Downloaded 322 times
More Related Content
Ppt. med error.2
- 1.
- 2. ความคลาดเคลื่อนทางยา (Medication error) ความคลาดเคลื่อนทางยาคือ – เหตุการณ์ซึ่งนาไปสู่การใช้ยาอย่างไม่เหมาะสม หรือเกิดความเสียหายแก่ผู้ป่ วย – ทั้งที่สามารถป้ องกันได้ 15-Aug-14 2
- 3. ประเภทความคลาดเคลื่อนทางยา 1. ความคลาดเคลื่อนในการสั่งใช้ยา (Prescriptionerror) 2. ความคลาดเคลื่อนในการคัดลอกคาสั่งใช้ยา (Transcribing error) 3. ความคลาดเคลื่อนในการจ่ายยา (Dispensing Error) 4. ความคลาดเคลื่อนในการบริหารยา (Administration Error) 15-Aug-14 3
- 4. รายงานความคลาดเคลื่อนทางยา • ประมาณ ½จากการสั่งใช้ยา ( พบมากที่สุด ) • ประมาณ ¼ จากการถ่ายทอดคาสั่ง+การจัดยา+การ จ่ายยา • ประมาณ ¼ จากขั้นตอนการบริหารยา 15-Aug-14 4
- 5. Category A :ไม่มีความคลาดเคลื่อนเกิดขึ้น แต่มี เหตุการณ์ที่อาจทาให้เกิดความคลาดเคลื่อนได้ 15-Aug-14 5 ไม่มีความคลาดเคลื่อน
- 6. ลาดับชั้นของความคลาดเคลื่อนทางยา (NCCMERP, 2008) มีความคลาดเคลื่อนแต่ไม่เป็น อันตราย Category B มีความคลาดเคลื่อนเกิดขึ้น แต่ไม่เป็นอันตราย ต่อผู้ป่ วย เนื่องจากความคลาดเคลื่อนไปไม่ถึง ผู้ป่ วย Category C มีความคลาดเคลื่อนเกิดขึ้น แต่ไม่เป็นอันตราย ต่อผู้ป่ วย ถึงแม้ว่าความคลาดเคลื่อนนั้นจะไปถึง ผู้ป่ วยแล้ว Category D มีความคลาดเคลื่อนเกิดขึ้น แม้ไม่เป็นอันตราย ต่อผู้ป่ วย แต่ยังจาเป็นต้องมีการติดตามผู้ป่ วย เพิ่มเติม15-Aug-14 6
- 7. ลาดับชั้นของความคลาดเคลื่อนทางยา (NCCMERP, 2008) มีความคลาดเคลื่อนและ เป็นอันตราย Category E มีความคลาดเคลื่อนเกิดขึ้น และเป็นอันตรายต่อผู้ป่ วยเพียง ชั่วคราว รวมถึงจาเป็นต้องได้รับการรักษาหรือแก้ไขเพิ่มเติม Category F มีความคลาดเคลื่อนเกิดขึ้น และเป็นอันตรายต่อผู้ป่ วยเพียง ชั่วคราว รวมถึงจาเป็นต้องได้รับการรักษาในโรงพยาบาลหรือยืด ระยะเวลาในการรักษาตัวในโรงพยาบาลออกไป Category G มีความคลาดเคลื่อนเกิดขึ้น และเป็นอันตรายต่อผู้ป่ วยถาวร Category H มีความคลาดเคลื่อนเกิดขึ้น และเป็นอันตรายต่อผู้ป่ วยจนเกือบถึง แก่ชีวิต (เช่น แพ้ยาแบบ anaphylaxis และหัวใจหยุดเต้น) 15-Aug-14 7
- 8. ลาดับชั้นของความคลาดเคลื่อนทางยา (NCCMERP, 2008) • CategoryI: มีความคลาดเคลื่อนเกิดขึ้น และเป็น อันตรายต่อผู้ป่ วยจนถึงแก่ชีวิต 15-Aug-14 8 มีความคลาดเคลื่อน และเป็นอันตรายจน เสียชีวิต
- 9. สาเหตุหลักของ Medication error •ด้านบุคคล • ปัจจัยเชิงระบบ 15-Aug-14 9
- 10. การจาแนกชนิดของความคลาดเคลื่อนทางด้านยา 1. Prescribing Errorคือ ความคลาดเคลื่อนที่พบในใบสั่งยา (ใบ order) –อาจเกิดจากแพทย์เขียนผิดพลาด หรือไม่ชัดเจน –การเลือกใช้ยาผิด การเลือกขนาดยาผิด การเลือกรูปแบบยาผิด –การสั่งยาในจานวนที่ผิด การเลือกวิถีทางให้ยาผิด การเลือกความ เข้มข้นของยาผิด การเลือกอัตราเร็วในการให้ยาผิด –การให้คาแนะนาการใช้ยาผิด การสั่งยาผิดตัวผู้ป่วย –การไม่ระบุชื่อยา ความแรง ความเข้มข้น ความถี่ของการใช้ยาที่ทาให้ เกิดความคลาดเคลื่อนที่ส่งผลถึงตัวผู้ป่วย 15-Aug-14 10
- 11.
- 12. การจาแนกชนิดของความคลาดเคลื่อนทางด้านยา 2. Transcribing errorคือ ความคลาดเคลื่อนของกระบวนการคัดลอก คาสั่งใช้ยาจากคาสั่งใช้ยาต้นฉบับที่ผู้สั่งใช้ยาเขียน จาแนกตามสถานที่ที่ เกิดความคลาดเคลื่อนขึ้น คือ – หอผู้ป่ วย หมายถึง พยาบาลลอกคาสั่งแพทย์/ อ่านคาสั่งแพทย์ไม่ถูกต้อง ไม่ตรงตามแพทย์สั่ง ทาให้ข้อมูลที่คัดลอกไว้นั้นมีความคลาดเคลื่อน – ศูนย์คอมพิวเตอร์ หมายถึง เจ้าหน้าที่ศูนย์คอมพิวเตอร์ ทาหน้าที่คัดกรองการ ลงข้อมูลยาในคอมพิวเตอร์ไม่ครอบคลุมหรือคัดกรองข้อมูลผิดพลาด – เภสัชกรรม หมายถึง เจ้าหน้าที่ห้องยา/ เภสัชกร อ่านคาสั่งแพทย์ไม่ถูกต้อง ไม่ ตรงตามแพทย์สั่ง ส่งผลถึงการส่งต่อข้อมูลและการจ่ายยา 15-Aug-14 12
- 13. การจาแนกชนิดของความคลาดเคลื่อนทางด้านยา 3. Dispensing Errorคือ การจัดจ่ายยาที่ไม่ถูกต้อง –ไม่ได้ทบทวนใบสั่งยาก่อนการจัดยา –จัดยาไม่ถูกตามใบสั่ง อาจจะผิดที่ตัวยา ขนาด รูปแบบ หรืออื่นๆ –ปรุงยาด้วยเทคนิคที่ไม่ถูกต้อง –เขียนฉลากยาผิดหรือไม่ครบถ้วน –จ่ายยาที่หมดอายุหรือเสีย –จ่ายยาไม่ตรงกับผู้ป่ วย –ไม่ได้ให้คาแนะนาในการใช้ยา 15-Aug-14 13
- 14. การจาแนกชนิดของความคลาดเคลื่อนทางด้านยา 4. Administration errorหมายถึง การบริหารยาที่ แตกต่างไปจากคาสั่งใช้ยาของผู้สั่งใช้ยา ที่เขียนไว้ในใบ บันทึกประวัติการรักษาผู้ป่ วย หรือความคลาดเคลื่อนที่ทา ให้ผู้ป่ วยได้รับยาผิดไปจากความตั้งใจในการสั่งยาของผู้สั่ง ใช้ยา จาแนกได้ 11 ข้อ (11R) ดังนี้ 15-Aug-14 14
- 15. การจาแนกชนิดของความคลาดเคลื่อนทางด้านยา • จาแนกได้ 11ข้อ (11R) ดังนี้ (ต่อ) 1. การให้ยาไม่ครบ (omission error) 2. การให้ยาผิดชนิด (wrong drug error) 3. การให้ยาซึ่งผู้สั่งใช้ยาไม่ได้สั่ง (unordered or unauthorized drug) 4. การให้ยาผู้ป่ วยผิดคน ( wrong patient) 5. การให้ยาผิดขนาด (wrong-dose or wrong-strength error) 6. การให้ยาผิดวิถีทาง (wrong-route error) 15-Aug-14 15
- 16. การจาแนกชนิดของความคลาดเคลื่อนทางด้านยา • จาแนกได้ 11ข้อ (11R) ดังนี้ (ต่อ) 7. การให้ยาผิดเวลา (wrong-time error) 8. การให้ยามากกว่าจานวนครั้งที่สั่ง (extra-dose error) 9. การให้ยาในอัตราเร็วที่ผิด (wrong rate of administration error) 10. การให้ยาผิดเทคนิค (wrong technique error) 11. การให้ยาผิดรูปแบบยา (wrong dosage-form error) 15-Aug-14 16
- 17. 1. ผู้ป่ วยไม่หายไม่บรรเทา 2. ได้รับอันตราย อาจถึงชีวิต ( สถาบัน Insitituteof Medicine สหรัฐอเมริกา ได้รายงานไว้ว่า ความคลาดเคลื่อนทาง การแพทย์เป็นสาเหตุหนึ่งที่ทาให้ผู้ป่ วยถึงแก่ความตายถึง 44,000-98,000 คนต่อปี ยาเป็นสาเหตุที่พบบ่อย ร้อยละ 3.7) 3. การสูญเสียอื่น ๆ : เงิน, ความเชื่อถือ, อาชีพ 15-Aug-14 17
- 18. แนวปฏิบัติเพื่อป้ องกันความคลาดเคลื่อนทางยา (Medication error) แพทย์ •ตรวจสอบรายชื่อที่ให้ใช้ตัวย่อได้ • ดูประวัติการแพ้ยาซึ่งจะเห็นได้เด่นชัดจากสติ๊กเกอร์สีแดงหน้าแฟ้ ม และจาก แบบฟอร์มสีชมพูที่มีรายละเอียดการแพ้ยาของผู้ป่ วยอยู่ในแฟ้ มเวชระเบียน หรือข้อมูลเตือนการแพ้ยาที่จะปรากฏบนจอคอมพิวเตอร์กรณีแพทย์สั่งยาทาง คอมพิวเตอร์ • ระบุวินิจฉัยโรคหลัก และโรครอง • ระบุขนาด วิธีใช้ยา ระยะเวลา หรือจานวนเม็ด ให้ชัดเจน โดยเฉพาะกรณีต้องการ ให้ผู้ป่ วยรับยาเดิมต่อเนื่อง • ยาที่ใช้เมื่อมีอาการ ต้องระบุอาการไว้ด้วย เช่น ใช้เวลารู้สึกวิตกกังวล เวลานอนไม่ หลับ เวลาปวด 15-Aug-14 18 OPD
- 19. แนวปฏิบัติเพื่อป้ องกันความคลาดเคลื่อนทางยา (Medication error) พยาบาล •ตรวจสอบการบันทึกข้อมูลของผู้ป่ วยลงในคอมพิวเตอร์เทียบกับแฟ้ ม • เตือนแพทย์กรณีผู้ป่ วยมีประวัติแพ้ยาก่อนให้ผู้ป่ วยพบแพทย์ • ให้แพทย์แก้ไขกรณีพบความคลาดเคลื่อน เช่น การใช้ตัวย่อที่ไม่อนุญาตให้ใช้ • ให้แพทย์พิจารณาซ้าเมื่อผู้ป่ วยใช้ยาในรายการที่ควบคุมระยะเวลาการใช้ยา และแพทย์ไม่ได้ระบุ • ระยะเวลาใช้ยาเอาไว้ เช่น ยาปฏิชีวนะ ยานอนหลับ ยารักษาอาการทางกาย อื่นๆ 15-Aug-14 19 OPD
- 20. แนวปฏิบัติเพื่อป้ องกันความคลาดเคลื่อนทางยา (Medication error) ห้องยา: เมื่อรับใบสั่งยา เภสัชกร/เจ้าพนักงานเภสัชกรรม • ตรวจสอบการบันทึกข้อมูลของผู้ป่วยลงในคอมพิวเตอร์เทียบกับคาสั่งการใช้ยา ของแพทย์ในเวชระเบียน • ตรวจสอบการแพ้ยากรณีผู้ป่วยมีประวัติแพ้ยา โอกาสเกิดการแพ้ยาข้ามกลุ่ม • ตรวจสอบประวัติการเกิดอาการไม่พึงประสงค์รุนแรงจากการใช้ยา หากแพทย์สั่ง จ่ายยาที่เคยใช้แล้วเกิดอาการไม่พึงประสงค์รุนแรงให้แจ้งแพทย์ทบทวนการสั่งจ่าย ยา • ตรวจสอบยา ขนาด วิธีใช้ระยะเวลาที่ใช้ยา มีความสอดคล้องเหมาะสมกับ วินิจฉัยโรคหรือไม่ 15-Aug-14 20 OPD
- 21. แนวปฏิบัติเพื่อป้ องกันความคลาดเคลื่อนทางยา (Medication error) ห้องยา: จัดยา เภสัชกร/เจ้าพนักงานเภสัชกรรม • เจ้าหน้าที่ที่หยิบหรือจัดยาในกลุ่ม high alert drug ให้คนที่นั่งจัดใกล้ๆ ช่วย ตรวจสอบความถูกต้องของยา • การแบ่งบรรจุล่วงหน้าเพื่อเตรียมไว้จ่ายให้ผู้ป่วย จะต้องบรรจุไว้เพียงพอให้ใช้ หมดภายในสัปดาห์ • ยาที่แบ่งบรรจุต้องเก็บรักษาตามเกณฑ์ของยานั้นๆ ห้ามแบ่งบรรจุยาที่ต้องเก็บในที่ เย็น • ฉลากยาระบุชื่อ ความแรง จานวนเม็ด วันที่แบ่งบรรจุ วันหมดอายุ ให้ชัดเจน • สุ่มตรวจสอบความถูกต้องของจานวนเม็ดยาเป็นระยะ 15-Aug-14 21 OPD
- 22. แนวปฏิบัติเพื่อป้ องกันความคลาดเคลื่อนทางยา (Medication error) ห้องยา: จ่ายยา เภสัชกร/เจ้าพนักงานเภสัชกรรม • เภสัชกร/เจ้าพนักงานเภสัชกรรม ตรวจสอบความถูกต้องของยาที่จ่าย โดยสามารถ เทียบกับลักษณะเม็ดยา และรายละเอียดการใช้ยาของผู้ป่วยรายนั้นๆ จาก จอคอมพิวเตอร์ • ให้เฉพาะเภสัชกรจ่ายยาในกลุ่ม high alert กรณีต้องจ่ายโดยเจ้าพนักงานเภสัช กรรม เช่น การจ่ายยานอกเวลาราชการ ให้พยาบาลเวรช่วยตรวจสอบความถูกต้อง ของยาเทียบกับลักษณะและรายละเอียดยาของผู้ป่วยรายนั้นที่ปรากฏบน จอคอมพิวเตอร์ • ให้มีหลักฐานระบุตัวผู้ป่วยว่าตรงกับชื่อในใบสั่งยา 15-Aug-14 22 OPD
- 23. แนวปฏิบัติเพื่อป้ องกันความคลาดเคลื่อนทางยา (Medication error) ห้องยา: จ่ายยา เภสัชกร/เจ้าพนักงานเภสัชกรรม • กรณีผู้ป่วยรับยาเดิม ต้องประเมินอาการขั้นต้นของผู้ป่วย อาการอันไม่พึงประสงค์ ตามแบบฟอร์มที่ห้องยาได้แนบไว้ในเวชระเบียนหากผู้ป่วยมีการใช้ยาในกลุ่มที่ ต้องเฝ้าระวัง พร้อมทั้งประเมินการใช้ยาของผู้ป่วยจากระยะเวลารับยาต่อเนื่อง การ ขาดยา ไม่ใช้ยาตามแพทย์สั่ง • เภสัชกรให้คาปรึกษา แนะนาผู้ป่วยหรือญาติเกี่ยวกับการใช้ยา การเฝ้าระวังระหว่าง ใช้ยาที่บ้านอาการสาคัญที่ผู้ป่วยจะต้องรีบมาพบแพทย์ 15-Aug-14 23 OPD
- 24. แนวปฏิบัติเพื่อป้ องกันความคลาดเคลื่อนทางยา (Medication error) แพทย์ •ตรวจสอบรายชื่อยาที่สามารถใช้ตัวย่อได้ • ดูประวัติการแพ้ยาซึ่งจะเห็นได้เด่นชัดจากสติ๊กเกอร์สีชมพูหน้าแฟ้ ม และจาก แบบฟอร์มสีชมพูที่มีรายละเอียดการแพ้ยาของผู้ป่ วยอยู่ในแฟ้ มเวชระเบียน • ระบุวินิจฉัยโรคหลัก และโรครอง • ระบุขนาด วิธีใช้ยา ระยะเวลา หรือจานวนเม็ด ให้ชัดเจน โดยเฉพาะกรณี ต้องการให้ผู้ป่ วยรับยาเดิมต่อเนื่อง • ยาที่ใช้เมื่อมีอาการ ต้องระบุอาการไว้ด้วย เช่น ใช้เวลารู้สึกวิตกกังวล เวลา นอนไม่หลับ เวลาปวด 15-Aug-14 24 IPD
- 25. แนวปฏิบัติเพื่อป้ องกันความคลาดเคลื่อนทางยา (Medication error) พยาบาล •เตือนแพทย์กรณีผู้ป่วยมีประวัติแพ้ยาหรือมีอาการไม่พึงประสงค์จากยาก่อนให้ ผู้ป่วยพบแพทย์โดยแนบแฟ้มประวัติผู้ป่วยในการรายงานแพทย์ทุกราย • ให้แพทย์พิจารณาซ้าเมื่อผู้ป่วยใช้ยาในรายการที่ควบคุมระยะเวลาการใช้ยาและ แพทย์ไม่ได้ระบุระยะเวลาใช้ยาเอาไว้เช่น ยาปฏิชีวนะ ยานอนหลับ ยารักษาอาการ ทางกายอื่นๆ • ตรวจสอบความถูกต้อง ครบถ้วนของยาผู้ป่วยทันทีที่ได้รับจากห้องยา โดยเทียบกับ ข้อมูลที่ปรากฏในจอคอมพิวเตอร์ หากพบความผิดพลาดให้รีบแจ้งให้ห้องยาทา การแก้ไข • ใช้Medical Sheet ที่ได้จากคอมพิวเตอร์ในการสรุปและส่งต่อข้อมูลการใช้ยาของ ผู้ป่วย 15-Aug-14 25 IPD
- 26. แนวปฏิบัติเพื่อป้ องกันความคลาดเคลื่อนทางยา (Medication error) ศูนย์คอมพิวเตอร์ •บันทึกข้อมูลการใช้ยาของผู้ป่วยตามแบบบันทึกการจ่ายยาของหอผู้ป่วยเทียบ กับสาเนาคาสั่งแพทย์เพื่อจัดทาเป็นรายงานขอเบิกยาจากห้องยา • ให้พยาบาลแจ้งแพทย์แก้ไขกรณีพบความคลาดเคลื่อน เช่น การใช้ตัวย่อที่ไม่ อนุญาตให้ใช้ • ตรวจสอบการข้อมูลบันทึกการจ่ายยา วัสดุการแพทย์อื่นๆ ที่หอผู้ป่วยได้ บันทึกไว้เทียบกับสาเนาคาสั่งแพทย์หากพบว่าไม่สอดคล้อง เช่น ใช้ไปแต่ ไม่มีการบันทึก ให้แจ้งพยาบาลเพื่อหาสาเหตุ และให้ดาเนินการแก้ไขให้ ถูกต้อง 15-Aug-14 26 IPD
- 27. แนวปฏิบัติเพื่อป้ องกันความคลาดเคลื่อนทางยา (Medication error) ห้องยา: เมื่อรับใบสั่งยา เภสัชกร/เจ้าพนักงานเภสัชกรรม • ตรวจสอบการบันทึกข้อมูลของผู้ป่วยลงในคอมพิวเตอร์เทียบกับสาเนา การสั่งใช้ยาของแพทย์ • ตรวจสอบประวัติการแพ้ยาหรืออาการไม่พึงประสงค์จากยา และพิมพ์ ประวัติดังกล่าวแนบไปกับแฟ้มยา • ตรวจสอบประวัติการเกิดการแพ้ยา หรืออาการไม่พึงประสงค์รุนแรงจาก การใช้ยา หากแพทย์สั่งจ่ายยาที่เคยใช้แล้วเกิดอาการไม่พึงประสงค์ รุนแรงให้แจ้งแพทย์ทบทวนการสั่งจ่ายยา 15-Aug-14 27 IPD
- 28. แนวปฏิบัติเพื่อป้ องกันความคลาดเคลื่อนทางยา (Medication error) ห้องยา: เมื่อรับใบสั่งยา เภสัชกร/เจ้าพนักงานเภสัชกรรม (ต่อ) • ตรวจสอบยา ขนาด วิธีใช้ระยะเวลาที่ใช้ยา มีความสอดคล้องเหมาะสม กับวินิจฉัยโรคหรือไม่ • แนบแบบฟอร์มการเฝ้าระวังอาการไม่พึงประสงค์รุนแรงไว้ในกล่องยา unit dose กรณีผู้ป่วยได้รับยาในกลุ่มhigh alert หรือคู่ยาที่มี โอกาสเกิดปฏิกิริยาระหว่างยาได้สูงและรุนแรง 15-Aug-14 28 IPD
- 29. แนวปฏิบัติเพื่อป้ องกันความคลาดเคลื่อนทางยา (Medication error) ห้องยา: จัดยา เภสัชกร/เจ้าพนักงานเภสัชกรรม • จัดยากลับบ้านใช้โดยมีระยะการจ่ายแต่ละรอบ 7 วัน • เจ้าหน้าที่ที่หยิบหรือจัดยาในกลุ่ม high alert drug ต้องให้คนที่ นั่งจัดใกล้ๆ ช่วยตรวจสอบความถูกต้องของยาก่อนจัด • การจัดยาที่มีลักษณะคล้ายกัน ให้ปฏิบัติตามแนวทางจัดและจ่าย “ยาคู่ เหมือน” • การรับคืนยาจากหอผู้ป่วยให้ปฏิบัติตามแนวทางที่กาหนด 15-Aug-14 29 IPD
- 30. แนวปฏิบัติเพื่อป้ องกันความคลาดเคลื่อนทางยา (Medication error) ห้องยา: จ่ายยา เภสัชกร/เจ้าพนักงานเภสัชกรรม • เภสัชกร/เจ้าพนักงานเภสัชกรรม ตรวจสอบความถูกต้องของยาที่จ่าย • การจ่ายในกลุ่ม high alert หากจาเป็นต้องจ่ายโดยเจ้าพนักงานเภสัช กรรม เช่น กรณีเภสัชกรเข้าไปดูผู้ป่วยในหอผู้ป่วยหรือติดประชุม ให้เจ้า พนักงานเภสัชกรรมอีกคนช่วยตรวจสอบความถูกต้องของยาซ้า • ตรวจสอบยาที่เหลือค้างในกล่องยาผู้ป่วยเมื่อทางหอผู้ป่วยนามาแลกเพื่อ เบิกยากล่องใหม่ พร้อมทั้งหาสาเหตุที่ผู้ป่วยไม่ได้รับยาในแต่ละครั้ง 15-Aug-14 30 IPD
- 31. แนวปฏิบัติเพื่อป้ องกันความคลาดเคลื่อนทางยา (Medication error) ห้องยา: จ่ายยา เภสัชกร/เจ้าพนักงานเภสัชกรรม • มีการส่งต่อข้อมูลสาคัญที่จาเป็นต่อการใช้ยาบางชนิดสาหรับผู้ป่วย เฉพาะรายให้กับพยาบาลในหอผู้ป่วย เพื่อเตือนให้ระวังการใช้ยา เช่น การใช้ยา cloxacillin ชนิดฉีดห้ามฉีดเข้าหลอดเลือดโดยตรงต้องเจือ จางก่อนฉีด • ตรวจสอบประวัติการแพ้ยาหรืออาการไม่พึงประสงค์จากยาพร้อมแนบ เอกสารไปกับแฟ้มยาและใบบันทึกการจ่ายยา 15-Aug-14 31 IPD
- 32.
- 33.
- 34. Analysis of incidents •แพทย์สั่งยาทางโทรศัพท์ให้เด็กอายุ 18 เดือนว่า “ให้ morphine ขนาด 0.8 stat”พยาบาลรับคาสั่ง และฉีดยาให้กับเด็กในขนาด 0.8 มล. ทราบต่อมาภายหลังว่าแพทย์ต้องการให้ฉีด 0.8 มก. ผล ที่เกิดขึ้น คือ เด็กเสียชีวิต –ปัจจัยที่อาจเป็นสาเหตุได้แก่อะไรบ้าง –จะวางแนวทางเพื่อลดอุบัติการณ์ ดังกล่าวอย่างไร 15-Aug-14 34
- 35. Analysis of incidents •ผู้ป่ วยโรคเบาหวานได้รับยาผิดเป็น celecoxib เป็นเวลา 1 สัปดาห์ ผลคือเกิด Hyperglycemia และ Steven’s Johnson Syndrome เนื่องจากผู้ป่ วยแพ้กลุ่มยาซัลฟาต้องรับการรักษาใน โรงพยาบาล 2 เดือน –ปัจจัยที่อาจเป็นสาเหตุได้แก่อะไรบ้าง –จะวางแนวทางเพื่อลดอุบัติการณ์ ดังกล่าวอย่างไร 15-Aug-14 35
- 36. Analysis of incidents •พยาบาลบริหารยา cloxacillin inj IV ช้าๆ พบว่า ผู้ป่ วยเกิดภาวะ แสบร้อน ปวด และอีก 1ชั่วโมงเกิดเขียวบริเวณที่ต่ากว่าตาแหน่ง ที่ฉีดยา มีการบาบัดตามอาการ สุดท้ายผู้ป่ วยเกิด gangrene และ ตัดแขนในที่สุด 15-Aug-14 36
- 37. Pitfalls in Administrationerror • นโยบายโดยรวมด้านความปลอดภัยยังไม่สามารถถ่ายทอดลงสู่ ผู้ปฏิบัติ –คณะกรรมการบริหารความเสี่ยงยังไม่สามารถเชื่อมโยงสู่ระดับ หน่วยงาน –ขาดนโยบายที่เกี่ยวข้องกับความปลอดภัย เช่น การรายงานโดยไม่ถือ ว่าเป็นความผิด ขาดแนวทางที่ชัดเจนในการสร้างความตระหนัก เรื่องความปลอดภัย ตั้งแต่การเป็นบุคลากรใหม่ 15-Aug-14 37
- 38. Pitfalls in Administrationerror • พบว่ามีการรายงานน้อย บางโรงพยาบาลไม่มี –ขาดความเข้าใจว่า administration error คืออะไร –กลัวว่าความคลาดเคลื่อนคือความผิด และการขาด ประสิทธิภาพ –วัฒนธรรมของโรงพยาบาลยังไม่ชัดเจน เรื่องการรายงานโดย ไม่ถือว่าเป็นความผิด ภาระงาน ระบบรายงานที่ยุ่งยาก ไม่ ชัดเจน 15-Aug-14 38
- 39. Pitfalls in Administrationerror • ระบบที่เป็นจุดอ่อน และไม่เอื้อต่อการตรวจสอบความ คลาดเคลื่อน – มีการคัดลอกในระบบมาก มีการฝากงานจากวิชาชีพข้างเคียง – ขาดการตรวจสอบความถูกต้องตั้งแต่แรก การสารองยาที่ไม่จาเป็น – ขาดการวางแนวทางการรับคาสั่งโดยเฉพาะการจัดการยาที่มีความเสี่ยงสูง – ขาดระบบการตรวจสอบอิสระโดยเฉพาะการบริหารยาที่ต้องระมัดระวังสูง – การจัดยาก่อนการบริหารยาเป็นเวลานาน การลงนามบริหารยาที่ไม่ใช่เวลาจริง 15-Aug-14 39
- 40. Pitfalls in Administrationerror • ขาดความเชื่อมโยงระหว่างวิชาชีพ –ขาดการมองระบบยาโดยรวม –ขาดการกาหนดแนวทางปฏิบัติในลักษณะการส่งต่อที่มี ประสิทธิภาพ –ขาดโครงสร้างที่ชัดเจนขององค์กรในการสร้างเสริมความ ปลอดภัยทางยา 15-Aug-14 40
- 41. Pitfalls in Administrationerror • ขาดระบบการตอบสนองและการจัดการผลที่เกิดขึ้นตามมาอย่าง มีประสิทธิภาพ –ขาดแนวทางที่ชัดเจนในการจัดการผลที่เกิดขึ้นตามมาที่มีระดับ ความรุนแรงที่แตกต่างกัน –ขาดการป้ อนกลับข้อมูล และแนวทางการจัดการเรื่องขวัญ กาลังใจ –ขาดการวิเคราะห์สาเหตุแท้จริงและการวางระบบโดยยึดวงล้อ คุณภาพ 15-Aug-14 41
- 42. 6R & typesof administration error • หลักการที่ใช้เพื่อประกันความปลอดภัยในทุกขั้นตอนคือ 6R มี 5 ประเภท คือ –Medication error –Transcription error –Dispensing error –Administration error –Monitoring error 15-Aug-14 42
- 43. Patient’s rights inadministration • สิทธิที่จะได้รับการประเมิน (right to assessment) • สิทธิที่จะได้รับการบันทึกเอกสารที่ถูกต้องเหมาะสม (right to documentation) • สิทธิที่จะได้รับความรู้ ข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับการรักษา (right to client’s right to education) • สิทธิที่จะได้รับการประเมินผล (right to evaluate) • สิทธิในการปฏิเสธที่จะไม่รับการรักษาพยาบาลที่ไม่เหมาะสม (right to refuse) 15-Aug-14 43
- 44. Patient’s rights inadministration 15-Aug-14 44
- 45. Patient’s rights inadministration 15-Aug-14 45
- 46. 6R & typesof administration error หลักการที่ 1. การประกันความถูกต้องด้านผู้ป่ วย (Right patient) 15-Aug-14 46 ชนิดความคลาดเคลื่อน แนวทางการจัดการ ชนิดที่พบ: • การสั่งจ่าย การกระจาย การส่งมอบ และการบริหารยาให้ผู้ป่ วยผิดคน • การให้ยาที่แพทย์ไม่ได้สั่ง 1. ปรับระบบให้เทคโนโลยี สารสนเทศ เอื้อต่อการจัดการ ระบบยา เช่น CPOE การใช้ ฐานข้อมูลผู้ป่ วยร่วมกัน การใช้ รหัสแท่งในการระบุผู้ป่ วย 2. การระบุผู้ป่ วยอย่างน้อย 2 ตัวบ่งชี้
- 47. หลักการที่ 2. การประกันว่าผู้ป่วยจะได้รับยาที่มีคุณภาพ เป็นไปตาม เงื่อนไขผู้ป่ วย หรือถูกต้องตามที่แพทย์ต้องการ (Right drug) 15-Aug-14 47
- 48. หลักการที่ 3. การประกันว่าผู้ป่วยจะได้รับยาที่มีความแรง ความเข้มข้น ขนาดยาตามความเหมาะสม และเป็นไปตามที่แพทย์ต้องการ (Right dose) 15-Aug-14 48
- 49. หลักการที่ 4. การประกันว่าผู้ป่วยจะได้รับยาถูกช่องทางหรือวิธีบริหาร (Right route) ยาที่เหมาะสม (Right route) 15-Aug-14 49
- 50. หลักการที่ 5. การประกันว่าผู้ป่วยจะได้รับยาถูกต้องตามเวลาที่เหมาะสม (Right time) 15-Aug-14 50
- 51. หลักการที่ 6. การประกันว่าผู้ป่วยจะได้รับการบริหารยาด้วยเทคนิค ที่เหมาะสม (Right technique) 15-Aug-14 51
- 52. Adverse Drug Reaction: ADR อาการอันไม่พึงประสงค์จากการใช้ยา • องค์การอนามัยโลก WHO ( 1970 ): กล่าวว่า ปฏิกิริยาที่เกิดขึ้นโดย มิได้ตั้งใจและเป็นอันตรายต่อร่างกายของมนุษย์อันเกิดจากการใช้ยา และเกิดขึ้นเมื่อใช้ยาในขนาดปกติ เพื่อป้องกัน วินิจฉัย บรรเทา บาบัดรักษาโรค หรือเปลี่ยนแปลงการทางานของร่างกาย โดยไม่รวม ปฏิกิริยาที่เกิดจากการใช้ยาเกินขนาดโดยอุบัติเหตุหรือตั้งใจ ตลอดจน การใช้ยาในทางที่ผิด อุบัติเหตุ หรือจงใจใช้ยาเกินขนาดและผิดวิธี 15-Aug-14 52
- 53.
- 54. Side Effect อาการข้างเคียงจากการใช้ยา • ตัวอย่าง: – อาการง่วงนอนจากการใช้ยากลุ่ม Antihistamine, Antidepressant – เลือดออกในทางเดินอาหารจากการใช้ยา NSAIDs – อาการไอจากการใช้ยา ACEIs – อาการพิษต่อไตจากการใช้ยา Aminoglycosides, AmphotericinB – เลือดออกผิดปกติจากการใช้ยา Warfarin, Antiplatelet – Electrolyeimbalance จากการใช้ยาขับปัสสาวะ – เต้านมโตจากการใช้ยา Spironolactone 15-Aug-14 54
- 55. Toxicity พิษของยา • การตอบสนองของร่างกาย ที่เป็นผลจากฤทธิ์ทางเภสัชวิทยา เนื่องจากได้รับยาเกินขนาด 15-Aug-14 55
- 56. Drug Allergy อาการแพ้ยา • เป็นอาการทางด้านปฏิกิริยาภูมิคุ้มกัน ที่ร่างกายต่อต้านต่อ สิ่งแปลกปลอม(ยา) ที่ได้รับเข้าไป 15-Aug-14 56
- 57. Drug Allergy อาการแพ้ยา • ลักษณะอาการแพ้ยา ไม่สัมพันธ์กับฤทธิ์ทางเภสัชวิทยา ไม่สัมพันธ์กับขนาดของยาที่ได้รับ อาจเกิดอาการภายหลังได้รับยาไประยะหนึ่ง โดยทั่วไปใช้เวลา 1-2 สัปดาห์ เมื่อหยุดยาอาการหาย ถ้าใช้ยาเกิดอาการใหม่ อาการที่แสดงออกเป็นปฏิกิริยาทางภูมิคุ้มกัน เช่น ผื่น (rash), Anaphylaxis, หอบหืด (Asthma), ผื่นลมพิษ (Urticaria), Angioedema 15-Aug-14 57
- 58. Adverse Drug Events: ADEs เหตุการณ์ไม่พึงประสงค์จากการใช้ยา 15-Aug-14 58
- 59. การแบ่งประเภท ADR TypeA (augmented) ADR Type ADR Type B (bizarre) ADR Type ADR Type C (continuous or Chronic) ADR Type D (delayed) ADR Type E (end of use) ADR Type F (unexpected failure of therapy) 15-Aug-14 59
- 60. Type A (augmented)ADR • ทานายล่วงหน้าจากฤทธิ์ทางเภสัชวิทยา • อาการจะรุนแรงหรือไม่ขึ้น ขึ้นอยู่กับขนาดยาและการตอบสนอง ของแต่ละบุคคล • อุบัติการณ์การเกิดสูง (>80%) แต่อัตราการตายต่า • แก้ไขโดยการลดขนาดยา หรือเปลี่ยนไปใช้ยาตัวอื่น เพื่อแก้ไข อาการ 15-Aug-14 60
- 61. Type B (bizarre)ADR • ไม่สามารถทานายได้ล่วงหน้าจากฤทธิ์ทางเภสัชวิทยา • อุบัติการณ์การเกิดต่า (<20%) แต่อัตราการตายสูง • ต้องแก้ไข โดยการหยุดยาเท่านั้น • การแพ้ยา ถือว่าเป็น Type B ADR 15-Aug-14 61
- 62. ความแตกต่างระหว่าง ADR TypeA และ Type B 15-Aug-14 62
- 63. ตัวอย่างการเกิด ADR TypeA และ Type B 15-Aug-14 63
- 64. Adverse Drug Reaction: ADR • การแบ่งประเภทตามกลไกการเกิด * Immunologic type - Drug allergy * Non-immunologic type - Side effect 15-Aug-14 64
- 65. Adverse Drug Reaction: ADR • Immunologic type –กลไกการเกิดจะเกี่ยวข้องกับระบบภูมิคุ้มกัน –ร่างกายต้องอาศัยเวลาประมาณ 1-2 สัปดาห์ ในการสร้าง Antibody หรือ sensitized lymphocyte ในการต่อต้านยา –Lymphocyte บางส่วนจะเปลี่ยนแปลงเป็น memory cell เพื่อจดจา ยาชนิดนั้น การได้รับยาครั้งที่ 2 จึงเกิดอาการได้รวดเร็ว –มักตรวจพบภาวะ eosinophilia –เมื่อหยุดยา อาการดีขึ้น ยกเว้นการแพ้นั้นเกิดจากยาจับกับโปรตีน 15-Aug-14 65
- 66. Adverse Drug Reaction: ADR • Non-immunologic type –กลไกการเกิดจะไม่เกี่ยวข้องกับระบบภูมิคุ้มกัน –เกิดอาการได้ตั้งแต่ครั้งแรกที่ได้รับยา เพราะเป็นผลมาจาก ฤทธิ์ของยาโดยตรง –แก้ไขได้โดยการปรับขนาดยา ลดความเร็วในการให้ยา หรือ ให้ยาป้ องกัน 15-Aug-14 66
- 67. เกณฑ์การประเมิน ADR ที่ป้องกันได้ ( Preventable ADR ) หากตอบว่า “ ใช่ ” เพียง 1 ข้อถือว่าเป็น ADR ที่ป้ องกันได้ 1. ยาที่สงสัยว่าเป็นสาเหตุของ ADR นั้น ผู้ป่ วยได้รับอย่างไม่เหมาะสมกับโรคหรือภาวะทาง คลินิกของผู้ป่ วย 2. ขนาดยา วิธีการบริหารยา ความถี่การบริหารยาไม่เหมาะสมกับอายุ น้าหนัก และสภาวะ โรคของผู้ป่ วย 3. ไม่ได้ทาการตรวจวัดระดับยาหรือค่าทางห้องปฏิบัติการที่จาเป็นในการประเมิน ผลการรักษา 4. ผู้ป่ วยมีประวัติการแพ้หรือเกิดอาการจากยาดังกล่าวมาก่อน 5. มีปฏิกิริยาระหว่างยาที่เกี่ยวข้องกับ ADR ที่เกิดขึ้น 6. มีการบันทึกค่าระดับยาหรือค่าการทดสอบทางห้องปฏิบัติการที่บ่งบอกถึงความเป็นพิษ ของยา 7. มีการใช้ยาที่ไม่เป็นไปตามคาสั่งของแพทย์ 15-Aug-14 67
- 68. การประเมิน ADR อย่างเป็นระบบ •คิดอย่างเป็นระบบ • ความสัมพันธ์ระหว่าง onset ของการเกิด ADR กับยาที่ใช้ หายาที่ สงสัย • หาสาเหตุอื่นที่เป็นไปได้ – โรคร่วม – ยาร่วม – Co-incidence • หยุดยาที่สงสัย อาการหาย / ดีขึ้นไหม • ให้ยาใหม่แล้วเกิดอาการอีกหรือไม 15-Aug-14 68
- 69. สิ่งที่ต้องรู้ก่อนการประเมินADR • ความรู้พื้นฐานที่จาเป็นเกี่ยวกับ ADR –แพ้ยา VS อาการข้างเคียง – กลไกของการเกิดอาการแพ้ยา – ลักษณะของอาการไม่พึงประสงค์แบบต่างๆ – ความรู้เกี่ยวกับอาการไม่พึงประสงค์ที่พบ • สาเหตุที่เป็นไปได้มีอะไรบ้าง เกิดจากสาเหตุอื่นที่ไม่ใช่ยาได้หรือไม่ • ข้อมูลที่บ่งชี้ว่าผู้ป่ วยเกิดอาการไม่พึงประสงค์ 15-Aug-14 69
- 70. สิ่งที่ต้องรู้ก่อนการประเมินADR • ความรู้พื้นฐานที่จาเป็นเกี่ยวกับโรคของผู้ป่ วย –โรคของผู้ป่ วยมีอาการแสดงอะไรบ้าง – โรคของผู้ป่ วยทาให้เกิดอาการไม่พึงประสงค์นี้ได้หรือไม่ • ความรู้เกี่ยวกับ Algorithm ที่จาเป็นในการประเมิน ADR 15-Aug-14 70
- 71.
- 72. ข้อมูลที่ต้องการ เพื่อประเมิน ADR •อาการแสดงของอาการไม่พึงประสงค์จากการใช้ยา • วัน-เวลาที่เริ่มเกิดอาการ • ประวัติการแพ้ยา / อาหาร / สารเคมี • ประวัติโรคประจาตัว • ประวัติการใช้ยาในอดีต • ประวัติการใช้ยาในปัจจุบัน – ชื่อยาที่ใช้ – ขนาด-วิธีการบริหารยา-ความถี่/ จานวน dose ที่ใช้ก่อนเกิดอาการ และวันที่ เริ่มได้รับยาแต่ละชนิด 15-Aug-14 72
- 73. คาถามที่ใช้ในการสัมภาษณ์ผู้ป่ วยหรือญาติ • เคยแพ้ยาหรือไม่?ถ้าแพ้ทราบชื่อยาที่แพ้หรือไม่ชื่ออะไร ทราบชื่อได้ อย่างไร • กรณีเคยแพ้แต่ไม่ทราบชื่อยา ยาที่แพ้มีรูปร่างอย่างไรใช้ยาดังกล่าวเพื่อ รักษาโรคอะไร ได้รับยามาจากที่ไหน รับประทานอย่างไร • ลักษณะอาการที่แพ้เป็นอย่างไร • เกิดอาการหลังจากรับประทานยา/ใช้ยานานเท่าไร รับประทานยาวันที่ เท่าไร หยุดใช้ยาเมื่อไร รับประทานยาไปทั้งหมดกี่มื้อ • ภายหลังเกิดอาการ หยุดยาหรือไม่ถ้าหยุดยา อาการเป็นอย่างไร ดีขึ้น หรือไม่และได้กลับมาใช้ยาซ้าไหม เกิดอาการหรือไม่ 15-Aug-14 73
- 74. คาถามที่ใช้ในการสัมภาษณ์ผู้ป่ วยหรือญาติ • ใคร?เป็นผู้บอกว่าท่านแพ้ยา เคยได้รับบัตรแพ้ยาไหม • ลองซักประวัติชื่อยาในกลุ่มเดียวกันว่าเคยรับประทานหรือไม่ ถ้าเคยมี อาการผิดปกติภายหลังรับประทานยาหรือไม่อย่างไร • เคยแพ้อาหาร/ อากาศ / สารเคมีหรือไม่ • มีโรคประจาตัว หรือยาประจาตัวอะไรบ้าง รับประทานอย่างไร • ปกติเวลาเจ็บป่ วย จะไปรักษาพยาบาลที่ไหน • ขอดูยาที่ผู้ป่ วยใช้อยู่ทั้งหมด 15-Aug-14 74
- 75. WHO แบ่งเป็น 4ระดับ 1. Certain ( ใช่แน่นอน ) อาการ ADR ต้องมีลักษณะ ดังนี้ * เกิดขึ้นในช่วงเวลาที่สอดคล้องกับการใช้ยา และ * ไมสามารถอธิบายด้วยโรคที่เป็นอยู่ หรือยา หรือสารเคมีอื่นๆ ที่ใช้ร่วม และ * เมื่อหยดใช้ยา อาการ ADR จะต้องดีขึ้น หรือหายจากอาการอย่างเห็น ได้ชัดและ * หากมีการใช้ซ้า จะต้องเกิด ADR 15-Aug-14 75 Naranjo’sScoring System = ≥9
- 76. WHO แบ่งเป็น 4ระดับ 2. Probable( น่าจะใช่ ) อาการ ADR ต้องมีลักษณะ ดังนี้ * เกิดขึ้นในช่วงเวลาที่สอดคล้องกับการใช้ยา และ * ไม่สามารถอธิบายด้วยโรคที่เป็นอยู่ หรือยา หรือสารเคมีอื่นๆ ที่ ใช้ร่วม และ * เมื่อหยดใช้ยา อาการ ADR จะต้องดีขึ้น หรือหายจากอาการ อย่างเห็นไดัชัด แต่ * อาจไม่มีข้อมูลการให้ยาซ้า 15-Aug-14 76 Naranjo’sScoring System = 5-8
- 77. WHO แบ่งเป็น 4ระดับ 3. Possible( อาจจะใช่) อาการ ADR ต้องมีลักษณะ ดังนี้ * เกิดขึ้นในช่วงเวลาที่สอดคล้องกับการใช้ยา แต่ * ไม่สามารถอธิบายด้วยโรคที่เป็นอยู่ หรือยา หรือสารเคมีอื่น ๆ ที่ใช้ร่วม และ * ไม่มีข้อมูลเกี่ยวกับการหยุดใช้ยา หรือมีแต่ข้อมูลไม่สมบูรณ์ 15-Aug-14 77 Naranjo’sScoring System = 1-4
- 78. WHO แบ่งเป็น 4ระดับ 4. Unlikely( ไม่น่าใช่ ) อาการ ADR ต้องมีลักษณะ ดังนี้ * เกิดขึ้นในช่วงเวลาที่ไม่สอดคล้องกับเวลาการใช้ยา และ * ไม่สามารถอธิบายด้วยโรคที่เป็นอยู่ หรือยา หรือสารเคมีอื่นๆ ที่ใช้ร่วมได้อย่างชัดเจน 15-Aug-14 78 Naranjo’sScoring System = ≤ 0
- 79. การจัดการดูแลผู้ป่ วย • Consultแพทย์เพื่อหาข้อสรุป ก่อนออกบัตรแพ้ยา • บันทึกประวัติการเกิด ADR เพื่อป้ องกันการเกิดซ้า • ให้คาแนะนาแก่ผู้ป่ วย • นัดผู้ป่ วยมาติดตาม ( กรณีที่ทาได้) • รายงานตามระบบรายงาน 15-Aug-14 79
- 80. คาแนะนาแก่ผู้ป่ วย เมื่อเกิดอาการไม่พึงประสงค์จากยา •กลไกและโอกาสในการเกิด ADR • จดจาชื่อยา กลุ่มยาที่ทาให้เกิดอาการอันไม่พึงประสงค์และแจ้ง ให้ผู้ใกล้ชิดทราบด้วย • พกบัตรแพ้ยาเสมอ • ควรแสดงบัตรทุกครั้งที่รับการตรวจรักษา หรือรับยา 15-Aug-14 80
- 81. คาแนะนาแก่ผู้ป่ วย เมื่อเกิดอาการไม่พึงประสงค์จากยา •หลีกเลี่ยงยา หรือกลุ่มยาที่เคยแพ้หรือเกิดอาการอันไม่พึง ประสงค์ • หลีกเลี่ยงการใช้ยาที่ไม่ทราบชื่อ ชนิด สรรพคุณ รวมทั้งยาชุด ยาซอง โดยเด็ดขาด • สอบถามชื่อยา สรรพคุณ วิธีใช้อย่างละเอียดทุกครั้ง เมื่อต้องใช้ ยาใด ๆ 15-Aug-14 81
- 82. ประโยชน์จากการดาเนินกิจกรรม ADR ทาให้มีการประสานงานในการดูแลผู้ป่วยเพิ่มขึ้น ในทีมสหสาขาวิชาชีพ มีความระมัดระวังในการใช้ยาเพิ่มมากขึ้น ผู้ป่ วยได้รับการรักษาที่รวดเร็วและเหมาะสม ลดภาระของแพทย์ เภสัชกรสามารถมีส่วนร่วมในการติดตาม Progessnote ของผู้ป่ วยแล้วรายงานให้แพทย์ทราบ ผู้ป่ วยได้รับความรู้ ความเข้าใจที่ถูกต้อง สามารถป้ องกันการเกิด ADR ซ้าจากยาเดิมหรือยาอื่นที่อยู่ในกลุ่มเดียวกัน 15-Aug-14 82
- 83. ยาที่เป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุด 1.กลุ่มยาเพนนิซิลิน ( Penicillins) 2.ยากลุ่มซัลโฟนาไมด์( Sulfonamides ) 3.ยารักษาวัณโรค ( AntituberculousDrugs ) 4.ยาต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ ( NSAIDs) 5.ยากันชัก ( Antiepileptic drugs ) 15-Aug-14 83
- 84. ลักษณะผื่นแพ้ยาที่พบบ่อย 1. MaculopapularRash 46% 2.Urticaria 22.8% 3. Fixed Drug Eruption 14% 4. Eczematous eruption 5.1% 5. ErythemaMultiforme 3.3% 6. Bullouseruption 1.7% 7. Exfoliativedermatitis 1.3% 8. อื่น ๆ 5.5% 15-Aug-14 84
- 85.
- 86. Maculo-papularrash (MP rash) •พบบ่อยมากที่สุด • ยาเกือบทุกชนิดสามารถทาให้เกิดผื่นได้ • ประกอบด้วย ผื่น 2 ชนิด คือ – Macule คือ ผื่นราบเกิดจากสีของผิว เปลี่ยนแปลงโดยที่ผิวหนังไม่นูนหรือบุ๋ม ขอบเขตของผื่นอาจเห็นได้ชัดหรือไม่ชัด มีขนาดละรูปร่างต่างๆ มีขนาดใหญ่กว่า 1cm. – Papule คือ ตุ่มนูน มีขนาดเล็กมาก ไปจนถึงเส้นผ่าศูนย์กลางไม่เกิน 5 มม. มีสีต่าง ๆ เมื่อคลาดูอาจจะรู้สึกนุ่ม หยุ่น หรือแข็ง 15-Aug-14 86
- 87. Maculo-papularrash (MP rash) •ผื่นจะมีสีแดงชัดเจน เมื่อเอามือหรือกระจกใส ๆ กดลงไปที่ผื่น จะซีดจาง ลง • บริเวณที่พบผื่นมากที่สุด คือ ลาตัว และกระจายไปทั่ว ๆ กันทั้ง 2 ข้าง 15-Aug-14 87
- 88. Maculo-papularrash (MP rash) •แสดงผื่นแพ้ยาที่เกิดบริเวณฝ่ ามือและฝ่ าเท้า เป็นตาแหน่งที่ช่วยให้คิดถึง ว่า น่าจะเป็นผื่นที่เกิดจากยา • บริเวณที่ไม่พบผื่นชนิดนี้คือ บริเวณเยื่อบุต่างๆ เช่น ในช่องปาก เยื่อบุตา หรือที่อวัยวะเพศ 15-Aug-14 88
- 89. Urticaria ( ผื่นลมพิษ ) •ผื่นที่มีอาการในระยะแรกเป็นรอยนูนแดงขนาดเล็ก คันมาก ผื่นค่อย ๆ ขยายออก มีขอบยกนูน ตรงกลางของผื่นจะมีสีซีดจางกว่าบริเวณรอบๆ มักมีรูปร่างแปลกๆ ไม่แน่นอน มีการเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา บางครั้ง รูปร่างเหมือนวงกลม แต่มักไม่ครบวง บางครั้งดูคล้ายแผนที่มีขอบหยัก หยักมา ผื่นกระจายทั่วร่างกาย 15-Aug-14 89
- 90. Urticaria ( ผื่นลมพิษ ) •ผื่นลมพิษ มักไม่ทาให้เกิดอันตราย นอกจาก มีอาการคัน แต่ถ้าพบผู้ป่ วย ที่มีลมพิษขึ้นชนิดเฉียบพลัน จะต้องระวังอาจมีอาการของอวัยวะส่วน อื่นร่วมด้วย เช่น หลอดลมตีบ หายใจหอบ หายใจเสียงดัง ความดันโลหิต ต่า ซึ่งเป็นอาการของ Anaphylactic shock หากได้รับการ รักษาไม่ทันท่วงที อาจเสียชีวิตได้ • ผื่นลมพิษอาจเกิดจากสาเหตุอื่น ๆ ได้อีก เช่น การแพ้อาหาร ฝุ่ น การ เปลี่ยนแปลงอุณหภูมิความร้อนความเย็น และโรคบางอย่าง เช่น SLE , มะเร็ง เป็นต้น ดังนั้นเมื่อพบผื่นชนิดนี้จึงควรสอบถามถึงสาเหตุอื่นๆ ด้วยทุกครั้ง 15-Aug-14 90
- 91. Angioedema • ผื่นลมพิษ ที่เกิดใต้ชั้นผิวหนังส่วนลึกหรือชั้นไขมันใต้ผิวหนัง ซึ่งมัก เกิดตามเยื่อบุเช่นเปลือกตา ริมฝีปาก อวัยวะเพศ ซึ่งบวมนูน ไม่มี ขอบเขตชัดเจน อาจใช้เวลา 2-5 วัน จึงจะยุบ 15-Aug-14 91
- 92. Fixed Drug Eruption •ผื่นมีรูปร่างกลม ขอบชัด สีแดงจัด ระยะแรกเริ่มจะมีสีแดงจัด ต่อมาตรง กลางของผื่นอาจมีการเปลี่ยนแปลงเป็นสีแดงคล้าหรือม่วง ถ้าแพ้มาก ตรงกลางของผื่นอาจพองเป็นตุ่มน้าก็ได้ • ผื่นมักมีจานวน 1-2 ผื่น แต่อาจเพิ่มจานวนมากขึ้นในการแพ้ครั้งต่อๆ มา จนอาจมากว่า 10 ผื่น • มักมีอาการแสบร้อน เจ็บ ๆ คัน ๆ 15-Aug-14 92
- 93. Fixed Drug Eruption •ลักษณะสาคัญ คือ หากผู้ป่ วยได้รับยาเดิมที่แพ้ครั้งต่อๆ มาอีก จะปรากฏ ผื่น Fixed Drug Eruption ที่บริเวณเดิมทุกครั้ง • ผื่นแพ้ยาเพียงชนิดเดียวเท่านั้น ที่ยังไม่พบว่ามีสาเหตุการเกิดจากปัจจัย อื่นๆ นอกจากยา เมื่อพบผื่นชนิดนี้ จะต้องพยายามหายาที่เป็นสาเหตุให้ ได้ 15-Aug-14 93
- 94. Eczematous drug eruption •ผื่นมีอาการคันมาก ระยะแรกๆ ผื่นจะมีลักษณะเป็นตุ่มสีแดง หรือเป็น ผื่นแดง รูปร่างไม่แน่นอน ผื่นส่วนมากมักมีขนดใหญ่ ผื่นหลายแห่งอาจ บวมเป็นตุ่มน้าใสๆ แตกออกเป็นน้าเหลืองไหลและตกสะเก็ด 15-Aug-14 94
- 95. Eczematous drug eruption •ถ้ายาที่แพ้เป็นยาทา ก็จะเกิดผื่น eczema เฉพาะที่ทายา ส่วนมากจะใช้ เวลา∼2 วัน นับตั้งแต่ทายาจนเกิดอาการแพ้ขึ้น ซึ่งแพทย์อาจเรียก อาการแพ้แบบนี้ว่า “ ผื่นแพ้สัมผัส ” • ยาที่แพ้เป็นยากิน / ฉีดเข้าร่างกาย ผื่นจะเกิดทั่วร่างกาย 15-Aug-14 95
- 96. Exfoliative Dermatitis • ระยะเริ่มแรกมีลักษณะคล้ายMP rash ต่อมาผื่น • จะค่อยๆ ลุกลามอย่างช้าๆ และลอกหลุดเป็นขุยแห้งๆ จนทั่วร่างกาย • ผิวหนังจะแดงและดูเป็นเงา บางแห่งตกสะเก็ด • รู้สึกคัน แต่ไม่แสบร้อนหรือเจ็บที่ผิวหนัง 15-Aug-14 96
- 97. Exfoliative Dermatitis • เมื่อเป็นนานๆผิวหนังจะหนา ด้าน แข็ง เล็บมือ และเท้าจะหนาและเป็น สีคล้า ค่อยๆ หลุดออก • ศีรษะมีอาการลอกคล้ายรังแค • อาจมีไข้ รู้สึกหนาวๆ ร่วมด้วย 15-Aug-14 97
- 98. ERYTHEMA MULTIFORM • ผื่นที่มีรูปร่างคล้ายเป้ายิงธนู (target lesion หรือ iris lesion ) ผื่นมีรูปร่างกลม เป็นวงสามชั้น ชั้นในสุดจะมีสีแดงเข้มจัดหรือเป็น ตุ่มน้าพองๆ ชั้นต่อมามีสีซีดจาง และชั้นนอกสุดจะมีสีแดงจางๆ • ขนาดของผื่น ∼2 มล.-2 ซม. • พบบริเวณปลายมือปลายเท้า เหนือข้อศอก ข้อต่อต่างๆ และบริเวณใบหน้า ลามไปที่ลาตัว ผื่นมักจะเป็น 2 ข้างของร่างกาย เท่าๆ กัน 15-Aug-14 98
- 99. ERYTHEMA MULTIFORM • ผิวหนังที่เป็นผื่นทั้งหมดมักจะ< 10% ของพื้นที่ผิวหนังทั้งหมด • ผู้ป่ วยจะต้องมีแผลตามเยื่อบุต่างๆ 1 แห่งร่วมด้วยเสมอ ( ริมฝีปาก เพดาน เหงือก ลิ้น เยื่อบุตา อวัยวะเพศ) เป็นแผลถลอกตื้นๆ เจ็บ มี เลือดออกและเป็นสะเก็ดสีคล้า • ผู้ป่ วยอาจมีอาการปวดเมื่อยตามตัวอ่อนเพลีย ปวดข้อ เจ็บคอ ร่วมด้วย 15-Aug-14 99
- 100. Steven Johnson Syndrome: SJS • ผู้ป่ วยจะมีอาการผิดปกติขึ้นอย่างเฉียบพลัน เช่น มีไข้สูง ปวดเมื่อยตาม ตัว ปวดศีรษะ คลื่นไส้อาเจียน เจ็บคอ ปวดข้อ ผื่นที่ขึ้นระยะแรก อาจเป็นผื่นแดงบริเวณกว้างๆ เป็นจุดเล็กและเป็นปื้นใหญ่ตรงกลางผื่น มักเป็นสีเข้มกว่า ต่อมาเริ่มมีตุ่มน้าและผิวหนังมีการหลุดลอก • ผู้ป่ วยจะต้องมีรอยโรคที่บริเวณเยื่อบุ >11 แห่งขึ้นไป 15-Aug-14 100
- 101. Toxic Epidermal necrosis: TEN • ผื่นแพ้ยาที่รุนแรงมากที่สุด • อาการเริ่มแรก คล้ายจะเป็นหวัดเหมือน SJS ผิวหนังจะเปลี่ยนเป็นสี แดงและเจ็บ จากนั้นจะพองเป็นตุ่มน้าและหลุดลอกออกอย่างง่ายดาย • ผิวหนังมักจะลอกออกเป็นแผ่นใหญ่ๆ • ดูคล้ายกับผู้ป่ วยที่โดนน้าร้อนลวกชนิดรุนแรง 15-Aug-14 101
- 102. Toxic Epidermal necrosis: TEN • หากเอามือถูที่ผิวหนังทั้งที่บริเวณปกติหรือบริเวณที่ผิวหนังก็จะหลุด ออกตามรอยที่ถูอย่างง่ายดาย • บริเวณเยอบุต่างๆ เช่น ริมฝีปาก เยื่อบุตา หรือ มักมีการหลุดลอกร่วม ด้วย มีเลือดออกซึม และเมื่อแห้งก็จะเป็นแผ่นสีดาคล้าที่อวัยวะเพศ • อวัยวะภายในต่างๆ อาจเกิดความผิดปกติได้เช่น กลืนลาบาก อาเจียนเป็น เลือด ถ่ายเป็นเลือด ตับอักเสบ ปอดอักเสบ 15-Aug-14 102
- 103. เปรียบเทียบความแตกต่าง EM และSJS-TEN 15-Aug-14 103
- 104.
- 105.