Downloaded 595 times
ต่อมไร้ท่อ54
- 1. (ENDOCRINE SYSTEM) ครูนุชนารถ เมืองกรุง
- 2. ป 2391 ARNOLDA. BERTHOLD
- 3. หมายถึง สารเคมีที่ทําหนาที่ควบคุมการทํางาน ของระบบตางๆ ในรางกายเชนการทํางานของระบบสืบพันธุ ระบบขับถาย ตลอดจนกระบวนการเมแทบอลิซึมของรางกาย ฮอรโมนสวนใหญเปนสารประเภทโปรตีน และสเตรอยด ที่ผลิตจากเนื้อเยื่อหรือตอมไรทอ (endocrine tissue หรือ endocrine gland)
- 4. ตอมไรทอ (endocrine gland)ตอมที่หลั่งสารและไปมีผลตอ เซลลเปาหมายโดยผาน extracellular fluid เชนกระแสเลือด ตอมมีทอ(exocrine gland) ตอมที่หลั่งสารและไปมีผลตอเซลล เปาหมายโดยผานทอ
- 5. หนาที่ของฮอรโมนแบงออกไดเปน 3 กลุมใหญ 1.ควบคุมการเจริญเติบโต (growth) 2. ควบคุมและรักษาสภาพแวดลอมภายในรางกายใหเปนปกติ 3. ควบคุมการทํางานของรางกายอยางอัตโนมัติ 5
- 6. Chemical messengerหรือmolecular messengerแบงเปน 5 ชนิดดังนี้ 1. Paracrine (local regulator) 2. Neurotransmitter 3. Neurohormone 4. Hormone 5. Pheromone 6
- 7. ฮอรโมนแบงตามโครงสรางทางเคมีไดเปน 4 ชนิดคือ 1. ฮอรโมนเปปไทดหรือโปรตีน (Polypeptide hormone) เปนสารประกอบประเภทโปรตีนหรือโพลีเปปไตดขนาดเล็ก ละลายน้ําได ระดับฮอรโมนเปลี่ยนแปลงเร็ว ออกฤทธิ์ที่เยื่อหุมเซลลของอวัยวะเปาหมาย ไดแก ฮอรโมนจากไฮโพทาลามัส ตอมใตสมอง ตับออน และตอมพาราไทรอยด 7
- 8. ฮอรโมนแบงตามโครงสรางทางเคมีไดเปน 4 ชนิดคือ 2. ฮอรโมนสเตียรอยด (Steroid hormone) เปนฮอรโมนที่ไมละลายในน้ํา และไมถูกเก็บไวในตอมที่สราง เมื่อสรางขึ้นแลวจะ สงไปยังอวัยวะเปาหมายในทันที ระดับฮอรโมนคอนขางคงที่ ไดแกตอมหมวกไต ( adrenal gland) รังไข (ovary) และอัณฑะ (testis) 8
- 9. ฮอรโมนแบงตามโครงสรางทางเคมีไดเปน 4 ชนิดคือ 3. ฮอรโมนเอมีน (Amine hormone) เปนฮอรโมนที่ไดจากกรดอะมิโนเชื่อมกันแลวตัดหมูคารบอกซิลออก จะไดเอมีน ฮอรโมนกลุมนี้ละลายน้ําได มีระดับฮอรโมนไมแนนอน สูง ๆ ต่ํา ไดแก ฮอรโมน ไทรอกซิน (thyroxin) และแคทีโคลามิน (catecholamine) 9
- 10. ฮอรโมนแบงตามโครงสรางทางเคมีไดเปน 4 ชนิดคือ 4.ฮอรโมนกรดไขมัน (Fatty acid hormone) เปนสารประกอบของกรดไขมัน มีผลทําใหกลามเนื้อและหลอดเลือดหดตัว ไดแก prostaglandin พบใน semen และสรางจากตอมเนื้อเยื่อ 10
- 11. กลไกการออกฤทธิ์ของchemical messenger และฮอรโมน -ออกฤทธิ์ไดโดยการจับกับตัวรับสัญญาณ(receptor) สารเคมีตัวเดียวกันสามารถมีผลตอ เซลลชนิดตางๆ ไดตางกันโดยขึ้นกับ 1.ตัวรับตางกัน (a กับb&c) 2.ตัวถายทอดสัญญาณในเซลล ตางกัน (bกับc) 11
- 12. การออกฤทธิ์ของฮอรโมน แบงตามโครงสรางไดเปน 2แบบ 1.พวกที่มีตัวรับอยูที่ผนังเซลล(cell membrane receptor)ไดแกฮอรโมนที่มีขนาดใหญ ผานเขาเซลลไมได ไมละลายในไขมัน เชน ฮอรโมนโปรตีน 12
- 13. 2.พวกที่มีตัวรับอยูภายในเซลล ไดแกฮอรโมนที่มีขนาดเล็กและละลายในไขมันได เชนฮอรโมนสเตียรอยด, ฮอรโมนไทรอยด, Vitamin D3, -ตัวรับอาจอยูในไซโตพลาสม หรือนิวเคลียส -ตัวรับเมื่อจับกับฮอรโมน (hormone-receptor complex) จะทําหนาที่เปน transcription factor 13
- 14. ฮอรโมนจากตอมไรทอที่สําคัญของรางกาย ตอมไรทอมีการเปลี่ยนแปลงมาจากเนื้อเยื่อทั้ง 3 ชั้น คือ 1. พวกที่เปลี่ยนแปลงมาจากเนื้อเยื่อชั้นกลาง * สรางสารพวกสเตอรอยด - ตอมหมวกไตสวนนอก (adrenal cortex) - รังไข (ovary) - อัณฑะ (testis) 2. พวกที่เปลี่ยนแปลงมาจากเนื้อเยื่อชั้นนอก และเนื้อเยื่อชั้นใน * สรางสารพวกเปปไทด โปรตน ี - ตอมไทรอยด(thyroid gland) - ตอมใตสมอง(hypophysis หรือ pituitary) - ตอมหมวกไตสวนใน(adrenal medulla)
- 15. ความสําคญของตอมไรทอตอรางกาย ั 1. พวกที่รางกายขาดไมได(essential endocrine gland) - ตอมไทรอยด (thyroid gland) - ตอมพาราไทรอยด(parathyriod gland) - ตอมหมวกไตสวนนอก (adrenal cortex) - ไอสเลตออฟแลงเกอรฮานส 2. พวกที่รางกายขาดได(non-essential endocrine gland) - ตอมใตสมองสวนหนา (pituitary) - ตอมไพเนียล(pineal gland) - ตอมหมวกไตสวนใน (adrenal medulla) - รังไข (ovary) - อัณฑะ(testis) 15
- 18. 1. ตอมไพเนียล 2. ตอมใตสมอง 3.ตอมไทรอยด 4. ตอมพาราไทรอยด 5. ตับออน 6. ตอมหมวกไต 7. อวัยวะเพศ 8. รก 9. ตอมไทมัส 10. กระเพาะอาหารและลําไสเล็ก
- 19. 1. ตอมไพเนียล (pinealgland) ตอมไพเนียล ของสัตวเลือดเย็น สัตวสะเทินน้ําสะเทินบก และสัตวเลื้อยคลาน บางชนิดไมสรางฮอรโมน แตเปนกลุมของเซลลรับแสง ในสัตวเลือดอุนจําพวกสัตวเลี้ยงลูกดวยนม การทํางานของตอมนี้สัมพันธกับแสง สวางและการรับภาพ ในคน ตอมไพเนียลอยูระหวางเซรีบรัมซีกซายและซีกขวา ทําหนาที่สรางฮอรโมน เมลาโทนิน มีหนาที่ยับยั้งการเจริญเติบโตของอวัยวะสืบพันธุไมใหเติบโตเร็วเกินไป
- 20. 2. ตอมใตสมอง(hypophysis หรือpituitary) อยูติดตอกับสวนลางของสมองสวนไฮโพทาลามัส แบงได 3 สวน คือ ตอมใตสมองสวนหนา สวนกลาง และสวนหลัง มีขนาดประมาณ 1 – 1.5 ซม.
- 21. 1. ตอมใตสมองสวนหนา(Anterior pituitary) 2.ตอมใตสมองสวนกลาง (intermidiate ) 3. ตอมใตสมองสวนหลัง (Posterior pituitary) 21
- 22. ตอมใตสมองสวนหนา(anterior pituitary glandor adenohypophysis) -ควบคุมการหลั่งฮอรโมนโดยไฮโปทาลามัส โดยหลั่ง releasing/inhibiting ผานทางเสนเลือด portal vessel 22
- 23. สรางฮอรโมนประสาท ปลอยที่ตอมใตสมองสวนหลัง ปลายแอกซอนมาสิ้นสุดและหลั่งฮอรโมนประสาทออกสูกระแสเลือด
- 24. ( anterior pituitarygland or adenohypophysis ) 1. โกรทฮอรโมน (GH) 2. โกนาโดโทรฟน (Gn) ประกอบดวย FSH และ LH 3. โพรแลกทิน 4. อะดรีโนคอรติโคโทรฟน (ACTH) 5. ไทรอยดสติมิวเลติงฮอรโมน (TSH) 6. เอนดอรฟน
- 25. 1. ฮอรโมนโกรท (Growthhormone,GH) - ฮอรโมนโกรท (Growth hormone,GH) เปนสารพวกโปรตีน ควบคุมการเจริญเติบโต ของรางกาย นอยไป มากไป เด็ก dwarfism giantism ผูใหญ acromegaly simmon’s disease 25
- 26. GIANTISM เนื่องจากในวัยเด็กมีการสราง GHมากเกินไปจะมีผลกระตุนการเจริญเติบโตมากกวา ปกติ เรียกวา สภาวะยักษ (giantism) 26
- 27. 13 years old 21 years old Entering his car, 18 years old front seat had to be removed 18 years old 27 High School Graduation http://www.altonweb.com/history/wadlow/
- 28. DWARFISM เนื่องจากในวัยเด็กมีการขาดฮอรโมน GH นอยทําใหเกิดอาการรางกายมี ขนาดเล็ก แคระแกร็น เนื่องจากการ เจริญเติบโตของกระดูกถูกยับยัง ้ ระบบสืบพันธไมเจริญ 28
- 29. ACROMEGALY เนื่องจากในวัยผูใหญมีฮอรโมน GH มากเกินไปจะมีผลตอการกระตุนการ เจริญของกระดูกในดานกวาง เนื่องจากกระดูกทางดานยาวบิดไปแลว ยาวอีก ไมได และยับยั้งเนือเยื่อเกี่ยวพันดวย ทําใหกระดูกที่คางขยายขนาดกวางขึ้น ้ ฟนหางใบหนาเปนรูปสี่เหลี่ยมคางหมู นิ้วมือ นิ้วเทามีขนาดใหญขึ้น ผิวหนัง หนาและหยาบ 29
- 30. SIMMON’S DISEASE เนื่องจากในผูใหญที่มีฮอรโมนโกรธนอย มักไมแสดงลักษณะอาการใหเห็นแตพบวา น้ําตาลในเลือดต่ําจึงทนตอความเครียด ทางอารมณไดนอยกวาคนปกติ และมักจะ เปนลมหนามืดงาย อาจเปนโรคผอมแหง 30
- 31. 2. ฮอรโมนโกนาโดโทรฟน (gonadotrophin หรือgonadotrophic hormone,Gn ) 1. ฟอลลเคล สติมิวเลติงฮอรโมน (follicle stimulating hormone ; FSH) ิ ิ 2. ลูทิไนซิงฮอรโมน (Lutinizing hormone ;LH) 31
- 32. ในเพศชาย - FSH กระตุนการเจริญเติบโตของหลอดสรางอสุจิ (siminiferous tubule) ในอัณฑะและกระตุนการสรางอสุจิ (Spermatogenesis) - LH กระตุนใหกลุมอินเตอรสติเชียลเซลลของอัณฑะใหสรางและหลั่ง ฮอรโมน เทสโทสเทอโรน (Testosterone) ซึ่งเปนฮอรโมนเพศชาย ดังนั้นในเพศ ชายจึงเรียกอีกชื่อหนึ่งวา ฮอรโมนกระตุนอินเตอรสติเชียล ( interstitial cell stimulating hormone หรือ ICSH)
- 33. - ฮอรโมน LHกระตุนกลุมเซลล อินเตอรสติเชียลใหหลั่ง - ฮอรโมนเทสโทสเตอโรน (testosterone) 33
- 34. ในเพศหญิง - FSH จะกระตุนการเจริญเติบโตฟอลลิเคิลของรังไข (Ovarian follicle) และออกฤทธิ์รวมกับฮอรโมน LH ใหสรางและหลั่งฮอรโมนอีสโทรเจน (estrogen ) - LH กระตุนใหไขสุกและการตกไข และหลังการตกไขแลวจะชวยกระตุน ใหเซลลที่เหลือในฟอลลิเคิลใหกลายเปนคอรปสลูเทียม (corpus luteum) เพื่อสราง ฮอรโมนโพรเจสเทอโรน ( progesterone)ซึ่งมีผลตอการเปลี่ยนแปลงของเยื่อบุมดลูก เพื่อรองรับการฝงตัวของเอ็มบริโอ 34
- 35. 3. ฮอรโมนโพรแลกติน (prolactin)หรือ (lactogenic hormone) • เปนฮอรโมนประเภทโปรตีน กระตุน การเจริญของทอของการผลิตน้ํานม กระตุนการสรางและผลิตน้ํานม • ในขณะตั้งครรภและตอนคลอดจะมี โพรแลกตินสูง • โพรแลกตินในเพศชายไมทราบ หนาที่แนชัด แตมีผูรายงานวา โพรแลกตินจะทําหนาที่รวมกับ ฮอรโมนเพศชายในการกระตุน อวัยวะที่เกี่ยวของกับการสืบพันธุ เชน ตอมลูกหมาก ทอนําอสุจิ และตอมสรางน้ําเลี้ยงอสุจิ 35
- 36. 4. ฮอรโมนอะดรีโนคอรติโคโทรฟน (adrenocorticotrophin hormone) หรือ ACTH ทําหนาที่กระตุนอะดรีนัลคอรเทก ของตอมหมวกไตใหสรางฮอรโมนตามปกติ 36
- 37. ACTH กระตุนการเติบโตและการสรางฮอรโมนของตอมหมวกไตสวนนอก กระตนการปลดปลอยกรดไขมันออกจากเนื้อเยื่อ กระตุนการหลั่งอินซูลินจากตับออน กระตุนการหลั่ง GH จากตอมใตสมองสวนหนา ACTH ยังมีลักษณะบางอยางเหมือนฮอรโมนจากตอมใตสมองสวนกลาง(MSH) จึงกระตุนเมลานินภายในสัตวเลือดเย็น เชน กบ ทําใหมสีเขมขึ้น ี 37
- 38. 5. ฮอรโมนกระตุนไทรอยด (thyroid stimulating hormone) หรือ TSH ทําหนาที่กระตุนตอมไทรอยดใหหลั่งฮอรโมนตาม ปกติ ฮอรโมนจากตอม ใตสมองสวนหนาจะควบคุมโดยฮอรโมน ประสาทที่สรางมาจากไฮโพทาลามัส 38
- 39. 6. เอนเดอรฟน (Endorphin) •ออกฤทธิ์คลายมอรฟน • สรางจากตอมใตสมองสวนหนา หรือเนื้อเยื่ออื่นๆ • ทําหนาที่ระงับความเจ็บปวด • ชวยใหคิดในทางสรางสรรค • ชวยเพิ่มความตื่นตัว มีชีวิตชีวาและความสุข • จะหลั่งออกมาเมื่อเรามีอารมณแจมใส 39
- 40. ตอมใตสมองสวนกลาง ทําหนาที่ผลิตฮอรโมน ดังนี้ -ฮอรโมนเมลาโนไซต (Melanocyte stimulating hormone) หรือ MSH ทําหนาที่ทําใหรงควัตถุภายในเซลล ผิวหนังกระจายไปทั่ว เซลล 40
- 41. ตอมใตสมองสวนหลัง(Posterior pituitary glandor neurohypophysis) -ฮอรโมนที่หลั่งจากตอมใต สมองสวนหลังสรางมา จากเซลลประสาทของ ไฮโปทาลามัส -โดยเซลลประสาทจะยื่น สวน axon เขามาในตอม ใตสมองสวนหลัง 41
- 42. ตอมใตสมองสวนหลังหรือ นิวโรไฮโพไฟซีส ไมได Axons to สรางฮอรโมนเอง แต primary capillaries ฮอรโมนถูกสรางมาจาก นิวโรซีครีทอรีเซลลของ ไฮโพทาลามัสโดยกลุม Portal Primary เซลลเหลานี้จะมีแอกซอน venules capillaries Pituitary stalk มาสิ้นสุดอยูภายในตอมใต สมองสวนหลัง และเขาสู กระแสเลือด Secondary Posterior pituitary capillaries Anterior pituitary 42
- 43. 1.วาโซเพรสซิน (Vasopressin) หรือฮอรโมนแอนติไดยูเรติก - ADH มีหนาที่ดูดน้ํากลับของหลอดไต และกระตุนใหหลอด เลือดบีบตัว ถาขาดฮอรโมนนี้จะเกิด การเบาจืดทําใหปสสาวะ บอย 43
- 44. ADH มีผลใหมีการดูดน้ํากลับที่ทอหนวยไต ฮอรโมนนี้จะมีการหลั่งออกมาเมื่อ กระหายน้ํา และขาดน้ํา ความเครียดสูง ความดันเลือดสูง ยาที่มีผลตอการกระตุนประสาทสวนกลาง ฝน เฮโรอีนจะมีผลในการกระตุน การหลั่งฮอรโมนดวย ถามี ADH นอยมากๆจะทําใหเกิดโรคเบาจืด(diabetes insipidus) มีปสสาวะ ออกมามากถึงวันละ 20 ลิตรตอวัน สภาพตึงเครียดและสารนิโคตินทําใหมีการหลั่ง ADH เพิ่มขึ้น ทําใหปสสาวะ นอยลง แตแอลกอฮอลยับยั้งการหลั่ง ADH ทําใหปสสาวะมากขึ้น 44
- 45. 2. ออกซีโทซิน (Oxytocin) ทําหนาที่กระตุนกลามเนื้อเรียบและอวัยวะภายใน กระตุนกลามเนื้อรอบ ๆ ตอมน้ํานม ใหขับน้ํานม ฮอรโมนนี้จะหลั่งออกมามากตอนคลอด เพื่อชวยใหกลามเนื้อ มดลูกบีบ ตัวขณะคลอด 45
- 47. 3. ตอมไทรอยด (THYROIDGLAND) จัดเปนตอมไรทอขนาดใหญที่สุด อยูติดกับบริเวณกลองเสียง มีลักษณะเปน 2 พู มีเนื้อเยื่อของพาราไทรอยดติดอยูขางละ 2 ตอม
- 48. • นําตอมไทรอยดของแกะมาทําใหแหง แลวบดละเอียดใหคนปกติกินปรากฏวา ทําใหอัตราเมแทบอลิซึมของรางกายสูงขึ้น • ผลจากการคนพบสามารถรักษาคนไขที่ ไมสามารถผลิตฮอรโมนจากตอมไทรอยดไดสําเร็จ
- 49. • ป 2439โบมานน พบวา เซลลในตอมไทรอยด มีปริมาณไอโอดีนสูงกวาเซลลอื่นถึง 100 เทา • คนอยูใกลทะเลมีไอโอดีนในตอมไทรอยด เขมขนกวาคนที่อยูหางไกลทะเล
- 50. o ป 2448มารีน พบวา คนที่อยูริมฝงทะเลเปนโรคคอพอก นอยกวาคนที่อยูหางทะเล o ทดลองไมใหไอโอดีนแกสัตวพบวาสัตวเปนโรคคอพอก เมื่อใหอาหารที่มีไอโอดีนสัตวเหลานั้นก็หายจากโรค
- 51. - ฮอรโมนที่สรางจากตอมไทรอยดเปนกรดอะมิโนที่มีไอโอดีนอยูดวย คือ กรดอะมิโน ไทโรซีน ฮอรโมนมี 2 ชนิด คือ ไทรไอโอโดไทโรนีน (Triiodothyronine , T3 ) ซึ่งมีไอโอดีน 3 อะตอม และไทรอกซิน (Thyroxin , T4 ) ซึ่งมีไอโอดีน 4 อะตอม ฮอรโมนที่หลั่งออกมาสวนใหญ (90 % ) เปนไทรอกซิน (T4) แต T3 ที่มีปริมาณนอยกวา มีความเขมขนมากกวา ฮอรโมนนี้จะถูกเก็บไวในตอม และจะหลั่งออกมาเมื่อถูกกระตุนจากตอมใตสมองสวนหนา ฮอรโมนทั้ง 2 ชนิด ใหผลอยางเดียวกันตอเซลลเปาหมาย
- 52. • เปนฮอรโมนจากตอมไทรอยด • สรางจากกลุมเซลลไทรอยดฟอลลิเคิล •ทําหนาที่ควบคุมเมทาบอลิซึมของรางกาย • ขาดฮอรโมนนี้ในเด็กทําใหเกิดโรคที่เรียกวา เครทินิซึม (Cretinism) • ขาดฮอรโมนนี้ในวัยผูใหญเกิดโรคที่เรียกวา มิกซีดีมา (Myxedema)
- 54. พัฒนาการของสมองและสติปญญานอยลงพัฒนาทําใหปญญาออน แขน ขาสั้น หนาและมือบวมผิวหยาบแหง ผมบาง ไมเจริญเติบโต รูปรางเตี้ยแคระ
- 55. - จะสงผลใหอัตราเมแทบอลิซึมลดนอยลง - ทําใหออนเพลียเหนื่อยงาย เซื่องซึม - เคลื่อนไหวชา กลามเนื้อออนแรง - รางกายออนแอ ติดเชื้อไดงาย - หัวใจเตนชา - ทนหนาวไมได - มีคอเลสเทอรอลสูงผิวหนังบวมน้ํา หนาบวม - อวน ทําใหน้ําหนักเพิ่ม - ผมและผิวแหง - สมองจะทํางานชาลง ปฏิกิริยาโตตอบชาหรือ ถึงขั้นความจําเสื่อม - ประจําเดือนผิดปกติ
- 56.
- 57.
- 58. • เกิดจากการขาดธาตุไอโอดีนเนื่องจากตอมไทรอยด • ไมสามารถสรางไทรอกซินได •ตอมใตสมองสวนหนาหลั่ง TSH มากระตุน ตอมไทรอยดมากเกินไปและตอมนี้ไมสามารถ สรางไทรอกซินออกไปยับยั้งการหลั่ง TSH ได ทําใหตอมไทรอยดขยายขนาดผิดปกติ
- 59. เกิดจากตอมไทรอยดถูกกระตุนใหสรางฮอรโมนมากเกินไป ผูปวยคอหอยไมโตมากนักบางคนตาโปน ตอมไทรอยดถูกกระตุนใหทํางานหนักตลอดเวลา รักษาโดยการกินยาที่ยับยั้งการสรางฮอรโมน หรือผาตัด หรือกินสารไอโอดีนซึ่งเปนกัมมันตรังสี เพื่อทําลายเนื้อเยื่อ บางสวนของตอม
- 61. • สรางจากตอมไทรอยด • สรางจากกลุมเซลลที่มีตนกําเนิดตางจากไทรอยดฟอลลิเคิล เรียกเซลลเหลานี้วาเซลลซี (C-cell) หรือเซลลพาราฟอลลิคิวลาร
- 62. หนาที่ : ลดระดับแคลเซียมในเลือดใหต่ําลงถาในเลือดมีระดับแคลเซียมสูง กวาปกติทําไดโดย - เพิ่มการสะสมแคลเซียมที่กระดูก - ลดการดูดแคลเซียมกลับจากทอหนวยไต ( ขับแคลเซียมทิ้งทางน้ําปสสาวะ ) - ลดการดูดซึมแคลเซียมที่ลําไสเล็ก ( เพื่อไมใหแคลเซียมถูกดูดเขาสูกระแสเลือด ) http://www.pibul.ac.th/vicha kan/sciweb/Biology42042/H ormone/Hormone/html/Web site-endocrine- system/thyroid.htm
- 63.
- 64. 4. ตอมพาราไทรอยด (PARATHYROIDGLAND) ฮอรโมนจากตอมพาราไทรอยด - พาราทอรโมน (parathormone,PTH) ทําหนาที่ - รักษาสมดุลของแคลเซียมในรางกายใหคงที่ - กระตุนใหมีการเพิ่มระดับแคลเซียมและฟอสฟอรัส ถาหากระดับแคลเซียมในเลือดต่ํา - ทําใหมีการดูดซึมแคลเซียมที่ลําไสและทอหนวยไตมากขึ้น - มีการกระตุนใหมีการสลายแคลเซียมออกจากกระดูกมาก ดังนั้นถาหากมีฮอรโมนนี้มากเกินไปจะมีผลทําใหเกิดการสะสมของแคลเซียมที่ไต ที่หลอดเลือด มีการดึงเอาแคลเซียมจากกระดูกและฟนออกมา ทําใหเกิดอาการ กระดูกเปราะบางและหักงาย ทําใหเปนโรคกระดูกพรุน ฟนหักและผุงาย
- 65. ก. การควบคุมโดยแคลซิโทนิน ข. ควบคุมโดยพาราทอรโมน
- 66.
- 67.
- 68. 5. ตับออน (pancreas) 68 http://www.pibul.ac.th/vichakan/sciweb/Biology42042/Hormone/Hormone/html/Website-endocrine-system/Pancreas.htm
- 70. การศึกษาเกี่ยวกับตับออน •ป พ.ศ. 2411 พอล แลงเกอรฮานส สังเกตพบกลุมเซลล กระจายอยูเปนหยอมๆมีหลอดเลือดมาหลอเลี้ยง ตอมาเรียก กลุมเซลลนวา ไอสเลตออฟแลงเกอรฮานส (Islets of Langerhans) ี้ • ป พ.ศ.2432 โยฮันน วอน เมอริง พบวาเมื่อตัดตับออนของสุนัข จะมีผลตอการยอยอาหารประเภทไขมัน • ป พ.ศ. 2455 พบวากลุมเซลลไอสเลตออฟแลงเกอรฮานส ผลิต สารบางอยางมาทางกระแสเลือดและใหชื่อวา อินซูลน (insulin) ิ • ไอสเลตออฟแลงเกอรฮานส สรางฮอรโมนที่สําคัญ 2 ชนิด คือ อินซูลิน และกลูคากอน
- 72. • เปนฮอรโมนจากกลุมเบตาเซลล (B-cell) ที่บริเวณสวนกลางของไอสเลตออฟแลงเกอรฮานส • ทําหนาที่ลดระดับน้ําตาลในเลือดใหเปนปกติ • ถากลุมเซลลที่สรางอินซูลินถูกทําลาย ระดับน้ําตาล ในเลือดสูงกวาปกติทําใหเปนโรคเบาหวาน
- 73. • เปนฮอรโมนที่สรางจากแอลฟาเซลล (∞- cell) ซึ่งเปนเซลลประเภทหนึ่งของไอสเลตออฟแลงเกอรฮานส • กลูคากอนทําหนาที่ตรงขามกับอินซูลิน คือ กระตุน การสลายตัวของไกลโคเจน • การเปลี่ยนแปลงระดับน้ําตาลจะเปนสัญญาณยับยั้งและ กระตุนการหลั่งอินซูลินและกลูคากอน
- 75. โรคเบาหวาน (diabetes mellitus) diabetes เปนภาษากรีก มีความหมายวา “ผานโดยตลอด” สวน คําวา mellitus มีความหมายวา “หวานเหมือนน้ําผึ้ง” • เกิดจากความผิดปกติในการสรางฮอรโมน ของไอสเลตออฟแลงเกอรฮานส • พบน้ําตาลในปสสาวะ • น้ําตาลในเลือดสูงรางกายกําจัดออกทางปสสาวะ • โรคเบาหวานมี 2 แบบ แบบที่ 1 เกิดจากตับออนไมสามารถสรางอินซูลินได แบบที่ 2 เกิดจากตับออนสรางอินซูลินไดปกติ แตตวรับอินซูลินผิดปกติอินซูลินทํางานไมได ั
- 76. อาการที่สําคัญ - ปสสาวะบอยและมาก เนื่องจากมีน้ําตาลในเลือดมากทอหนวยไตไมสามารถดูดกลับคืนสู รางกายไดหมด - กระหายน้ํามากและบอยผิดปกติ - เมื่อเปนแผลจะหายอยาก มีอาการคันบริเวณอวัยวะสืบพันธุและผิวหนัง - น้ําหนักตัวลด ออนเพลีย เซื่องซึม เมื่อยลา - เลือดและปสสาวะมีฤทธิ์เปนกรดมากกวาปกติ เนื่องจากมีสารคีโตน ( ketone body ) จากการสลายไขมันและถาเปนโรคเบาหวานนาน ๆ อาจจะทําให ตาบอด และไตจะคอย ๆ หมดสภาพในการทํางาน 76
- 77. 6. ฮอรโมนจากตอมหมวกไต (adrenalgland) ตั้งอยูเหนือไตทั้ง 2 ขาง แบงออกเปน 2 บริเวณคือบริเวณสวนนอกเรียกวา adrenal cortex และ สวนในเรียกวา adrenal medulla 77
- 78. ฮอรโมนจากตอมหมวกไต ตอมหมวกไต (adrenal gland)ประกอบดวยเนื้อเยื่อ 2 ชนิดคือ 1. อะดรีนัลคอรเทกซ (adrenal cortex) เปนเนื้อเยื่อชั้นนอก 2. อะดรีนัลเมดุลลา (adrenal medulla) เปนเนื้อเยื่อชั้นใน อะดรีนัลคอรเทกซ ผลิตฮอรโมนไดมาก สามารถแบงออกเปน 2 กลุมใหญ คือ 78
- 79. อะดรีนัลคอรเทกซ (adrenal cortex) 1.ฮอรโมนกลูโคคอรติคอยด (Glucocorticoid hormone) ทําหนาที่ควบคุมเมตาโบลิซึมของคารโบไฮเดรต ฮอรโมนที่สําคัญคือ ฮอรโมนคอรติซอล (cortisol) มีหนาที่ เพิ่มปริมาณกลูโคสในเลือดใหสูงขึ้น โดยการกระตุนเซลลตับใหเปลี่ยน กรดอะมิโนและกรดไขมันเปนคารโบไฮเดรตและเก็บสะสมในรูปของไกลโคเจน จากนั้นจึงกระตุนตับใหเปลี่ยนไกลโคเจนเปนกลูโคสสงเขากระแสเลือด ถามีฮอรโมนกลูโคคอรติคอยด มากเกินไป จะทําใหเปนโรคคูชชิง (Cushing’ s syndome) 79
- 80. โรคคูชชิง (CUSHING’ SSYNDOME) กลามเนื้อออนแรงเนื่องจากมีการสลายโปรตีนและไขมันตามบริเวณแขนขา อวนมีไขมันสะสมแกนกลางลําตัว ใบหนากลมคลายดวงจันทร หนาทองแตก ลาย บริเวณตนคอมีหนอกยื่นออกมา
- 81. 2. ฮอรโมนมิเนราโลคอทิคอยด (mineralocorticoid)ทําหนาที่ ควบคุมสมดุลของน้ําและเกลือแรในรางกาย เชน แอลโดสเตอโรน (aldosterone) ทําหนาที่ • ควบคุมการดูดกลับของโซเดียมไอออน (Na+) และน้ําที่ทอหนวยไต เขาสูหลอดเลือด • ขับโพแทสเซียมออกจากทอหนวยไตใหสมดุลกับความตองการของรางกาย • ควบคุมสมดุลความเขมขนของฟอสเฟตในรางกายอีกดวย • การขาดแอลโดสสเตอรโรนจะมีผลใหรางกายสูญเสียน้ําและโซเดียมไปพรอมกับ น้ําปสสาวะและสงผลใหปริมาณเลือดลดลงจนอาจทําใหผูปวยตายเพราะความดัน เลือดต่ําได 81
- 82. 3. ฮอรโมนเพศ (ADRENALSEX HORMONE ) ในภาวะปกติฮอรโมนที่สรางจากอะดรีนัลคอรเทกซมีเพียงเล็กนอยเมื่อ เทียบกับฮอรโมนเพศจากอวัยวะเพศ สวนใหญจะเปนฮอรโมนเพศชายมี ฮอรโมนเพศหญิงนอยมาก ฮอรโมนเพศที่สราง เชน แอนโดรเจน (ฮอรโมนเพศ ชาย) และแอสโทรเจน (ฮอรโมนเพศหญิง)
- 83. ถาตอมหมวกไตดานนอก ถูกทําลายจะไมสามารถสรางฮอรโมน ทําใหเปน โรคแอดดิสัน ( Addison’s disease ) อาการ ผูที่เปนโรคนี้รางกายจะซูบผอม ผิวหนังตกกระ รางกายไม สามารถรักษาสมดุลของแรธาตุได ซึ่งจะทําใหผูปวยเสียชีวิตได
- 84. อะดรีนัลเมดุลลา (ADRENAL MEDULLA) อะดรีนัลเมดุลลา ผลิตฮอรโมนดังนี้ 1. อะดรีนาลิน (adrenalin) ทําใหน้ําตาลในเลือดเพิ่มขึ้น และ กระตุนการเตนของหัวใจ ทําใหเมแทบอลิซึมเพิ่มขึ้นมาก ซึ่งเปนฮอรโมนที่หลั่งออกมาเมื่อ รางกายอยูในสภาวะฉุกเฉิน ดังนั้นจึง เรียกอีกชื่อ หนึ่งวา fligth or fight hormone 2. นอรอะดรีนาลิน (noradrenalin) ทําหนาที่หลั่งจากเสนประสาทซิมพาเทติก ทําใหความดันเลือดสูงทํา ใหหลอดเลือดที่ไปเลี้ยงอวัยวะตางๆ บีบตัว 84
- 85. 7. ฮอรโมนจากอวัยวะเพศ เพศชาย - แหลงที่ทําหนาทีสรางฮอรโมนในอัณฑะ(testis) คืออินเตอรสติเชียลเซลล (Interstitial cell) ่ - อยูระหวางหลอดสรางอสุจิในเพศชาย - เมื่อเริ่มวัยหนุมอินเตอรสติเชียลเซลลจะถูกกระตุนจากฮอรโมน LH หรือ ICSH จากตอมใต สมองสวนหนาใหสรางฮอรโมนเพศชายทีเรียกวา แอนโดเจน (Androgen) ประกอบดวย ่ ฮอรโมนหลายชนิดที่สําคัญที่สุด คือ เทสโทสเทอโรน (Testosterone) - เทสโทสเทอโรนมีหนาที่ควบคุมการเจริญเติบโตของอวัยวะสืบพันธุเพศชาย - และควบคุมลักษณะขั้นที่สองของเพศชาย (Male secondary characteristic) - คือ เสียงแตก นมขึ้นพาน ลูกกระเดือกแหลม มีหนวดเครา มีขนขึ้นบริเวณหนาแขง รักแร และ อวัยวะสืบพันธุ กระดูกหัวไหลกวางและกลามเนื้อตามแขนขาเติบโตแข็งแรงมากกวาเพศหญิง - 85
- 86. 1. ฮอรโมนจากอวัยวะสืบพันธุในเพศชาย - แหลงที่ทําหนาที่สรางฮอรโมนในอัณฑะ (testis) คืออินเตอรสติเชียล เซลล (Interstitial cell) - อยูระหวางหลอดสรางอสุจิในเพศชาย - เมื่อเริ่มวัยหนุมอินเตอรสติเชียลเซลลจะถูกกระตุนจากฮอรโมน LH หรือ ICSH จากตอมใตสมองสวนหนาใหสรางฮอรโมนเพศชายที่เรียกวา แอนโดเจน (Androgen) ประกอบดวยฮอรโมนหลายชนิดที่สําคัญที่สุด คือ เทสโทสเทอโรน (Testosterone) - เทสโทสเทอโรนมีหนาที่ควบคุมการเจริญเติบโตของอวัยวะสืบพันธุเพศชาย และควบคุมลักษณะขั้นที่สองของเพศชาย (Male secondary characteristic) ลักษณะดังกลาวที่สําคัญ คือ เสียงแตก นมขึ้นพาน ลูกกระเดือก แหลม มีหนวดเครา มีขนขึ้นบริเวณหนาแขง รักแร และอวัยวะสืบพันธุ กระดูกหัวไหล กวางและกลามเนื้อตามแขนขาเติบโตแข็งแรงมากกวาเพศหญิง
- 90. o ผลิตเซลลไข o สรางฮอรโมนเพศ oมีแหลงสรางฮอรโมน 2 แหง คือ ฟอลลเคล และ คอรปลลเทียม ิ ิ ู
- 91.
- 93. ในระยะกอนการตกไข เซลลฟอลลิเคิลที่ลอมรอบไข จะสรางฮอรโมนอีสโทรเจน อีสโทรเจน ทําใหเกิดลักษณะของหญิง ควบคุมการเปลี่ยนแปลงที่รังไขและเยื่อบุมดลูก อีสโทรเจนกระตุนใหหลั่ง LH มาทําใหโอโอไซตระยะที่ 2 หลุดออกจากฟอลลิเคิล เรียกวาการตกไข หลังการตกไขฟอลลิเคิลมีการเปลี่ยนแปลงเปนคอรปสลูเทียม
- 94. สรางฮอรโมนโพรเจสเทอโรน ทํางานรวมกับอีสโทรเจน กระตุนการเจริญของเยื่อบุชั้นในของผนังมดลูก กระตุนตอมน้ํานมใหเติบโต แตไมกระตุนการสรางน้ํานม เซลลไขไมไดรับการผสมจากอสุจิ คอรปสลูเทียมจะเปลี่ยนแปลง และหยุดสรางโพรเจสเทอโรน ทําใหเยื่อบุผนังมดลูกสลายตัว ถูกขับออกมาเปนประจําเดือน
- 95.
- 96.
- 97. สรุปจากแผนภาพ •จุดที่ระดับฮอรโมน FSHคอยๆเพิ่มขึ้นฟอลลิเคิลจะถูกกระตุนใหเจริญจนถึงจุดที่ ระดับ FSHสูงสุดฟอลลิเคิล จะเจริญเต็มที่พรอมที่จะใหเกิดการตกไข •ขณะที่ฟอลลิเคิลเจริญฟอลลิเคิลจะสรางฮอรโมน อีสโทรเจนเพิ่มขึ้นเมื่อฟอลลิเคิล เจริญเต็มที่ระดับอีสโทรเจนจะสูงสุด •เมื่อฟอลลิเคิลเจริญเต็มที่ฮอรโมน LH จะมีระดับสูงสุดเพื่อกระตุนใหฟอลลิเคิล ปลอยไขออกมาและหลังจากตกไขแลว ระดับฮอรโมน LHจะลดต่ําสุด
- 98. สรุปจากแผนภาพ •เนื้อเยื่อของฟอลลิเคิลหลังจากปลอยไขออกไปแลวจะยุบรวมตัวเปนคอรปสลูเทียม ที่มีสีเหลืองแลวทําหนาที่สรางฮอรโมน โพรเจสเทอโรน เพื่อกระตุนให เยื่อบุชั้นในของผนังมดลูกเจริญหนาขึ้นเพื่อรอรับการฝงตัวของ เอ็มบริโอ •ถาไมมีการฝงตัวของเอ็มบริโอคอรปสลูเทียมจะสลายไป ระดับฮอรโมนอีสโทร เจน และ โพรเจสเทอโรน จะลดลงต่ําสุด เมื่อไมมีการสรางโพรเจสเทอโรน จากคอรปสลูเทียมเยื่อบุชั้นในของผนังมดลูก จะ เริ่มสลายตัวหลุดลอกออกมาเปน ประจําเดือน
- 99. 8. ฮอรโมนจากรก (PLACENTA) เซลลของรกจะหลั่งฮอรโมนฮิวแมน คอริโอนิก โกนาโดโทรฟน (HCG) หลังจากเอ็มบริโอฝงตัว ที่ผนังมดลูก HCG กระตุนคอรปสลูเทียมในรังไขใหเจริญตอไป และสรางฮอรโมนโพรเจสเทอโรนเพิ่มขึ้น
- 100. 9. ตอมไทมัส (THYMUSGLAND) • มีลักษณะเปนพู มีตําแหนงอยูระหวางกระดูกอก กับหลอดเลือดใหญของหัวใจ • มีหนาที่สรางเซลลเม็ดเลือดขาวลิมโฟไซตชนิด ที หรือเซลล ที • การแบงเซลลและพัฒนาการของลิมโฟไซตชนิด ที อาศัยฮอรโมนไทโมซิน (thymosin) ที่สรางจากเซลล บางสวนของตอมไทมัส • ไทโมซิน เปนฮอรโมนที่เกี่ยวของกับการสรางภูมคุมกันของรางกาย ิ
- 102. 10. กระเพาะอาหารและลําไสเล็ก แกสตริน (Gastrin) • สรางจากกระเพาะอาหาร • กระตุนการหลั่งเอนไซมและกรดไฮโดรคลอริก ซีครีทิน (Secretin) • สรางจากดูโอดีนัมของลําไสเล็ก • กระตุนตับออนใหหลั่งเอนไซมและ โซเดียมไฮโดรเจนคารบอเนต • กระตุนการบีบตัวของทอน้ําดี
- 103. รางกายตองมีระบบควบคุมการหลั่งฮอรโมนของตอมไรทอ เพื่อปองกันการหลั่งฮอรโมนโดยไมจํากัด ระบบควบคุมอาจเปนปริมาณของฮอรโมนเอง หรือระดับ สารเคมีอื่นๆ ในเลือด ระบบควบคุมแบบยอนกลับมี 2 ลักษณะ คือ 1. การควบคุมแบบยับยั้งยอนกลับ (negative feedback) 2. การควบคุมแบบกระตุนยอนกลับ (positive feedback)
- 106.
- 107.
- 108. ฟโรโมน หมายถึง สารเคมีที่ผลิตจากตอมมีทอ ของสัตวที่สรางออกมาแลวไมมีผลตอรางกายของสัตวเอง แตสามารถไปมีผลตอสัตวตวอื่นที่เปนชนิดเดียวกัน ั ทําใหเกิดการเปลี่ยนแปลงทางสรีระและพฤติกรรมได
- 109. ฟโรโมนมี 3 ทางคือ 1.ทางกลิ่น (Olfaction) : พบในแมลงหลายชนิด สวนมากก็เพื่อการดึงดูดเพศตรงขามใหมาหา หรือไมก็เปนการบอก.... ใหรูวาอยูที่ไหน หรือเปนสัญญาณอันตรายเตือนใหรู เชน ฟโรโมนของตัว ชะมดมีกลิ่นแรงมากเราสกัดเอามาทําเปนหัวน้ําหอม 2. การกิน (Ingestion) : เชน ผึ้งนางพญาจะสรางสารจากตอมบริเวณระยางคปาก เรียกวา Queen substance สําหรับ.... เอาไวลอผึ้งงาน เมื่อผึ้งงานกินเขาไปจะไปยับยังรังไขของผึ้งงานไมใหมีการ ้ เจริญเติบโตและสรางรังไขจึงไมมีโอกาส.... สืบพันธุเหมือนนางพญา 3. การดูดซึม (Absorption) : พบเฉพาะในสัตวไมมีกระดูกสันหลังเทานั้น เชน แมงมุมบางชนิดและ แมลงสาบ ....ตัวเมียจะปลอยฟโรโมนทิ้งเอาไวจนกระทั่งตัวผูมาสัมผัส ก็จะซึมเขาไปกระตุนใหเกิด ความตองการทางเพศ... ติดตามหาตัวเมียจนพบและทําการผสมพันธุ แตในตั๊กแตนตัวผูจะปลอย ฟโรโมนทิ้งเอาไวหลังจากผสมพันธุ ....เมื่อตัวออนมาสัมผัสฟโรโมนนั้นก็จะดูดซึมเขาไปกระตุนให เติบโตเปนตัวเต็มวัยและสืบพันธุได 109
- 112. สามารถจําแนกฟโรโมนตามพฤติกรรมไดดังนี้ 1. สารดึงดูดเพศตรงขาม (sex pheromone) พบในผีเสื้อไหมตัวเมีย ปลอย ออกมาดึงดูดผีเสื้อไหมตัวผู 2. สารเตือนภัย (alarm pheromone) เชนมดตาย จะมีฟโรโมนออกมาจากซาก มดตัวนั้น ทําใหมีการขนซากมดตัวนั้นไปทิ้งนอกรัง 3. สารนําทาง (trail pheromone) ไดแก กรดบางชนิดที่มดงานปลอยออกมา ตามทางเดิน ทําใหมดตัวอื่นสามารถเดินไปยังอาหารไดถูกตอง 4 สารจากนางพญา (queen substance) เชนสารที่นางพญาใหผึ้งงานกิน ทําใหผึ้งงานเปนหมัน 5. สารทําใหรวมกลุม (aggregation pheromone) เชน นางพญาปลวกปลอย ออกมาทําใหปลวกงานมารวมกลุมกัน 6. สารแสดงอาณาเขต (territory pheromone) เชน สุนัขปสสาวะรดสิ่งตาง ๆ ที่มันเดินผาน 112
- 113.