Αρχαία Ελληνική Γραμματεία Γ΄ ,Δραματική Ποίηση, Ευριπίδου Ελένη

1. ΕΥΡΙΠΙΔΟΥ ΕΛΕΝΗ
Α΄ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ
ΣΥΝΟΛΙΚΗ ΘΕΩΡΗΣΗ

2. α΄ σκηνή

3. Καλύτερα να…









Πέλοπα, που αγωνίστηκες στην Πίσα
με τον Οινόμαο σ’ αρματοδρομίες,
τότε, που ’χες καλέσει τους θεούς σε δείπνο,
να ’χανες τη ζωή σου, πριν ακόμα γεννήσεις το
γονιό μου, τον Ατρέα,
κι εκείνος πάλι από την Αερόπη
δυο γιους, τον Αγαμέμνονα κι εμένα
το Μενέλαο, ζευγάρι ξακουσμένο˙
Πώς νιώθει για την καταγωγή του ο ήρωας και
γιατί;
Θα μπορούσε να χαρακτηριστεί η α΄ σκηνή ως
δεύτερος πρόλογος και γιατί;

4. Εγώ…ο ξακουστός…







γιατί θαρρώ –και καυχησιά δεν είναι– 445
πως με καράβια οδήγησα στην Τροία
στράτευμα πλήθος2 κι όχι με τη βία
σαν τύραννος, αλλά μ’ ακολουθήσαν
θέλοντας οι λεβέντες της Ελλάδας.
Πώς νιώθει για τον εαυτό του ο Μενέλαος και γιατί;
Τι παρατηρούμε σε σχέση με το προηγούμενο
απόσπασμα;

5. τρωϊκός πόλεμος







Χαθήκανε πολλοί, πολλοί κι εκείνοι
που χαίρονται, γιατί έχουνε ξεφύγει
τον κίνδυνο της θάλασσας και φέραν
τα ονόματα των σκοτωμένων πίσω
στα σπίτια τους.
Ποια αντίληψη/ιδανικό της εποχής εμφανίζεται εδώ;
Τι πληροφορείται ο θεατής σε αυτούς τους στίχους;

6. Εγώ…








Εγώ περιπλανιέμαι τόσον καιρό
στο κύμα ο δόλιος,
Όσο χρειάστηκα την Τροία για να κουρσέψω
κι ενώ ποθώ στον τόπο μου να φτάσω,
τη χάρη αυτή οι θεοί δε μου χαρίζουν.
Ποιο στοιχείο έκφρασης κυριαρχεί εδώ;
Ποιες σημαντικές πληροφορίες υπάρχουν σχετικά με τον
ήρωα;
Ποιος άλλος ήρωας είχε παρόμοια τύχη;

7. Κάθε φορά…







Τριγύρισα τους έρμους της Λιβύης τους
αφιλόξενους γιαλούς
και κάθε φορά, που την πατρίδα μου ζυγώνω,
μακριά με ξανασπρώχνουν οι ανέμοι,
χωρίς μες στα πανιά μου να φουσκώσει
ποτέ πρίμος αγέρας για τη Σπάρτη.
Ποιο στοιχείο εντείνει την τραγικότητα του ήρωα;
Ποια αφηγηματική τεχνική σχετικά με το χρόνο των
γεγονότων υπάρχει σε αυτή τη σκηνή;

8. Μα..










Και τώρα ναυαγός ο μαύρος,
δίχως φίλους στη χώρα βγήκα εδώ.
Συντρίμμια γίνηκε το καράβι μου στους βράχους.
Μου ξέμεινε η καρένα μόνο κι έτσι
πάνω της έχω ανέλπιστα γλιτώσει,
με την Ελένη που ’φερα απ’ την Τροία.
Υπάρχει σε αυτούς τους στίχους κάποια ανατρεπτική
πληροφορία;
Σκηνοθετικός δείκτης
Παρατηρούμε χρονική μετατόπιση;
Τραγική ειρωνεία

9. Πού…ποιοι…









Ποιος είναι ο τόπος, ποιοι τον κατοικούνε;
Δεν ξέρω˙ με τα ρούχα μου κουρέλια
ντρεπόμουν να ρωτήσω τους ανθρώπους.
Ο ευτυχισμένος, όταν κακοπάθει,
νιώθει πικρότερη τη δυστυχία,
παρ’ όσο αυτός που από παλιά την ξέρει.
Σκηνοθετικός δείκτης
Ποια αντίληψη διαφαίνεται σε αυτούς τους στίχους;
Ποια συναισθήματα διακατέχουν τον ήρωα;

10. Τώρα…









Τώρα με τυραννά σκληρά η ανάγκη
ψωμί δεν έχω ή ρούχο, καθώς δείχνουν
τ’ απομεινάρια από το καραβίσιο
πανί που’ μαι ζωσμένος τους χιτώνες,
τα λαμπρά πέπλα η θάλασσα κατάπιε.
Αφηγηματική τεχνική
Σκηνοθετικός δείκτης
Εκφραστικά στοιχεία
Δραματική εξέλιξη ή επιβράδυνση;

11. Σε μια σπηλιά…






Στα βάθη μιας σπηλιάς κρατάω κρυμμένη
τη γυναίκα μου, αιτία στις συμφορές μου,
κι όσοι απομείναν απ’ τους σύντροφούς μου,
τους έβαλα να τη φυλάγουν.
Ποιο στοιχείο δημιουργεί έντονη δραματική και τραγική
ειρωνεία;
Πώς νιώθει ο θεατής ακούγοντας τον ήρωα να λέει αυτά
τα λόγια;

12. Εδώ…








Μόνος γυρίζω ψάχνοντας για κείνους να’ βρω
κάτι να τους χορτάσω. Μόλις είδα το σπίτι αυτό με
τους θριγκούς τριγύρω
και τον ωραίο πυλώνα –αρχοντικό ’ναιζύγωσα κάτι ελπίζω για τους ναύτες να
οικονομήσω
απ’ τους φτωχούς δεν έχεις,
ακόμη κι αν το θέλουνε, βοήθεια.
Σκηνοθετικός δείκτης
Ποια αντίληψη φανερώνεται στα λόγια του ήρωα;

13. β΄ σκηνή

14. Εε!...Ποιος…










Έε˙ δε θα ’ρθεί ένας θυρωρός στην πόρτα
να πει στο νοικοκύρη τα δεινά μου;
Ποιος είναι κει όξω; Φύγε, γιατί στέκεις
στη θύρα; Θα ενοχλήσεις τους αφέντες.
Θα σε σκοτώσουν, Έλληνας αν είσαι.
Κανέναν δεν αφήνουν εδώ νά ’ρθει.
Αφηγηματική τεχνική
Σκηνοθετικός δείκτης
Σημαντική πληροφορία
Ήθος γερόντισσας

15. …όμως κι εσύ…












Σωστά μιλάς, γριούλα, να, σ’ ακούω˙
όμως κι εσύ μαλάκωσε λιγάκι.
Φεύγα˙ δουλειά μου να εμποδίζω, ξένε,
τους Έλληνες το σπίτι όταν ζυγώνουν.
Μη σπρώχνεις ντε, το χέρι μη μου σφίγγεις.
Εσύ θα φταις, στο λέω, αν δε μ’ ακούσεις.
Πήγαινε μέσα, πες στ’ αφεντικά σου.
Κακό για σένα, αν μάθουνε πως ήρθες.
Στοιχεία δραματικής έντασης
Σημαντική πληροφορία
Ήθος γερόντισσας
Ήθος Μενέλαου

16. Θεοί!...











Τους ναυαγούς κανείς δεν τους πειράζει.
Κάποιο άλλο σπίτι τότες άντε να ’βρεις.
Δε φεύγω, θα μπω μέσα, να μ’ αφήσεις.
Ενόχληση έχεις γίνει, θα σε διώξουν.
Αχ! πού είσαι, κοσμοξάκουστε στρατέ μου.
Εκεί, μα όχι εδώ, σπουδαίος ήσουν.
Θεοί, να μ’ ατιμάζουν έτσι εμένα!
Στοιχείο διάνοιας
Σκηνοθετικός δείκτης
Έντονα συναισθήματα
Κορύφωση έντασης

17. Γιατί…








Δακρύζεις; Τι σου φέρνει τόση λύπη;
Την πρώτη μου, παλιά ευτυχία θυμάμαι.
Δεν πας λοιπόν στους φίλους σου να κλάψεις;
Ποια είναι η χώρα αυτή; Ποιο το παλάτι;
Η Αίγυπτος και του Πρωτέα το σπίτι.
Ήθος γερόντισσας: τι αλλάζει;
Πώς προωθείται εδώ η εξέλιξη του μύθου;
Πώς καταλαβαίνουμε τα αρνητικά συναισθήματα της
γερόντισσας για το Θεοκλύμενο;

18. Ώστε εδώ…






Η Αίγυπτος; Πού έχω αράξει ο δόλιος!
Σου φταίνε τα λαμπρά νερά του Νείλου;
Όχι˙ στενάζω για τις συμφορές μου.
Δεν είσαι ο μόνος˙ κι άλλοι δυστυχούνε.
Συναισθήματα του ήρωα
Στοιχείο διάνοιας

19. Γιατί;








Ο βασιλιάς που μου είπες είναι μέσα;
Nα ο τάφος του˙ ο γιος του βασιλεύει.
Βρίσκεται στο παλάτι ή έχει φύγει;
Λείπει˙ και των Ελλήνων εχθρός μέγας.
Τι του έκαναν κι εγώ θα το πληρώσω;
Σκηνοθετικός δείκτης
Επανέρχεται η σημαντική πληροφορία
Στοιχείο τραγικής ειρωνείας

20. Είναι εδώ…











Είν’ η Ελένη εδώ, του Δία η κόρη.
Τι λες; Πώς είπες; Ποια; Πες το μου πάλι.
Η κόρη του Τυνδάρεω απ’ τη Σπάρτη.
Κι εδώ από πού σας ήρθε; Εξήγησέ μου.
Από τη Λακεδαίμονα έχει φτάσει.
Πότε; Την έκλεψαν απ’ τη σπηλιά μου;
Προτού να πάνε οι Αχαιοί στην Τροία.
2η σημαντική πληροφορία
Τα συναισθήματα του ήρωα / στοιχείο τραγικής ειρωνείας
Τα συναισθήματα του θεατή
Τι παραλείπει να ρωτήσει η γερόντισσα ειδικά τώρα;

21. Μα τώρα…









Μα τώρα φύγε. Κάτι στο παλάτι συμβαίνει που μας
έχει αναστατώσει. Ήρθες σε δύσκολη στιγμή˙
ο αφέντης αν σ’ έβρει εδώ,
το θάνατο θα λάβεις για δώρο της φιλοξενίας.
Έχω στους Έλληνες αγάπη,
ωστόσο σου είπα λόγια πικρά, γιατί τονε φοβάμαι.
Ήθος γερόντισσας: τι αποδεικνύεται;
Τι προσπαθεί να κάνει;
Ποια εικόνα διαμορφώνει ο θεατής για το Θεοκλύμενο;
Σχήμα οξύμωρο

22. γ΄ σκηνή

23. γ΄ σκηνή









Μα τι να πω; Καινούριες, πιο μεγάλες
κι από τις πρώτες συμφορές ακούω.
Ήρθα απ’ την Τροία και φέρνω την Ελένη,
που μέσα στη σπηλιά καλά την κρύβω,
και τώρα μέσα εδώ στο σπίτι ετούτο
κάποια άλλη κατοικεί με τ’ όνομά της.
Συναισθήματα
Στοιχείο αντίθεσης
Στοιχείο τραγικής ειρωνείας

24. Υπάρχει…;










Του Δία την είπε θυγατέρα. Μήπως
κανένας ζει στο Νείλο που τον κράζουν
Δία; Ένας μονάχα, αυτός στα ουράνια.
Υπάρχει Σπάρτη αλλού ’ξον από κείνη
πλάι στα καλάμια τα χλωρά του Ευρώτα;
Τυνδάρεω μονάχα ένα φωνάζουν.
Δεν ξέρω τι να πω. Δεύτερη υπάρχει
στον κόσμο Λακεδαίμονα; Άλλη Τροία;
Ποια στοιχεία προβληματίζουν το Μενέλαο;
Σε ποια διανοητική/ συναισθηματική κατάσταση
βρίσκεται;

25. Ωστόσο…ναι…








Κι ωστόσο ναι, πολλοί στην οικουμένη τα ίδια
ονόματα έχουν,
κι οι γυναίκες κι οι πόλεις, καθώς φαίνεται.
Δεν πρέπει για τούτα ν’ απορώ
κι ούτε, από φόβο στα λόγια της γριάς, θα φύγω˙
τόσο σκληρή καρδιά κανείς δεν έχει, που, όταν
ακούσει πώς με λεν, να μη μου δώσει λίγο ψωμί.
Της Τροίας την ξακουσμένη φωτιά γνωρίζουνε
παντού
κι εμένα, το Μενέλαο, που την άναψα.
Πώς δικαιολογεί τις πληροφορίες που άκουσε ο ήρωας;
Ήθος Μενέλαου / στοιχείο τραγικής ειρωνείας

26. Εδώ..τώρα…










Εδώ τώρα θα καρτερώ το βασιλιά˙
δυο τρόπους έχω να φυλαχτώ˙
σκληρός αν είναι,
θα τρέξω να κρυφτώ στο συντριμμένο
καράβι˙
αν όμως δείξει καλοσύνη,
βοήθεια του ζητάω στη συμφορά μου.
Τι αποφασίζει να κάνει;
Ήθος ήρωα
Στοιχείο αφηγηματικής τεχνικής

27. Τίποτα χειρότερο…








Χειρότερο κακό άλλο δεν υπάρχει
να ζητιανεύω εγώ ένας βασιλέας
απ’ άλλον βασιλιά˙ το θέλ’ η ανάγκη.
Πολύ σοφός –όχι δικός μου– λόγος˙
η πιο μεγάλη δύναμή ’ναι η ανάγκη.
Στοιχεία διάνοιας
Τα συναισθήματα των θεατών
Ο Μενέλαος, όπως παρουσιάζεται στο Α΄ επεισόδιο,
αποτελεί έναν ήρωα-πρότυπο/ίνδαλμα για τους άλλους;
Γιατί;

28. Β΄ ΕΠΕΙΣΟΔΙΟ
α΄ σκηνή

29. Άκουσα…








Άκουσα τη μάντισσα που μέσα στο παλάτι ξάστερα
το είπε˙
ο Μενέλαος δεν επήγε στον τρισκότεινο τον Άδη,
δεν τον σκέπασεν ο τάφος, μα στο πέλαο
παραδέρνει και δεν έφτασεν ακόμη στα λιμάνια της
πατρίδας˙
ο βαριόμοιρος πλανιέται χωρίς φίλους
από τότε που άφησε την Τροία και γυρνάει με το
καράβι δώθε κείθε σ’ ακρογιάλια ξένα.
Τα συναισθήματα του χορού
Εκφραστικά μέσα
Δραματική ένταση

30. Πάλι ξανάρχομαι…







Πάλι ξανάρχομαι στον τάφο ετούτον,
αφού απ’ τη Θεονόη που τα πάντα γνωρίζει, πήρα
ευχάριστες ειδήσεις˙
ο άντρας μου είναι ζωντανός, βλέπει τον ήλιο,
στα πέλαα βασανίζεται γυρνώντας με το καράβι
εδώ κι εκεί,
μα θα ’ρθει μόλις οι παιδεμοί του τελειώσουν.
Τα συναισθήματα της Ελένης
Εκφραστικά μέσα / Τραγική ειρωνεία

31. Ένα μόνο…




Ένα δεν είπε μόνο, αν, όταν φτάσει, θα σωθεί
κιόλας.
Στην πολλή χαρά μου λησμόνησα καθάρια να
ρωτήσω, σαν άκουσα πως γλίτωσε.
Τριγύρω στη χώρα λέει πως έχει ναυαγήσει με
λιγοστούς συντρόφους.
Πότε θα ’ρθεις, που τόσο λαχταρώ να σ’
αντικρίσω;
Ποιος
στίχος αποτελεί αρνητικό προμήνυμα;
Τραγική ειρωνεία
Συναισθήματα Ελένης

32. Ποιος…









Άα, ποιος είναι αυτός; Ο ανόσιος του Πρωτέα
γιος μηχανεύεται για με παγίδες;
Σα γρήγορο πουλάρι ή σα Μαινάδα
δεν πάω στο μνήμα;
Μ’ όψη αγριεμένη
κάποιος με κυνηγά για να με πιάσει.
Συναισθήματα Ελένης
Σκηνοθετικός δείκτης
Τραγική ειρωνεία

33. Μη φέυγεις…









Εσύ που φοβισμένη ορμάς απάνω
στου τάφου τα σκαλιά και στο βωμό του˙ μη
φεύγεις, στάσου˙ ως είδα τη θωριά σου,
σάστισα και βουβός έχω απομείνει
Ασέβεια, γυναίκες˙ μ’ εμποδίζει να πάω στο μνήμα
αυτός και πιάνοντάς με, στο βασιλιά γυρεύει να με
δώσει, για να με παντρευτεί κι ας μην τον στέργω.
Δε βοηθάω κακούς ούτε είμαι κλέφτης.
Όμως η φορεσιά σου έτσι σε δείχνει.
Σκηνοθετικός δείκτης
Λέξεις/εκφράσεις συναισθημάτων
Τραγική ειρωνεία / Δραματική ένταση

34. Ποιος…ποια…






Στάσου, μην τρέχεις πια και μην τρομάζεις.
Στέκομαι, γιατί αγγίζω αυτό το μέρος.
Ποια είσαι; Ποια γυναίκα βλέπω μπρος μου;
Ρωτώ κι εγώ το ίδιο. Εσύ ποιος είσαι;
Τόσο πολύ να μοιάζει άλλη δεν είδα.
Τι σκέφτεται ο ένας για τον άλλο;

35. Θεοί!...






Θεοί! Θεϊκό ’ναι να ’βρεις τους δικούς σου.
Είσαι Ελληνίδα ή ντόπια από εδώ γύρω;
Ελληνίδα˙ εσύ ποιος είσαι; Πες μου.
Όμοια, απαράλλαχτη με την Ελένη!
Κι εσύ με το Μενέλαο, τα ’χω χάσει.
Σωστά το δύστυχο μ’ έχεις γνωρίσει
Ποιος
βρίσκεται πιο κοντά στην αναγνώριση;

36. Σταμάτα…











Μετά από χρόνια στη γυναίκα σου ήρθες.
Γυναίκα μου; Σταμάτα, μη μ’ αγγίζεις.
Που σου ’δωσε ο Τυνδάρεως, ο γονιός μου.
Φαντάσματα αγαθά στείλε μου, Εκάτη.
Συντρόφισσα δεν είμαι της Εκάτης.
Κι εγώ δεν έχω πάρει δυο γυναίκες.
Ποιας άλλης είσαι ομόκλινος κι αφέντης;
Αυτής μες στη σπηλιά που ήρθε απ’ την Τροία.
Ποια στοιχεία εντείνουν την τραγικότητα των ηρώων;
Τι πιστεύει αρχικά ο Μενέλαος για την Ελένη;
Πόσο δικαιολογημένος είναι ο συλλογισμός του;

37. …μα ολότελα όχι…









Εμένα μοναχά γυναίκα σου έχεις.
Σωστά δε βλέπω ή σάλεψεν ο νους μου;
Κοιτώντας με για την Ελένη δε με παίρνεις;
Μοιάζετε στη θωριά, μα ολότελα όχι.
Δε με γνωρίζεις; Σκέψου, τι άλλο λείπει;
Της μοιάζεις˙ τούτο βέβαια δεν τ’ αρνιέμαι.
Ποια αντίθεση υπάρχει στα επιχειρήματα της Ελένης;
Ποιο σημείο δυσκολεύει το Μενέλαο;
Τραγική ειρωνεία

38. …εδώ χαλάει…





Τα μάτια σου θα σου το φανερώσουν.
Μα έχω άλλη γυναίκα, εδώ χαλάει.
Στην Τροία πήγε μόνο το είδωλό μου.
Ίσκιους που δείχνουν ζωντανοί ποιος φτιάχνει;
Ο αιθέρας, που το ταίρι σου έχει πλάσει.
• Γιατί ο Μενέλαος δεν μπορεί να πιστέψει όσα βλέπει;

39. Το όνομα…όχι το σώμα…









Απίστευτα όσα λες˙ θεός ο πλάστης;
Έργο της Ήρας, να μη μ’ έχει ο Πάρης.
Μα σύγκαιρα στην Τροία κι εδώ πώς ήσουν;
Τ’ όνομα ολούθε πάει, όχι το σώμα.
Άσε με, με περίσσιους ήρθα πόνους.
Τα συναισθήματα των δυο ηρώων
Τα συνασθήματα του θεατή
Δραματική ένταση
Επιβράδυνση

40. απόγνωση







Μ’ αφήνεις, για να φύγεις μ’ έναν ίσκιο;
Να χαίρεσαι που μοιάζεις στην Ελένη.
Άα! μόλις βρήκα τον άντρα μου, τον χάνω.
Της Τροίας τους μόχθους, όχι εσέ, πιστεύω.
Αχ! πιότερο από με δυστυχισμένη
δε βρίσκεται˙ μ’ αφήνουν οι δικοί μου
κι ούτε στους Έλληνες θα πάω και στην Ελλάδα.
•Ποιο αδιέξοδο βιώνει η Ελένη;
•Τι εντείνει την τραγικότητά της;