Skip to main content
Νόμος και ΦύσηΝόμος και Φύση
κατά τον Αντιφώντακατά τον Αντιφώντα
Σε σχέση με την τραγωδίαΣε σχέση με την τραγωδία
«Ελένη» του Ευριπίδη«Ελένη» του Ευριπίδη
Μια διαθεματική εργασία σύνδεσης
του τραγικού και φιλοσοφικού λόγου
O Aντιφών
(περίπου 480-411 π.Χ.)
Οι απόψεις του για τη φύση
Ανθολόγιο
Φιλοσοφικών Κειμένων
απόσπ.44Ααπόσπ.44Α
ΔικαιοσύνηΔικαιοσύνη
‹ο ν› τ τ ς πό‹λεω›ς νόμιμα, ‹ ν›ὖ ὰ ῆ ἐ
ν πολιτεύηταί τις, μᾗ ἂ ὴ
‹παρ›αβαίνειν.
Δικαιοσύνη είναι να μην
παραβαίνεις τους νόμους και τα
έθιμα της πόλης, της οποίας είσαι
πολίτης.
Ο άνθρωπος…Ο άνθρωπος…
εἰ μετ μ ν μαρτύρωνὰ ὲ το ς νόμουςὺ
μεγά‹λο›υς γοι,ἄ
αν μπροστά σε άλλους
ανθρώπους τηρούσε τους νόμους
ως κάτι σημαντικό,
Τότε…Τότε…
χρ τ ν ο νῷ ᾽ ἂ ὖ νθρωπος μάλισταἄ
αυτ ξυμφερόντωςἑ ῷ δικαιοσύνῃ,
θα αποκόμιζε από τη δικαιοσύνη
την πιο μεγάλη ωφέλεια για το
άτομό του,
ενώ αντίθετα,ενώ αντίθετα,
μονούμενος δ μαρτύρων τ τ ςὲ ὰ ῆ
φύσεως·
αν, επίσης, όταν ήταν μόνος,
χωρίς άλλους μπροστά του,
ακολουθούσε τις επιταγές της
φύσης.
Διότι…Διότι…
τ μ ν γ ρ τ ν νόμων ‹ πίθ›ετα, τὰ ὲ ὰ ῶ ἐ ὰ
δ ‹τ ς› φύσεως ‹ναγ›κα α·ὲ ῆ ἀ ῖ
οι επιταγές του νόμου είναι
αυθαίρετες, ενώ της φύσης είναι
αναγκαίες
Επίσης…Επίσης…
κα τ ‹μ ν› τ ν νό‹μων›ὶ ὰ ὲ ῶ
μολογηθ‹έντ›α ο φύν‹τ στί›ν,ὁ ὐ ᾽ ἐ
κι οι επιταγές των νόμων είναι
συμβατικές και όχι από τη φύση,
Ενώ …Ενώ …
τ δ τ ς φύσεως φύν‹τα ο χ› [2]ὰ ὲ ῆ ὐ
μολογηθέντα.ὁ
οι επιταγές της φύσης είναι
ακριβώς το αντίθετο […]
Όποιος
τ ο ν νόμιμα παραβαίνωνὰ ὖ
 παραβαίνει τους νόμους και τα
έθιμα,
Αν…Αν…
ε ν λάθ το ς μολογήσανταςἰὰ ῃ ὺ ὁ
δεν υποπέσει στην αντίληψη
αυτών που τα έχουν αποδεχθεί,
Τότε…Τότε…
κα α σχύνης κα ζημίαςὶ ἰ ὶ
πήλλακται·ἀ
αποφεύγει και την ντροπή και την
τιμωρία,
Ενώ, αν…Ενώ, αν…
μ λαθ ν δ ο ·ὴ ὼ ᾽ ὔ
δε μείνει απαρατήρητος, δεν τα
αποφεύγει.
Απεναντίας, αν…Απεναντίας, αν…
τ ν δ τ φύσει ξυμφύτων άν τιῶ ὲ ῇ ἐ
παρ τ δυνατ ν βιάζηται,ὰ ὸ ὸ
παραβιάζει τις εγγενείς απαιτήσεις
της φύσης πέρα από ένα όριο,
Το κακό γι’ αυτόν…Το κακό γι’ αυτόν…
 άν τε πάντας νθρώπους λάθ ,ἐ ἀ ῃ
ο δ ν λαττον τ κακόν,ὐ ὲ ἔ ὸ
δε μετριάζεται διόλου, αν μείνει
απαρατήρητος απ' όλους τους
ανθρώπους,
ούτεούτε
ο δ ν με ζον άν τε πάντες δωσιν,ὐ ὲ ῖ ἐ ἴ
γίνεται μεγαλύτερο, αν υποπέσει
στην αντίληψη όλων των
ανθρώπων.
……γιατί…γιατί…
ο γ ρὐ ὰ δι δόξανὰ βλάπτεται, λλἀ ὰ
δι λήθειαν᾽ ἀ .
η ζημιά που υφίσταται δεν είναι
φαινομενική αλλά πραγματική.
Ο Αντιφών θέτει το ζήτημαΟ Αντιφών θέτει το ζήτημα
όποιον παραβιάζει τους νόμους σε
μια κοινωνία και γίνει αντιληπτός,
ο κόσμος τον κατακρίνει και
τιμωρείται,
ενώ στη φύση, αν κάνει το ίδιο, ο
Αντιφών υποστηρίζει ότι δεν τον
τιμωρεί κανείς.
Επίσης…Επίσης…
Λέει ότι στην περίπτωση που
παραβιάζει ένα φυσικό νόμο
Το κόστος γι’ αυτόν είναι
αληθινό/πραγματικό, άρα δε
μειώνεται ούτε αυξάνεται, αλλά
ούτε και αίρεται
Φύση και ΝόμοςΦύση και Νόμος
Ασχολήθηκε με την έννοια του νόμου κ
στον ανθρώπινο νόμο και το φυσικό ν
Συμφωνεί με τον Ιππία ότι…
Η Ελένη του Ευριπίδη
φαίνεται
πως ευθύνεται για ό, τι γίνεται,
δηλαδή για τον τρωϊκό πόλεμο,
ότι είναι η αιτία που σκοτώθηκαν
ήρωες, πολεμιστές και πολλοί
αθώοι.
Γι’ αυτό και στη συνείδησή τους
όλοι την έχουν καταδικάσει.
όπως και ο Τεύκρος φόπως και ο Τεύκρος φαίνεταιαίνεται
ότι ευθύνεται για την αυτοκτονία
του αδερφού του, του Αίαντα.
Γι’ αυτό τον καταδίκασε ο πατέρας
του, ο βασιλιάς Τελαμώνας,
εξορίζοντάς τον
Όμως η ΕλένηΌμως η Ελένη
δεν ευθύνεται παρά μόνο
φαινομενικά
αφού το είδωλό της είναι η πέτρα
του σκανδάλου,
Όπως κι ο Τεύκρος δεν ευθύνεται
παρά μόνο στα μάτια του βασιλιά
Τεύκρου για το θάνατο του Αίαντα
Η αυτοκτονία του οποίου είναι
άσχετη με τον Τεύκρο
ΆραΆρα
και η δυσφήμιση της Ελένης ως
τιμωρία της δεν βλάπτει αυτό που
πραγματικά είναι η Ελένη, αλλά το
είδωλό της
Όπως και η εξορία ως τιμωρία δεν
βλάπτει ουσιαστικά τον Τεύκρο
παρά μόνο επιφανειακά
Αν όμως...Αν όμως...
ΗΗ Ελένη ήταν τόσο άθλια ώστε να
κάνει όλα όσα της καταμαρτυρούσαν
Κι ο Τεύκρος ήταν τόσο άθλιος ώστε
να αφήσει τον αδελφό του να
πεθάνει…
Τότε πράγματιΤότε πράγματι
Θα είχαν παραβεί το φυσικό νόμο
Το κόστος για αυτά τους τα λάθη θα
ήταν ουσιαστικό
Και καμιά ανθρώπινη τιμωρία ή
άλλη πράξη δεν θα μπορούσε να
το μειώσει να το μεγαλώσει ή να το
εξαλείψει.
Παραμένει όμως γεγονός…Παραμένει όμως γεγονός…
Ότι η Ελένη και ο Τεύκρος
υποφέρουν γιατί το φαίνεσθαι είναι
διαφορετικό από το είναι τους.
Γι’ αυτό είναι τραγικά πρόσωπα.
Φταίει γι’ αυτό η Μοίρα;
Τελικά…Τελικά…
Η μοίρα μας κατευθύνει;
Δεν μπορούμε να ελέγξουμε τα
γεγονότα;
Ή ελέγχουμε το φαίνεσθαι κι όχι το
είναι;
Η κοσμική δικαιοσύνηΗ κοσμική δικαιοσύνη
αποφαίνεται γι’ αυτό που φαίνεται
κι όχι γι’ αυτό που είναι
Καταδίκασε την Ελένη της Τροίας
κι όχι την Ελένη της Αιγύπτου
Συνεπώς δεν μπορούμε να
κρίνουμε τον πραγματικόΤεύκρο
και την πραγματική Ελένη.
Συμπέρασμα:Συμπέρασμα:
Η κοσμική δικαιοσύνη κρίνει αυτό
που φαίνεται και όχι αυτό που
είναι
Γιατί οι μοίρες έχουν τον έλεγχο
για κάθε άνθρωπο.
ΜέθοδοςΜέθοδος
Ανάγνωση του αποσπάσματος 44Ανάγνωση του αποσπάσματος 44ΑΑ
του σοφιστή Αντιφώντατου σοφιστή Αντιφώντα
Σύνδεση νοηματική με τηνΣύνδεση νοηματική με την
τραγωδία «Ελένη» του Ευριπίδητραγωδία «Ελένη» του Ευριπίδη
Διατύπωση ερωτημάτωνΔιατύπωση ερωτημάτων
ΣυμπέρασμαΣυμπέρασμα
ΠηγέςΠηγές
Ανθολόγιο Φιλοσοφικών ΚειμένωνΑνθολόγιο Φιλοσοφικών Κειμένων
www.greek-language.grwww.greek-language.gr
www.users.sch.grwww.users.sch.gr
www.google.comwww.google.com
Νίκος Φάκαλος, Τάξη: Γ5
1ο
Γυμνάσιο Μαρκόπουλου, σχολικό έτος 2013-14