education

1. СТАНДАРТ
ӨРТГИЙН БҮРТГЭЛ
НББ-ИЙН 2-Р ТҮВШНИЙ ОЮУТНУУДАД ЗОРИУЛАВ.

2. Стандарт өртгийн бүртгэлийн системийн
тухай ойлголт
Үйлдвэрлэлийн зардлын элементүүдийг урьдчилан
тогтоосон стандарт өртгөөр бүртгэхийг стандарт
өртгийн бүртгэлийн систем /СӨБС/ гэнэ.
СӨБС-ийг стандарт өртгийн системийг амжилттай
нэвтрүүлэх эсэх нь стандарт хир зэрэг нийцтэй,
үндэслэлтэй тогтоогдсноос шалтгаална.

3. Стандарт өртгийн бүртгэлийн системийн
тухай ойлголт
Стандарт буюу нормативт өртөг гэдэг нь үйл ажиллагааны нөхцөл
байдлыг харгалзан урьдчилан тодорхойлсон төлөвлөгөөт өртөг юм.
Нормативт өртөг нь дотроо үндсэн 2 хэсгээс бүрддэг.
- Тоо хэмжээний буюу биет норматив
- Өртгийн буюу үнэлгээний норматив
Тоо хэмжээний норматив нь нэгж бүтээгдэхүүнд зарцуулагдах орцын
стандартын тоо хэмжээ
Өртгийн нормативууд нь орцын нэгжийн төлөвлөгөөт үнээр
тодорхойлогддог.
СТАНДАРТ ӨРТӨГ = БИЕТ НОРМАТИВ * ҮНИЙН НОРМАТИВ

4. Стандарт өртгийн бүртгэлийн системийн
ач холбогдол
СӨБС-ийг үйл ажиллагаанд хяналт тавих, төлөвлөх болон өртөг
ашгийн талаар менежерийн шийдвэр гаргалтанд учирч
болзошгүй аливаа сөрөг нөлөөллийг багасгах зорилгоор хэрэглэж
болно. Стандарт өртгийг тооцох нь олон талын ач холбогдолтой.
1. Төсөв төлөвлөгөө боловсруулах
2. Зардлын гүйцэтгэлд хяналт тавих
3. Зардлын бүртгэл хөтлөх
4. ДҮ болон ББ-ний өртгийг тодорхойлох
5. Үнэ тогтоох үндэслэл болгон ашигладаг.

5. 1. Стандарт өртөг тогтоох нь

6. Стандарт өртгийг өмнөх жилүүдийн туршлага
дээр үндэслэн олон хувилбараар зохион, сонголт
хийх замаар тухайн үеийн үнэ өртөг, техник
технологи, үр ашгийн түвшин, гадаад дотоод
хүчин зүйл, нөхцлийг харгалзан үзэж хэвийн
хэмжээгээр тогтооно.
Үйлдвэрийн зардал бүрийн хувьд стандарт тогтооно.

7. Шууд материалын стандарт өртөг тогтоох
нь:
Шууд материалын тоо хэмжээний стандартыг нэгжид
зарцуулах материал, хэвийн хорогдол зэргийн
нийлбэрээр тодорхойлогдоно.
Шууд материалын үнийн стандартыг бэлтгэн
нийлүүлж байгаа материалын эцсийн өртгөөр авах
бөгөөд энд ямар нэгэн хөнгөлөлт, бэлтгэн
нийлүүлэгчтэй байгуулсан гэрээ, эдийн засгийн нөхцөл
байдлын цаашдын хандлагыг харгалзан үзнэ.

8. Шууд хөдөлмөрийн стандартыг тогтоох
Хөдөлмөрийн үнэлгээний стандарт нь үйлдвэрийн газрын үйлдвэрчний
эвлэл, байгууллагын удирдлага боловсон хүчний алба, ажилчдын
хоорондын гэрээгээр тодорхойлсон цалин хөлсний үнэлгээнд үндэслэн
тодорхойлно. /Үндсэн цалин, нэмэгдэл цалин хөлс, урамшуулал зэргийг
тооцон оруулж нийлбэрээр нь тодорхойлно./
үйлдвэрлэлийн инженер, технологичдын хийсэн судХөдөлмөрийн
бүтээлийн стандартыг алгаа шийдвэрийг үндэслэн хөдөлмөр зарцуулалтын
хөдөлгөөн, үйл ажиллагаа тус бүрийн дундаж хугацаа буюу нормыг
тогтоодог бөгөөд /Үндсэн хөдөлмөрийн зарцуулалт, боловсон хүчний болон
цехийн цаг, цэвэрлэгээний цаг, шалгалтын цагуудын нийлбэрээр
тодорхойлогдоно./

9. ҮНЗ-ын стандартыг тогтоох
ҮНЗ нь олон янзын шинж чанар бүхий
зардлуудын нийлбэрээр тодорхойлогддогоороо
дан бүтэцтэй шууд материал болон шууд
хөдөлмөрийн зардлаас ялгагддаг. Үүнээс хамаарч
ҮНЗ-ын нормыг тогтоох нь эрс ялгаатай байдаг.

10. ҮНЗ-ын стандартыг тогтоох
ҮНЗ-ын нормативыг үндэслэлтэй, зөв тогтооход дараах
асуудлуудыг анхаарч авч үздэг.
1.ҮНЗ-ыг хуваарилах суурь үзүүлэлтийг оновчтой сонгох
2.Үйл ажиллагааны түвшин сонголт
3.ҮНЗ-ын тогтмол болон хувьсах хэсгээр ялгах
4. ҮНЗ-ийн норм тодорхойлох
ТӨСӨВЛӨГДСӨН ҮНЗ
ҮНЗ НОРМ = ТӨСӨВЛӨСӨН СУУРЬ ҮЗҮҮЛЭЛТ

11. Стандарт өртгийн карт:
ШМ, ШХ, Хувьсах ҮНЗ-ын нормыг тооцсоны
дараа стандарт өртгийн карт бэлтгэнэ. СӨКартанд
нэгж бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэхэд оролцох зардлын
элементүүдийг биет болон үнэлгээний
стандартаар тооцон харуулдаг.

12. Стандарт өртгийн карт:
Стандарт өртгийн карт
1. Шууд материал
¹ Материалын нэр Тоо хэмжээ Нэгжийн стандарт үнэлгээ
Өртгийн дүн
/төг/
1 А материал 0,5 кг 200 100
2 Б материал 0,3 кг 250 75
Дүн хх ххх 175
2. Шууд хөдөлмөр
¹ Ажлын дугаар Стандарт цаг Цагийн стандарт үнэлгээ Өртгийн дүн
/төг/
1 Холих цех 0,2 цаг 400 80
1. ҮНЗ
ҮНЗ-ын төлөв
Хуваарилах
суурь
Стандартаар
зарцуулах
Нэгжийн стандарт
үнэлгээ
Өртгийн дүн
Хувьсах ҮНЗ ШХЦ 0,2 цаг 60 12
Тогтмол ҮНЗ ШХЦ 0,2 цаг 140 28
Дүн 40
НИЙТ ДҮН 295

13. 2. Стандарт өртгөөр зардал бүртгэх
үеийн бүртгэл

14. Нормативт өртгийн бүртгэл ашиглаж байгаа үед
үйлдвэрлэлийн зардлын бүх элементийг
Дуусаагүй үйлдвэрлэл дансанд стандарт өртгөөр
холбогдох зардлын дансдын кредитээс
гүйцэтгэлээр бүртгэнэ.
Тооцоолсон ба гүйцэтгэлээрх зардлын зөрүүг
хэлбэлзэл гэх ба хэлбэлзэл эерэг утгатай байвал
зардал хэмнэснийг, сөрөг утгатай байвал зардал
хэтэрснийг харуулна.
Хэтэрсэн ба хэмнэсэн зардлыг тааламжгүй ба
тааламжтай хэмээн тодорхойлно.

15. Тааламжтай хэлбэлзлийг хэлбэлзлийн дансны кредит,
тааламжгүй хэлбэлзлийг хэлбэлзлийн дансны дебет
талд бүртгэнэ.
Харин хэлбэлзэл нь ямагт абсолют утгаар хэмжигддэг.
ДҮ /стандарт өртөг/ хх
Хэлбэлзэл /тааламжгүй/ хх
Мат. Хөд. ҮНЗ / гүйцэтгэл / хх
Хэлбэлзэл / тааламжтай / хх

16. 3. Хэлбэлзлийн шинжилгээ

17. Материалын зардлын хэлбэлзэл:
ШМЗ-ын нийт хэлбэлзэл нь гүйцэтгэлийн шууд материалын зардлаас гүйцэтгэлийн
эквивалент бүтээгдэхүүнд ноогдох ШМ-ын стандарт зардлыг хассантай тэнцүү.
Нийт хэлбэлзэл = Гүйцэтгэлээрх материалын зардал -Тооцоолсон материалын зардал
Тооцоолсон материалын зардал =Эквивалент бүтээгдэхүүн *Стандарт өртөг
А. Материалын тоо хэмжээний хэлбэлзэл = /Гүйцэтгэлээрх тоо хэмжээ -
Стандарт тоо хэмжээ/ * стандарт нэгжийн өртөг
Б. Материалын худалдан авалтын үнийн хэлбэлзэл = /Гүйцэтгэлээрх нэгжийн
өртөг -стандарт нэгжийн өртөг/ * худалдан авсан тоо хэмжээ
В. Материалын ашиглалтын үнийн хэлбэлзэл = /Гүйцэтгэлээрх нэгжийн өртөг -
стандарт нэгжийн өртөг/ * зарцуулсан тоо хэмжээ
Нийт хэлбэлзэл = МТХХ +МАҮХ

18. Хөдөлмөрийнн зардлын хэлбэлзэл:
ШХЗ-ын нийт хэлбэлзэл нь гүйцэтгэлийн шууд хөдөлмөрийн зардлаас гүйцэтгэлийн
эквивалент бүтээгдэхүүнд ноогдох ШХ-ийн стандарт зардплыг хассантай тэнцүүгээр
тооцогддог.
Нийт хэлбэлзэл = Гүйцэтгэлээрх хөдөлмөрийн зардал - Тооцоолсон хөдөлмөрийн
зардал
Тооцоолсон хөдөлмөрийн зардал =эквивалент бүтээгдэхүүн* Стандарт өртөг
А. Хөдөлмөрийн үр ашгийн хэлбэлзэл = / Гүйцэтгэлээрх цаг - Стандарт цаг / *
Стандарт цагийн хөлс
Б. Хөдөлмөрийн үнэлгээний хэлбэлзэл = /Гүйцэтгэлээрх цагийн хөлс - стандарт цагийн
хөлс/ * Гүйцэтгэлээрх цаг
Нийт хэлбэлзэл =ХҮХ+ ХАХ

19. ҮНЗ-ын хэлбэлзэл:
Гүйцэтгэлээрх ҮНЗ-аас бүтээгдэхүүний өртөгт
тооцогдсон буюу гүйцэтгэлээрх стандарт үйлдвэрлэлд
ноогдох стандарт ҮНЗ-ыг хассантай тэнцүүгээр
тооцогддог.
Гүйцэтгэлээрх ҮНЗ-СтандартҮНЗ = - + нийт хэлбэлзэл
+тааламжгүй хэлбэлзэл, Дутуу тооцоолсон ҮНЗ
-тааламжтай хэлбэлзэл, Илүү тооцоолсон ҮНЗ

20. Зарцуулалтын хэлбэлзэл =Гүйцэтгэлээрх ҮНЗ-Гүйцэтгэлд
суурилан батлагдсан төсөв /Гүйцэтгэлээрх суурь * Хувьсах ҮНЗ норм +
Төсөвлөсөн суурь*тогтмол ҮНЗ норм/
Ашиглагдаагүй хүчин чадлын хэлбэлзэл = Гүйцэтгэлд суурилан
батлагдсан төсөв - Гүйцэтгэлээрх суурь * ҮНЗ-ын норм
Үр ашгийн хэлбэлзэл = Гүйцэтгэлийн суурь * ҮНЗ-ын норм -
Стандарт суурь * ҮНЗ-ын норм =Хувьсах үр ашгийн хэлбэлзэл
+ Тогтмол үр ашгийн хэлбэлзэл
Хувьсах үр ашгийн хэлбэлзэл = Гүйцэтгэлийн суурь * Хувьсах
ҮНЗ-ын норм - Стандарт суурь * Хувьсах ҮНЗ-ын норм
Тогтмол үр ашгийн хэлбэлзэл = Гүйцэтгэлийн суурь * Тогтмол
ҮНЗ-ын норм - Стандарт суурь * Тогтмол ҮНЗ-ын норм

21. Хянагдахуйц хэлбэлзэл =Гүйцэтгэлээрх ҮНЗ- Стандартад
суурилан батлагдсан төсөв /Стандарт суурь * Хувьсах ҮНЗ норм +
Төсөвлөсөн суурь * Тогтмол ҮНЗ норм/
Тоо хэмжээний хэлбэлзэл = Стандартад суурилан
батлагдсан төсөв - Гүйцэтгэлээрх суурь * ҮНЗ-ын норм
Эдгээр тооцооллоос 3-н янзын тэнцэтгэл гардаг.
1. Зарцуулалт + Хувьсах ҮА = Хянагдахуйц
2. Хувьсах ҮА + Тогтмол ҮА = ҮАшгийн хэлбэлзэл
3. Тогтмол ҮА + АХЧХ = Тоо хэмжээний хэлбэлзэл

22. 3 хэлбэлзлийн А арга:
1. Зарцуулалтын хэлбэлзэл
2. Ашиглагдаагүй хүчин чадлын хэлбэлзэл
3. Үр ашгийн хэлбэлзэл

23. 3 хэлбэлзлийн Б арга:
1. Зарцуулалтын хэлбэлзэл
2. Хувьсах үр ашгийн хэлбэлзэл
3. Тоо хэмжээний хэлбэлзэл

24. 4 хэлбэлзлийн арга:
1. Зарцуулалтын хэлбэлзэл
2. Ашиглагдаагүй хүчин чадлын хэлбэлзэл
3. Хувьсах үр ашгийн хэлбэлзэл
4. Тогтмол үр ашгийн хэлбэлзэл

25. Хос хэлбэлзлийн арга :
1. Хянагдахуйц хэлбэлзэл
2. Тоо хэмжээний хэлбэлзэл

26. Хэлбэлзлийг ихэвчлэн борлуулсан бүтээгдэхүүний өртөгт
шингээдэг
Ингэж тооцоолсон хэлбэлзэл нь нийт өртөгт нөлөөлөхөөс
нэгжийн өртөгт нөлөөлдөггүй.
Хэрвээ энэхүү хэлбэлзэл нь хувь хүний буруутай үйл
ажиллагаатай холбоотой үүссэн тохиолдолд үүсгэсэн
тооцооны хэмжээгээр авлага үүсгэдэг