Ευριπίδη Ελένη, Β΄ επεισόδιο, 4η σκηνή, στ. 942-1139

1. Ευριπίδη Ελένη,
Β΄ Επεισόδιο
4η σκηνή
(στ. 942-1139)
Θεονόη (Νίκη Παλληκαράκη), Αιγύπτιες
Θεραπαινίδες (Εύα Κάρτσακλα, Ευγενία
Μαραγκού), ΔΗΠΕΘΕ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ –
ΔΗΠΕΘΕ ΑΓΡΙΝΙΟΥ, καλοκαίρι 2013,
σκηνοθεσία Βασίλης Νικολαΐδης

2. σελ. 143
«Ο άδικος ποτέ χαρά δε βλέπει, μονάχα με το δίκαιο η σωτηρία»
σελ. 49

3. Θεονόη (Νίκη Παλληκαράκη),
Αιγύπτιες Θεραπαινίδες (Εύα
Κάρτσακλα, Ευγενία Μαραγκού),
ΔΗΠΕΘΕ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ –
ΔΗΠΕΘΕ ΑΓΡΙΝΙΟΥ, καλοκαίρι
2013, σκηνοθεσία Βασίλης
Νικολαΐδης

5. Είσοδος με τελετουργικό τρόπο –
μεγαλοπρέπεια – σκηνή
καθηλωτική

9. Ήθος Θεονόης στη σελ. 70:

10. Μεγαλόπρεπη και απόμακρη. Προκαλεί σεβασμό και φόβο. Τονίζεται η αγνότητά της, αφού ο αέρας
που αναπνέει και το χώμα που πατάει εξαγνίζονται. Ιδιαίτερα σοβαρή και ανέκφραστη, εμπνέει κύρος.
Έχοντας επίγνωση της δύναμής της μιλάει με έπαρση και ανωτερότητα απέναντι στο ζευγάρι.
Ήθος Θεονόης στη σελ. 70:

22. Απάθεια, αδιαφορία.

23. Τρόποι – επιχειρήματα Ελένης
1. Καταφεύγει στην ικεσία
(ικέτης = πρόσωπο ιερό)

24. Τρόποι – επιχειρήματα Ελένης
2. Επικαλείται την ευσέβεια
της Θεονόης (κώδικας
ηθικής):
-Την ευγνωμοσύνη των άλλων
πρέπει να την κερδίζεις με δίκαιες
πράξεις.
-Ο θεός δεν αγαπά τη βία.
-Οι θεοί μισούν τους ανθρώπους
που μαζεύουν πλούτη με αδικίες
και κλοπές. -Όλοι έχουν δικαίωμα
σε αυτή τη ζωή. -Δεν πρέπει να
στερείς από κάποιον αυτό που
δίκαια του ανήκει.
Η Θεονόη ως μάντισσα είναι εκπρόσωπος του θεού και ως
τέτοια οφείλει πρώτη να σέβεται τους ηθικούς κανόνες και
να ενεργεί με βάση το δίκαιο. Έτσι, η Ελένη επικαλούμενη
αυτόν τον ηθικό κώδικα βάζει τη Θεονόη προ των ευθυνών της
και την καλεί να μην πάρει το μέρος του άδικου αδελφού της.

25. Τρόποι – επιχειρήματα Ελένης
3. Η Ελένη υπενθυμίζει στη Θεονόη ότι η
ίδια είχε παραδοθεί από τον Ερμή στον
Πρωτέα για να την προστατεύσει. (Ό,τι σου
δανείζουν ή σου εμπιστεύονται πρέπει να το
αποδίδεις πίσω)
4. Η Θεονόη τίθεται σε δίλημμα:
Με το μέρος του πατέρα της υπηρετώντας
τη δικαιοσύνη ≠ με το μέρος του αδελφού
της διαπράττοντας αδικία.
Αριστοτεχνικό επιχείρημα: Η Θεονόη
μετατρέπεται σε εκτελεστή της διαθήκης
του Πρωτέα και καταργεί τον εγκλωβισμό
της στα συμφέροντα του αδελφού της.

26. Τρόποι – επιχειρήματα Ελένης
5. Είναι ντροπή να γνωρίζεις τα θεία και να
αγνοείς τη δικαιοσύνη. (Αυτοί που υπηρετούν
τους θεούς πρέπει να είναι δίκαιοι).

27. Τρόποι – επιχειρήματα Ελένης
6. Επιχειρήματα σχετικά με τις ωφέλειες
που θα προκύψουν για την Ελένη.

29. Μενέλαος (Αντώνης Καφετζόπουλος), Ελένη (Πέμη Ζούνη), Θεονόη
(Νίκη Παλληκαράκη), Αιγύπτιες Θεραπαινίδες (Εύα Κάρτσακλα,
Ευγενία Μαραγκού), ΔΗΠΕΘΕ ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ – ΔΗΠΕΘΕ
ΑΓΡΙΝΙΟΥ, καλοκαίρι 2013, σκηνοθεσία Βασίλης Νικολαΐδης

30. Τι νομίζετε ότι σκέφτεται η Θεονόη
ακούγοντας τα λόγια της Ελένης;

32. Ήθος Ελένης
Πιστή, αφοσιωμένη σύζυγος
Δε διστάζει να ικετέψει
Ξέρει να αγωνίζεται
Υπερασπίζεται την τιμή της
Έξυπνη
Γνωρίζει τη γυναικεία ψυχολογία

35. Ηθικές αξίες:
θάρρος
Ηθικές αξίες:
δίκαιο
Ηθικές αξίες: συζυγική πίστη

36. Ηθικές αξίες:
τιμή
Ηθικές αξίες: υποχρέωση ανταπόδοσης
Ηθικές αξίες: σεβασμό στους γονείς και τους νεκρούς

39. Ο Μενέλαος βροντάει και αστράφτει πάνω στη σκηνή. Τα λόγια του συγκλονίζουν τους θεατές
και τους γεμίζουν φόβο. Απροσδόκητο ηρωικό σφρίγος. Ο Μενέλαος έχει μεταμορφωθεί
θεατρικά. Συμπεριφέρεται σα να είναι άφοβος και άτρωτος.

40. Ψυχολογικός εκβιασμός – ύφος επιθετικό – απειλές – σαρκαστικός τόνος. Απευθύνεται στη
λογική και στο ήθος. Φορτώνει την ψυχή της με ενοχές.

41. Θάρρος (1052) Δίκαιο (1059-1098)συζυγική πίστη (1054)
Τιμή (1066, 1096) υποχρέωση ανταπόδοσης (1061-1064)σεβασμό στους γονείς και τους νεκρούς (1065-1068)

42. Η διαφορά των δύο λόγων βρίσκεται στον τόνο και το ύφος. Η ρήση της Ελένης είναι μία θερμή
παράκληση με κυρίαρχο το συναισθηματικό στοιχείο. Ο Μενέλαος δε γίνεται ικέτης αλλά
προσπαθεί να προκαλέσει ενοχές στη Θεονόη και να της δείξει ότι είναι έτοιμος για όλα.

43.  Η τακτική που ακολουθεί ο Μενέλαος στην
προσπάθειά του να πείσει τη Θεονόη στηρίζεται στον
εκβιασμό. Να δικαιολογήσετε αυτή την άποψη.

44.  Η τακτική που ακολουθεί ο Μενέλαος στην
προσπάθειά του να πείσει τη Θεονόη στηρίζεται στον
εκβιασμό. Να δικαιολογήσετε αυτή την άποψη.
Φορτώνει τη Θεονόη με ενοχές.
Απειλεί με αυτοκτονία πάνω στον τάφο του
Πρωτέα. Έτσι η Θεονόη θα βασανίζεται από αιώνιο
πόνο και θα είναι ντροπή για τον πατέρα της.
Δεν τον ενδιαφέρει ο θάνατος αλλά η Θεονόη θα
χαρακτηρισθεί κακή και άδικη αν τον προδώσει.
Θα γίνει η Θεονόη αιτία να
κακολογηθεί ο πατέρας της Πρωτέας.
Θα συγκρουστεί με τον αδελφό της και
ίσως τον σκοτώσει.

45. Οι λόγοι των δύο ηρώων απηχούν το χαρακτήρα και το φύλο τους ή μας ξενίζουν;
Ποιον θεωρείτε πιο αποτελεσματικό και γιατί;
Ποια νομίζετε ότι θα είναι η απάντηση της Θεονόης;

46. Οι ρήσεις της Ελένης και του Μενέλαου θυμίζουν σκηνή δικαστηρίου. Τέτοιου είδους ρήσεις
ονομάζονται «αγώνες λόγων», είναι συχνές στο θέατρο του Ευριπίδη και συνήθως αποτελούνται από:
α) δύο αντιτιθέμενες εκτενείς ομιλίες, β) στίχους του Χορού που παρεμβάλλονται και γ) στιχομυθία
μεταξύ των αντιπάλων.
Σε τι μοιάζει και σε τι διαφέρει η σκηνή που μελετάμε από έναν τυπικό αγώνα λόγων;

51. Ήθος Θεονόης

52. Ήθος Θεονόης
Πιστεύει σε ηθικές αξίες.
Την ενδιαφέρει να προστατέψει την
υπόληψή της και την ευσέβειά της.
Τη διακατέχει το αίσθημα της δικαιοσύνης.
Σέβεται την επιθυμία του πατέρα της.
Ενδιαφέρεται για το καλό του αδελφού της.

60. Ίσως στο λόγο του Μενέλαου.

62. Ευριπίδη Ελένη, Β΄ Επεισόδιο,3η
σκηνή (στ. 841-941)
https://www.facebook.com/groups/171963619635880/?fref=ts
(Πηγή εικονογραφικού υλικού)