การทำงานของระบบประสาท

1. การทางานของระบบประสาท
ครูสุกัญญา เพ็ชรอินทร์

2. โครงสร้างและการทางานของเซลล์ประสาท

3. ระบบประสาทรอบนอกหรือระบบประสาทส่วนปลาย
(peripheral nervous system = PNS)
1.ระบบประสาทใต้อานาจจิตใจ(voluntary nervous system)
หรือระบบประสาทโซมาติก(somatic nervous system)
- ศูนย์สั่งการอยู่ที่ สมองและไขสันหลัง
- หน่วยปฏิบัติงาน ได้แก่ กล้ามเนื้อลาย
2. ระบบประสาทอัตโนวัติ(involuntary nervous system หรือ
autonomic nervous system) หรือ ระบบประสาทนอกอานาจจิตใจ
- ศูนย์ควบคุม ได้แก่ เมดุลลา ออฟลองกาต้า และ ไฮโปทาลามัส
- หน่วยปฏิบัติงาน ได้แก่ กล้ามเนื้อเรียบ อวัยวะภายในและต่อมต่างๆ

4. ระบบประสาทโซมาติก(Somatic Nervous System)
 ระบบประสาทโซมาติก เป็นระบบประสาทที่ตอบสนองต่อ
สิ่งแวดล้อมภายนอก เซลล์ประสาทนาคาสั่งจะนากระแสประสาท
ที่เป็นคาสั่งจากสมองหรือไขสันหลังไปสู่หน่วยปฏิบัติงาน ซึ่งเป็น
กล้ามเนื้อลาย

5. ระบบประสาทภายใต้อานาจจิตใจ
- การเกาเมื่อมีอาการคัน
- การเคลื่อนไหวของร่างกาย เช่น
- การเดิน
- การวิ่ง
- การยกมือ
- การเขียนหนังสือ
- การวาดภาพ

6. ประเภทของรีแฟลกซ์ แอกชัน(reflex action)
รีแฟลกซ์ แอกชัน(reflex action)
 somatic reflex เป็นรีแฟลกซ์ของระบบประสาทใต้อานาจจิตใจ แต่
ตอบสนองต่อสิ่งเร้าโดยอยู่นอกเหนืออานาจจิตใจชั่วขณะ และมีหน่วย
ปฏิบัติงานเป็นกล้ามเนื้อลาย
* การกระตุกขา เมื่อถูกเคาะที่หัวเข่า
* การชักมือชักเท้าหนีของร้อนๆ หรือของมีคม
 autonomic reflex ป็นรีแฟลกซ์ของระบบประสาทอัตโนวัติ ตอบสนอง
ต่อสิ่งเร้าอยู่นอกเหนืออานาจจิตใจ และมีหน่วยปฏิบัติงานเป็นกล้ามเนื้อ
เรียบ กล้ามเนื้อหัวใจ อวัยวะภายใน และต่อมต่างๆ
* การเกิดเพอริสตัลซีสที่ท่อทางเดินอาหาร
* การหลั่งน้าตา น้าย่อย น้าลาย น้านม

7. รีแฟลกซ์ ของระบบประสาทใต้อานาจจิตใจ
หน่วยปฏิบัติงานในรีแฟลกซ์นี้เป็นกล้ามเนื้อลาย
รีแฟลกซ์ ของการกระตุกขาเมื่อถูกเคาะที่หัวเข่ากระแสประสาท
จะไม่ผ่านเซลล์ประสาทประสานงาน ดังนั้นชนิดเซลล์ประสาท
น้อยที่สุดทางานได้ ประกอบด้วยเซลล์ประสาท 2 ชนิดคือเซลล์
ประสาทรับความรู้สึก และเซลล์ประสาทนาคาสั่ง
หน่วยปฏิบัติงานการตอบสนอง
สิ่งเร้า หน่วยรับความรู้สึก เซลล์ประสาทรับความรู้สึก
เซลล์ประสาทประสานงาน
เซลล์ประสาทนาคาสั่ง

8. somatic reflex

10.  Efferent pathway ของระบบประสาทอัตโนมัติ ประกอบด้วย
เส้นประสาท 2 เส้นมา synapse กันนอกสมองและไขสันหลัง
เส้นประสาททั้งสองมีชื่อเรียกว่า
-เส้นประสาทก่อนปมประสาท (Preganglionic nerve)
-เส้นประสาทหลังปมประสาท (Postganglionic nerve)
ระบบประสาทอัตโนมัติ
(Autonomic Nervous System)

11. ระบบประสาทนอกอานาจจิตใจ
 การกะพริบตาเมื่อมีสิ่งมารบกวน
 การเต้นของหัวใจ
 การบีบตัวของกระเพาะอาหาร

12. หน่วยปฏิบัติงานในรีแฟลกซ์นี้เป็น กล้ามเนื้อเรียบ,กล้ามเนื้อ
หัวใจ,อวัยวะภายในและต่อมต่างๆ
จานวนเซลล์ประสาทนาคาสั่งจากศูนย์กลางไปยังหน่วย
ปฏิบัติงานจะมี 2 เซลล์ซึ่งต่างจากระบบประสาทใต้อานาจจิตใจ
มี 1 เซลล์
หน่วยปฏิบัติงานการตอบสนอง
รีแฟลกซ์ ของระบบประสาทนอกอานาจจิตใจ
สิ่งเร้า หน่วยรับความรู้สึก เซลล์ประสาทรับความรู้สึก
เซลล์ประสาทนาคาสั่ง ตัวที่ 1
(preganglionic neuron)
เซลล์ประสาทนาคาสั่ง ตัวที่ 2
(posganglionic neuron)

13. ข้อเปรียบเทียบ ระบบประสาทซิมพาเทติก ระบบประสาทพาราซิมพาเทติก
1. ศูนย์กลางการสั่งงาน อยู่ที่ไขสันหลัง อยู่ที่สมองและไขสันหลัง
2. เซลล์ประสาทก่อนไซแนปส์ สั้น ยาว
3. เซลล์ประสาทหลังไซแนปส์ ยาว สั้น
4. สารสื่อประสาทจากเซลล์
ประสาทนาคาสั่งที่ออกจากปม
ประสาท
นอร์เอพิเนฟริน แอซิติลโคลีน
5. การทากิจกรรม กิจกรรมการต่อสู้หรือหนีศัตรู กิจกรรมตามปกติ
ตารางเปรียบเทียบระบบประสาทซิมพาเทติกกับระบบประสาทพาราซิมพาเทติก

14. ระบบประสาทอัตโนมัติ
(Autonomic Nervous System)

16. เปรียบเทียบระบบการทางานของระบบประสาทอัตโนวัติ
ชื่ออวัยวะ ซิมพาเทติก พาราซิมพาเทติก
ม่านตา รูม่านตาเปิดกว้าง รูม่านตาหรี่
ต่อมน้าลาย กระตุ้นการหลั่งน้าลาย ยับยั้งการหลั่งน้าลาย
หัวใจ เพิ่มอัตราสูบฉีด ทาให้
เส้นเลือดขยายตัว
ลดอัตราการสูบฉีด

17. 17
เส้นเลือดอาร์เทอรี่ บีบตัวที่ผนัง และ
อวัยวะภายใน บีบและ
คลายที่กล้ามเนื้อลาย
คลายตัวที่ต่อมน้าลาย
และอวัยวะสืบพันธุ์
ต่อมน้าลาย สร้างน้าเมือก สร้างส่วนที่เป็นน้า
กระเพาะและลาไส้เล็ก ห้ามการเคลื่อนไหว
แบบเพอริสเตอลซีส
กระตุ้นการเคลื่อนไหว
แบบเพอริสเตอลซีส
อะดรีนัล เมดุลลา กระตุ้นการหลั่งอะดี
นาลีนและนอร์อะดี
นาลีน
ไม่มี

18. 18
ตับ กระตุ้นการสลายตัว
ของไกลโคเจน
บีบตัวและกระตุ้นการ
หลั่งน้าดี
ตับอ่อน ไม่มี กระตุ้นการหลั่งอินซูลิน
และน้าย่อย
ม้าม กระตุ้นให้บีบตัว นา
เลือดเข้าสู่ระบบ
หมุนเวียนเลือดมากขึ้น
ไม่มี
กระเพาะปัสสาวะ ทาให้กระเพาะปัสสาวะ
คลายตัวไม่ให้ปัสสาวะ
กระตุ้นให้กระเพาะ
ปัสสาวะปีบตัวทาให้มี
การปัสสาวะ

19. 19
ปอด กระตุ้นการขยายตัว
ของบรองคิโอล์ทาให้
หายใจคล่อง
กระตุ้นการบีบตัวของบ
รองคิโอลทาให้หายไม่
คล่อง
ต่อมเหงื่อ กระตุ้นการขับเหงื่อ
ออกมา
ไม่มี
อวัยวะสืบพันธุ์ กระตุ้นการหลั่งน้าอสุจิ
ในเพศชาย
กระตุ้นเพนนิสและ
คลิเทอริสให้แข็งตัว

20. Parasympathetic and sympathetic nervous system
-parasympathetic และ
sympathetic มักจะทางาน
ตรงข้ามกัน (antagonist)
-sym มักจะกระตุ้นการทางาน
ของอวัยวะที่ทาให้เกิดการ
ตื่นตัวและก่อให้เกิดพลังงาน
ในขณะที่ parasym จะเกิด
ตรงกันข้าม
-sympathetic neuron
มักจะหลั่ง norepinephrine
-parasympathetic neuron
มักจะหลั่ง acetylcholine
preganglionic ganglion, Achpostganglionic ganglion

21. เปรียบเทียบระบบประสาทใต้อานาจจิตใจกับระบบ
ประสาทอัตโนวัติ
โครงสร้างและหน้าที่ ระบบประสาทใต้อานาจ
จิตใจ
ระบบประสาทอัตโนวัติ
จานวนเซลล์ประสาทนา
คาสั่งถึงหน่วยปฏิบัติงาน
หนึ่งเซลล์ สองเซลล์ คือ
preganglionoic neuron
และ postganglionic
neuron
หน่วยปฏิบัติงาน กล้ามเนื้อลาย กล้ามเนื้อเรียบ กล้ามเนื้อ
หัวใจ และต่อมต่างๆ

22. 22
ปมประสาทที่อยู่นอกสมอง
และไขสันหลัง
ไม่มี มีทั้งบริเวณข้างกระดูกสัน
กลังและห่างออกไปจาก
กระดูกสันหลัง
ใยประสาท มีเยื่อไมอีลิน มีเยื่อไมอีลินเฉพาะใย
ประสาทของ
preganglionoic
neuron
ร่างแหประสาท ไม่มี พบที่ทางเดินอาหาร
สารสื่อประสาทที่สาคัญ อะซิติลโคลีน อะซิติลโคลีนสาหรับ
เส้นประสาทพาราซิมพาเท
ติก และเส้นประสาท
preganglionoic
neuron ของซิมพาเทติก

23. การทางานของหน่วย
ปฏิบัติงาน
กระตุ้น เป็นทั้งกระตุ้นและยับยั้ง
บทบาททั่วไป ปรับให้เข้ากับ
สภาพแวดล้อมภายนอก
ปรับให้เข้ากับ
สภาพแวดล้อมภายใน
ร่างกาย

24. การทางานของระบบประสาท
ครูสุกัญญา เพ็ชรอินทร์