Inthawong

1. อินทวงสฉันท ๑๒
อินทวงสฉันท (อานวา อิน-ทะ-วง-ฉัน) อินท ตามความหมายในพจนานุกรม
ฉบับราชบัณฑิตยสถาน หมายถึง ชื่อเทวราชผูเปนใหญในสวรรคชั้นดาวดึงสและชั้นจาตุ
มหาราช อินทวงสฉันท จึงมีความหมายวา “ฉันทที่มีทวงทํานองลีลาดุจอินทวงส
เทวราช”
คณะและพยางค
อินทวงสฉันท ๑ บท ประกอบดวยคณะและพยางค ดังนี้
มี ๒ บาท วรรคหนามีจํานวน ๕ คํา/พยางค และวรรคหลังมีจํานวน ๗ คํา/
พยางค
๑ บาท นับจํานวนคําได ๑๒ คํา/พยางค ดังนั้น จึงเขียนเลข ๑๒ หลังชื่อ
อินทวงสฉันท นี่เองครับ
ทั้งบทมีจํานวนคําทั้งสิ้น ๒๔ คํา
สัมผัส
พบวา สัมผัสอินทวงสฉันท มีสัมผัสนอก (ที่เปนสัมผัสภายในบท) จํานวน ๒
แหง ไดแก
๑. คําสุดทายของวรรคที่ ๑ (วรรคหนา บาทที่ ๑) สงสัมผัสกับคําที่
๓ ของวรรคที่ ๒ (วรรคหลัง บาทที่ ๑)
๒. คําสุดทายของวรรคที่ ๒ (วรรคหลัง บาทที่ ๑) สงสัมผัสกับคํา
สุดทาย ของวรรคที่ ๓ (วรรคหนา บาทที่ ๒)
สัมผัสระหวางบท พบวา คําสุดทายของบท สงสัมผัสกับคําสุดทายของวรรคที่
๒ (วรรคหลัง บาทที่ ๑) ในบทตอไป
คําครุ ลหุ อินทวงสฉันท ๑ บท มีคําครุทั้งหมด ๑๔ และมีคําลหุทั้งหมด
๑๐ คํา ใหนักเรียนสังเกตสัมผัสบังคับ (สัมผัสนอก) และบังคับครุ-ลหุ อินทวงสฉันท
๑๒ ตามผังภาพ
คําครุ สัญลักษณแทนดวย ั
คําลหุ สัญลักษณแทนดวย ุ ใหนักเรียนดูตัวอยางตามผังภาพ ครับ

2. หากนางมิของขัด ประดิพัทธประสมประสาน
ทั้งสองจะสุขนาน มนะจอ บ จืด บ จาง.
อาชวยระงับดับ ทุขะพี่ระคายระคาง;
พี่รักอนงคนาง ผิมิสมฤดีถวิล,
จาก บทละครพูดคําฉันทเรื่องมัทนะพาธา
พระราชนิพนธในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกลาเจาอยูหัว)

3. ที่มา/อางอิง
กระทรวงศึกษาธิการ. สํานักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. หนังสือเรียน
รายวิชาพื้นฐาน ภาษาไทย วรรณคดีวิจักษ ชั้นมัธยมศึกษาปที่ ๕.
กรุงเทพฯ : โรงพิมพ สกสค. ลาดพราว, ๒๕๕๔.
กําชัย ทองหลอ. หลักภาษาไทย. กรุงเทพฯ : รวมสาสน, ๒๕๔๐.
แจมจันทร สุวรรณรงค. ลักษณะคําประพันธไทย. สกลนคร : วิทยาลัยครูสกลนคร,
๒๕๓๑.
ราชบัณฑิตยสถาน. พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒. กรุงเทพฯ :
นานมีบุคสพับลิเคชั่นส, ๒๕๔๖.
วิเชียร เกษประทุม. ลักษณะคําประพันธไทย. กรุงเทพฯ : พัฒนาศึกษา, ๒๕๔๖.
สิทธา พินิจภูวดล และประทีป วาทิกทินกร. รอยกรอง. กรุงเทพฯ : มหาวิทยาลัย
รามคําแหง, ๒๕๑๘.

4. ครุ ลหุ คือ
ครุ และ ลหุ หมายถึงลักษณะของเสียงคําหรือพยางค อยางไรละครับนักเรียน มี
ประโยชนอยางยิ่งในการแตงคําประพันธประเภทฉันท เนื่องจากคําประพันธประเภทฉันท
นั้นบังคับครุ ลหุ
สรุป ครุ ลหุ คือ
ครุ (อานวา คะ-รุ) หมายถึง เสียงหนัก หนักอยางไร
เปนคําหรือพยางคที่ประสมดวยสระเสียงยาวไมมีตัวสะกดก็ได หรือเปนคําหรือ
พยางคที่มีเสียงตัวสะกดทุกมาตรา (ไดแก แม กก กด กบ กง กน กม เกย และ
เกอว) เชนคําวา ฟา นั่ง พริก ไหม พรม นนท เชษฐ เปนตน
ลหุ (อานวา ละ-หุ) หมายถึง เสียงเบา เบาอยางไร
เปนคําหรือพยางคที่ประสมดวยสระเสียงสั้นและไมมีตัวสะกด หรือเปนคําหรือ
พยางคที่มีเสียงสระเสียงสั้นและไมมีเสียงตัวสะกด เชนคําวา ณ ธ บ ก็ พิ ผิ ลุ เจาะ
เหาะ ทะ เละ แพะ และ เลอะ เปนตน

5. ตัวอยางคําครุ คําลหุ
นักเรียนชั้นมัธยมศึกษาที่ป ๕ มีความขยันหมั่นเพียร
จําแนกคํา/พยางค ครุ ลหุ
นัก /
เรียน /
ชั้น /
มัธ /
ธ(ะ) /
ยม /
ม(ะ) /
ศึก /
ษา /
ป /
ที่ /
หา /
มี /
ความ /
ข(ะ) /
(ห)ยัน /
หมั่น /
เพียร /
โดย ครูปยะฤกษ บุญโกศล
โรงเรียนโพนทันเจริญวิทย เผยแพรเมื่อวันที่ ๕ ตุลาคม ๒๕๕๔