Lekts 7 urgeljilel lekts 8 ekhlel хөшүүрэг ба капитал бүтэц

1. Хөшүүрэг ба Капиталын бүтэц
1. Хөшүүрэг,түүний төрлүүдийг тооцох аргачлал
2. Капиталын бүтэц, оновчтой бүтцийг сонгох
Хөшүүрэг нь тогтмол зардал бүхий эх үүсвэр ашиглахтай
холбогдож бий болдог Иймд үйл ажиллагааны ба
санхүүгийн тогтмол зардалаар дамжуулан хөшүүргийн
хэмжээнд нөлөөлж болно. Хөшүүрэг нь капиталын бүтэцтэй
нягт уялдаатай. ӨХ хөшүүрэг нь капиталын бүтэц болох
зээлийн өөрийн хөрөнгийн эх үүсвэрийн хоорондын
харьцааг илэрхийлдэг.Үндсэн 3 төрлийн хөшүүрэг
байдаг.Үүнд:
-Үйл ажиллагааны хөшүүрэг-Operation Leverage /OL/
-Санхүүгийн хөшүүрэг- Financial Leverage /FL/
-Нийт хөшүүрэг- Total Leverage /TL/
Эдгээр хөшүүргийг компаний орлого,үр дүнгийн тайлантай
холбож үзье.

3. Хөшүүрэг
Үйл ажиллагааны
борлуулалт болон
хүү татвар
төлөхийн өмнөх
ашгийн
хоорондох
хамаарлыг
харуулдаг
Санхүүгийн
хүү татвар
төлөхийн өмнөх
ашиг болон нэгж
хувьцаанд ногдох
ашгийн
хоорондох
хамаарлыг
харуулдаг
нийт
борлуулалт болон
нэгж хувьцаанд
ногдох ашгийн
хоорондох
хамаарлыг
харуулдаг

4. Эдгээр хөшүүргийг компаний орлого,үр дүнгийн тайлантай
холбож үзье.
Борлуулалт
-ББӨртөг
Нийт ашиг
-Үйл ажиллагааны зардал
Үйл ажиллагааны ашиг /ХТӨА/
-Хүүгийн зардал
Татварын өмнөх ашиг
-Татвар
Татварын дараах ашиг /ЦА/
-ДЭХ-ны ногдол ашиг
ЭХ хувиарлах боломжит ашиг
Нэгж хувьцаанд ногдох ашиг

5. Хөшүүргүүдийн талаар үзэхийн тулд хугарлын
цэгийн шинжилгээг үзэх ёстой болдог.
Хугарлын цэг нь гаргасан бүх зардалаа нөхөөд
ашиг болон алдагдал байхгүй болох
борлуулалтын төвшин юм. Өөрөөр хэлбэл
ашиг алдагдлын заагийг илтгэх борлуулалтын
хэмжээ.

6. Үйл ажиллагааны хөшүүрэг-Operation Leverage /OL/
Үйл ажиллагааны хугарлын цэг гэдэг нь хүү татварын өмнөх
ашиг 0-тэй тэнцэж байх борлуулалтын хэмжээ юм. ХТӨА-ийг
дараах байдалаар томъёолж болно.
EBIT= P xG –VxG –FC
P -нэгж бүт борлуулах үнэ V – хувьсах зардалын хэмжээ
FC – үйл ажиллагааны нийт тогтмол зардал
G – борлуулах бүт тоо хэмжээ Тодорхойлолт ёсоор:
EBIT=0 EBIT= P xG –VxG –FC = 0→ G OBER = ?
G OBER =FC / P-V
Эндээс хархад зардлын өсөлт нь үйл ажиллагааны хугарлын
цэгийг нэмэгдүүлдэг бол орлогын өсөлт нь бууруулдаг
болно.

7. Борлуулалтанд тодорхой нэг хэмжээгээр нөлөөлөөд
ХТӨА-г нэмэгдүүлхэд үйл ажиллагааны тогтмол зардал
ашиглахыг үйл ажиллагааны хөшүүрэг гэнэ.
ҮАХ-г хөшүүргийн зэргээр хэмжидэг. Дараах байдалаар
тооцно.
DOL= ∆ EBIT % / ∆Sales%
DOL>1 бол ҮАХ-г бодитой оршино гэж үзэх буюу үйл
ажиллагаанд ҮА-ны тогтмол зардал мэдэгдэхүйц нөлөө
үзүүлж байгааг илтгэнэ.
Мөн борлуулалтын тодорхой нэг төвшинг суурь болгон
авч ҮАХ-г тооцохдоо:
DOL=Gсуурь (P-V) / Gсуурь (P-V) –FC

8. Борлуулалтыг нэгжээр тооцох боломжгүй үед
борлуулалтын орлогыг суурь төвшин болгон авч
ҮА-ны хөшүүргийн зэргийг дараах томъёогоор
тооцно:
DOL=TR –VC / TR-VC-FC
TR- суурь төвшиний борлуулалтын
хэмжээ /₮/

9. Санхүүгийн хөшүүрэг- Financial Leverage /FL/
ХТӨА-т тодорхой хэмжээгээр нөлөөлөөд нэгж хувьцаанд ноогдох
ашгийг нэмэгдүүлхэд СТЗ ашиглахыг СХ гэнэ. СТЗ-д Зээлийн
хүүгийн болон ДЭХ-ны ногдол ашгийн зардал орно.
Санхүүгийн хугарлын цэг гэдэг нь нэгж хувьцаанд ноогдох ашиг
тэгтэй тэнцүү байх ХТӨА-н хэмжээ юм. Нэгж хувьцаанд ноогдох
ашгийг дараах байдалаар томъёолж болно.
EPS=EBIT-IE-(EBIT-IE)xT-PD / N
EPS-нэгж хувьцаанд ногдох ашиг IE- хүүгийн зардал
PD-Дэх-ны ногдол ашиг N- эргэлтэнд байгаа ЭХ-ны тоо
Энэ томъёоноос СХ-ын ХЦ-г тооцвол: EPS=O →EBIT=?
(EBIT-IE)x(1-T) -PD =0 EBIT fbep =IE+PD/1-T

10. Санхүүгийн хугарлын цэг дээрх ХТӨА
Эндээс хархад Санхүүгийн тогтмол зардлуудын өсөлт нь
санхүүгийн хугарлын цэгийг өсгөж байна. Санхүүгийн
хөшүүргийн хэмжээг түүний зэргээр хэмждэг.
∆EPS%-НХНА-н өөрчлөлтийн хувь
∆EBIT%-ХЭӨА-н /ҮАА/ өөрчлөлтийн хувь

11. Хэрэв DFL>1-байвал санхүүгийн хөшүүрэг
бодитой оршино гэж үздэг. Өөрөөр хэлбэл
компанийн үйл ажиллагаанд санхүүгийн тогтмол
зардлууд мэдэгдэхүйц нөлөөлж байгааг харуулна.
ХТӨА-н тодорхой нэг төвшинг суурь болгон авч
санхүүгийн хөшүүргийн зэргийгтооцохдоо
DFL= EBIT суурь / EBITсуурь-EBITfbep

12. Борлуулалтанд тодорхой нэг хэмжээгээр
нөлөөлөөд нэгж хувьцаанд ногдох ашгийг
нэмэгдүүлэхэд үйл ажиллагааны болон
санхүүгийн тогтмол зардал ашиглахыг нийт
хөшүүрэг гэнэ.
Нийт хөшүүрэг нь үйл ажиллагааны болон
санхүүгийн тогтмол зардалтай холбоотой бий болдог.
Нийт хөшүүргийг түүний зэргээр хэмжинэ.
DTL=∆ EPS% / ∆Sales%

13. Нийт хөшүүргийн зэргийг үйл ажиллагааны ба
санхүүгийн хөшүүргийн тусламжтайгаар олно.
Тодорхой нэг түвшний борлуулалтыг суурь
төвшин болгож аваад нийт хөшүүргийн зэргийг
тооцохдоо:

14. Key words:
Хүү,татварын өмнөх ашиг - Earnings before interest and taxes
Хүүгийн зардал - Interest explease
Татварын өмнөх/ дараах/ ашиг - Earnings before /after/ taxes
Хувьцааны тоо - Shares
Нэгж хувьцаанд ногдох ашиг - Earnings per share
Нийт орлого - Total revenue
Хосолмол хөшүүргийн зэрэг - Degree of combined leverage
Үнэ, нэгжийн хувьсах зардал - Price,variable cost per unit
Мөнгөн бус тогтмол зардал - Noncash fixed costs
Хугарлын цэг - Break even point
Мөнгөний хугарал - Cash break - even
BE = FC- depreciation / P-VC

15.  Компанийн санхүүгийн удирдлага нь хувь
нийлүүлэгчдийн оруулсан хөрөнгийг хамгийн их
байлгах зорилгод хүрэхийн тулд бага өртөг
бүхий эх үүсвэрээр санхүүжих , түүний бүтцийг
оновчтой болгох талаар шийдвэр гаргах болно.
Урт хугацааны санхүүгийн эх үүсвэрийг :
 А. Өрийн капитал буюу зээлийн эх үүсвэр
 Б. Хувьцаат капитал буюу өөрийн хөрөнгийн эх
үүсвэр гэж хуваадаг.

16. Компанийн капиталын бүтэц нь санхүүгийн
хөшүүрэгтэй холбоотой байдаг.Санхүүгийн
хөшүүрэг нь санхүүгийн тогтмол зардал болох
хүүгийн зардал , ДЭХ ногдол ашиг гэсэн
зардалаас бүрддэг.
Компанийн өр зээлийн төвшинг илэрхийлэгч өрийн
харьцаа ,өр, хувьцаат капиталын харьцаа нь
санхүүгийн хөшүүргийн шууд хэмжүүр болдог.

17.  Өрийн харьцаа их байх үед санхүүгийн хөшүүрэг
их байхаас гадна эрсдэл их байна.
Компанийн нийт өртөг буурах тусам компанийн
үнэ цэнийг өснө гэвэл капиталын өртөг боломжит
min түвшинд хүрэхэд компаний үнэ цэнэ боломжит
max хэмжээнд хүрнэ.

18. Энэ үед компанийн капиталын бүтэц хамгийн
оновчтой төвшинд байна.Компанийн үнэ цэнийг
цэвэр ашгийн тэг өсөлттэй загварыг ашиглан :
Өрийн харьцаа тэг байхад нийт өртөг
хувьцаат капиталын өртөгөөр
тодорхойлогдоно. Өрийн харьцаа өсөхөд
WACC тодорхой төвшин хүртэл буурна.
Учир нь өрийн капиталын өртөг нь бага
байдаг.

19. Харин тодорхой төвшинд хүрсний дараа өрийн ба
хувьцаат капиталын өртгийн тасралтгүй өсөлтөөс
шалтгаалан капиталын нийт өртөг өснө.
Ингэж WACC буураад буцаад өсөх нугаралтын цэг дээр
урт хугацаат санхүүгийн өртөг бага байх болно. Энэ
цэг дээр компаний капиталын бүтэц оновчтой байна.
Өөрөөр хэлбэл өрийн харьцаа өндөр байх цэг дээр өр ба
хувьцаат капиталын хольцыг бүрдүүлбэл капиталын
бүтэц оновчтой хэмжээнд байна.

20.  Үйлдвэр худалдааны” Зэлэм “компани шинэ
нэр төрлийн гутал үйлдвэрлэж зах зээл дээр
нэг бүрийг нь 10,0 төгрөгөөр борлуулахаар
болсон. Гутал нэг бүрийг үйлдвэрлэхэд гарах
хувьсах зардал нь 5,0 төгрөг бөгөөд үйл
ажиллагааны тогтмол зардал нь тайлант
хугацаанд 250,0 төгрөг байсан. Тус компанийн
борлуулалт 100 нэгжээс 150 нэгж болтлоо
өссөн гэвэл тус компанийн хүү татварын өмнөх
ашиг хэрхэн өөрчлөгдөх вэ? Үйл ажиллагааны
хөшүүрэг орших уу? ямар хэмжээгээр?

21. ¯éë àæèëëàãààíû õóãàðëûí öýã
50
500010000
250000




 OBEPOBEP Q
vp
FC
Q
Борлуулалын хэмжээ 100 нэгж байх үеийн Хүү татварын
өмнөх ашгийн хэмжээ
250000250000)500010000(100100  FCQvQpEBITQ
 хэмжээ 150 нэгж байхад:
500000250000)500010000(150150  FCQvQpEBITQ

22. Үзүүлэлт Суурь
/анхны/
Өөрчлөгдс
өн
Өөрчлөлт
/%/
Борлуулалт 100 нэгж 150 нэгж +50 %
250000 500000 +100 %

23. Үйл ажиллагааны хөшүүргийн зэрэг
2
%50
%100
(%)
(%)






 DOL
S
EBIT
DOL
Энд үйл ажиллагааны хөшүүргийн зэрэг нь 1-ээс
их байгаа учир энэ нь хөшүүрэг бодитой орших
шалтгаан болж байна.
Өөрөөр хэлбэл 250000 ₮-ийн тогтмол зардал нь
борлуулалтыг бага хэмжээгээр нэмэгдүүлэхэд хүү
татварын өмнөх ашгийг их хэмжээгээр
нэмэгдүүлэх хөшүүрэг болж байна.