Salinichan11

1. สาลินีฉันท ๑๑
สาลินีฉันท (อานวา สา-ลิ-นี-ฉัน) ตามความหมายในพจนานุกรมฉบับ
ราชบัณฑิตยสถาน กลาวถึง ชื่อฉันทอยางหนึ่ง บาทหนึ่งมี ๑๑ คํา วรรคหนามี ๕ คํา
เปนครุลวน วรรคหลังมี ๖ คํา คําที่ ๑ และคําที่ ๔ เปนลหุ นอกนั้นเปนครุ
คณะและพยางค
สาลินีฉันท ๑ บท ประกอบดวยคณะและพยางค ดังนี้
มี ๒ บาท วรรคหนามีจํานวน ๕ คํา/พยางค และวรรคหลังมีจํานวน ๖ คํา/
พยางค เชนเดียวกัน
๑ บาท นับจํานวนคําได ๑๑ คํา/พยางค ดังนั้น จึงเขียนเลข ๑๑ หลังชื่อ
สาลินีฉันท นี่เองครับ (แตตองสังเกตที่ครุ-ลหุ ใน ๑ บาท จะปรากฏคําลหุเพียง ๒
แหง คือคําที่ ๑ และคําที่ ๔ ในวรรคหลัง)
ทั้งบทมีจํานวนคําทั้งสิ้น ๒๒ คํา/พยางค
สัมผัส
พบวา สาลีนีฉันท มีสัมผัสนอก (ที่เปนสัมผัสภายในบท) จํานวน ๒ แหง ไดแก
๑. คําสุดทายของวรรคหนาในบาทที่ ๑ สงสัมผัสกับคําที่ ๓ ของ
วรรคหลังในบาทเดียวกัน
๒. คําสุดทายของวรรคหลังในบาทที่ ๑ สงสัมผัสกับคําสุดทายของ
วรรคหนาในบาทที่ ๒
สัมผัสระหวางบท พบวา คําสุดทายของบท สงสัมผัสกับคําสุดทายของวรรค
หลังในบาทที่ ๑ ของบทตอไป
คําครุ ลหุ สาลีนีฉันท ๑ บท มีคําครุทั้งหมด ๑๘ คํา/พยางค และมีคําลหุ
ทั้งหมด ๔ คํา/พยางค ใหนักเรียนสังเกตสัมผัสบังคับ (สัมผัสนอก) และบังคับครุ-ลหุ
สาลินีฉันท ๑๑ ตามผังภาพ
คําครุ สัญลักษณแทนดวย ั
คําลหุ สัญลักษณแทนดวย ุ ใหนักเรียนดูตัวอยางตามผังภาพ ครับ

2. อันทรงเมตตาควร จะประจบและตอบแทน
คุณทานที่มากแสน คณนาประมวลมี.
จาก บทละครพูดคําฉันทเรื่องมัทนะพาธา
พระราชนิพนธในพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกลาเจาอยูหัว)
หมายเหตุ ในวรรคหลังคําที่ ๒ มีการใชคําลหุ

3. ที่มา/อางอิง
กระทรวงศึกษาธิการ. สํานักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน. หนังสือเรียน
รายวิชาพื้นฐาน ภาษาไทย วรรณคดีวิจักษ ชั้นมัธยมศึกษาปที่ ๕.
กรุงเทพฯ : โรงพิมพ สกสค. ลาดพราว, ๒๕๕๔.
กําชัย ทองหลอ. หลักภาษาไทย. กรุงเทพฯ : รวมสาสน, ๒๕๔๐.
แจมจันทร สุวรรณรงค. ลักษณะคําประพันธไทย. สกลนคร : วิทยาลัยครูสกลนคร,
๒๕๓๑.
ราชบัณฑิตยสถาน. พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒. กรุงเทพฯ :
นานมีบุคสพับลิเคชั่นส, ๒๕๔๖.
วิเชียร เกษประทุม. ลักษณะคําประพันธไทย. กรุงเทพฯ : พัฒนาศึกษา, ๒๕๔๖.
สิทธา พินิจภูวดล และประทีป วาทิกทินกร. รอยกรอง. กรุงเทพฯ : มหาวิทยาลัย
รามคําแหง, ๒๕๑๘.
โดย ครูปยะฤกษ บุญโกศล
โรงเรียนโพนทันเจริญวิทย เผยแพรเมื่อวันที่ ๙ ตุลาคม ๒๕๕๔