Μια θεώρηση της παρατακτικής και υποτακτικής σύνδεσης των προτάσεων στον ελληνικό λόγο

1. Ελληνικός λόγοςΕλληνικός λόγος
Οι προτάσεις και η λειτουργία τουςΟι προτάσεις και η λειτουργία τους

2. ΣύνταξηΣύνταξη
 Ο τρόποςΟ τρόπος με τον οποίο συνδέονται μεταξύ τους λέξεις καιμε τον οποίο συνδέονται μεταξύ τους λέξεις και
προτάσεις, ώστε να αρθρώσω λόγο λέγεταιπροτάσεις, ώστε να αρθρώσω λόγο λέγεται σύνταξησύνταξη
 το νατο να διερευνώδιερευνώ τον τρόπο σύνδεσης των προτάσεων και των λέξεωντον τρόπο σύνδεσης των προτάσεων και των λέξεων
μιας περιόδου λέγεταιμιας περιόδου λέγεται συντακτική ανάλυσησυντακτική ανάλυση
 Διερευνώντας τη σχέση των όρων ή προτάσεων μεταξύ τους,Διερευνώντας τη σχέση των όρων ή προτάσεων μεταξύ τους,
συντάσσοντας,συντάσσοντας, βρίσκω τοβρίσκω το συντακτικό ρόλο τουςσυντακτικό ρόλο τους
 Άρα κατανοώ βαθύτερα το κείμενο και τα νοήματά τουΆρα κατανοώ βαθύτερα το κείμενο και τα νοήματά του

3. Είδη σύνταξηςΕίδη σύνταξης
 Κατά παράταξινΚατά παράταξιν
 ΠαρατακτικήΠαρατακτική
 Καθ’ υπόταξινΚαθ’ υπόταξιν
 ΥποτακτικήΥποτακτική
Κ
Δ Δ Δ
Κ
Κ
Κ
Δ
Δ
Δ

4. Κατά παράταξη σύνδεσηΚατά παράταξη σύνδεση
Κ
Κ
Κ
Δ
Δ
Δ
Συμπλεκτικοί
τε, και, ούτε,
μήτε,
ουδέ, μηδέ
και (κι), ούτε,
ούτε…ούτε,
μήτε, μήτε…μήτε
όχι μόνο…
αλλά και…Κ
Κ
Κ
Δ
Δ
Δ

5. Κατά παράταξη σύνδεσηΚατά παράταξη σύνδεση
Κ
Κ
Κ
Δ
Δ
Δ
Αντιθετικοί
μεν, δε, αλλά, μην,
καίτοι, καίπερ,
και μην, αλλά μην
Αλλά, μεν…δε,
όμως,
παρά, ωστόσο,
μα, αντί,Κ
Κ
Κ
Αντιθετικοί
μεν, δε, αλλά,
μην,
καίτοι, καίπερ,
και μην, αλλά μην
Αλλά, μεν…δε,
όμως,
παρά, ωστόσο,
μα, αντί,

6. Κατά παράταξη σύνδεσηΚατά παράταξη σύνδεση
Κ
Κ
Κ
Διαζευκτικοί
ή, είτε…είτε, ή…ή,
ήτοι…ή,
εάντε…εάντε,
ήντε…ήντε
ή, ή…ή, είτε,
είτε…είτε
Δ
Δ
Δ
Κ
Κ
Κ
Διαζευκτικοί
ή, είτε…είτε, ή…ή,
ήτοι…ή,
εάντε…εάντε,
ήντε…ήντε
ή, ή…ή, είτε,
είτε…είτε

7. Κατά παράταξη σύνδεσηΚατά παράταξη σύνδεση
Κ
Κ
Κ
Συμπερασματικοί
άρα, δή, ουν,
γουν, τοίνυν,
ούκουν,
ουκουν, τοιγάρτοι,
τοιγαρουν
Λοιπόν, άρα,
επομένως
Δ
Δ
Δ
Κ
Κ
Κ
Συμπερασμα-
-τικοί
άρα, δή, ουν,
γουν, τοίνυν,
ούκουν,
ουκουν, τοιγάρτοι,
τοιγαρουν
Λοιπόν, άρα,
επομένως

8. Κατά παράταξη σύνδεσηΚατά παράταξη σύνδεση
Κ
Κ
Κ
Αιτιολογικός
γάρ
Δ
Δ
Δ

9. Καθ’ υπόταξιν σύνδεσηΚαθ’ υπόταξιν σύνδεση
Κ
Θέλω
Δ 1
Να…
Δ 1
Να…
Δ 1
Να…

10. Καθ’ υπόταξιν σύνδεσηΚαθ’ υπόταξιν σύνδεση
Κ
Θέλω
Δ 1
να…
Δ 2
επειδή…
Δ 3
ώστε…

11. Δευτερεύουσες προτάσειςΔευτερεύουσες προτάσεις
 ΟνοματικέςΟνοματικές
Συντακτικά αποτελούνΣυντακτικά αποτελούν
 Υποκείμενο απροσώπων ρημάτωνΥποκείμενο απροσώπων ρημάτων
 Αντικείμενο ρημάτωνΑντικείμενο ρημάτων
 Επεξήγηση όρωνΕπεξήγηση όρων
 Κατηγορούμενο*Κατηγορούμενο*
 Επιθετικός/κατηγορηματικόςΕπιθετικός/κατηγορηματικός
προσδιορισμόςπροσδιορισμός**
 ΕπιρρηματικέςΕπιρρηματικές
Συντακτικά αποτελούνΣυντακτικά αποτελούν
 ΕπιρρηματικόΕπιρρηματικό
προσδιορισμόπροσδιορισμό

12. Ονοματικές δευτερεύουσες προτάσειςΟνοματικές δευτερεύουσες προτάσεις
Τα είδη τουςΤα είδη τους
 ΕιδικέςΕιδικές
 (α.ε. : ότι, ως)(α.ε. : ότι, ως)
 ΒουλητικέςΒουλητικές
 (α.ε.: τελικό(α.ε.: τελικό
απαρέμφατο)απαρέμφατο)
 ΕνδοιαστικέςΕνδοιαστικές
(α.ε. μη, μη ου, όπως μη)(α.ε. μη, μη ου, όπως μη)
Οι σύνδεσμοιΟι σύνδεσμοι
 ότι, πως, (που)ότι, πως, (που)
 Μου είπεΜου είπε ότιότι θα έρθει.θα έρθει.
 Να (μόριο)Να (μόριο)
 Δε θέλωΔε θέλω νανα φύγω.φύγω.
 Μη(ν), μήπως, ότιΜη(ν), μήπως, ότι
 ΦοβάμαιΦοβάμαι μήπωςμήπως δεν έρθειδεν έρθει..

13. Πλάγιες ερωτηματικές προτάσειςΠλάγιες ερωτηματικές προτάσεις
(α.ε. εάν, αν, ήν, πότερον-ή, ή-ή, είτε-είτε,(α.ε. εάν, αν, ήν, πότερον-ή, ή-ή, είτε-είτε,
Ευθύς λόγοςΕυθύς λόγος
 Θα έρθεις;Θα έρθεις;
 Πού πας;Πού πας;
 Τι κάνεις;Τι κάνεις;
 Πώς τα περνάς;Πώς τα περνάς;
 Ποιος είναι;Ποιος είναι;
 Πόσοι θα έρθουν;Πόσοι θα έρθουν;
 Γιατί φεύγεις;Γιατί φεύγεις;
 Πότε θα γυρίσει;Πότε θα γυρίσει;
Πλάγιος λόγοςΠλάγιος λόγος
 Δεν ξέρωΔεν ξέρω αν(ει)αν(ει) θα έρθει.θα έρθει.
 Δεν μου είπεΔεν μου είπε πούπού πάει.πάει.
 ΑπορώΑπορώ τιτι κάνει.κάνει.
 ΑναρωτιέμαιΑναρωτιέμαι πώςπώς τα περνά.τα περνά.
 ΡωτούσεΡωτούσε ποιοςποιος είναι.είναι.
 Δεν είναι εξακριβωμένοΔεν είναι εξακριβωμένο πόσοιπόσοι
θα έρθουν.θα έρθουν.
 Τον ρώτησεΤον ρώτησε γιατί(διά τι)γιατί(διά τι) έφευγε.έφευγε.
 ΡωτούσεΡωτούσε πότεπότε θα γυρίσει.θα γυρίσει.

14. Αναφορικές προτάσειςΑναφορικές προτάσεις
(α.ε.: ος-η-ο, όσπερ-ηπερ-οπερ, όσος, όστις-ητις-ο, τι, οποίος,(α.ε.: ος-η-ο, όσπερ-ηπερ-οπερ, όσος, όστις-ητις-ο, τι, οποίος,
οιος, οπηλίκος-η-ον, οπότερος, οπόσος, οποδαπός, ηλίκοςοιος, οπηλίκος-η-ον, οπότερος, οπόσος, οποδαπός, ηλίκος
ΟνοματικέςΟνοματικές
Όποιος, όσος, ό, τιΌποιος, όσος, ό, τι
 Θα έρθουνΘα έρθουν όποιοιόποιοι –– όσοιόσοι
θέλουν.θέλουν.
 Θα διαλέξωΘα διαλέξω όποιοόποιο θέλωθέλω
 Θα πάρω όσο γλυκό θέλω.Θα πάρω όσο γλυκό θέλω.
 Θα κάνω ό, τι θέλω.Θα κάνω ό, τι θέλω.
Επιθετικοί προσδιορισμοίΕπιθετικοί προσδιορισμοί
ο οποίος = πουο οποίος = που
 Ο κύριοςΟ κύριος ο οποίος -πουο οποίος -που μιλούσεμιλούσε
είναι ο πρόεδρος.είναι ο πρόεδρος.
 ΑυτοίΑυτοί οι οποίοι- πουοι οποίοι- που ερχονταιερχονται
είναι φίλοι μου.είναι φίλοι μου.

15. Επιρρηματικές δευτερεύουσεςΕπιρρηματικές δευτερεύουσες
προτάσειςπροτάσεις
ΕίδοςΕίδος
 ΧρονικέςΧρονικές
 ΣύνδεσμοιΣύνδεσμοι
 Όταν, αφού, μόλις, πριν, ενώ,Όταν, αφού, μόλις, πριν, ενώ,
καθώς, την ώρα που, ώσπου,καθώς, την ώρα που, ώσπου,
(α.ε.:ότε, οπότε, επεί, επειδή,(α.ε.:ότε, οπότε, επεί, επειδή,
ηνίκα, οπηνίκα, έως, έστε,ηνίκα, οπηνίκα, έως, έστε,
άχρι, μέχρι, πριν)άχρι, μέχρι, πριν)
ΠαραδείγματαΠαραδείγματα
ΚαθώςΚαθώς έφευγε τον είδε.έφευγε τον είδε.
Κάνε τα μαθήματά σουΚάνε τα μαθήματά σου πρινπριν φύγεις.φύγεις.
ΑφούΑφού τελείωσε, έφυγε.τελείωσε, έφυγε.

16. Επιρρηματικές δευτερεύουσεςΕπιρρηματικές δευτερεύουσες
προτάσειςπροτάσεις
ΕίδοςΕίδος
 ΑιτιολογικέςΑιτιολογικές
 ΣύνδεσμοιΣύνδεσμοι
Επειδή, αφού, διότι, γιατίΕπειδή, αφού, διότι, γιατί
(α.ε.:επεί, επειδή, ότι, ως,(α.ε.:επεί, επειδή, ότι, ως,
διότι)διότι)
ΠαραδείγματαΠαραδείγματα
ΣτενοχωρήθηκεΣτενοχωρήθηκε γιατίγιατί δενδεν
κατάφερε να πάει.κατάφερε να πάει.
Δεν μιλάνε επειδή έχουνΔεν μιλάνε επειδή έχουν
μαλώσει.μαλώσει.

17. Επιρρηματικές δευτερεύουσεςΕπιρρηματικές δευτερεύουσες
προτάσειςπροτάσεις
ΕίδοςΕίδος
 ΤελικέςΤελικές
 (< τέλος=σκοπός)(< τέλος=σκοπός)
 ΣύνδεσμοιΣύνδεσμοι
 Να, για ναΝα, για να
 (α.ε.: ίνα, όπως, ως)(α.ε.: ίνα, όπως, ως)
ΠαραδείγματαΠαραδείγματα
Θα πάειΘα πάει (για)(για) νανα ψωνίσει.ψωνίσει.
Θα έρθειΘα έρθει (για)(για) νανα μιλήσουμε.μιλήσουμε.
ΑλλάΑλλά
* Μου αρέσει* Μου αρέσει νανα διαβάζω.διαβάζω.
(βουλητική)(βουλητική)

18. Επιρρηματικές δευτερεύουσεςΕπιρρηματικές δευτερεύουσες
προτάσειςπροτάσεις
ΕίδοςΕίδος
 ΕναντιωματικέςΕναντιωματικές
 ΣύνδεσμοιΣύνδεσμοι
Αν και, παρόλο που, κι ανΑν και, παρόλο που, κι αν
(α.ε.: ει και, αν(εάν, ην) και, και(α.ε.: ει και, αν(εάν, ην) και, και
ει, και αν, καν, μηδ’ει,ει, και αν, καν, μηδ’ει,
μηδ’αν, ουδ’ει, ουδ’ αν)μηδ’αν, ουδ’ει, ουδ’ αν)
ΠαραδείγματαΠαραδείγματα
Θα πάειΘα πάει αν καιαν και δε νιώθει καλά.δε νιώθει καλά.
Κι ανΚι αν ακόμα δεν ένιωθε καλά, θαακόμα δεν ένιωθε καλά, θα
πήγαινε.πήγαινε.

19. Επιρρηματικές δευτερεύουσεςΕπιρρηματικές δευτερεύουσες
προτάσειςπροτάσεις
ΕίδοςΕίδος
 ΑποτελεσματικέςΑποτελεσματικές
ΣύνδεσμοιΣύνδεσμοι
Ώστε, που, με αποτέλεσμαΏστε, που, με αποτέλεσμα
να…να…
(α.ε.: ώστε, ως, εφ’ ω, εφ’(α.ε.: ώστε, ως, εφ’ ω, εφ’
ωτεωτε
ΠαραδείγματαΠαραδείγματα
ΈβρεξεΈβρεξε τόσο ώστετόσο ώστε
πλημμύρισαν τα φρεάτια.πλημμύρισαν τα φρεάτια.
Είμαι τόσο θυμωμένοςΕίμαι τόσο θυμωμένος πουπου δενδεν
πρόκειται να του μιλήσω.πρόκειται να του μιλήσω.

20. Επιρρηματικές δευτερεύουσεςΕπιρρηματικές δευτερεύουσες
προτάσειςπροτάσεις
ΕίδοςΕίδος
 ΥποθετικέςΥποθετικές
ΣύνδεσμοιΣύνδεσμοι
Αν, εάνΑν, εάν
(α.ε.: ει, εάν, αν, ην)(α.ε.: ει, εάν, αν, ην)
 ΠαραδείγματαΠαραδείγματα
Υπόθεση + απόδοσηΥπόθεση + απόδοση
ΑνΑν νομίζεις ότι είναι έτσι(Υ),νομίζεις ότι είναι έτσι(Υ),
(τότε) κάνεις λάθος (Α)(τότε) κάνεις λάθος (Α)
ΑνΑν ήξερα ότι θα γίνονταν αυτάήξερα ότι θα γίνονταν αυτά
(Υ),(Υ),
δεν θα είχα μιλήσει (Α)δεν θα είχα μιλήσει (Α)..

21. Επιρρηματικές δευτερεύουσεςΕπιρρηματικές δευτερεύουσες
προτάσειςπροτάσεις
α.ε.: ου, όπου, όθεν, οπόθεν, ως, όπως, οι, όποι, η, όπη, ηπερ,α.ε.: ου, όπου, όθεν, οπόθεν, ως, όπως, οι, όποι, η, όπη, ηπερ,
καθάπερ, οιον, οια, όσον, όσω, ένθεν)καθάπερ, οιον, οια, όσον, όσω, ένθεν)
ΕίδοςΕίδος
 Αναφορικά επιρρήματαΑναφορικά επιρρήματα
όπου(δήποτε),όπου(δήποτε),
όπως(δήποτε),όπως(δήποτε),
όποτε(δήποτε)όποτε(δήποτε)
ΠαραδείγματαΠαραδείγματα
Πήγαινε όπου θέλεις.Πήγαινε όπου θέλεις.
Πήγαινε όπως είσαι.Πήγαινε όπως είσαι.
Πήγαινε όποτε θέλεις.Πήγαινε όποτε θέλεις.

22. Συνδέουμε τις παρακάτω εικόνεςΣυνδέουμε τις παρακάτω εικόνες
με αντίστοιχες δευτερεύουσεςμε αντίστοιχες δευτερεύουσες
προτάσεις ώστε να δημιουργήσουμεπροτάσεις ώστε να δημιουργήσουμε
αντίστοιχους τίτλουςαντίστοιχους τίτλους

23. Μπορείς επιτέλους……;(δευτερεύουσα πρόταση)

24. Φοβάμαι…..(δευτερεύουσα πρόταση)

26. Αναρωτιόμαστε αν …………..(δευτερεύουσα πρόταση)

27. Αυτός ο κόσμος θα γίνει καλύτερος, όταν……(δευτερεύουσα πρόταση)

28. Το συγκεκριμένο παιδί κλείνει τα αυτιά του,……(δευτερεύουσα πρόταση)

29. Στο παιχνίδι αυτό πετάμε το βέλος…….(δευτ. πρόταση)

30. Το γκολ πέτυχε ο………., ώστε…..(δευτερεύουσα πρόταση)

31. «Δεν ξέρω αν το προσέξατε…αλλά είμαστε μια ωραία ατμόσφαιρα…είμαστε…»
τάδε έφη ο Ντίνος Ηλιόπουλος στην ταινία…