1. กาพยหอโคลง
คือคําประพันธชนิดหนึ่งที่ประกอบไปดวย
กาพยยานี ๑๑ หนึ่งบท สลับกับโคลงสี่
สุภาพ หนึ่งบท ซึ่งทั้งกาพยและโคลง มี
เนื้อความเหมือนกัน

2. แผนผังกาพยยานี ๑๑
สัมผัสระหวางบท

3. แผนผังโคลงสี่สุภาพ
1 2
1 1 2 คําสรอย
1 1
1 2 1 2

4. โคลงแมบท
เสียงลือเสียงเลาอาง อันใด พี่เอย
เสียงยอมยอยศใคร ทั่วหลา
สองเขือพี่หลับใหล ลืมตื่น ฤาพี่
สองพี่คิดเองอา อยาไดถามเผือ

5. ขอบังคับของโคลงสี่สุภาพ
บังคับคําเอก บังคับคําโท
๗ คํา ๔ คํา
เลา ,ยอม , ทั่ว , พี่ อาง, หลา, อา ,ได
,พี่ ,อยา

6. คําเอก
คําเอกคือ คําที่มีรูปวรรณยุกตเอกกํากับ
ไมใชคําที่มีเสียงวรรณยุกตเอกเทานั้น
ซึ่งในบรรดาคําเอกที่บังคับในโคลงสี่
สุภาพ สามารถใชคําตายแทนได

7. คําตาย
คําตาย คือ
๑. คําที่ประสมดวยสระเสียงสั้นในแม ก กา
(แม ก กา คือ คําที่ไมมีตัวสะกด )
๒. คําที่มีตัวสะกดในแม กก กด กบ กบด
(กบฏ)

8. คําเปน
คําเปน คือ
๑. คําที่ประสมดวยสระเสียงยาวในแม ก กา (แม ก
กา คือ คําที่ไมมีตัวสะกด )
๒. คําที่มีตัวสะกดในแม กง กน กม เกย เกอว
๓. คําที่ประสมดวยสระ อํา ไอ ใอ เอา

9. คําเปน คําตาย
กา จุ
รี เละเทะ
ครู เลอะ
นิล นิด
ปน ปก

10. คําเอกโทษ คําโทโทษ
คําเอกโทษ คือ คําเอกที่แปลงรูป คําโทโทษ คือ คําโทที่แปลงรูปจาก
จากคําเดิมที่เปนรูปโท เชน คําเดิมที่เปนรูปเอก เชน
ใบนา แปลงมาจาก ใบหนา ญา
น้ําเหนา แปลงมาจาก น้าเนา
ํ
แปลงมาจาก หญา
หมั้นคง แปลงมาจาก มั่นคง

11. ทําไมตองแปลงเปน เอกโทษ หรือโทโทษ
กานบัวบอกลึกตื้น ชลธาร
มรรยาทสอสันดาน ชาติเชื้อ
โฉดฉลาดเพราะคําขาน ควรทราบ
หยอมญาเหี่ยวแหงเรือ
้ บอกรายแสลงดิน

12. ทําไมตองแปลงเปน เอกโทษ หรือโทโทษ
ใครจักผูกโลกแม รัดรึง
เหล็กเทาลําตาลตรึง ไปหมั้น
มนตยาผูกนานหึง หายเสื่อม
ผูกเพื่อไมตรีนั้น แนนเทาวันตาย

13. ทําไมตองแปลงเปน เอกโทษ หรือโทโทษ
น้ําเหม็นมลางสิ่งเหนา ไฉนหยุด
มลางอุทกบริสุทธิ์ เสื่อมราย
คนเวรตอเวรประทุษ ทวีโทษ
เอาอเวรระงับหงาย อาจสิ้นสูญเวร

14. กานบัวบอกลึกตื้น ชลธาร
มรรยาทสอสันดาน ชาติเชื้อ
โฉดฉลาดเพราะคําขาน ควรทราบ
หยอมญาเหี่ยวแหงเรือ
้ บอกรายแสลงดิน

15. คําเอก,คําโท ทีบังคับไดแก
่
คําเอก คําโท
คําที่มีรูปวรรณยุกตเอก คําที่มีรูปวรรณยุกตโท
- ตื้น , เชื้อ, เรื้อ,ราย
คําตาย คําโทโทษ
ลึก,บอก, ยาท, ชาติ, เพราะ, -
ทราบ
คําเอกโทษ
ญา

16. ใหนักเรียนหาคําเอก คําโท ตามฉันทลักษณบังคับ
เพื่อนกินสิ้นทรัพยแลว แหนงหนี
หางายหลายหมื่นมี มากได
เพื่อนตายถายแทนชี- วาอาตม
หายากฝากผีไข ยากแทจักหา

17. 1. คําประพันธ
1. เนื้อความ
2. โยงสัมผัส
3. เนนคําเอกคําโท
2. คําศัพทพรอมความหมาย
3. ถอดคําประพันธเปนรอยแกว
4. ความรูประกอบ
5. ผลงานการคิดของนักเรียนเกี่ยวกับเนื้อหานั้นๆ ซึ่งอาจ
เปนประโยชน หรือการประยุกตใชในชีวิตจริง