ห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์, profile picture
Uploaded byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
77,579 views

ใบความรู้ การแต่งคำประพันธ์ประเภทฉันท์

Embed presentation

Downloaded 505 times
เอกสารประกอบการเรี ยนการสอน วิชาภาษาไทย ท 33102 ชั้น ม.6 เรื่ อง ฉั นท์ หน้ าที่ 1 ใบความรู้ เรื่อง หลักการแต่ งคาประพันธ์ ประเภทฉันท์ หลักการแต่ งคาประพันธ์ ประเภทฉันท์ นักเรี ยนได้เรี ยนรู ้การแต่งคําประพันธ์กาพย์ กลอน โคลง และร่ ายมาแล้วในชั้นก่อนในชั้น นี้นกเรี ยนจะได้เรี ยนรู ้การแต่งคําประพันธ์ประเภทฉันท์ซ่ ึ งเป็ นคําประพันธ์ที่แต่งยาก และอ่านยากกว่าคํา ั ประพนธ์ทุกชนิด เพราะฉันท์มีขอบังคับเรื่ องคําครุ ลหุ เพิ่มขึ้นและคําที่ใช้ในการแต่งฉันท์น้ นส่ วนใหญ่เป็ น ้ ั คําที่มาจากภาษาบาลี สันสกฤต เพราะคําไทยหาคําลหุที่มีความหมายได้ยาก การศึกษาให้เข้าใจรู ปแบบและลักษณะบังคับของฉันท์ จะช่วยให้ผอ่านเข้าใจคําประพันธ์ประเภท ู้ ฉันท์ สามารถอ่านออกเสี ยงได้ถูกต้อง และเข้าใจความหมายได้ลึกซึ้ งยิงขึ้น ความรู ้เรื่ องฉันท์ที่จะกล่าวถึง ่ ต่อไปในบทนี้ มีจุดประสงค์เพื่อให้ความรู ้เกี่ยวกับลักษณะบังคับหรื อฉันท์ของฉันท์ที่กวีไทยนิยมแต่ง และ ่ ปรากฏอยูในวรรณคดีประเภทคําฉันท์ของไทย เพื่อให้นกเรี ยนใช้เป็ นความรู ้พ้ืนฐานในการแต่งฉันท์ และ ั ในการอ่านวรรณคดีไทยให้เข้าใจยิงขึ้น ่ ความหมายของฉันท์ ฉันท์ หมายถึง คําประพันธ์ชนิดหนึ่งของไทยที่มีขอบังคับ เรื่ อง ครุ ลหุ เพิ่มขึ้น ้ นอกเหนือจากเรื่ องคณะและสัมผัสซึ่งเป็ นข้อบังคับในคําประพันธ์ชนิดอื่น คาครุ และคาลหุ ครุ คําเสี ยงหนัก มีลกษณะดังนี้ ั - พยางค์ที่มีตวสะกด ั - พยางค์ที่ไม่มีตวสะกดประสมด้วนสระเสี ยงยาว ั - พยางค์ที่ประสมด้วยสระ อํา ไอ ใอ เอา ลหุ คําเสี ยงเบา มีลกษณะดังนี้ ั - พยางค์ที่ไม่มีตวสะกดประสมด้วนสระเสี ยงสั้น ั ทีมาของฉันท์ ่ ่ ไทยรับแบบอย่างมาจากอินเดีย ตําราฉันทศาสตร์ วาด้วยการแต่งฉันท์ คือ คัมภีร์วุตโตทัย และคัมภีร์ สุ โพธาลังการ จากพระไตรปิ ฎก คัมภีร์วุตโตทัย กล่าวว่าฉันท์มี 108 ชนิด แบ่งเป็ น 2 พวก คือ 1.ฉันท์วรรณพฤติ 2.ฉันท์มาตราพฤติ ํ ฉันท์วรรณพฤติกาหนดคณะของฉันท์ 8 คณะ คณะของฉันท์ คณะ หมายถึง ลักษณะการเรี ยงของเสี ยงครุ และลหุ กลุ่มละ 3 เสี ยง เป็ น 1 คณะ มี 8 คณะ คือ
เอกสารประกอบการเรี ยนการสอน วิชาภาษาไทย ท 33102 ชั้น ม.6 เรื่ อง ฉั นท์ หน้ าที่ 2 - มะ นะ ภะ ยะ - ชะ ระ สะ ตะ ประเภทของฉันท์ ฉันท์มากมายหลายชนิด การแบ่งชนิดของฉันท์ตามฉันทลักษณ์ให้สะดวกแก่การศึกษาอาจ แบ่งเป็ น ๓ ประเภท ดังนี้ ประเภทที่ ๑ ฉันท์ ๑๑ ฉันท์ ๑๒ และฉันท์ ๑๔ ฉันท์ประเภทนี้แบ่งเป็ น ๒ บาท มีสัมผัสเหมือนกัน แต่ ลักษณะการอ่านแตกต่างกันตามตําแหน่งคําครุ ลหุ มีสัมผัสบังคับ คือ สัมผัสระหว่างบาทและระหว่างบท คือ คํา สุ ดท้ายของบทเอก ( บาทที่หนึ่ง) ส่ งสัมผัสไปยังคําสุ ดท้ายในวรรคแรกของบาทโท ( บาทที่สอง) ถ้ามากกว่าหนึ่ง บท ต้องมีสัมผัสระหว่างบท คือ คําสุ ดท้ายของบทแรกจะต้องส่ งสัมผัสไปยังคําสุ ดท้ายของบาทเอกในบทต่อไป ส่ วนสัมผัสที่เป็ นเส้นประในแผนผัง เป็ นสัมผัสระหว่างวรรคแรกส่ งสัมผัสไปยังคําที่สามของวรรคที่สองในบาท เดียวกัน เป็ นสัมผัสที่ไม่บงคับ บางบทจะมีสัมผัสดังกล่าว แต่บางบทก็ไม่มี ั ฉันท์ ๑๑ หมายถึง ฉันท์ที่มีจานวนคําครุ ลหุ บาทละ ๑๑ คํา เช่น อินทรวิเชียรฉันท์ อุเปนทรวิเชียร ํ ฉันท์ อุปชาติฉนท์ สาลินีฉนท์ ั ั ๑ อินทรวิเชียรฉันท์ มีลกษณะบังคับตามแผนผังและตัวอย่าง ดังนี้ ั พวกราชมัลโดย สุ ดหัตถแห่งเขา บงเนื้อก็เนื้อเต้น ทัวร่ างและทั้งตัว ่ พลโบยมิใช่เบา ขณะหวดสิ พึงกลัว พิศเส้นสรี ร์รัว ก็ระริ กระริ วรัว ( สามัคคีเภทคําฉันท์) ข้อสังเกต อินทรวิเชียรฉันท์บทหนึ่งมีสองบทบาท บาทที่หนึ่งมีสองวรรค วรรคแรกมี ๕ คํา วรรคหลังมี ๖ คํา รวม บทที่มี ๒๒ คํา
เอกสารประกอบการเรี ยนการสอน วิชาภาษาไทย ท 33102 ชั้น ม.6 เรื่ อง ฉั นท์ หน้ าที่ 3 ๒. อุเปนทรวิเชียรฉันท์ มีลกษณะบังคับตามแผนผังและตัวอย่างดังนี้ ั พระราชบุตรลิจ ณ กันและกันเหิ น ทะนงชนกตน ก็หาญกระเหิ มฮือ ฉวิมิตรจิตเมิน คณะห่างก็ต่างถือ พลล้นเถลิงลือ มนฮึก บ นึกขาม ข้อสังเกต อุเปนทรวิเชียรฉันท์ มีคณะเหมือนอินทรวิเชียรฉันท์ ต่างกันที่ตาแหน่งคําต้นบาทของอุเปนทรวิเชียรฉันท์ ํ เป็ นคําลหุ แต่อินทรวิเชียรฉันท์เป็ นคําครุ ั ๓. อุปชาติฉนท์ หมายถึง ฉันท์ที่แต่งประสมกันระหว่างอุเปนทรวิเชียรฉันท์กบอินทรวิเชียรฉันท์ ในการ ั แต่งจึงต้องอย่างน้อยสองบท เพราะกําหนดให้บาทที่หนึ่งของบทแรก กับบทที่สองเป็ นอุเปนทรวิเชียร และให้ บาทที่สองของบทแรกกับบทที่สองเป็ นอินทรวิเชียรฉันท์ ตามแผนผังและตัวอย่าง ดังนี้ สดับประกาศิต จึงราชสมภาร เราคิดจะใคร่ ยก ประชุมประชิดชัย ระบุกิจวโรงการ พจนารถประภาษไป พยุห์พลสกลไกร รณรัฐวัชชี ข้อสังเกต อุปชาติฉนท์มีคณะเหมือนอุเปนทรวิเชียรฉันท์ในบาทที่ ๑ และอินทรวิเชียรฉันท์ในบาทที่ ๔ ั
เอกสารประกอบการเรี ยนการสอน วิชาภาษาไทย ท 33102 ชั้น ม.6 เรื่ อง ฉั นท์ หน้ าที่ 4 ๔. สาลินีฉนท์ เป็ นฉันท์ที่มีครุ มาก มีลกษณะบังคับตามแผนผังและตัวอย่าง ดังนี้ ั ั พราหมณ์ครู รู้สังเกต ราชาวัชชีสรร ยินดีบดนี้กิจ ั เริ่ มมาด้วยปรากรม ตระหนักเหตุถนัดครัน พจักสู่ พินาศสม จะสัมฤทธิ์ มนารมณ์ และอุตสาหแห่งตน ( สามัคคีเภทฉันท์) ข้อสังเกต สาลินีฉนท์บทหนึ่งมีสองบาท บาทหนึ่งมีสองวรรค วรรคแรกมี ๕ คํา วรรคหลังมี ๖ คํา เหมือนกับอินทร ั วิเชียรฉันท์ ต่างกันเพียงตําแหน่งคําครุ ลหุ วรรคแรกเป็ นครุ ลวน ้ ฉันท์ ๑๒ หมายถึง ฉันท์ที่มีจานวนคําครุ ลหุบาทละ ๑๒ คํา ํ ขอให้นกเรี ยนสังเกตอินทรวงศ์ฉนท์ และวังสัฏฐฉันท์ ซึ่ งมีลกษณะคล้ายกับอินทรวิเชียรฉันท์ และอุเป ั ั ั นทรวิเชียร แต่บาทที่ ๒ และบาทที่ ๔ มีตาแหน่งคําครุ ลหุ ต่างกัน ํ ๑. อินทรวงศ์ฉนท์ มีลกษณะบังคับตามแผนผังและตัวอย่างดังนี้ ั ั ่ โอ้วาอนาถใจ แต่ไรก็ไม่มี ไม่เคยจะเชื่อว่า มาสู่ ณ ใจตน ละไฉนนะเป็ นฉนี้ มะนะนึกระเหระหน รติน้ นจะสัประดน ั และจะต้องระทมระทวย ( มัทนะพาธา)
เอกสารประกอบการเรี ยนการสอน วิชาภาษาไทย ท 33102 ชั้น ม.6 เรื่ อง ฉั นท์ หน้ าที่ 5 ข้อสังเกต อินทรวงศ์ฉนท์ บทหนึ่งมี ๒๔ คํา แบ่งเป็ นสองบาท บาทหนึ่งมีสองวรรค วรรคแรกมี ๕ คํา วรรคหลังมี ั ๗ คํา ๒. วังสัฏฐฉันท์ มีลกษณะบังคับตามแผนผัง และตัวอย่างต่อไปนี้ ั ประชุมกษัตริ ยรา ์ คะเนณทุกข์รึง ประกอบระกําพา มิใช่จะแอบอิง ชสภาสดับคะนึง อุระอัดประหวัดประวิง หิ รกายน่าจะจริ ง กลอํากระทําอุบาย (สามัคคีเภทคําฉันท์) ข้อสังเกต วัสัฏฐฉันท์ บทหนึ่งมีสองบาท บาทหนึ่งมีสองวรรค วรรคแรกมี ๕ คํา วรรคหลังมี ๗ คํา ตําแหน่งคําครุ ลหุ และจํานวนคําของฉันท์น้ ี คล้ายกับอินทรวงศ์ฉนท์ ต่างกันตรงที่คาแรกในวรรคหน้าของอิรนทรฉันท์เป็ นครุ แต่ ั ํ วังสัฏฐฉันท์เป็ นคําลหุ ๓. กมลฉันท์ มีลกษณะบังคับตามแผนผังและตัวอย่าง ดังนี้ ั อิลโอนศิโรเพฐน์ ศิวะทรงพิโรธใน บมิทรงประสาทโทษ วรองค์อุมาอร พจขอมาภัย ธ กระทํากระลําพร อิลโอดสําออยวอน อนุกลกําลูนครัน ู ( อิลราชาคําฉันท์)
เอกสารประกอบการเรี ยนการสอน วิชาภาษาไทย ท 33102 ชั้น ม.6 เรื่ อง ฉั นท์ หน้ าที่ 6 ข้อสังเกต กมลฉันท์บทหนึ่งมี ๒๔ คํา แบ่งเป็ นสองบาท บาทหนึ่งมีสอง วรรคหนึ่งมี ๖ คํา การวางตําแหน่งครุ ลหุ คล้ายอุเปนอินทรวิเชียรฉันท์ เพียงแต่เพิ่มคําลหุ หน้าวรรคแรกอีกหนึ่งคํา ๔. โตฎกฉันท์ มีลกษณะบังคับตามแผนผังและตัวอย่าง ดังนี้ ั ศิวะแปลงวรรู ป พระอุมาพระก็มี ดรุ สัตว์บริ เวณ สละเพศพิศสม วิยหญิงยุวดี สุ มนัสนิยม พะพระเวทอุดม ศิวะเพศพระจําแลง ( อิลราชาคําฉันท์) ข้อสังเกต โตฎกฉันท์หนึ่งบทมี ๒๔ คํา แบ่งเป็ นสองบาท บาทหนึ่งมีสองวรรค วรรคละหกคําเหมือนกมลฉันท์ ต่างกันที่ตาแหน่ง ครุ ลหุ ํ ๕. ภุชงคประยาตฉันท์ มีลกษณะบังคับตามแผนผังและตัวอย่างดังนี้ ั ชะโดดุกกระดี่โดด กระเพื่อมนํ้าพะพรํ่าพรอย กระสร้อยซ่าสวายชิว ประมวลมัจฉะแปมปน สลาดโลดยะหยอยหยอย กระฉอกฉานกระฉ่ อนชล ระรี่ ริ้วละวาดวน ประหลาดเหลือจะรําพัน ( อิลราชาคําฉันท์)
เอกสารประกอบการเรี ยนการสอน วิชาภาษาไทย ท 33102 ชั้น ม.6 เรื่ อง ฉั นท์ หน้ าที่ 7 ข้อสังเกต ภุชงคประยาตฉันท์บทหนึ่งมี ๒๔คํา แบ่งเป็ นสองบาท บาทหนึ่งมีสองวรรค วรรคละหกคํา ฉันท์ ๑๔ หมายถึง ฉันท์ที่มีจานวนคําครุ ลหุบาทละ ๑๔ คํา ฉันท์ ๑๔ ที่กวีไทยนิยมแต่ง คือ วสันตดิลก ํ ฉันท์ มีลกษณะบังคับตามแผนผังและตัวอย่าง ดังนี้ ั เรื องรองพระมนทิรพิจิตร ก่องแก้วและกาญจนระคน ช่อฟ้ าก็เฟื้ อยกลจะฟัด บราลีพิไลพิศบวร กลพิศพิมานบน รุ จิเรขอลงกรณ์ ดลฟากทิฆมพร ั นภศูลสล้างลอย ( อิลราชาคําฉันท์) ข้อสังเกต วสันตดิลกฉันท์ บทหนึ่งมี ๒๘ คํา แบ่งเป็ นสองบาท บาทหนึ่งสองวรรค วรรคแรกมี ๘ คํา วรรคหลังมี ๖ คํา ประเภทที่ ๒ ฉันท์ ๘ ฉันท์ประเภทนี้ บทหนึ่งมี ๔ บาท บาทหนึ่งมี ๘ คํา แบ่งเป็ น ๒ วรรค มีสัมผัส บังคับแบบเดียวกัน คือ คําสุ ดท้ายของวรรคที่สองส่ งสัมผัสไปยังคําสุ ดท้ายของวรรคที่สาม คําสุ ดท้ายของวรรคที่ สี่ ส่ งสัมผัสไปยังคําสุ ดท้ายของวรรคที่หก คําสุ ดท้ายของวรรคที่หกส่ งสัมผัสไปยังคําสุ ดท้ายของวรรคที่เจ็ด ถ้า แต่งมากกว่าหนึ่งบทจะต้องมีสัมผัสระหว่างบท คือ คําสุ ดท้ายของบทต้น ( คําสุ ดท้ายของวรรคที่แปด) จะต้องส่ ง สัมผัสไปยังคําสุ ดท้ายของวรรคที่สี่ในบทถนัดไป ตัวอย่างฉันท์ ๘ เช่น วิชชุมมาลาฉันท์ มาณวกฉันท์ จิตรปทาฉันท์ ๑. วิชชุมมาลาฉันท์ มีลกษณะบังคับตามแผนผังและตัวอย่าง ดังนี้ ั แรกทางกลางเถื่อน ห่างเพื่อนหาผู ้ หนึ่งใดนึกดู เห็นใครไป่ มี หลายวันถันล่วง เมืองหลวงธานี ่ นามเวสาลี ดุ่มเดาเข้าไป ผูกไมตรี จิต เชิงชิดชอบเชื่อง กับหมู่ชาวเมือง ฉันอัชฌาลัย ่ เล่าเรื่ องเคืองขุ่น ว้าวุนวายใจ จําเป็ นมาใน ด้าวต่างแดนตน ( สามัคคีเภทคําฉันท์)
เอกสารประกอบการเรี ยนการสอน วิชาภาษาไทย ท 33102 ชั้น ม.6 เรื่ อง ฉั นท์ หน้ าที่ 8 ข้อสังเกต วิชชุมมาลาฉันท์บทหนึ่งมีสี่บาท รวมแปดวรรค บาทหนึ่งมีสองวรรค วรรคละ ๔ คําแต่ละวรรคใช้คาครุ ํ ล้วน ั หากเปรี ยบเทียบระหว่างวิชชุ มมาลาฉันท์กบกาพย์สุรางคนางค์ ๒๘ จะพบว่ามีลกษณะบังคับที่คล้ายคลึง ั กันมาก ทั้งในเรื่ องจํานวนคําในแต่ละวรรคซึ่ งมีสี่คาเท่ากัน และในเรื่ องสัมผัสบังคับ ต่างกันเพียงวิชชุมมาลาฉันท์ ํ ่ มีจานวนคํามากกว่ากาพย์สุรางคนางค์อยูหนึ่งวรรค และทุกคําในวิชชุมมาลาฉันท์ เป็ นคําครุ ลวน แต่กาพย์ ํ ้ สุ รางคนางค์ไม่บงคับครุ ลหุ ั ๒. มาณวกฉันท์ มีลกษณะบังคับตามแผนผังและตัวอย่าง ดังนี้ ั อย่าติและหลู่ เธอน่ะเสวย ในทินนี่ พอหฤทัย ราช ธ ก็เล่า ตนบริ โภค วาทประเทือง อาคมยัง ครู จะเฉลย ภัตกะอะไร ดีฤไฉน ยิงละกระมัง ่ เค้า ณ ประโยค แล้วขณะหลัง เรื่ องสิ ประทัง สิ กขสภา ( สามัมคีเภทคําฉันท์) ข้อสังเกต มาณวกฉันท์มีจานวนคําในแต่ละบท แต่ละบาท และแต่ละวรรคเหมือนคณะของวิชชุ มมาลาฉันท์ ต่างกัน ํ ํ ่ แต่มาณวกฉันท์กาหนดคําลหุ อยูกลางสองคํา จึงทําให้มีจงหวะเร็ วกว่าวิชชุมมาลาฉันท์ ั ๓. จิตรปทาฉันท์ มีลกษณะบังคับตามแผนผังและตัวอย่าง ดังนี้ ั
เอกสารประกอบการเรี ยนการสอน วิชาภาษาไทย ท 33102 ชั้น ม.6 เรื่ อง ฉั นท์ หน้ าที่ 9 นาครธา เห็นริ ปุมี ข้ามดิรชล มุ่งจะทลาย ต่างก็ตระหนก ตื่นบมิเว้น ทัวบุรคา ่ เสี ยงอลวน อลเวงไป พลมากมาย ก็ลุพนหมาย ้ พระนครตน มนอกเต้น ตะละผูคน ้ มจลาจล อลเวงไม (สามัคคีเภทคําฉันท์) ข้อสังเกต ํ ่ จิตรปทาฉันท์ต่างจากมาณวกฉันท์ตรงที่กาหนดตําแหน่งคําลหุ ในวรรคหลังให้อยูหน้าทั้งสองคํา แล้วตาม ด้วยคําครุ สองคํา ประเภทที่ ๓ ฉันท์ประเภท ๓ วรรค ฉันท์ประเภทนี้บทหนึ่ง แบ่งเป็ น ๓ วรรค ใช้สัมผัสแบบเดียวกัน คือ คําสุ ดท้ายของวรรคแรก ส่ งสัมผัสไปยังคําสุ ดท้ายของวรรคที่สอง คําสุ ดท้ายของวรรคที่สาม (คําสุ ดท้ายของ บท) ส่ งสัมผัสไปยังคําสุ ดท้ายของวรรคในบทต่อไป ลักษณะสัมผัสคล้ายกาพย์ฉบัง ๑๖ ตัวอย่างฉันท์ประเภทนี้ เช่น มาลินีฉนท์ ๑๕ ลัททุลวิกกีฬิตฉันท์ ๑๙ อีทิสังฉันท์ ๒๐ ั ๑. มาลินีฉนท์ ๑๕ มีลกษณะบังคับตามแผนผังและตัวอย่างดังนี้ ั ั มธุรพจนรําพัน พื้นพิเศษสรรพ์ สถาพร
เอกสารประกอบการเรี ยนการสอน วิชาภาษาไทย ท 33102 ชั้น ม.6 เรื่ อง ฉั นท์ หน้ าที่ 10 มธุรพจนสารสอน เชิญวิมลสมร บํารุ งองค์ ข้อสังเกต มาลินีฉนท์บทหนึ่ง มี ๑๕ คํา วรรคที่หนึ่งมี ๘ คํา วรรคที่สองมี ๔ คํา วรรคที่สามมี ๓ คํา ั ๒. สัททุลวิกกีฬิตฉันท์ ๑๙ มีลกษณะบังคับตามแผนผังและตัวอย่าง ดังนี้ ั ไหว้คุณองค์พระสุ คตอนาวรณญาณ ยอดศาสตาจารย์ อีกคุณสุ นทรธรรมคัมภีรวิธี พุทธพจน์ประชุมตรี มุนี ปิ ฏก (สามัคคีเภทคําฉันท์) ข้อสังเกต ลัททุลวิกกีฬิตฉันท์บทหนี่งมี ๑๙ คํา วรรคแรกมี ๑๒ คํา วรรคที่สองมี ๕ คํา วรรคที่สามมี ๒ คํา ๓. อีทิสังฉันท์ ๒๐ มีลกษณะบังคับตามแผนผังและตัวอย่าง ดังนี้ ั เอออุเหม่นะมึงซิ ช่างกระไร ทุทาสสถุลฉะนี้ไฉน ศึก บ ถึงและมึงก็ยงมิเห็น ั จะน้อยจะมากจะยากจะเย็น ข้อสังเกต ก็มาเป็ น ประการใด (สามัคคีเภทคําฉันท์)
เอกสารประกอบการเรี ยนการสอน วิชาภาษาไทย ท 33102 ชั้น ม.6 เรื่ อง ฉั นท์ หน้ าที่ 11 อีทิสังฉันท์บทหนึ่งมี ๒๐ คํา วรรคแรกมี ๙ คํา วรรคที่สองมี ๘ คํา และวรรคที่สามมี ๓ คํา นอกจากนี้ ยังมีฉนท์ที่ไม่สามารถจัดเข้าประเภทดังกล่าวได้ เช่น ั ๔.สัทธราฉันท์ ๒๑ มีลกษณะบังคับตามแผนผังและตัวอย่าง ดังนี้ ั ฟั่นเฟื อนเลือนลืมเพราะอารมณ์ เดือดบได้สม อย่างทรงเศร้าโศกพิโยคมี สํ่าสุ เมธี วิปริ ตกระอุกรม ประฤาดี ทุมนสบมิดี ติเตียนนัก (อิลราชคําฉันท์) ข้อสังเกต สัทธราฉันท์บทหนึ่ง มี ๒๑ คํา แบ่งเป็ นสี่ วรรค วรรคแรกและวรรคที่สองมีวรรคละ ๗ คํา วรรคที่สามมี ๔ คํา วรรคที่สี่มี ๓ คํา คําสุ ดท้ายของวรรคแรกส่ งสัมผัสไปยังคําสุ ดท้ายของวรรคที่สอง และคํา สุ ดท้ายของวรรคที่สองส่ งสัมผัสไปยังคําสุ ดท้ายของวรรคที่สาม คําสุ ดท้ายของวรรคที่สี่ในบทแรก ส่ งสัมผัสไปยัง คําสุ ดท้ายของวรรคแรกในบทถัดไป การเลือกใช้ ฉันท์ให้ เหมาะสมกับเนือความ ้ เนื่องจากฉันท์แต่ละชนิดมีลีลาไม่เหมือนกัน กวีจึงนิยมเลือกฉันท์ให้เหมาะสมกับเนื้ อความที่ ต้องการแต่ง ดังนี้ ๑. บทไว้ครู บทนมัสการสิ่ งศักดิ์สิทธิ์ บทสรรเสริ ญพระเกียรติ ที่ตองการให้มีความขลัง ้ นิยมใช้ลททุลวิกกีฬิตฉันท์ ั ๒. บทพรรณนา บทชม หรื อบทครํ่าครวญ เช่น พรรณนาความงามธรรมชาติ พรรณนาความงามของ บ้านเมือง ชมความงามของผูหญิง พรรณนาความรักและความเศร้าโศก เป็ นต้น นิยมใช้วสันตดิลกฉันท์ หรื อ ้ อินทรวิเชียรฉันท์
เอกสารประกอบการเรี ยนการสอน วิชาภาษาไทย ท 33102 ชั้น ม.6 เรื่ อง ฉั นท์ หน้ าที่ 12 ๓. บทแสดงอารมณ์รุนแรง เช่น โกรธ ตื่นเต้น และวิตกกังวล เป็ นต้น หรื อบรรยายเกี่ยวกับความรักที่ เน้นอารมณ์สะเทือนใจ นิยมใช้อีทิสังฉันท์ เพราะฉันท์น้ ี มีเสี ยงหนักเบาสลับกันทําให้แสดงอารมณ์ได้ดี ๔. บทพรรณนา หรื อบรรยายความที่น่าตื่นเต้นประทับใจ แสดงความร่ าเริ ง สนุกสนานรวดเร็ ว นิยมใช้ ภุชงคประยาตฉันท์ โตฎกฉันท์ หรื อมาณวกฉันท์ ๕. บทบรรยายความที่เป็ นไปอย่างเรี ยบ ๆ นิยมใช้อุเปนทรวิเชียรฉันท์ อินทวงค์ฉนท์ ั วังลัฏฐฉันท์ อุปชาติฉนท์ ั ๖. บทบรรยายเรื่ องที่มีลกษณะสับสนต่อเนื่ องกัน นิยมใช้มาลีนีฉนท์ ซึ่งมีลหุในวรรคแรกถึงหกพยางค์ ั ั ั มีลีลาจังหวะเร็ วและช้าลงในตอนท้าย แต่ฉนท์น้ ีแต่งยาก จึงใช้กบบทบรรยายที่ไม่ยาวนัก ั ความนิยมในการเลือกใช้ฉนท์แต่งให้เหมาะสมกับเนื้ อความที่กล่าวมานี้ มิได้เป็ นข้อกําหนดตายตัวเป็ น ั เพียงข้อสังเกต สําหรับใช้เป็ นแนวทางในการพิจารณาเลือกใช้ฉนท์ให้เหมาะกับเนื้อความเท่านั้น ั การอ่านฉันท์ เนื่องจากฉันท์เป็ นคําประพันธ์ที่บงคับครุ ลหุ การอ่านฉันท์จึงต้องอ่านให้ถูกต้องตามตําแหน่งคํา ั ครุ ลหุ และลีลาจังหวะของฉันท์แต่ละชนิด คําบางคําที่ปกติอ่านออกเสี ยงเป็ นครุ เช่น คําว่า สุ ข (สุ ก) อาจจะ ่ ออกเสี ยบงเป็ นลหุ สองพยางค์วา สุ -ขะ หรื อออกเสี ยงว่า สุ ก-ขะ เมื่อบังคับให้อ่านเป็ นครุ เรี ยงกัน ดังตัวอย่าง วสันตดิลกฉันท์ ๑๔ ในสามัคคีเภทคําฉันท์ต่อไปนี้ แว่นแคว้นมคธนครรา ชคฤห์ฐานบุรี สื บราชวัตรวิธทวี ทศธรรมจรรยา การอ่านวสันตดิลกฉันท์บทนี้ตองออกเสี ยงอ่านตามตําแหน่งครุ ลหุ ดังนี้ ้ แว่น แคว้น / มะ คด / ทะ นะ คะ รา ชะ ครึ ถา / นะ บู รี สื บ ราด / ชะ / วัด / วิ ทะ ทะวี ทะ สะ ทัน / มะ จัน ยา ในการอ่านฉันท์น้ น นอกจากต้องออกเสี ยงครุ ลหุ ให้ถูกต้องตามแผนผังคับของฉันท์แต่ละประเภทแล้ว ั ต้องเว้นจังหวะตอนในการอ่านให้ถูกต้องด้วย โดยมีช่วงหยุดเล็กน้อยข้างหลังคําที่ลงจังหวะ และจะต้องลงจังหวะ ที่คาครุ เสมอไป การแบ่งจังหวะในการอ่านฉันท์ประเภทต่าง ๆ ขอให้นกเรี ยนศึกษาจากแผนผังของฉันท์แต่ละ ํ ั ชนิด ซึ่ งได้แสดงไว้แล้วอย่างชัดเจน ่ ถ้านักเรี ยนได้อ่านออกเสี ยงฉันท์แต่ละชนิดหลาย ๆ ครั้ง แล้วฟังจังหวะด้วยตนเอง ก็จะทราบได้วาฉันท์ แต่ละชนิดมีจงหวะอย่างไร ควรจะเน้นเสี ยง ทอดเสี ยงในการอ่านอย่างไร จึงจะฟังไพเราะ แม้จะไม่ได้อ่านเป็ น ั ทํานองเสนาะก็ตาม ผูอ่านก็จะจําลักษณะบังคับครุ ลหุ ให้ได้จึงจะอ่านได้ถูกต้องตามลักษณะบังคับของฉันท์แต่ละ ้ ชนิด
เอกสารประกอบการเรี ยนการสอน วิชาภาษาไทย ท 33102 ชั้น ม.6 เรื่ อง ฉั นท์ หน้ าที่ 13 การฝึ กแต่ งคาประพันธ์ ประเภทฉันท์ ่ แม้วาฉันท์จะเป็ นคําประพันธ์ที่แต่งยาก แต่หากนักเรี ยนได้ฝึกแต่ง นักเรี ยนจะพบว่าการแต่งฉันท์ นั้นไม่ยากอย่างที่คิด ทั้งยังเกิดความสนุกสนานในการเลือกสรรถ้วยคํามาให้ตรงตําแหน่งครุ ลหุ ของฉันท์ ในการ ฝึ กแต่งฉันท์นกเรี ยนควรปฏิบติดงนี้ ั ั ั ๑. ศึกษาฉันท์ลกษณ์ของฉันท์ชนิดที่นกเรี ยนต้องการแต่งให้เข้าใจ ั ั ๒. ในขั้นฝึ กหัดควรเลือกฉันท์ที่แต่งได้ง่าย ไม่มีครุ ลหุ ซบซ้อน เช่น วิชชุมมาลาฉันท์ ซึ่งมี ั ลักษณะคล้ายกาพย์สุรางคนางค์ อินทรวิเชียรฉันท์ ซึงลักษณะคล้ายกาพย์ยานี เพราะกาพย์ท้ งสองชนิดนี้นกเรี ยน ั ั เคยเรี ยนรู ้มาแล้วในช่วงชั้นที่ ๓ เมื่อมีความชํานาญจึงเลือกแต่งฉันท์ที่ยากขึ้น ๓. เลือกหัวข้อง่าย ๆ ที่นกเรี ยนมีประสบการณ์ อาจจะเป็ นเรื่ องในชีวิตประจําวันของนักเรี ยน ั เช่น การศึกษา การสนทนา การท่องเที่ยว เป็ นต้น ๔. ไม่ควรใช้คาที่ยาก หรื อเป็ นคําศัพท์ระดับสู ง ควรเลือกใช้ถอยคําง่าย ๆ มาเรี ยงร้อยให้ถูกต้อง ํ ้ ตามฉันทลักษณ์ดงตัวอย่างต่อไปนี้ ั ภุชงคประยาดฉันท์ ๑๒ จะเหลียวซ้ายก็งามตา จะเหลือบขวาก็เพลินใจ จะดูเบื้องพบูไป ตลอดล้วนจะชวนแล ผิพิศสู งลิแสงโสม อร่ ามโคมโพยมแข ตะลึงหลงพะวงแด ฤดีงงเพราะความงาม ณ ชายหาดสะอาดทราย และกรวดทรายประกายวาม วะวาบวับระยับยาม ผสานแสงพระจันทร์เพ็ญ ทะเลแลกระแสหลัง อุทกพสังถะถังเห็น ่ ่ ่ ผสมสี ขจีเป็ น ประหนึ่งแก้วตระการเขียว พระพายฮือกระพือหวน ประมวลม้วนสมุทรเกลียว ระดมพัด ณ บัดเดี๋ยว ขยายแยกและแตกฉาน (ข้าพเจ้านังอยูชายทะเล – ชิต บุรทัด) ่ ่ ่ ่ จะเห็นได้วาฉันท์บทนี้มีศพท์ยากอยูไม่กี่คา เช่น พบู โพยม เป็ นต้น นอกจากนั้นเป็ นคําศัพท์ที่นกเรี ยน ั ํ ั ่ เข้าใจความหมายนับได้วากวีเป็ น “นายแห่งถ้อยคํา” อย่างแท้จริ ง เพราะสามารถเรี ยงร้อยถ้อยคําสามัญให้เป็ นคํา ฉันท์ได้อย่างไพเราะ และถูกต้องตามฉันทลักษณ์ **************************

More Related Content

PDF
ถอดคำประพันธ์มหาเวสสันดรชาดก กัณฑ์มัทรี
byWarodom Techasrisutee
 
PDF
ใบความรู้ องค์ประกอบของพยางค์และคำ
byPiyarerk Bunkoson
 
PDF
โวหารในการเขียน
bykrubuatoom
 
PDF
โวหารภาพพจน์
bykrubuatoom
 
PDF
โคลงโลกนิติ
byChulalongkorn University
 
DOC
ใบความรู้วรรณกรรมท้องถิ่น
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 
PPTX
มงคลสูตรคำฉันท์
byKrawchai Santadwattana
 
PDF
การใช้โวหารในภาษาไทย
byโก๋แก่ มันทุกเม็ด
 
ถอดคำประพันธ์มหาเวสสันดรชาดก กัณฑ์มัทรี
byWarodom Techasrisutee
 
ใบความรู้ องค์ประกอบของพยางค์และคำ
byPiyarerk Bunkoson
 
โวหารในการเขียน
bykrubuatoom
 
โวหารภาพพจน์
bykrubuatoom
 
โคลงโลกนิติ
byChulalongkorn University
 
ใบความรู้วรรณกรรมท้องถิ่น
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 
มงคลสูตรคำฉันท์
byKrawchai Santadwattana
 
การใช้โวหารในภาษาไทย
byโก๋แก่ มันทุกเม็ด
 

What's hot

PDF
กาพย์ยานี
bykhorntee
 
PDF
1 ธรรมชาติและพลังของภาษาไทย(5-34)
byอัมพร ศรีพิทักษ์
 
PDF
คำยืมภาษาต่างประเทศในภาษาไทย
byพัน พัน
 
PDF
แบบฝึกทักษะการเขียนเรียงความ
bysripayom
 
PDF
แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์ ๑
bybangonchin
 
PDF
แบบฝึกหัดคำภาษาต่างประเทศ ม.๒ นักเรียน
byssuser456899
 
PDF
ติวก่อนสอบ ม.2
byssuser456899
 
PDF
แบบฝึกหัด
byHansa Srikrachang
 
PDF
ตัวอย่างแผนการสอนรวม7e
bykroojaja
 
PDF
ทักษะการอ่าน
by0872191189
 
PDF
เฉลยแบบฝึกหัดหน่วยที่ 4
byThanawut Rattanadon
 
PDF
การอ่านแปลความ ตีความและขยายความ
bySurapong Klamboot
 
PDF
แบบฝึกเสริมทักษะการอ่านภาษาไทย
byพัน พัน
 
PDF
(M5) แบบทดสอบหลังเรียน เรื่อง มหาเวสสันดรชาดก กัณฑ์มัทรี
bySivagon Soontong
 
PDF
ความสัมพันธ์กับอาณาจักรต่างๆในสมัยสุโขทัย อยุธยา
byPrincess Chulabhorn's College, Chiang Rai Thailand
 
PDF
การจัดทัพของอิเหนา
byenksodsoon
 
PPTX
การวิเคราะห์และประเมินคุณค่าวรรณคดีและวรรณกรรม
byWatcharapol Wiboolyasarin
 
PDF
โวหารภาพพจน์ครูอรุณศรี
byKornnicha Wonglai
 
PPTX
คัมภีร์ฉันทศาสตร์ แพทย์ศาสตร์สงเคราะห์ ถอดความบางบท
byVisanu Khumoun
 
PDF
หลักฐานในการศึกษาประวัติศาสตร์ไทยสมัยรัตนโกสินทร์ ส16103 ประวัติศาสตร์ ป.6
byThanawut Rattanadon
 
กาพย์ยานี
bykhorntee
 
1 ธรรมชาติและพลังของภาษาไทย(5-34)
byอัมพร ศรีพิทักษ์
 
คำยืมภาษาต่างประเทศในภาษาไทย
byพัน พัน
 
แบบฝึกทักษะการเขียนเรียงความ
bysripayom
 
แบบฝึกทักษะการอ่านเชิงวิเคราะห์ ๑
bybangonchin
 
แบบฝึกหัดคำภาษาต่างประเทศ ม.๒ นักเรียน
byssuser456899
 
ติวก่อนสอบ ม.2
byssuser456899
 
แบบฝึกหัด
byHansa Srikrachang
 
ตัวอย่างแผนการสอนรวม7e
bykroojaja
 
ทักษะการอ่าน
by0872191189
 
เฉลยแบบฝึกหัดหน่วยที่ 4
byThanawut Rattanadon
 
การอ่านแปลความ ตีความและขยายความ
bySurapong Klamboot
 
แบบฝึกเสริมทักษะการอ่านภาษาไทย
byพัน พัน
 
(M5) แบบทดสอบหลังเรียน เรื่อง มหาเวสสันดรชาดก กัณฑ์มัทรี
bySivagon Soontong
 
ความสัมพันธ์กับอาณาจักรต่างๆในสมัยสุโขทัย อยุธยา
byPrincess Chulabhorn's College, Chiang Rai Thailand
 
การจัดทัพของอิเหนา
byenksodsoon
 
การวิเคราะห์และประเมินคุณค่าวรรณคดีและวรรณกรรม
byWatcharapol Wiboolyasarin
 
โวหารภาพพจน์ครูอรุณศรี
byKornnicha Wonglai
 
คัมภีร์ฉันทศาสตร์ แพทย์ศาสตร์สงเคราะห์ ถอดความบางบท
byVisanu Khumoun
 
หลักฐานในการศึกษาประวัติศาสตร์ไทยสมัยรัตนโกสินทร์ ส16103 ประวัติศาสตร์ ป.6
byThanawut Rattanadon
 

Viewers also liked

PDF
แบบทดสอบก่อนเรียนเรื่องการแต่งคำประพันธ์
bybambookruble
 
DOC
ใบความรู้ ฉันท์
byโรงเรียนประชาบำรุง อำเภอตะโหมด จังหวัดพัทลุง
 
PDF
การใช้คำว่า “ทรง” ในคำราชาศัพท์และการไม่ใช้คำว่า “ทรง” ในคำราชาศัพท์
byPiyarerk Bunkoson
 
PDF
Inthawong
byPiyarerk Bunkoson
 
DOC
การพูดแสดงทรรศนะ
bysasithorn woralee
 
PDF
ใบงานที่ 1เรื่องการเขียนเรียงความ
bymarisa724
 
PDF
การให้เหตุผลอุปนัย
byLaongphan Phan
 
PDF
วิช
byPiyarerk Bunkoson
 
PDF
อินทร๑๑
byPiyarerk Bunkoson
 
PPT
สรุปเรื่อง สามก๊ก
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 
PDF
วสันต
byPiyarerk Bunkoson
 
PPT
นำเสนอการให้เหตุผลนิรนัย(ภาษาไทย)
bylovelyya2553
 
PDF
การให้เหตุผล
bykrukanteera
 
PDF
อนุตตรีย์ วัชรภา
byอนุตตรีย์ สุขเสน
 
PDF
Satthatharachan
byPiyarerk Bunkoson
 
PDF
Kamalachan
byPiyarerk Bunkoson
 
PDF
[PPT] คอมพิวเตอร์และอินเทอร์เน็ต
byNattapon
 
PPT
Power point คำราชาศัพท์
byJazz Kanok-orn Busaparerk
 
PPSX
หน่วยที่ 2
byYui Siriwararat
 
PPSX
หน่วยที่ 7
byYui Siriwararat
 
แบบทดสอบก่อนเรียนเรื่องการแต่งคำประพันธ์
bybambookruble
 
ใบความรู้ ฉันท์
byโรงเรียนประชาบำรุง อำเภอตะโหมด จังหวัดพัทลุง
 
การใช้คำว่า “ทรง” ในคำราชาศัพท์และการไม่ใช้คำว่า “ทรง” ในคำราชาศัพท์
byPiyarerk Bunkoson
 
Inthawong
byPiyarerk Bunkoson
 
การพูดแสดงทรรศนะ
bysasithorn woralee
 
ใบงานที่ 1เรื่องการเขียนเรียงความ
bymarisa724
 
การให้เหตุผลอุปนัย
byLaongphan Phan
 
วิช
byPiyarerk Bunkoson
 
อินทร๑๑
byPiyarerk Bunkoson
 
สรุปเรื่อง สามก๊ก
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 
วสันต
byPiyarerk Bunkoson
 
นำเสนอการให้เหตุผลนิรนัย(ภาษาไทย)
bylovelyya2553
 
การให้เหตุผล
bykrukanteera
 
อนุตตรีย์ วัชรภา
byอนุตตรีย์ สุขเสน
 
Satthatharachan
byPiyarerk Bunkoson
 
Kamalachan
byPiyarerk Bunkoson
 
[PPT] คอมพิวเตอร์และอินเทอร์เน็ต
byNattapon
 
Power point คำราชาศัพท์
byJazz Kanok-orn Busaparerk
 
หน่วยที่ 2
byYui Siriwararat
 
หน่วยที่ 7
byYui Siriwararat
 

Similar to ใบความรู้ การแต่งคำประพันธ์ประเภทฉันท์

PDF
วังสัฏ ฉันท์ ๑๒
byJiraprapa Noinoo
 
PDF
ภุชงคประยาคฉันท์ 12
byรัตนา บัวทอง
 
PDF
วรรณศิลป์
byนู๋กิ่ง นู๋กานต์
 
DOC
นิราศพระบาท1 52
bypanneem
 
PDF
งานภาษาไทย (อนุสรา)
byChutima Tongnork
 
PDF
ข้อสอบ O net ภาษาไทย ป.๖ ชุด ๒
byManas Panjai
 
PDF
Ton
byTN'Ton ThongSen
 
PDF
ภุชงคประยาคฉันท์ 12
byรัตนา บัวทอง
 
PDF
วังสัฏ ฉันท์ ๑๒
byNattakit Sookka
 
PDF
Phuchongkhaprayatachan
byPiyarerk Bunkoson
 
PDF
Salinichan11
byPiyarerk Bunkoson
 
PDF
Upenthrawichianchan
byPiyarerk Bunkoson
 
DOC
นิราศพระบาท1 52
bypanneem
 
PDF
fff
bygutonzabza191
 
PDF
นัด
bygutonzabza191
 
PDF
งานโจ
byJiraprapa Noinoo
 
PDF
Manawakachan
byPiyarerk Bunkoson
 
PDF
test upload
byjuneatiya
 
PDF
โจ๊ก.
byTN'Ton ThongSen
 
PDF
งานภาษาไทย (ชุติมา)
byChutima Tongnork
 
วังสัฏ ฉันท์ ๑๒
byJiraprapa Noinoo
 
ภุชงคประยาคฉันท์ 12
byรัตนา บัวทอง
 
วรรณศิลป์
byนู๋กิ่ง นู๋กานต์
 
นิราศพระบาท1 52
bypanneem
 
งานภาษาไทย (อนุสรา)
byChutima Tongnork
 
ข้อสอบ O net ภาษาไทย ป.๖ ชุด ๒
byManas Panjai
 
Ton
byTN'Ton ThongSen
 
ภุชงคประยาคฉันท์ 12
byรัตนา บัวทอง
 
วังสัฏ ฉันท์ ๑๒
byNattakit Sookka
 
Phuchongkhaprayatachan
byPiyarerk Bunkoson
 
Salinichan11
byPiyarerk Bunkoson
 
Upenthrawichianchan
byPiyarerk Bunkoson
 
นิราศพระบาท1 52
bypanneem
 
fff
bygutonzabza191
 
นัด
bygutonzabza191
 
งานโจ
byJiraprapa Noinoo
 
Manawakachan
byPiyarerk Bunkoson
 
test upload
byjuneatiya
 
โจ๊ก.
byTN'Ton ThongSen
 
งานภาษาไทย (ชุติมา)
byChutima Tongnork
 

More from ห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์

PDF
ใบความรู้ เรื่อง ภาษิตใต้
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 
PDF
การสร้างคำในภาษาไทย
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 
PDF
ใบความรู้การสร้างคำในภาษาไทย
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 
DOC
ใบความรู้ ลักษณะภาษาไทย
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 
DOC
ใบความรู้ หนังตะลุง ม52
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 
PDF
พฤติกรรมมาโรงเรียนสาย
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 
DOC
ใบความรู้ลักษณะเฉพาะของภาษาไทยการสร้างคำ
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 
DOC
ธรรมชาติของภาษาออนไลน์
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 
PDF
ใบความรู้การใช้ประโยคเพื่อสื่อสาร
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 
DOC
แบบเขียนรายงานทางวิชาการ
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 
DOC
ใบความรู้เรื่องระบบคำยืม
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 
PDF
ไตรภูมิพระร่วงสมบูรณ์
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 
PDF
ใบความรู้ไตรภูมิพระร่วง
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 
PDF
รายงาน
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 
PDF
การโน้มน้าวใจ
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 
PDF
ไตรภูมิพระร่วงสมบูรณ์
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 
PDF
งานนำเสนอ
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 
PDF
ใบความรู้คติชาวบ้านและเพลงกล่อมเด็ก
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 
DOC
กระบวนเรือพยุหยาตราชลมารค
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 
PDF
คู่มือวิธีใช้Wordpress
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 
ใบความรู้ เรื่อง ภาษิตใต้
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 
การสร้างคำในภาษาไทย
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 
ใบความรู้การสร้างคำในภาษาไทย
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 
ใบความรู้ ลักษณะภาษาไทย
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 
ใบความรู้ หนังตะลุง ม52
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 
พฤติกรรมมาโรงเรียนสาย
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 
ใบความรู้ลักษณะเฉพาะของภาษาไทยการสร้างคำ
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 
ธรรมชาติของภาษาออนไลน์
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 
ใบความรู้การใช้ประโยคเพื่อสื่อสาร
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 
แบบเขียนรายงานทางวิชาการ
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 
ใบความรู้เรื่องระบบคำยืม
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 
ไตรภูมิพระร่วงสมบูรณ์
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 
ใบความรู้ไตรภูมิพระร่วง
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 
รายงาน
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 
การโน้มน้าวใจ
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 
ไตรภูมิพระร่วงสมบูรณ์
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 
งานนำเสนอ
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 
ใบความรู้คติชาวบ้านและเพลงกล่อมเด็ก
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 
กระบวนเรือพยุหยาตราชลมารค
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 
คู่มือวิธีใช้Wordpress
byห้องเรียน ภาษาไทยออนไลน์
 

ใบความรู้ การแต่งคำประพันธ์ประเภทฉันท์

  • 1.
    เอกสารประกอบการเรี ยนการสอน วิชาภาษาไทยท 33102 ชั้น ม.6 เรื่ อง ฉั นท์ หน้ าที่ 1 ใบความรู้ เรื่อง หลักการแต่ งคาประพันธ์ ประเภทฉันท์ หลักการแต่ งคาประพันธ์ ประเภทฉันท์ นักเรี ยนได้เรี ยนรู ้การแต่งคําประพันธ์กาพย์ กลอน โคลง และร่ ายมาแล้วในชั้นก่อนในชั้น นี้นกเรี ยนจะได้เรี ยนรู ้การแต่งคําประพันธ์ประเภทฉันท์ซ่ ึ งเป็ นคําประพันธ์ที่แต่งยาก และอ่านยากกว่าคํา ั ประพนธ์ทุกชนิด เพราะฉันท์มีขอบังคับเรื่ องคําครุ ลหุ เพิ่มขึ้นและคําที่ใช้ในการแต่งฉันท์น้ นส่ วนใหญ่เป็ น ้ ั คําที่มาจากภาษาบาลี สันสกฤต เพราะคําไทยหาคําลหุที่มีความหมายได้ยาก การศึกษาให้เข้าใจรู ปแบบและลักษณะบังคับของฉันท์ จะช่วยให้ผอ่านเข้าใจคําประพันธ์ประเภท ู้ ฉันท์ สามารถอ่านออกเสี ยงได้ถูกต้อง และเข้าใจความหมายได้ลึกซึ้ งยิงขึ้น ความรู ้เรื่ องฉันท์ที่จะกล่าวถึง ่ ต่อไปในบทนี้ มีจุดประสงค์เพื่อให้ความรู ้เกี่ยวกับลักษณะบังคับหรื อฉันท์ของฉันท์ที่กวีไทยนิยมแต่ง และ ่ ปรากฏอยูในวรรณคดีประเภทคําฉันท์ของไทย เพื่อให้นกเรี ยนใช้เป็ นความรู ้พ้ืนฐานในการแต่งฉันท์ และ ั ในการอ่านวรรณคดีไทยให้เข้าใจยิงขึ้น ่ ความหมายของฉันท์ ฉันท์ หมายถึง คําประพันธ์ชนิดหนึ่งของไทยที่มีขอบังคับ เรื่ อง ครุ ลหุ เพิ่มขึ้น ้ นอกเหนือจากเรื่ องคณะและสัมผัสซึ่งเป็ นข้อบังคับในคําประพันธ์ชนิดอื่น คาครุ และคาลหุ ครุ คําเสี ยงหนัก มีลกษณะดังนี้ ั - พยางค์ที่มีตวสะกด ั - พยางค์ที่ไม่มีตวสะกดประสมด้วนสระเสี ยงยาว ั - พยางค์ที่ประสมด้วยสระ อํา ไอ ใอ เอา ลหุ คําเสี ยงเบา มีลกษณะดังนี้ ั - พยางค์ที่ไม่มีตวสะกดประสมด้วนสระเสี ยงสั้น ั ทีมาของฉันท์ ่ ่ ไทยรับแบบอย่างมาจากอินเดีย ตําราฉันทศาสตร์ วาด้วยการแต่งฉันท์ คือ คัมภีร์วุตโตทัย และคัมภีร์ สุ โพธาลังการ จากพระไตรปิ ฎก คัมภีร์วุตโตทัย กล่าวว่าฉันท์มี 108 ชนิด แบ่งเป็ น 2 พวก คือ 1.ฉันท์วรรณพฤติ 2.ฉันท์มาตราพฤติ ํ ฉันท์วรรณพฤติกาหนดคณะของฉันท์ 8 คณะ คณะของฉันท์ คณะ หมายถึง ลักษณะการเรี ยงของเสี ยงครุ และลหุ กลุ่มละ 3 เสี ยง เป็ น 1 คณะ มี 8 คณะ คือ
  • 2.
    เอกสารประกอบการเรี ยนการสอน วิชาภาษาไทยท 33102 ชั้น ม.6 เรื่ อง ฉั นท์ หน้ าที่ 2 - มะ นะ ภะ ยะ - ชะ ระ สะ ตะ ประเภทของฉันท์ ฉันท์มากมายหลายชนิด การแบ่งชนิดของฉันท์ตามฉันทลักษณ์ให้สะดวกแก่การศึกษาอาจ แบ่งเป็ น ๓ ประเภท ดังนี้ ประเภทที่ ๑ ฉันท์ ๑๑ ฉันท์ ๑๒ และฉันท์ ๑๔ ฉันท์ประเภทนี้แบ่งเป็ น ๒ บาท มีสัมผัสเหมือนกัน แต่ ลักษณะการอ่านแตกต่างกันตามตําแหน่งคําครุ ลหุ มีสัมผัสบังคับ คือ สัมผัสระหว่างบาทและระหว่างบท คือ คํา สุ ดท้ายของบทเอก ( บาทที่หนึ่ง) ส่ งสัมผัสไปยังคําสุ ดท้ายในวรรคแรกของบาทโท ( บาทที่สอง) ถ้ามากกว่าหนึ่ง บท ต้องมีสัมผัสระหว่างบท คือ คําสุ ดท้ายของบทแรกจะต้องส่ งสัมผัสไปยังคําสุ ดท้ายของบาทเอกในบทต่อไป ส่ วนสัมผัสที่เป็ นเส้นประในแผนผัง เป็ นสัมผัสระหว่างวรรคแรกส่ งสัมผัสไปยังคําที่สามของวรรคที่สองในบาท เดียวกัน เป็ นสัมผัสที่ไม่บงคับ บางบทจะมีสัมผัสดังกล่าว แต่บางบทก็ไม่มี ั ฉันท์ ๑๑ หมายถึง ฉันท์ที่มีจานวนคําครุ ลหุ บาทละ ๑๑ คํา เช่น อินทรวิเชียรฉันท์ อุเปนทรวิเชียร ํ ฉันท์ อุปชาติฉนท์ สาลินีฉนท์ ั ั ๑ อินทรวิเชียรฉันท์ มีลกษณะบังคับตามแผนผังและตัวอย่าง ดังนี้ ั พวกราชมัลโดย สุ ดหัตถแห่งเขา บงเนื้อก็เนื้อเต้น ทัวร่ างและทั้งตัว ่ พลโบยมิใช่เบา ขณะหวดสิ พึงกลัว พิศเส้นสรี ร์รัว ก็ระริ กระริ วรัว ( สามัคคีเภทคําฉันท์) ข้อสังเกต อินทรวิเชียรฉันท์บทหนึ่งมีสองบทบาท บาทที่หนึ่งมีสองวรรค วรรคแรกมี ๕ คํา วรรคหลังมี ๖ คํา รวม บทที่มี ๒๒ คํา
  • 3.
    เอกสารประกอบการเรี ยนการสอน วิชาภาษาไทยท 33102 ชั้น ม.6 เรื่ อง ฉั นท์ หน้ าที่ 3 ๒. อุเปนทรวิเชียรฉันท์ มีลกษณะบังคับตามแผนผังและตัวอย่างดังนี้ ั พระราชบุตรลิจ ณ กันและกันเหิ น ทะนงชนกตน ก็หาญกระเหิ มฮือ ฉวิมิตรจิตเมิน คณะห่างก็ต่างถือ พลล้นเถลิงลือ มนฮึก บ นึกขาม ข้อสังเกต อุเปนทรวิเชียรฉันท์ มีคณะเหมือนอินทรวิเชียรฉันท์ ต่างกันที่ตาแหน่งคําต้นบาทของอุเปนทรวิเชียรฉันท์ ํ เป็ นคําลหุ แต่อินทรวิเชียรฉันท์เป็ นคําครุ ั ๓. อุปชาติฉนท์ หมายถึง ฉันท์ที่แต่งประสมกันระหว่างอุเปนทรวิเชียรฉันท์กบอินทรวิเชียรฉันท์ ในการ ั แต่งจึงต้องอย่างน้อยสองบท เพราะกําหนดให้บาทที่หนึ่งของบทแรก กับบทที่สองเป็ นอุเปนทรวิเชียร และให้ บาทที่สองของบทแรกกับบทที่สองเป็ นอินทรวิเชียรฉันท์ ตามแผนผังและตัวอย่าง ดังนี้ สดับประกาศิต จึงราชสมภาร เราคิดจะใคร่ ยก ประชุมประชิดชัย ระบุกิจวโรงการ พจนารถประภาษไป พยุห์พลสกลไกร รณรัฐวัชชี ข้อสังเกต อุปชาติฉนท์มีคณะเหมือนอุเปนทรวิเชียรฉันท์ในบาทที่ ๑ และอินทรวิเชียรฉันท์ในบาทที่ ๔ ั
  • 4.
    เอกสารประกอบการเรี ยนการสอน วิชาภาษาไทยท 33102 ชั้น ม.6 เรื่ อง ฉั นท์ หน้ าที่ 4 ๔. สาลินีฉนท์ เป็ นฉันท์ที่มีครุ มาก มีลกษณะบังคับตามแผนผังและตัวอย่าง ดังนี้ ั ั พราหมณ์ครู รู้สังเกต ราชาวัชชีสรร ยินดีบดนี้กิจ ั เริ่ มมาด้วยปรากรม ตระหนักเหตุถนัดครัน พจักสู่ พินาศสม จะสัมฤทธิ์ มนารมณ์ และอุตสาหแห่งตน ( สามัคคีเภทฉันท์) ข้อสังเกต สาลินีฉนท์บทหนึ่งมีสองบาท บาทหนึ่งมีสองวรรค วรรคแรกมี ๕ คํา วรรคหลังมี ๖ คํา เหมือนกับอินทร ั วิเชียรฉันท์ ต่างกันเพียงตําแหน่งคําครุ ลหุ วรรคแรกเป็ นครุ ลวน ้ ฉันท์ ๑๒ หมายถึง ฉันท์ที่มีจานวนคําครุ ลหุบาทละ ๑๒ คํา ํ ขอให้นกเรี ยนสังเกตอินทรวงศ์ฉนท์ และวังสัฏฐฉันท์ ซึ่ งมีลกษณะคล้ายกับอินทรวิเชียรฉันท์ และอุเป ั ั ั นทรวิเชียร แต่บาทที่ ๒ และบาทที่ ๔ มีตาแหน่งคําครุ ลหุ ต่างกัน ํ ๑. อินทรวงศ์ฉนท์ มีลกษณะบังคับตามแผนผังและตัวอย่างดังนี้ ั ั ่ โอ้วาอนาถใจ แต่ไรก็ไม่มี ไม่เคยจะเชื่อว่า มาสู่ ณ ใจตน ละไฉนนะเป็ นฉนี้ มะนะนึกระเหระหน รติน้ นจะสัประดน ั และจะต้องระทมระทวย ( มัทนะพาธา)
  • 5.
    เอกสารประกอบการเรี ยนการสอน วิชาภาษาไทยท 33102 ชั้น ม.6 เรื่ อง ฉั นท์ หน้ าที่ 5 ข้อสังเกต อินทรวงศ์ฉนท์ บทหนึ่งมี ๒๔ คํา แบ่งเป็ นสองบาท บาทหนึ่งมีสองวรรค วรรคแรกมี ๕ คํา วรรคหลังมี ั ๗ คํา ๒. วังสัฏฐฉันท์ มีลกษณะบังคับตามแผนผัง และตัวอย่างต่อไปนี้ ั ประชุมกษัตริ ยรา ์ คะเนณทุกข์รึง ประกอบระกําพา มิใช่จะแอบอิง ชสภาสดับคะนึง อุระอัดประหวัดประวิง หิ รกายน่าจะจริ ง กลอํากระทําอุบาย (สามัคคีเภทคําฉันท์) ข้อสังเกต วัสัฏฐฉันท์ บทหนึ่งมีสองบาท บาทหนึ่งมีสองวรรค วรรคแรกมี ๕ คํา วรรคหลังมี ๗ คํา ตําแหน่งคําครุ ลหุ และจํานวนคําของฉันท์น้ ี คล้ายกับอินทรวงศ์ฉนท์ ต่างกันตรงที่คาแรกในวรรคหน้าของอิรนทรฉันท์เป็ นครุ แต่ ั ํ วังสัฏฐฉันท์เป็ นคําลหุ ๓. กมลฉันท์ มีลกษณะบังคับตามแผนผังและตัวอย่าง ดังนี้ ั อิลโอนศิโรเพฐน์ ศิวะทรงพิโรธใน บมิทรงประสาทโทษ วรองค์อุมาอร พจขอมาภัย ธ กระทํากระลําพร อิลโอดสําออยวอน อนุกลกําลูนครัน ู ( อิลราชาคําฉันท์)
  • 6.
    เอกสารประกอบการเรี ยนการสอน วิชาภาษาไทยท 33102 ชั้น ม.6 เรื่ อง ฉั นท์ หน้ าที่ 6 ข้อสังเกต กมลฉันท์บทหนึ่งมี ๒๔ คํา แบ่งเป็ นสองบาท บาทหนึ่งมีสอง วรรคหนึ่งมี ๖ คํา การวางตําแหน่งครุ ลหุ คล้ายอุเปนอินทรวิเชียรฉันท์ เพียงแต่เพิ่มคําลหุ หน้าวรรคแรกอีกหนึ่งคํา ๔. โตฎกฉันท์ มีลกษณะบังคับตามแผนผังและตัวอย่าง ดังนี้ ั ศิวะแปลงวรรู ป พระอุมาพระก็มี ดรุ สัตว์บริ เวณ สละเพศพิศสม วิยหญิงยุวดี สุ มนัสนิยม พะพระเวทอุดม ศิวะเพศพระจําแลง ( อิลราชาคําฉันท์) ข้อสังเกต โตฎกฉันท์หนึ่งบทมี ๒๔ คํา แบ่งเป็ นสองบาท บาทหนึ่งมีสองวรรค วรรคละหกคําเหมือนกมลฉันท์ ต่างกันที่ตาแหน่ง ครุ ลหุ ํ ๕. ภุชงคประยาตฉันท์ มีลกษณะบังคับตามแผนผังและตัวอย่างดังนี้ ั ชะโดดุกกระดี่โดด กระเพื่อมนํ้าพะพรํ่าพรอย กระสร้อยซ่าสวายชิว ประมวลมัจฉะแปมปน สลาดโลดยะหยอยหยอย กระฉอกฉานกระฉ่ อนชล ระรี่ ริ้วละวาดวน ประหลาดเหลือจะรําพัน ( อิลราชาคําฉันท์)
  • 7.
    เอกสารประกอบการเรี ยนการสอน วิชาภาษาไทยท 33102 ชั้น ม.6 เรื่ อง ฉั นท์ หน้ าที่ 7 ข้อสังเกต ภุชงคประยาตฉันท์บทหนึ่งมี ๒๔คํา แบ่งเป็ นสองบาท บาทหนึ่งมีสองวรรค วรรคละหกคํา ฉันท์ ๑๔ หมายถึง ฉันท์ที่มีจานวนคําครุ ลหุบาทละ ๑๔ คํา ฉันท์ ๑๔ ที่กวีไทยนิยมแต่ง คือ วสันตดิลก ํ ฉันท์ มีลกษณะบังคับตามแผนผังและตัวอย่าง ดังนี้ ั เรื องรองพระมนทิรพิจิตร ก่องแก้วและกาญจนระคน ช่อฟ้ าก็เฟื้ อยกลจะฟัด บราลีพิไลพิศบวร กลพิศพิมานบน รุ จิเรขอลงกรณ์ ดลฟากทิฆมพร ั นภศูลสล้างลอย ( อิลราชาคําฉันท์) ข้อสังเกต วสันตดิลกฉันท์ บทหนึ่งมี ๒๘ คํา แบ่งเป็ นสองบาท บาทหนึ่งสองวรรค วรรคแรกมี ๘ คํา วรรคหลังมี ๖ คํา ประเภทที่ ๒ ฉันท์ ๘ ฉันท์ประเภทนี้ บทหนึ่งมี ๔ บาท บาทหนึ่งมี ๘ คํา แบ่งเป็ น ๒ วรรค มีสัมผัส บังคับแบบเดียวกัน คือ คําสุ ดท้ายของวรรคที่สองส่ งสัมผัสไปยังคําสุ ดท้ายของวรรคที่สาม คําสุ ดท้ายของวรรคที่ สี่ ส่ งสัมผัสไปยังคําสุ ดท้ายของวรรคที่หก คําสุ ดท้ายของวรรคที่หกส่ งสัมผัสไปยังคําสุ ดท้ายของวรรคที่เจ็ด ถ้า แต่งมากกว่าหนึ่งบทจะต้องมีสัมผัสระหว่างบท คือ คําสุ ดท้ายของบทต้น ( คําสุ ดท้ายของวรรคที่แปด) จะต้องส่ ง สัมผัสไปยังคําสุ ดท้ายของวรรคที่สี่ในบทถนัดไป ตัวอย่างฉันท์ ๘ เช่น วิชชุมมาลาฉันท์ มาณวกฉันท์ จิตรปทาฉันท์ ๑. วิชชุมมาลาฉันท์ มีลกษณะบังคับตามแผนผังและตัวอย่าง ดังนี้ ั แรกทางกลางเถื่อน ห่างเพื่อนหาผู ้ หนึ่งใดนึกดู เห็นใครไป่ มี หลายวันถันล่วง เมืองหลวงธานี ่ นามเวสาลี ดุ่มเดาเข้าไป ผูกไมตรี จิต เชิงชิดชอบเชื่อง กับหมู่ชาวเมือง ฉันอัชฌาลัย ่ เล่าเรื่ องเคืองขุ่น ว้าวุนวายใจ จําเป็ นมาใน ด้าวต่างแดนตน ( สามัคคีเภทคําฉันท์)
  • 8.
    เอกสารประกอบการเรี ยนการสอน วิชาภาษาไทยท 33102 ชั้น ม.6 เรื่ อง ฉั นท์ หน้ าที่ 8 ข้อสังเกต วิชชุมมาลาฉันท์บทหนึ่งมีสี่บาท รวมแปดวรรค บาทหนึ่งมีสองวรรค วรรคละ ๔ คําแต่ละวรรคใช้คาครุ ํ ล้วน ั หากเปรี ยบเทียบระหว่างวิชชุ มมาลาฉันท์กบกาพย์สุรางคนางค์ ๒๘ จะพบว่ามีลกษณะบังคับที่คล้ายคลึง ั กันมาก ทั้งในเรื่ องจํานวนคําในแต่ละวรรคซึ่ งมีสี่คาเท่ากัน และในเรื่ องสัมผัสบังคับ ต่างกันเพียงวิชชุมมาลาฉันท์ ํ ่ มีจานวนคํามากกว่ากาพย์สุรางคนางค์อยูหนึ่งวรรค และทุกคําในวิชชุมมาลาฉันท์ เป็ นคําครุ ลวน แต่กาพย์ ํ ้ สุ รางคนางค์ไม่บงคับครุ ลหุ ั ๒. มาณวกฉันท์ มีลกษณะบังคับตามแผนผังและตัวอย่าง ดังนี้ ั อย่าติและหลู่ เธอน่ะเสวย ในทินนี่ พอหฤทัย ราช ธ ก็เล่า ตนบริ โภค วาทประเทือง อาคมยัง ครู จะเฉลย ภัตกะอะไร ดีฤไฉน ยิงละกระมัง ่ เค้า ณ ประโยค แล้วขณะหลัง เรื่ องสิ ประทัง สิ กขสภา ( สามัมคีเภทคําฉันท์) ข้อสังเกต มาณวกฉันท์มีจานวนคําในแต่ละบท แต่ละบาท และแต่ละวรรคเหมือนคณะของวิชชุ มมาลาฉันท์ ต่างกัน ํ ํ ่ แต่มาณวกฉันท์กาหนดคําลหุ อยูกลางสองคํา จึงทําให้มีจงหวะเร็ วกว่าวิชชุมมาลาฉันท์ ั ๓. จิตรปทาฉันท์ มีลกษณะบังคับตามแผนผังและตัวอย่าง ดังนี้ ั
  • 9.
    เอกสารประกอบการเรี ยนการสอน วิชาภาษาไทยท 33102 ชั้น ม.6 เรื่ อง ฉั นท์ หน้ าที่ 9 นาครธา เห็นริ ปุมี ข้ามดิรชล มุ่งจะทลาย ต่างก็ตระหนก ตื่นบมิเว้น ทัวบุรคา ่ เสี ยงอลวน อลเวงไป พลมากมาย ก็ลุพนหมาย ้ พระนครตน มนอกเต้น ตะละผูคน ้ มจลาจล อลเวงไม (สามัคคีเภทคําฉันท์) ข้อสังเกต ํ ่ จิตรปทาฉันท์ต่างจากมาณวกฉันท์ตรงที่กาหนดตําแหน่งคําลหุ ในวรรคหลังให้อยูหน้าทั้งสองคํา แล้วตาม ด้วยคําครุ สองคํา ประเภทที่ ๓ ฉันท์ประเภท ๓ วรรค ฉันท์ประเภทนี้บทหนึ่ง แบ่งเป็ น ๓ วรรค ใช้สัมผัสแบบเดียวกัน คือ คําสุ ดท้ายของวรรคแรก ส่ งสัมผัสไปยังคําสุ ดท้ายของวรรคที่สอง คําสุ ดท้ายของวรรคที่สาม (คําสุ ดท้ายของ บท) ส่ งสัมผัสไปยังคําสุ ดท้ายของวรรคในบทต่อไป ลักษณะสัมผัสคล้ายกาพย์ฉบัง ๑๖ ตัวอย่างฉันท์ประเภทนี้ เช่น มาลินีฉนท์ ๑๕ ลัททุลวิกกีฬิตฉันท์ ๑๙ อีทิสังฉันท์ ๒๐ ั ๑. มาลินีฉนท์ ๑๕ มีลกษณะบังคับตามแผนผังและตัวอย่างดังนี้ ั ั มธุรพจนรําพัน พื้นพิเศษสรรพ์ สถาพร
  • 10.
    เอกสารประกอบการเรี ยนการสอน วิชาภาษาไทยท 33102 ชั้น ม.6 เรื่ อง ฉั นท์ หน้ าที่ 10 มธุรพจนสารสอน เชิญวิมลสมร บํารุ งองค์ ข้อสังเกต มาลินีฉนท์บทหนึ่ง มี ๑๕ คํา วรรคที่หนึ่งมี ๘ คํา วรรคที่สองมี ๔ คํา วรรคที่สามมี ๓ คํา ั ๒. สัททุลวิกกีฬิตฉันท์ ๑๙ มีลกษณะบังคับตามแผนผังและตัวอย่าง ดังนี้ ั ไหว้คุณองค์พระสุ คตอนาวรณญาณ ยอดศาสตาจารย์ อีกคุณสุ นทรธรรมคัมภีรวิธี พุทธพจน์ประชุมตรี มุนี ปิ ฏก (สามัคคีเภทคําฉันท์) ข้อสังเกต ลัททุลวิกกีฬิตฉันท์บทหนี่งมี ๑๙ คํา วรรคแรกมี ๑๒ คํา วรรคที่สองมี ๕ คํา วรรคที่สามมี ๒ คํา ๓. อีทิสังฉันท์ ๒๐ มีลกษณะบังคับตามแผนผังและตัวอย่าง ดังนี้ ั เอออุเหม่นะมึงซิ ช่างกระไร ทุทาสสถุลฉะนี้ไฉน ศึก บ ถึงและมึงก็ยงมิเห็น ั จะน้อยจะมากจะยากจะเย็น ข้อสังเกต ก็มาเป็ น ประการใด (สามัคคีเภทคําฉันท์)
  • 11.
    เอกสารประกอบการเรี ยนการสอน วิชาภาษาไทยท 33102 ชั้น ม.6 เรื่ อง ฉั นท์ หน้ าที่ 11 อีทิสังฉันท์บทหนึ่งมี ๒๐ คํา วรรคแรกมี ๙ คํา วรรคที่สองมี ๘ คํา และวรรคที่สามมี ๓ คํา นอกจากนี้ ยังมีฉนท์ที่ไม่สามารถจัดเข้าประเภทดังกล่าวได้ เช่น ั ๔.สัทธราฉันท์ ๒๑ มีลกษณะบังคับตามแผนผังและตัวอย่าง ดังนี้ ั ฟั่นเฟื อนเลือนลืมเพราะอารมณ์ เดือดบได้สม อย่างทรงเศร้าโศกพิโยคมี สํ่าสุ เมธี วิปริ ตกระอุกรม ประฤาดี ทุมนสบมิดี ติเตียนนัก (อิลราชคําฉันท์) ข้อสังเกต สัทธราฉันท์บทหนึ่ง มี ๒๑ คํา แบ่งเป็ นสี่ วรรค วรรคแรกและวรรคที่สองมีวรรคละ ๗ คํา วรรคที่สามมี ๔ คํา วรรคที่สี่มี ๓ คํา คําสุ ดท้ายของวรรคแรกส่ งสัมผัสไปยังคําสุ ดท้ายของวรรคที่สอง และคํา สุ ดท้ายของวรรคที่สองส่ งสัมผัสไปยังคําสุ ดท้ายของวรรคที่สาม คําสุ ดท้ายของวรรคที่สี่ในบทแรก ส่ งสัมผัสไปยัง คําสุ ดท้ายของวรรคแรกในบทถัดไป การเลือกใช้ ฉันท์ให้ เหมาะสมกับเนือความ ้ เนื่องจากฉันท์แต่ละชนิดมีลีลาไม่เหมือนกัน กวีจึงนิยมเลือกฉันท์ให้เหมาะสมกับเนื้ อความที่ ต้องการแต่ง ดังนี้ ๑. บทไว้ครู บทนมัสการสิ่ งศักดิ์สิทธิ์ บทสรรเสริ ญพระเกียรติ ที่ตองการให้มีความขลัง ้ นิยมใช้ลททุลวิกกีฬิตฉันท์ ั ๒. บทพรรณนา บทชม หรื อบทครํ่าครวญ เช่น พรรณนาความงามธรรมชาติ พรรณนาความงามของ บ้านเมือง ชมความงามของผูหญิง พรรณนาความรักและความเศร้าโศก เป็ นต้น นิยมใช้วสันตดิลกฉันท์ หรื อ ้ อินทรวิเชียรฉันท์
  • 12.
    เอกสารประกอบการเรี ยนการสอน วิชาภาษาไทยท 33102 ชั้น ม.6 เรื่ อง ฉั นท์ หน้ าที่ 12 ๓. บทแสดงอารมณ์รุนแรง เช่น โกรธ ตื่นเต้น และวิตกกังวล เป็ นต้น หรื อบรรยายเกี่ยวกับความรักที่ เน้นอารมณ์สะเทือนใจ นิยมใช้อีทิสังฉันท์ เพราะฉันท์น้ ี มีเสี ยงหนักเบาสลับกันทําให้แสดงอารมณ์ได้ดี ๔. บทพรรณนา หรื อบรรยายความที่น่าตื่นเต้นประทับใจ แสดงความร่ าเริ ง สนุกสนานรวดเร็ ว นิยมใช้ ภุชงคประยาตฉันท์ โตฎกฉันท์ หรื อมาณวกฉันท์ ๕. บทบรรยายความที่เป็ นไปอย่างเรี ยบ ๆ นิยมใช้อุเปนทรวิเชียรฉันท์ อินทวงค์ฉนท์ ั วังลัฏฐฉันท์ อุปชาติฉนท์ ั ๖. บทบรรยายเรื่ องที่มีลกษณะสับสนต่อเนื่ องกัน นิยมใช้มาลีนีฉนท์ ซึ่งมีลหุในวรรคแรกถึงหกพยางค์ ั ั ั มีลีลาจังหวะเร็ วและช้าลงในตอนท้าย แต่ฉนท์น้ ีแต่งยาก จึงใช้กบบทบรรยายที่ไม่ยาวนัก ั ความนิยมในการเลือกใช้ฉนท์แต่งให้เหมาะสมกับเนื้ อความที่กล่าวมานี้ มิได้เป็ นข้อกําหนดตายตัวเป็ น ั เพียงข้อสังเกต สําหรับใช้เป็ นแนวทางในการพิจารณาเลือกใช้ฉนท์ให้เหมาะกับเนื้อความเท่านั้น ั การอ่านฉันท์ เนื่องจากฉันท์เป็ นคําประพันธ์ที่บงคับครุ ลหุ การอ่านฉันท์จึงต้องอ่านให้ถูกต้องตามตําแหน่งคํา ั ครุ ลหุ และลีลาจังหวะของฉันท์แต่ละชนิด คําบางคําที่ปกติอ่านออกเสี ยงเป็ นครุ เช่น คําว่า สุ ข (สุ ก) อาจจะ ่ ออกเสี ยบงเป็ นลหุ สองพยางค์วา สุ -ขะ หรื อออกเสี ยงว่า สุ ก-ขะ เมื่อบังคับให้อ่านเป็ นครุ เรี ยงกัน ดังตัวอย่าง วสันตดิลกฉันท์ ๑๔ ในสามัคคีเภทคําฉันท์ต่อไปนี้ แว่นแคว้นมคธนครรา ชคฤห์ฐานบุรี สื บราชวัตรวิธทวี ทศธรรมจรรยา การอ่านวสันตดิลกฉันท์บทนี้ตองออกเสี ยงอ่านตามตําแหน่งครุ ลหุ ดังนี้ ้ แว่น แคว้น / มะ คด / ทะ นะ คะ รา ชะ ครึ ถา / นะ บู รี สื บ ราด / ชะ / วัด / วิ ทะ ทะวี ทะ สะ ทัน / มะ จัน ยา ในการอ่านฉันท์น้ น นอกจากต้องออกเสี ยงครุ ลหุ ให้ถูกต้องตามแผนผังคับของฉันท์แต่ละประเภทแล้ว ั ต้องเว้นจังหวะตอนในการอ่านให้ถูกต้องด้วย โดยมีช่วงหยุดเล็กน้อยข้างหลังคําที่ลงจังหวะ และจะต้องลงจังหวะ ที่คาครุ เสมอไป การแบ่งจังหวะในการอ่านฉันท์ประเภทต่าง ๆ ขอให้นกเรี ยนศึกษาจากแผนผังของฉันท์แต่ละ ํ ั ชนิด ซึ่ งได้แสดงไว้แล้วอย่างชัดเจน ่ ถ้านักเรี ยนได้อ่านออกเสี ยงฉันท์แต่ละชนิดหลาย ๆ ครั้ง แล้วฟังจังหวะด้วยตนเอง ก็จะทราบได้วาฉันท์ แต่ละชนิดมีจงหวะอย่างไร ควรจะเน้นเสี ยง ทอดเสี ยงในการอ่านอย่างไร จึงจะฟังไพเราะ แม้จะไม่ได้อ่านเป็ น ั ทํานองเสนาะก็ตาม ผูอ่านก็จะจําลักษณะบังคับครุ ลหุ ให้ได้จึงจะอ่านได้ถูกต้องตามลักษณะบังคับของฉันท์แต่ละ ้ ชนิด
  • 13.
    เอกสารประกอบการเรี ยนการสอน วิชาภาษาไทยท 33102 ชั้น ม.6 เรื่ อง ฉั นท์ หน้ าที่ 13 การฝึ กแต่ งคาประพันธ์ ประเภทฉันท์ ่ แม้วาฉันท์จะเป็ นคําประพันธ์ที่แต่งยาก แต่หากนักเรี ยนได้ฝึกแต่ง นักเรี ยนจะพบว่าการแต่งฉันท์ นั้นไม่ยากอย่างที่คิด ทั้งยังเกิดความสนุกสนานในการเลือกสรรถ้วยคํามาให้ตรงตําแหน่งครุ ลหุ ของฉันท์ ในการ ฝึ กแต่งฉันท์นกเรี ยนควรปฏิบติดงนี้ ั ั ั ๑. ศึกษาฉันท์ลกษณ์ของฉันท์ชนิดที่นกเรี ยนต้องการแต่งให้เข้าใจ ั ั ๒. ในขั้นฝึ กหัดควรเลือกฉันท์ที่แต่งได้ง่าย ไม่มีครุ ลหุ ซบซ้อน เช่น วิชชุมมาลาฉันท์ ซึ่งมี ั ลักษณะคล้ายกาพย์สุรางคนางค์ อินทรวิเชียรฉันท์ ซึงลักษณะคล้ายกาพย์ยานี เพราะกาพย์ท้ งสองชนิดนี้นกเรี ยน ั ั เคยเรี ยนรู ้มาแล้วในช่วงชั้นที่ ๓ เมื่อมีความชํานาญจึงเลือกแต่งฉันท์ที่ยากขึ้น ๓. เลือกหัวข้อง่าย ๆ ที่นกเรี ยนมีประสบการณ์ อาจจะเป็ นเรื่ องในชีวิตประจําวันของนักเรี ยน ั เช่น การศึกษา การสนทนา การท่องเที่ยว เป็ นต้น ๔. ไม่ควรใช้คาที่ยาก หรื อเป็ นคําศัพท์ระดับสู ง ควรเลือกใช้ถอยคําง่าย ๆ มาเรี ยงร้อยให้ถูกต้อง ํ ้ ตามฉันทลักษณ์ดงตัวอย่างต่อไปนี้ ั ภุชงคประยาดฉันท์ ๑๒ จะเหลียวซ้ายก็งามตา จะเหลือบขวาก็เพลินใจ จะดูเบื้องพบูไป ตลอดล้วนจะชวนแล ผิพิศสู งลิแสงโสม อร่ ามโคมโพยมแข ตะลึงหลงพะวงแด ฤดีงงเพราะความงาม ณ ชายหาดสะอาดทราย และกรวดทรายประกายวาม วะวาบวับระยับยาม ผสานแสงพระจันทร์เพ็ญ ทะเลแลกระแสหลัง อุทกพสังถะถังเห็น ่ ่ ่ ผสมสี ขจีเป็ น ประหนึ่งแก้วตระการเขียว พระพายฮือกระพือหวน ประมวลม้วนสมุทรเกลียว ระดมพัด ณ บัดเดี๋ยว ขยายแยกและแตกฉาน (ข้าพเจ้านังอยูชายทะเล – ชิต บุรทัด) ่ ่ ่ ่ จะเห็นได้วาฉันท์บทนี้มีศพท์ยากอยูไม่กี่คา เช่น พบู โพยม เป็ นต้น นอกจากนั้นเป็ นคําศัพท์ที่นกเรี ยน ั ํ ั ่ เข้าใจความหมายนับได้วากวีเป็ น “นายแห่งถ้อยคํา” อย่างแท้จริ ง เพราะสามารถเรี ยงร้อยถ้อยคําสามัญให้เป็ นคํา ฉันท์ได้อย่างไพเราะ และถูกต้องตามฉันทลักษณ์ **************************