Skip to main content
Εκφοβισμός
στο σχολείο
και
στο διαδίκτυο
Ο εκφοβισμός είναι βία
Η βία είναι εκφοβισμός;
Είναι μια υπερβολική εικόνα;
Πόσο συχνά συμβαίνει;
Χαρακτηριστικά εκφοβισμού
• Η πρόθεση
(«τον έχουν βάλει στο μάτι»)
• Η συστηματικότητα (επανάληψη)
(«κάθε φορά που τον βλέπει...)
• Η ανισότητα δυνάμεων
θύτης: «ο μάγκας»
θύμα: «το καθυστερημένο», «το φυτό»
Μορφές εκφοβισμού
Φυσικός (σωματικός)
• ξυλοδαρμός,
• κλωτσιές, μπουνιές, τρικλοποδιές,
• ρίψη αντικειμένων εναντίον κ.ά.,
• φθορά, κλοπή αντικειμένων του άλλου
Λεκτικός εκφοβισμός
• βρισιές, απειλές,
• αρνητικοί χαρακτηρισμοί,
• παρατσούκλι, κ.ά.
• άμεσα ή ηλεκτρονικά
Έμμεσος
(κοινωνικός αποκλεισμός)
«όλοι τον/την/τους αποφεύγουν»
«όλοι μιλούν μιλούν πίσω από την
πλάτη του διαδίδοντας κακές
φήμες εις βάρος του»
Συναισθηματικός εκφοβισμός(;)
• Κάθε μορφή εκφοβισμού είτε σωματική
είτε λεκτική είτε έμμεσος αποκλεισμός
• επηρεάζει βαθύτατα το συναισθηματικό
κόσμο του ατόμου που τον υφίσταται
Εκφοβισμός μπορεί να ασκείται
• Μεταξύ μαθητών
• Μεταξύ μαθητών κι ενηλίκων
(γονείς, εκπαιδευτικοί)
Τι δεν είναι εκφοβισμός
Τα παιχνίδια και τα αστεία
• Μεταξύ φίλων
• που γίνονται καλοπροαίρετα
• και γελούν όλοι με αυτά
Οι καθημερινές φασαρίες
(καβγάδες)
• αμοιβαία επιθετικότητα
• μεταξύ ισοδύναμων πλευρών
Η εν γένει επιθετική συμπεριφορά
Ένα άτομο με επιθετική
συμπεριφορά
• δεν αποτελεί θύτη, αν η επιθετικότητά
του δεν χαρακτηρίζεται από:
• συγκεκριμένο στόχο
• συνειδητή πρόθεση
• επανάληψη
Πολλές φορές
• Επιθετικά παιδιά
• αντιμετωπίζονται ως θύτες και
• στιγματίζονται από το κοινωνικό
περιβάλλον τους
• με ανεπανόρθωτες συνέπειες γι’ αυτά
Ο βανδαλισμός
• Φυσικές καταστροφές σε χώρους και
δημόσια αντικείμενα (εμπρησμοί,
κλοπές)
• Σε αυτές τις περιπτώσεις ένας μαθητής
διαμορφώνει αρνητική σχέση με
απρόσωπο φορέα
(σχολείο, σχολική κοινότητα, κανόνες)
Στην περίπτωση που...
• Ο βανδαλισμός αφορά τα προσωπικά
αντικείμενα συγκεκριμένου προσώπου
και γίνεται κατ’ επανάληψη και
στοχευμένα
• Τότε μιλάμε για σχέση θύτη-θύματος σε
κρούσμα εκφοβισμού
Η ανάρμοστη συμπεριφορά
• Σχετίζεται με την παραβίαση ηθικών
κανόνων που στηρίζονται σε ήδη υπάρχον
«συμβόλαιο» σχέσης όπως είναι ο
εσωτερικός κανονισμός λειτουργίας του
σχολείου
(π.χ. Τρόπος ένδυσης, συμπεριφοράς)
Διαδίκτυο
Αυτοπροστασία
• Προϋποθέτει τη σωστή και έγκαιρη
ενημέρωση των παιδιών για τον
τρόπο λειτουργίας του διαδικτύου και
των παιχνιδιών ή ιστοσελίδων
κοινωνικής δικτύωσης
Οι γονείς πρέπει
• να διδάξουν στο παιδί βήμα βήμα την ασφαλή
πλοήγηση ήδη από τα 6 χρόνια της ζωής του
• να γνωρίζουν τα δημοφιλή διαδικτυακά παιχνίδια
σε κάθε χώρα, ώστε να μπορούν να επικοινωνούν
σωστά με το παιδί και να το προστατεύουν αν
χρειαστεί
Επικίνδυνο...
• ...δεν είναι να ενημερώνεται το
παιδί, εφόσον εκ φύσεως έχει την
περιέργεια να εξερευνήσει και να
μάθει
• ...αλλά να μην ενημερώνεται,
ώστε αυτή η τάση για εξερεύνηση
να μείνει αστήρικτη και
απροστάτευτη
1-2 παιδιά στο 14% των νηπιαγωγείων της χώρας
έχει προφίλ στο Facebook
1 στα 10 νήπια χρησιμοποιεί το διαδίκτυο εκτός
σχολείου
Στο 10% των νηπιαγωγείων, ένα στα 10 νήπια έχει
δικό του κινητό τηλέφωνο
Μονάδα Εφηβικής Υγείας της Β΄ Παιδιατρικής Κλινικής του
Πανεπιστημίου Αθηνών
Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση
• Τουλάχιστον 5 στα 10 παιδιά Δημοτικού
χρησιμοποιούν το διαδίκτυο στο σπίτι τους
• Τουλάχιστον 2 στα 10 παιδιά Δημοτικού
έχουν προφίλ στο Facebook
• Στο 1/3 των Δημοτικών σχολείων της χώρας
τουλάχιστον οι μισοί μαθητές έχουν κινητό
Μονάδα Εφηβικής Υγείας της Β΄ Παιδιατρικής Κλινικής του
Πανεπιστημίου Αθηνών
Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση
• Περίπου 9 στους 10 μαθητές Γυμνασίων και
Λυκείων χρησιμοποιούν διαδίκτυο εκτός σχολείου
• 7 στους 10 μαθητές Γυμνασίων και Λυκείων της
χώρας έχουν δικό τους κινητό
Μονάδα Εφηβικής Υγείας της Β΄ Παιδιατρικής Κλινικής του
Πανεπιστημίου Αθηνών
Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση
Ιστοσελίδες κοινωνικής δικτύωσης
• Συναίνεση γονέων
• Ρυθμίσεις προστασίας
• Ψηφιακό δίκτυο γονεϊκής προστασίας των
παιδιών σε κάθε σχολείο
• επικοινωνία με αντίστοιχα γονεϊκά δίκτυα άλλων
σχολείων εντός και εκτός χώρας
Διαδικτυακός
εκφοβισμός
Τα τρία χαρακτηριστικά του
εκφοβισμού
πρόθεση,
συστηματικότητα,
ανισότητα δυνάμεων
δεν εμφανίζονται σταθερά στο διαδίκτυο
Κάποιες φορές…
• υπάρχει σύγχυση ανάμεσα στον εκφοβισμό
και άλλες μορφές αρνητικής συμπεριφοράς
αποτελεί ένδειξη
προβλήματος
σε προσωπικό,
οικογενειακό και
κοινωνικό επίπεδο
Ο Διαδικτυακός εκφοβισμός
Μορφές διαδικτυακού
εκφοβισμού
• προσβολές/ύβρεις
• απειλές παρενόχληση
• διασυρμός (outing)
• κλοπή ηλεκτρονικής ταυτότητας
Μέσα
• E-mail
• Μηνύματα σε κινητά τηλέφωνα
• Ιστοσελίδες(sites)
• Ιστολόγια (blogs)
• Δωμάτια επικοινωνίας (chat
rooms)
• Φωτογραφίες (happy slapping)
• Ιστοσελίδες κοινωνικής
δικτύωσης
• Παιχνίδια
Οποιαδήποτε παρέμβαση
• Πρέπει να ξεκινά από την ενημέρωση
των γονέων
• και τη συμμετοχή των μαθητών σε
ομάδες ενημέρωσης
• ώστε να μπορεί να λειτουργήσει
πολλαπλασιαστικά σε άλλους μαθητές
Το παιδί
• Κάτω των 13 ετών δε συνη θίζει να
διαβάζει οδηγίες χρήσης
• Ούτε να ακολουθεί ρυθμίσ εις ασφαλείας
Άρα...
• το προφίλ του, οι φωτογραφίες του, οι
φίλοι του κοινοποιούνται δημόσια
• χωρίς προστασία
•πράγμα που μπορεί να αποβεί επικίνδυνο
Αν
• οι φίλοι στο προφίλ είναι
ορατοί από άλλους
• τότε η ιστοσελίδα δεν
είναι ασφαλής
Αν...
Αν...
• όλες οι φωτογραφίες είναι εμφανείς σε όλους
• πρέπει να ρυθμιστεί η προβολή φωτογραφιών
Έλεγχος προστασίας δεδομένων
• Πώς φαίνεται η ιστοσελίδα σε
τρίτους;
• Οι φωτογραφίες, οι ομάδες,
• τα «μου αρέσει» («like»)
• είναι θεατά από όλους;
Έλεγχος προστασίας
δεδομένων
• Ποιος μπορεί να βλέπει τις δημοσιεύσεις
μας;
• Ποιος μπορεί να επικοινωνεί μαζί μας;
• Ποιος μπορεί να βλέπει τις ιστοσελίδες που
ακολουθούμε;
Για όλα αυτά...
• υπάρχουν οι αντίστοιχες ρυθμίσεις
• που επιτρέπουν σαφή οριοθέτηση του
προσωπικού από το δημόσιο
/επαγγελματικό προφίλ
Διαδικτυακή παρενόχληση
(grooming)
Αυτός που παρενοχλεί
• Δεν ενδιαφέρεται για την ανάπτυξη
ειλικρινούς σχέσης
• Γι’ αυτό δηλώνει εξαρχής την ηλικία
του (25-40 ετών)
Επιλέγει φωτογραφίες
• όμορφων εφήβων μέσω του προφίλ σε
ιστοσελίδες κοινωνικής δικτύωσης
• τις οποίες δημοσιοποιεί σε τρίτους εν
αγνοία φυσικά των προσώπων που
εικονίζονται στις φωτογραφίες
Φάσεις παρενόχλησης
Δημιουργία φιλικής επικοινωνίας
• Στέλνει φιλικά μηνύματα περιμένοντας
απάντηση
• Αν δε λάβει άμεσα απάντηση,
ξαναστέλνει μήνυμα εστιάζοντας στο
χαρακτήρα του θύματος
• Έχει μεγάλη επιμονή και χρόνο, ώστε
να μην αφήνει καμιά ευκαιρία να χαθεί
«Πού βρίσκεται ο υπολογιστής σου;»
• Συνήθης ερώτηση, ώστε να γνωρίζει
πόσο κρυφή μπορεί να μείνει η
επικοινωνιακή αυτή δραστηριότητα
Ανάπτυξη σχέσης
• Προσπαθεί να υποκαταστήσει το
πατρικό πρότυπο
• Επειδή γνωρίζει ότι, λόγω ηλικίας είναι
εύκολο το θύμα να τον εντάξει στο
πρότυπο αυτό
• Επιδιώκει να μοιάζει διαθέσιμος για
επικοινωνία και πιο αξιόπιστος στα
μάτια του θύματος από τον πατέρα του
Φάση αποκλειστικότητας
• Προσπαθεί να δημιουργήσει σχέση
αποκλειστικότητας με το θύμα
• Μέσα από συστηματική διαδικτυακή
επικοινωνία
Διαδικτυακό σεξ
• Ζητά από το θύμα να προβεί μπροστά
στον υπολογιστή σε σεξουαλικές
κινήσεις
• Αυτή η φάση μπορεί να διαρκέσει μέχρι
και 5 μήνες
• Καθώς ο θύτης προχωρά αργά ώσπου
να υπάρξει φυσική σεξουαλική σχέση
Στρατηγικές παρενόχλησης
• Ο θύτης κάνει γενικές ερωτήσεις
σχετικά με τους γονείς και τη σχέση
τους με το θύμα,
• ώστε να φανεί αξιόπιστος και να
αναπτύξει σχέση εμπιστοσύνης με
αυτό
Στρατηγικές παρενόχλησης
• Κάνει κοπλιμέντα, αλλά και αρνητικά
σχόλια
• ώστε να λειτουργεί εξισορροπιστικά
και να μην κουράσει το θύμα με τις
κολακείες
Στρατηγικές παρενόχλησης
• Ζητά πράγματα σεξουαλικού
περιεχομένου με τη λογική πως
• ό, τι συμβαίνει στο διαδίκτυο δεν είναι
πραγματικό
• με σκοπό να κάμψει τις άμυνες του
θύματος
Στρατηγικές παρενόχλησης
• Προσπαθεί να παρουσιάσει τις
δραστηριότητες που επιζητεί ως αθώες
• ώστε να μπερδέψει το θύμα με δυο
κώδικες επικοινωνίας:
• τον κώδικα της τρυφερότητας και της
αγάπης και τον κώδικα της σεξουαλικής
συμπεριφοράς
Η σύγχυση αυτή
• Εξηγείται θεωρητικά από τον μαθητή του
Sigmund Freud
• Sandor Ferenczi στο επιστημονικό έργο
του
Confusion of the tongues
between the Adults and the child –
The language of tenderness and of passion”,
1993
Αυτό δε σημαίνει...
• ότι ο θύτης γνωρίζει την επιστημονική
θεωρία
• αλλά ότι η θεωρία αποδεικνύει ότι ο
θύτης λειτουργεί διαισθητικά
Το εικονικό (virtual)
• ταυτίζεται με το «μη πραγματικό» (unreal)
• Όμως η εικονική πραγματικότητα είναι
πραγματική κι όχι ψέμα,
• καθώς το άτομο υφίσταται τις συνέπειες
οποιασδήποτε διαδικτυακής επιλογής
του στην πραγματική ζωή του
Άλλοι κίνδυνοι στο διαδίκτυο
• Pro-ana: ιστολόγια, τα οποία παρέχουν
ψευδείς πληροφορίες σχετικά με την
νευρική ανορεξία μέσω των οποίων τα
κορίτσια -ως περισσότερο ευάλωτα-
παρασύρονται προς την ασθένεια
• Pro-Mia : ιστολόγια με αντίστοιχα ψευδείς
πληροφορίες για τη βουλιμία, επικίνδυνα
για τους εφήβους
Άλλοι κίνδυνοι στο διαδίκτυο
• Acab: συμμορίες εφήβων προετοιμάζουν
επιθέσεις μεταξύ τους και με την
αστυνομία
• Οι σέξι σέλφις που δημοσιοποιούνται
• Σέξτινγκ: έφηβοι φωτογραφίζουν επίμαχα
σημεία του σώματος και τα στέλνουν σε
συνομηλίκους του αντίθετου φύλου τα
οποία απαντούν με τον ίδιο τρόπο
Άλλοι κίνδυνοι στο διαδίκτυο
Necnomination/Strearnomination:
μηνύματα προτροπής
σε πράξεις αλκοολισμού/σεξουαλικές
ώστε το θύμα να κερδίσει κάτι
Παρατηρείται επιδείνωση
• Του σχολικού εκφοβισμού;
• Της ψυχοπαθολογίας των ατόμων;
Ποιος είναι ο ρόλος του σχολείου
• Στην αντιμετώπιση ψυχοπαθολογικών
φαινομένων;
• Στη διαχείριση φαινομένων βίας;
• Πρέπει να υπάρχει συνεργασία με ειδικούς;
• Πρέπει να υπάρχει στενή επικοινωνία με
τους γονείς;
Πλαίσιο λειτουργίας του
σχολείου
• Διδασκαλία
• Επικοινωνία
• Διαμόρφωση κανόνων
• Ορισμός κυρώσεων
Ποιος διαμορφώνει το πλαίσιο;
• Οι εκπαιδευτικοί
• Οι εκπαιδευτικοί συνεργαζόμενοι με
τους μαθητές
• Οι εκπαιδευτικοί συνεργαζόμενοι με
μαθητές και γονείς
Ο εκπαιδευτικός μπορεί...
• να συζητά και να ενημερώνει τους μαθητές
• να επικοινωνεί και να συνεργάζεται
ευκολότερα με τους μαθητές στον τομέα της
ενημέρωσης και πρόληψης κινδύνων
• Εφόσον...
• συνεργάζεται με ειδικούς ψυχολόγους
• Ενημερώνεται για το διαδίκτυο
O εκπαιδευτικός
• ως δημόσιο πρόσωπο πρέπει να είναι
ιδιαίτερα προσεκτικός ως προς την αποδοχή
αιτημάτων φιλίας από μαθητές στο Facebook
• καθώς μια σωστή οριοθέτηση λειτουργεί
παιδαγωγικά στους μαθητές, διδάσκοντας τα
όρια μεταξύ προσωπικής και δημόσιας
εικόνας
• Μπορεί να διατηρεί ένα δημόσιο κι ένα ιδιωτικό
προφίλ
Συμβούλια τάξης
• Ο διδάσκων μπορεί να αφιερώνει 1
διδακτική ώρα την εβδομάδα για
συζήτηση με τους μαθητές όσον αφορά
κρούσματα εκφοβισμού
• Η επανάληψη της διαδικασίας από το
διδάσκοντα έχει τη σημασία της
πρόληψης και καλλιέργειας θετικού
συνασθηματικού κλίματος
Καλό είναι να εστιάζει
• με σαφήνεια σε πράξεις/γεγονότα και
συζητάμε σχετικά με αυτά
• στην απάθεια των παρατηρητών και
στα αίτια της στάσης τους
Καλό είναι να αποφεύγει
• Χαρακτηρισμούς/ταμπέλες για
οποιοδήποτε πρόσωπο
Οι ταμπέλες/χαρακτηρισμοί
• βλάπτουν τους μαθητές,
• καθώς στερούν από το μαθητή τη
δυνατότητα θετικής αλλαγής
Οι άλλοι (παρατηρητές)
• Ακόμα κι αν οι απαντήσεις τους δεν είναι
ικανοποιητικές,
• η διαδικασία αυτή τους βοηθά να
ευαισθητοποιηθούν και να συνειδητοποιήσουν
ότι
«Γιατί δεν μιλάς; Γιατί δεν κάνεις κάτι;»
• ακόμα κι αν δεν έχουν εμφανή παρουσία στο συμβάν
• λειτουργούν μάλλον ως ηθικοί αυτουργοί
• άρα δεν είναι αμέτοχοι σε αυτό
Με τη στάση τους
Χρήσιμες ιστοσελίδες
http://www.olweus.org/
http://www.i-safe.org/
http://www.cyberbullying.us/
http://www.cyberbullyhelp.com/
http://www.stopbullyingnow.hrsa.gov/
http://www.bullyingandcyber.net/en/documents/ecip/greece/
http://www.commonsensemedia.org/cyberbullying
http://0-18.gr
ERASMUS+ ACCEPTO
Accepting yourself
and
Accepting the others
1ο
Γυμνάσιο Μαρκόπουλου
1st
Junior High School of Markopoulo