1. ขอสังเกตคําบาลีและสันสกฤต
หลักสังเกตทั่วไป
๑. สวนมากเปนคําหลายพยางค เชน บิดา อาคาร
กุญชร สวรรค ฯลฯ
๒. มีตัวสะกดไมตรงตามมาตรา เชน พยัคฆ รัชกาล
สัญญา มัตสยา ฯลฯ
๓. มีตัวการันต เชน สังข นิตย สัตว

2. หลักสังเกตเฉพาะคําบาลี
๑. มีตัวสะกดและตัวตาม ซึ่งเปนพยัญชนะวรรคเดียวกัน ดังนี้
ตัวสะกด ตัวตาม ตัวอยาง
พยัญชนะแถวที่ ๑ พยัญชนะแถวที่ ๑ , ๒ อุกกาบาต , สักกะ ,
ทุกข , มัจฉา
พยัญชนะแถวที่ ๓ พยัญชนะแถวที่ ๓ , ๔ อัคคี , พยัคฆ , วัชชี ,
มัชฌิม
พยัญชนะแถวที่ ๕ พยัญชนะแถวที่ ๑ , ๒ , สัมปทาน , สัมผัส ,
๓,๔,๕ พิมพ ,คัมภีร ,สัมมนา

3. ๒. พยัญชนะวรรค ฏะ นิยมตัดตัวสะกดเดิม แลวใชตัวสะกดตามแทน
เชน
รัฏฐ เขียนเปน รัฐ
ทิฏฐิ เขียนเปน ทิฐิ
วัฑฒน เขียนเปน วัฒน
วุฑฒิ เขียนเปน วุฒิ
อัฏฐิ เขียนเปน อัฐิ
อัฑฒจันทร เขียนเปน อัฒจันทร

4. ๓. ตัวสะกดและตัวตามที่เปนพยัญชนะเดียวกัน
บางทีก็ตดเสียตัวหนึ่ง เชน
ั
เขตต เขียนเปน เขต
จิตต เขียนเปน จิต
บุญญ เขียนเปน บุญ
นิสสัย เขียนเปน นิสัย
ยุตติ เขียนเปน ยุติ
วิชชา เขียนเปน วิชา

5. อัญญประกาศ เขียนเปน อัญประกาศ
อิสสระ เขียนเปน อิสระ
อนุสสรณ เขียนเปน อนุสรณ
๔. นิยมใช ฬ เชน กีฬา , จุฬา , โอฬาร , อาสาฬหบูชา
๕. ไมมี ศ , ษ
๖. ไมมี ฤ , ฤา , ไอ , เอา
๗. ไมมี รร ( หัน )
๘. ไมนิยมคําควบกล้ํา

6. ๙. มีสระ ๘ ตัว ไดแก อะ อา อิ อี อุ อู เอ โอ
๑๐.สังเกตจากการใช “ ริ ” เชน อริยะ, ภริยา, จริยา, อัจฉริยะ ,อิสริยะ

7. หลักสังเกตเฉพาะคําสันสกฤต
๑. มีสระ ๑๔ ตัว ไดแก อะ อา อิ อี อุ อู เอ โอ ไอ เอา ฤ ฤา ฦ ฦา
๒. ใช ร และ รร หัน เชน อารยะ , กรรม , สวรรค , ภรรยา ,จรรยา ,
หรรษา , อัศจรรย , ไอศวรรย
๓. สังเกตจากการใช ส , ศ , ษ
“ส” ใชนําหนาพยัญชนะวรรค ตะ ( ต ถ ท ธ น ) เชน
พัสดุ สถาน อัสดง สถิต สถาปนา
“ ศ , ษ” มีใชเฉพาะ ภาษาสันสฤตเทานั้น เชน ศีรษะ , อภิเษก
๔. สังเกตจากการใช ฑ เชน กรีฑา , ครุฑ , จุฑา
๕. สังเกตจากการใช ณ ตามหลัง ร เชน พราหมณ , นารายณ ,
อรัณย , อรุณ , ปราณี

8. หลักสังเกตเฉพาะคําสันสกฤต ( ตอ )
๖. สังเกตจากการใช “ เคราะห” (ครุห) เชน วิเคราะห ,
สังเคราะห , อนุเคราะห
๗. ไมมีหลักการสะกดตัวแนนอน พยัญชนะตัวหนึ่งสะกด
พยัญชนะตัวใด ในวรรค จะ ตามก็ได หรือไมมีตัวตาม
ก็ได เชน อัคนี , มัตสยา , อาชญา , สัปดาห , พนัส
๘. ใช ฤา ,ฤา ,ไอ ,เอา เชน ฤทธิ์ , ฤาษี ,ไมตรี ,เสาร
๙. นิยมใชคําควบกล้ํา เชน จักร, สมัคร, เพชร, มิตร, ยนตร
สมุทร, อินทร, ทรัพย, สัตย, อัศวะ, พิศวาส

9. แนวการเทียบคําบาลีสันสกฤต
บาลี สันสกฤต
กัญญา กันยา
กัป ( ป ) กัลป
การุญ ( ญ ) การุณย
กิตติ กีรติ , เกียรติ
กีฬา กรีฑา
ขณะ กษณะ
ขัตติยะ กษัตริย

10. บาลี สันสกฤต
ขัย กษัย
ขีระ กษีระ , เกษียร
ครุฬ ครุฑ
จักขุ จักษุ
จุฬา จุฑา
ฐาน สถาน
ติณ ตฤณ

11. บาลี สันสกฤต
ถาวร สถาวร , สถาพร
ธัม ( ม ) ธรรม
นักขัต ( ต ) นักษัตร
นิจ ( จ ) นิตย
บุคคล บุทคล
บุญ ( ญ ) บุณย
บุปผา บุษบา

12. บาลี สันสกฤต
ปฐม ประถม
ปจจุบัน ปรัตยุบัน
ปจฉิม ปศจิม ,ปรัศจิม
ปญญา ปรัชญา

13. บาลี สันสกฤต
อริยะ อารยะ
อัจฉริยะ อัศจรรย
อัจฉรา อัปสร
อัต (ต) , อัตตา อาตมัน ,อาตมา
รัตติ ราตรี