зүйзардлыг хуримтлуулан бүртгэх арга зүй
зардлыг хуримтлуулан бүртгэх арга зүй
 
Chap001 ¦ч¦-tа¦+¦¬tл¦- ¦-tпtаt⦦tн¦¬¦¬¦¦¦- tвtгtе¦-¦¦ ¦-¦¦¦¬¦¦¦-¦¬tв
Chap001 ¦ч¦-tа¦+¦¬tл¦- ¦-tпtаt⦦tн¦¬¦¬¦¦¦- tвtгtе¦-¦¦ ¦-¦¦¦¬¦¦¦-¦¬tвChap001 ¦ч¦-tа¦+¦¬tл¦- ¦-tпtаt⦦tн¦¬¦¬¦¦¦- tвtгtе¦-¦¦ ¦-¦¦¦¬¦¦¦-¦¬tв
Chap001 ¦ч¦-tа¦+¦¬tл¦- ¦-tпtаt⦦tн¦¬¦¬¦¦¦- tвtгtе¦-¦¦ ¦-¦¦¦¬¦¦¦-¦¬tв
 
Chap001 ¦ч¦-tа¦+¦¬tл¦- ¦-tпtаt⦦tн¦¬¦¬¦¦¦- tвtгtе¦-¦¦ ¦-¦¦¦¬¦¦¦-¦¬tв
Chap001 ¦ч¦-tа¦+¦¬tл¦- ¦-tпtаt⦦tн¦¬¦¬¦¦¦- tвtгtе¦-¦¦ ¦-¦¦¦¬¦¦¦-¦¬tвChap001 ¦ч¦-tа¦+¦¬tл¦- ¦-tпtаt⦦tн¦¬¦¬¦¦¦- tвtгtе¦-¦¦ ¦-¦¦¦¬¦¦¦-¦¬tв
Chap001 ¦ч¦-tа¦+¦¬tл¦- ¦-tпtаt⦦tн¦¬¦¬¦¦¦- tвtгtе¦-¦¦ ¦-¦¦¦¬¦¦¦-¦¬tв
 
Amraagiin zardal
Amraagiin  zardalAmraagiin  zardal
Amraagiin zardal
 
Xx xxx1
Xx xxx1Xx xxx1
Xx xxx1
 
лекц 7
лекц 7лекц 7
лекц 7
 
Зардлын бүртгэл Лекц 10
Зардлын бүртгэл Лекц 10Зардлын бүртгэл Лекц 10
Зардлын бүртгэл Лекц 10
 
Lecture 8,9
Lecture 8,9Lecture 8,9
Lecture 8,9
 
ҮНЗ
ҮНЗҮНЗ
ҮНЗ
 
Зардлын бүртгэл Лекц 13. 14
Зардлын бүртгэл Лекц 13. 14Зардлын бүртгэл Лекц 13. 14
Зардлын бүртгэл Лекц 13. 14
 
Uyan hatan tosov
Uyan hatan tosovUyan hatan tosov
Uyan hatan tosov
 
лекц 1
лекц 1лекц 1
лекц 1
 
cmg
cmgcmg
cmg
 
Udirtgal hicheel lecture 1
Udirtgal hicheel lecture 1Udirtgal hicheel lecture 1
Udirtgal hicheel lecture 1
 
Udirtgal hicheel lecture 1
Udirtgal hicheel lecture 1Udirtgal hicheel lecture 1
Udirtgal hicheel lecture 1
 

More from Bbujee

NBB Lecture 9
NBB Lecture 9NBB Lecture 9
NBB Lecture 9
Bbujee
 
NBB Lecture 10
NBB Lecture 10NBB Lecture 10
NBB Lecture 10
Bbujee
 
NBB Lecture 11
NBB Lecture 11NBB Lecture 11
NBB Lecture 11
Bbujee
 
NBB Lecture 12
NBB Lecture 12NBB Lecture 12
NBB Lecture 12
Bbujee
 
NBB Lecture 13
NBB Lecture 13NBB Lecture 13
NBB Lecture 13
Bbujee
 
NBB Lecture 14
NBB Lecture 14NBB Lecture 14
NBB Lecture 14
Bbujee
 
NBB Lecture 15
NBB Lecture 15NBB Lecture 15
NBB Lecture 15
Bbujee
 
Зардлын бүртгэл тест
Зардлын бүртгэл тестЗардлын бүртгэл тест
Зардлын бүртгэл тест
Bbujee
 
Financial management lecture 6
Financial management lecture 6Financial management lecture 6
Financial management lecture 6
Bbujee
 
Financial management lecture 14, 15
Financial management lecture 14, 15Financial management lecture 14, 15
Financial management lecture 14, 15
Bbujee
 
Financial management lecture 12, 13
Financial management lecture 12, 13Financial management lecture 12, 13
Financial management lecture 12, 13
Bbujee
 
Financial management lecture 11
Financial management lecture 11Financial management lecture 11
Financial management lecture 11
Bbujee
 
Financial management lecture 9, 10
Financial management lecture 9, 10Financial management lecture 9, 10
Financial management lecture 9, 10
Bbujee
 
Financial management lecture 8
Financial management lecture 8Financial management lecture 8
Financial management lecture 8
Bbujee
 
Financial management lecture 7
Financial management lecture 7Financial management lecture 7
Financial management lecture 7
Bbujee
 
Financial management lecture 5
Financial management lecture 5Financial management lecture 5
Financial management lecture 5
Bbujee
 
Financial management lecture 4
Financial management lecture 4Financial management lecture 4
Financial management lecture 4
Bbujee
 
Financial management lecture 3
Financial management lecture 3Financial management lecture 3
Financial management lecture 3
Bbujee
 
Зардлын бүртгэл Лекц 7
Зардлын бүртгэл Лекц 7Зардлын бүртгэл Лекц 7
Зардлын бүртгэл Лекц 7
Bbujee
 
Зардлын бүртгэл Лекц 4
Зардлын бүртгэл Лекц 4Зардлын бүртгэл Лекц 4
Зардлын бүртгэл Лекц 4
Bbujee
 

More from Bbujee (20)

NBB Lecture 9
NBB Lecture 9NBB Lecture 9
NBB Lecture 9
 
NBB Lecture 10
NBB Lecture 10NBB Lecture 10
NBB Lecture 10
 
NBB Lecture 11
NBB Lecture 11NBB Lecture 11
NBB Lecture 11
 
NBB Lecture 12
NBB Lecture 12NBB Lecture 12
NBB Lecture 12
 
NBB Lecture 13
NBB Lecture 13NBB Lecture 13
NBB Lecture 13
 
NBB Lecture 14
NBB Lecture 14NBB Lecture 14
NBB Lecture 14
 
NBB Lecture 15
NBB Lecture 15NBB Lecture 15
NBB Lecture 15
 
Зардлын бүртгэл тест
Зардлын бүртгэл тестЗардлын бүртгэл тест
Зардлын бүртгэл тест
 
Financial management lecture 6
Financial management lecture 6Financial management lecture 6
Financial management lecture 6
 
Financial management lecture 14, 15
Financial management lecture 14, 15Financial management lecture 14, 15
Financial management lecture 14, 15
 
Financial management lecture 12, 13
Financial management lecture 12, 13Financial management lecture 12, 13
Financial management lecture 12, 13
 
Financial management lecture 11
Financial management lecture 11Financial management lecture 11
Financial management lecture 11
 
Financial management lecture 9, 10
Financial management lecture 9, 10Financial management lecture 9, 10
Financial management lecture 9, 10
 
Financial management lecture 8
Financial management lecture 8Financial management lecture 8
Financial management lecture 8
 
Financial management lecture 7
Financial management lecture 7Financial management lecture 7
Financial management lecture 7
 
Financial management lecture 5
Financial management lecture 5Financial management lecture 5
Financial management lecture 5
 
Financial management lecture 4
Financial management lecture 4Financial management lecture 4
Financial management lecture 4
 
Financial management lecture 3
Financial management lecture 3Financial management lecture 3
Financial management lecture 3
 
Зардлын бүртгэл Лекц 7
Зардлын бүртгэл Лекц 7Зардлын бүртгэл Лекц 7
Зардлын бүртгэл Лекц 7
 
Зардлын бүртгэл Лекц 4
Зардлын бүртгэл Лекц 4Зардлын бүртгэл Лекц 4
Зардлын бүртгэл Лекц 4
 

Зардлын бүртгэл Лекц 2

  • 1. Лекц 2 Зардлын ангилал Хичээлийн индекс: BA 352 Хичээлийн кредит: 3 кр Олон Улсын Улаанбаатарын Их Сургууль Бизнес менежментийн тэнхим
  • 2. I. Бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлтэй холбоотойгоор зардлыг ангилах нь II. Үйлдвэрлэлийн хэмжээтэй холбоотойгоор зардлыг ангилах нь III. Зардлын төвтэй уялдуулан зардлыг ангилах нь IV. Санхүүгийн тайлангийн хугацаатай уялдуулан зардлыг ангилах нь V. Өртгийн объектод хамрагдах байдлаар нь зардлыг ангилах нь Лекцийн агуулга
  • 3. I. Бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлтэй холбоотойгоор зардлыг ангилах нь  Бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлтэй холбоотойгоор нийт үйл ажиллагааны зардлыг : 1) Бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийн зардал 2) Үйл ажиллагааны зардал гэж 2 ангилна.  Бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийн зардал: Энэ зардал нь худалдааны байгууллагад худалдан авсан барааны өртгөөр, үйлдвэрлэл эрхэлдэг байгууллагад бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийн зардлаас бүрдэнэ.
  • 4. Бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлтэй холбоотойгоор зардлыг ангилах нь  Бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийн зардал нь тайлант хугацааны эцэст борлогдоогүй үлдсэн бараа бүтээгдэхүүн, ашиглагдаагүй үлдсэн түүхий эд, хангамжийн зүйлд ногдох хэмжээгээр орлогын тайланд тусгагдана.
  • 5. Бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлтэй холбоотойгоор зардлыг ангилах нь  Бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийн зардлууд нь дараах шинж чанаруудтай. Бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх юмуу бараа худалдан авахтай холбогдон гардаг зардал байна Ирээдүйд үр ашиг авч ирэхэд чиглэгдсэн зардал байна Нэгэнт ирээдүйд үр ашиг авч ирэх учраас борлогдох, ашиглагдах хүртлээ балансад хөрөнгө болж тусгагдана Борлогдсон үед борлуулсан бүтээгдэхүүний өртгийг бүрдүүлж, орлоготой зэрэгцүүлэгдэн орлогын тайланд тусгагдана
  • 6.  Худалдааны байгууллагын бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийн зардал нь худалдаж авсан барааны өртөг болдог.  Үйлдвэрлэл эрхэлдэг газарт бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийн зардлыг бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлд оролцож байгаа байдлаар нь Шууд зардал Үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардал гэж 2 ангилна.
  • 7. Бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлтэй холбоотойгоор зардлыг ангилах нь  ҮНДСЭН ЗАРДАЛ = ШУУД МАТЕРИАЛ+ШУУД ХӨДӨЛМӨР  Шууд материалын зардал – (Direct material) бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлд ашиглагдаж байгаа үндсэн түүхий эд материалын зардал. Иймээс бүтээгдэхүүний өртөгт шууд оруулан тооцно.  Жишээ нь: гурилын үйлдвэрт ашиглаж байгаа улаан буудай бол уг үйлдвэрийн шууд материал юм.  Шууд материалыг “Түүхий эд” дансаар бүртгэнэ.  .
  • 8. Бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлтэй холбоотойгоор зардлыг ангилах нь  Шууд хөдөлмөрийн зардал – ( Direct labor)- тухайн бүтээгдэхүүнийг үйлдвэрлэхэд гардан оролцож байгаа ажилчдын цалин хөлсний зардал .  Орчин үед үйлдвэрлэл их хэмжээгээр механикжиж, автоматчлагдаж байна. Үүнтэй холбоотойгоор шууд хөдөлмөрийн зардлыг тусгайлан тодорхойлж бүртгэхэд хоёр үндсэн бэрхшээл гарч ирэх болсон. Үүнд:
  • 9. Бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлтэй холбоотойгоор зардлыг ангилах нь 1) Адилхан мэргэжлийн ажилчид олон төрлийн тухайлбал, шууд ба шууд бус хөдөлмөрийн аль алинд нь хамаарах ажил үүрэг гүйцэтгэх болсон учир шууд хөдөлмөрийн зардлыг шууд бус хөдөлмөрийн зардлаас нь ялгахад бэрхшээлтэй болсон 2) Шууд хөдөлмөрийн зардлын үйлдвэрлэлийн нийт зардалд эзлэх хувийн жин багасч, ялимгүй бага хэмжээтэй болсон нь шууд хөдөлмөрийн зардлыг тусгайлан авч үзэх боломжийг багасгасан.
  • 10. Бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлтэй холбоотойгоор зардлыг ангилах нь  Үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардал: (Factory overhead) - Бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэхтэй холбогдсон шууд материал, шууд хөдөлмөрийн зардлаас бусад бүх зардлыг оруулан тооцно. Энэ зардал нь дараах зардлуудаас бүрдэнэ. 1) Шууд бус материалын зардал 2) Шууд бус хөдөлмөрийн зардал 3) Бусад шууд бус зардлууд орно
  • 11. Үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардал  Шууд бус материалын зардал –(Indirect material) бүтээгдэхүүний үйлдвэрлэлд шаардлагатай материалууд боловч хэрэглээ бага, заавал гарах тодорхой норм тогтоож болдоггүй материалын зардлууд. Жишээ нь: модон эдлэл үйлдвэрлэхэд зарцуулж байгаа хадаас, цавуу, эрэг боолт орно. Түүнчлэн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэхэд биечлэн оролцдоггүй боловч түүнийг үйлдвэрлэх нөхцлийг бүрдүүлдэг тоног төхөөрөмж, барилгын засварт ашиглах барилгын материал, тээвэрт ашиглах шатах тослох материал зэрэг хангамжийн зүйлүүд шууд бус материалд орно.
  • 12. Үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардал  Шууд бус хөдөлмөрийн зардал – үйлдвэрлэлийн бие даасан цех, тасаг, бригадын удирдлага, хянан шалгагчид, технологичид, цехийн доторх бага тушаалын албан хаагчид зэрэг үйлдвэрлэлд гардан ажилладаггүй хүмүүсийн цалин хөлс, гологдол ажил, туршилтын ажлын цалин хөлснөөс бүрдэнэ.
  • 13. Үйлдвэрлэлийн нэмэгдэл зардал  Бусад шууд бус зардал – түрээсийн зардал, хөрөнгийн даатгалын зардал, хөрөнгийн татварын зардал, үндсэн хөрөнгийн элэгдлийн зардал, засварын зардал, цахилгаан дулаан уур усны зардал, ажилчдын цалингаас тооцож байгууллага хариуцаж төлдөг НДШ, ЭМДШ –ийн зардал гэх мэт
  • 14.  ШУУД ХӨДӨЛМӨРИЙН ЗАРДАЛ +ҮНЗ = ХУВИРГАЛТЫН ЗАРДАЛ  Хувиргалтын зардал нь шууд материалыг бэлэн бүтээгдэхүүн болгож хувиргах зардал юм.  Үйл ажиллагааны зардал: Энэ зардал тодорхой биежсэн хөрөнгөнд шингэж, түүний өртөгт ордоггүй учраас ирээдүйд үр ашиг авч ирдэггүй, тухайн үедээ орлого олоход чиглэгдсэн зардал байна. Борлуулалтын зардал /Маркетингийн зардал/ Удирдлагын зардал /Ерөнхий удирдлагын зардал/
  • 15.  ҮНДСЭН ЗАРДАЛ = Шууд хөдөлмөр + Шууд материал  ХУВИРГАЛТЫН ЗАРДАЛ =Шууд хөдөлмөр + ҮНЗ  ҮНЗ=ШБХөд + ШБМат + Бусад зардал  ҮЙЛДВЭРЛЭЛИЙН ЗАРДАЛ= ШМат+ШХөд+ҮНЗ  ҮЙЛ АЖИЛЛАГААНЫ ЗАРДАЛ = Удирдлагын зардал + Борлуулалтын зардал  НИЙТ ҮЙЛ АЖИЛЛАГААНЫ ЗАРДАЛ = Үйлдвэрлэлийн зардал + Үйл ажиллагааны зардал
  • 16. II. Үйлдвэрлэлийн хэмжээтэй холбоотой зардлыг ангилах нь Хувьсах зардал Тогтмол зардал Хагас хувьсах зардал гэж 3 ангилна. Хувьсах зардал - үйлдвэрлэсэн бүтээгдэхүүн, гүйцэтгэсэн ажил, үйлчилгээний хэмжээ өөрчлөгдөхөд нийт хэмжээ нь өөрчлөгддөг зардал
  • 17. Дараах шинж чанаруудтай: a) Үйлдвэрлэлийн хэмжээтэй шууд хамааралтайгаар нийт дүн нь өөрчлөгдөнө b) Холбогдлын хүрээний дотор бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийн хэмжээ өсч, буурахад нэг бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэхэд гарах хувьсах зардлын хэмжээ тогтмол гарна. c) Үйл ажиллагааны анхан шатны удирдлагын түвшинд хянаж болохуйц зардал байна.
  • 18. Тогтмол зардал – холбогдлын нэг хүрээнд бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийн хэмжээ өсч буурахад дагаж өөрчлөгддөггүй, тогтвортой байдаг зардлууд  Дараах шинж чанаруудтай: 1) Холбогдлын хүрээний дотор бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийн хэмжээ өсч буурахад, нийт дүн нь тогтмол байдаг. 2) Холбогдлын хүрээний дотор бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэлийн хэмжээ өсч, буурахад нэг бүтээгдэхүүнд ногдох тогтмол зардал буурч, өснө. 3) Удирдлагын шийдвэр болон зардал хуваарилах аргаар бүтээгдэхүүний нэгжид хуваарилагдана 4) Үйл ажиллагааны хандлагаас илүү гүйцэтгэх удирдлагад хянагдана.
  • 19. Хэсэгчлэн хувьсах зардал – Хувьсах ба тогтмол зардлын аль алиных нь шинжийг агуулсан зардал.
  • 20. III. Зардлын төвтэй уялдуулан зардлыг: 1) Үйлдвэрлэлийн нэгжийн зардал 2) Үйлчилгээний нэгжийн зардал гэсэн 2 хэсэгт хуваадаг.  Үйлдвэрлэлийн цех тасаг нь бэлэн бүтээгдэхүүн юмуу түүний тодорхой хэсгийг шууд үйлдвэрлэх нэгжүүд юм. Энэ тасагт гарсан зардлыг шууд тухайн бүтээгдэхүүний өртөгт шингээнэ.  Үйлчилгээний тасаг нь тухайн аж ахуйн нэгжийн дотоод цех тасгуудад үйлчилгээ үзүүлдэг, өөрөөр хэлбэл бусад цех тасгийнхаа хэвийн үйл ажиллагаа явуулах нөхцлийг бүрдүүлэхэд чиглэгдсэн үйл ажиллагаа явуулдаг цех тасаг юм.
  • 21. IV. Санхүүгийн тайлангийн хугацаатай уялдуулан зардлыг ангилах нь 1) Капиталжуулах зардал 2) Орлого олох зардал гэж ангилна. Капиталжуулах зардал - ирээдүйд үр ашиг авч ирэхэд чиглэгдсэн удаан хугацаанд ашиглагдах хөрөнгийг бүрдүүлэх зардал бөгөөд түүнийг хөрөнгөөр бүртгэж балансад харуулна. Орлого олох зардал - тухайн тайлангийн хугацаанд үр ашиг олоход чиглэгдсэн зардал юм. Энэ зардлыг тухайн тайлангийн үеийн зардлаар бүртгэнэ.
  • 22. V. Өртгийн объектод хамрагдах байдлаар зардлыг ангилах нь 1) Шууд зардал 2) Шууд бус зардал гэж ангилна. Шууд зардал – тухайн объекттой шууд хамааралтай гарч байгаа зардлууд Шууд бус зардал – хэд хэдэн өртгийн объектод холбогдон гарч байгаа хуваарилагдах зардал Нийтлэг зардал – 2 буюу түүнээс дээш ажиллагаанд ашиглаж байгаа тоног төхөөрөмжийн элэгдэл, засвар буюу үйлчилгээний зардал Хамсарсан зардал - өртгийн нэг объектоос 2 буюу түүнээс дээш үндсэн бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэж байвал тэр өртгийн объектод гарсан тодорхой бүтээгдэхүүнд шууд хамааруулж болохгүй зардлууд
  • 23. Ашигласан материал 1. Л. Жаргал, Ж. Бат-Өлзий “Санхүүгийн менежмент” гуравдугаар хэвлэл, УБ хот 2008 он 2. Р. Баянсан “Бизнесийн санхүү” УБ хот 2003 он 3. Б. Бүжинлхам “Санхүүгийн удирдлага” УБ хот 2004 он 4. Ц. Аюурзана “Компаний санхүү” УБ хот 2009 он 5. Stephen A.Ross, Randolph W.Westerfield, Jeffrey F.Jaffe “ Corporate finance” 1996 In the United States of America