ΗΘΟΣ ΘΕΟΚΛΥΜΕΝΟΥ
Ευσέβεια προςτο νεκρό πατέρα. Ωστόσο ο «ευσεβής»
Θεοκλύμενος, ο τόσο πιστός στη μνήμη του πατέρα
του, δεν έχει και την ίδια ευαισθησία να τηρήσει και τις
υποσχέσεις του Πρωτέα για την τύχη της Ελένης.
α
β
α β
5.
Ο Θεοκλύμενος μαζίμε την ακολουθία του επιστρέφουν ξαφνικά και χωρίς καμιά
προειδοποίηση από το κυνήγι (σκυλιά, παγίδες) και έρχονται από την ύπαιθρο (άρα
μπαίνουν από την αριστερή ως προς τους θεατές πάροδο)
7.
Μπαίνει πρώτος
στη σκηνή
χαιρετώνταςμε
πομπώδες ύφος
το μνήμα του
πατέρα του, δίνει
διαταγές,
αυτοσυστήνεται
και σίγουρα θα
φορά
φανταχτερά
ρούχα.
Η ξαφνική είσοδοςτου
Θεοκλύμενου με τη
συνοδεία του να κρατά
σκύλους, παγίδες και
όπλα κυνηγιού προκαλεί
φόβο στους θεατές. Τα
κοστούμια των δούλων
και του βασιλιά θα
δημιουργούν την
εντύπωση ότι
βρισκόμαστε στην
Αίγυπτο. Τα ακουστικά
εφέ (γαυγίσματα σκύλων,
ήχοι από τα όπλα και τα
σύνεργα του κυνηγιού)
δημιουργούν θόρυβο που
αναστατώνει ήρωες και
θεατές.Γκίκας Μπινιάρης (Θεοκλύμενος). Θίασος.
11.
Η προσήλωση του
Θεοκλύμενουστα ταφικά
έθιμα και ο σεβασμός του στους
νεκρούς δημιουργεί ένα τόνο
αισιοδοξίας. Το σχέδιο της
Ελένης στηρίζεται στην εικονική
ταφή του υποτιθέμενου νεκρού
Μενέλαου. Εδώ είναι το
αδύνατο σημείο του
Θεοκλύμενου που αν το
χειριστεί έξυπνα η Ελένη μπορεί
να τον ξεγελάσει.
12.
Υπάρχει σε ισχύσύστημα
αστυνόμευσης – Τραγική ειρωνεία:
δεν ξέρει ότι αυτός είναι ο Μενέλαος.
ΗΘΟΣ ΘΕΟΚΛΥΜΕΝΟΥ Αντιφατικό ήθος: κάνει τα πάντα για να κρατήσει την Ελένη, αντίθετα
από τη δέσμευση του πατέρα του. Άρα, επιφανειακή, πλαστή ευσέβεια.
σκληρός, απάνθρωπος, καχύποπτος Επιφανειακή, ρηχή, απλοϊκή σκέψη
Οι θεατές με αυτά τα λόγια
αντιλαμβάνονται ότι το σχέδιο της Ελένης
είναι δύσκολο να πραγματοποιηθεί.
Η σκηνική παρουσίατης Ελένης
είναι «θέατρο» μέσα στο «θέατρο».
Υποταγή – ο δόλος
αρχίζει να λειτουργεί
Με τη στιχομυθία παρακολουθούμε μία καλοστημένη
μηχανή από την Ελένη, που δεν αφήνει αναπάντητη
καμία ερώτηση του Θεοκλύμενου. Η στιχομυθία αυξάνει
τη δραματική ένταση, προβάλλει τη δυσπιστία του
Θεοκλύμενου αλλά και την ευστροφία της Ελένης.
15.
Δίσημες φράσεις (με
διττή,διπλή σημασία):
αλλιώς ερμηνεύονται από
τον Θεοκλύμενο κι
αλλιώς από αυτούς που
γνωρίζουν την αλήθεια. Μενέλαος (Αντώνης
Καφετζόπουλος), Ελένη (Πέμη
Ζούνη), Θεοκλύμενος (Αντώνης
Καρυστινός), ΔΗΠΕΘΕ
ΚΑΛΑΜΑΤΑΣ – ΔΗΠΕΘΕ
ΑΓΡΙΝΙΟΥ, καλοκαίρι 2013,
σκηνοθεσία Βασίλης Νικολαΐδης
16.
1
2
3
4
5
1 2 34 5
α
α
β
β
γ
γ
τραγική ειρωνεία, δίσημος
λόγος, κωμικό στοιχείο
κωμικό στοιχείο (μιλά ο Θεοκλύμενος
που είναι ο ίδιος βάρβαρος)
Αποφθεγματική φράση - δίσημη
φράση (γιατί τελικά ισχύει το αντίθετο)
17.
6
67 7
δ
δ
Επανέρχεται ηκριτική για το
μάταιο του πολέμου. Αυτή τη φορά
εκφέρεται από τον Θεοκλύμενο
Με την ερώτηση αυτή άθελά του ο
Θεοκλύμενος δίνει στην Ελένη την
αφορμή που αυτή περίμενε για να βάλει
σε κίνηση το σχέδιό της.
δίσημος λόγος
Κωμικό στοιχείο: ο Θεοκλύμενος συμπεριφέρεται
σαν μικρό παιδί που κάνει πείσματα.
18.
Κωμικό στοιχείο: Δεσκέφτεται ότι
υπερβολικά γρήγορα έχουν
μεταστραφεί οι προθέσεις της Ελένης.
Τραγική ειρωνεία: η χάρη της
Ελένης είναι απάτη σε βάρος του.
Η Ελένη στήνει μία ψεύτικη
πραγματικότητα. Μία μηχανή
εξαπάτησης που δουλεύει πολύ καλά.
Λέει ψέματα γιατη Θεονόη –
τάζει γάμο (συναίσθημα).
Εξωτερική εμφάνιση πένθους
(φαίνεσθαι).Εκμεταλλεύεται
όλα τα αδύνατα σημεία του
Θεοκλύμενου →την ευσέβειά
του προς τους νεκρούς, την
προσήλωσή του στα ταφικά
έθιμα αλλά και το ερωτικό του
πάθος γι’ αυτήν. Παγιδεύει το
βασιλιά και οδηγεί τη σκέψη του
εκεί που θέλει αυτή.
"Ελένη" του Ευριπίδη, Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης
23.
αγνή, πιστή, έντιμη,αθώα
Δε θυμίζει την πιστή και σεμνή σύζυγο του Μενέλαου, την αθώα Ελένη.
Είναι αδίστακτη, πλανεύτρα, άριστη υποκρίτρια, ευρηματική,
ετοιμόλογη, αποφασισμένη για όλα. Δεν έχει αναστολές. Θυμίζει την
Ελένη της παράδοσης. Όμως δεν είναι η άπιστη Ελένη. Εξαπατά για
να μείνει πιστή στον άντρα της. Η Ελένη αποκτά μια νέα ταυτότητα:
αθωότητα και ενοχή. Εξάλλου ο Ευριπίδης έχει επηρεαστεί από τους
σοφιστές που υποστηρίζουν τη σχετικότητα των πάντων.
Ο ποιητής χρησιμοποιεί τα στοιχεία εκείνα που εξυπηρετούν τις ανάγκες του
έργου του. Παρουσιάζει τους ήρωες όπως είναι: με πάθη, αδυναμίες, ελαττώματα.
24.
Εδώ η τραγικήειρωνεία φτάνει τα όρια της φάρσας.
Κοινή αντίληψη αρχαίων Ελλήνων και Αιγυπτίων ότι ο νεκρός
πρέπει να ενταφιάζεται με τιμές ανάλογες της κοινωνικής του τάξης.
1
2
3
4
1 2 3 4
25.
4
5
4 5
6
6
7
7
Κορύφωση τραγικήςειρωνείας αφού αφελώς ο
Θεοκλύμενος δίνει το καλύτερό του πλοίο.
δίσημη φράση
Ο Μενέλαος παρακάμπτει πολύ
έξυπνα το εμπόδιο χρησιμοποιώντας
ένα αληθοφανές επιχείρημα.
Τραγική ειρωνεία: ούτε ευλαβική είναι η Ελένη ούτε ο ίδιος σε λίγο θα έχει
γυναίκα. Ο Θεοκλύμενος, ευαίσθητος σε θέματα ευσέβειας απέναντι στους
νεκρούς, ωθεί τους δύο συνεργούς να ολοκληρώσουν το σχέδιό τους.
26.
Τραγική ειρωνεία: τοδώρο θα είναι
άθελά του η Ελένη.
Κωμικό στοιχείο.
Κωμικό στοιχείο – τραγική ειρωνεία
ΗΘΟΣ
ΘΕΟΚΛΥΜΕΝΟΥ
Θύμα του ερωτικού του πάθους. Αφελής αν και καχύποπτος.
Φαντάζει σαν κωμική φιγούρα, μπλεγμένος όπως είναι στα
δίχτυα της Ελένης. Στο τέλος μάλλον γελοιοποιείται.
Ο αυταρχικός ηγέτης γίνεται άλλοτε μεγαλόψυχος άρχοντας κι άλλοτε
παιχνίδι στα χέρια του Μενέλαου και της Ελένης.
Ο Θεοκλύμενος από εμπόδιο γίνεται «σύμμαχος» των
ηρώων μας στην ευόδωση του σχεδίου απόδρασης.
27.
1
1
2
2
3
3
δίσημοι λόγοι
(δηλ. ότιθα είναι πιστή)
(δηλ. ότι θα δει καλό
από αυτή αν τη βοηθήσει
στη νεκρική τελετή)
Οι δύο σύζυγοι ανταλλάσσουν υπαινιγμούς και λογοπαίγνια.
Δείχνουν να διασκεδάζουν με την όλη κατάσταση.
ΗΘΟΣ ΜΕΝΕΛΑΟΥ
Διαθέτει πειστικότητα και αληθοφάνεια, στοιχεία απαραίτητα για
το ρόλο που υποδύεται. Συμβουλεύοντας την Ελένη να αγαπά το
Θεοκλύμενο και να ξεχάσει τον πρώτο της άνδρα γίνεται πιστευτός
από τον Θεοκλύμενο και ολοκληρώνει το σχέδιο της Ελένης.
28.
Τα κουρέλια (φαίνεσθαι)κρύβουν
την αληθινή του ταυτότητα (είναι).
Εξαπατά τον Θεοκλύμενο συμβουλεύοντας
την Ελένη να αγαπά τον καινούριο άντρα της
(φαίνεσθαι) – στίχοι 1412 ως 1413 – και
κρύβει τα αληθινά του συναισθήματα (είναι).
Παριστάνει τον ευσεβή σε αυτά (φαίνεσθαι) ενώ τα
χρησιμοποιεί για το σκοπό του (είναι).
30.
Ο Μενέλαος καιη Ελένη έχουν «στριμώξει» το
Θεοκλύμενο και μοιάζουν να τον βομβαρδίζουν
με τα λόγια τους.
Ο Θεοκλύμενος βρίσκεται στη μέση – μοιάζει
με αφελή, ανόητο τύπο ενώ η ενδυμασία του
είναι αστεία για βασιλιά.
32.
Οι ήρωες δενέχουν τίποτα το ηρωικό. Η Ελένη
λειτουργεί υποκριτικά και δόλια. Ο Μενέλαος
είναι το εργαλείο της εξαπάτησης.
Οι θεατές είναι δεμένοι συναισθηματικά με την Ελένη. Δε
νιώθουν δυσφορία για την ύπουλη συμπεριφορά της. Μάλλον
χαίρονται όταν η Ελένη εξαπατά τον κακό. - Αίσθημα
υπεροχής των Ελλήνων απέναντι στους βαρβάρους, καθώς η
ευφυής Ελληνίδα εξαπατά τον απλοϊκό βάρβαρο βασιλιά. -
Εξάλλου οι Αθηναίοι του 412 π.Χ. που ζουν μέσα σε πόλεμο
ξέρουν ότι η εξαπάτηση του αντιπάλου είναι βασικός
στρατηγικός κανόνας.
34.
Ένας απόλυτος μονάρχης,φόβος και τρόμος έως τώρα όλων
εκείνων που εξουσιάζει πέφτει θύμα του ερωτικού του πάθους.
Δεν υποψιάζεται ούτε βρίσκει αφύσικη την βεβιασμένη
υπόσχεση γάμου από την «βαρυπενθούσα χήρα», αντίθετα
πανηγυρίζει, αδημονώντας να πραγματοποιήσει κάθε της
επιθυμία, γιατί «η χάρη θέλει αντίχαρη». Ο Ευριπίδης
ταπεινώνει τους ισχυρούς και τους ευτελίζει.
Οι δίσημοι
λόγοι και οι
τραγικές
ειρωνείες
δημιουργούν ένα
ανάλαφρο κλίμα.
