ΔΡΑΜΑΤΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ

2. ΑΡΧΑΙΟΣ ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΙΗΤΙΚΟΣ ΛΟΓΟΣ
ΕΠΟΣ
ΔΡΑΜΑ
Αθήνα-χρυσός αιώνας
του Περικλή (5ος
αι. π.Χ)
ΛΥΡΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ
ΤΡΑΓΩΔΙΑ ΚΩΜΩΔΙΑ
ΣΑΤΥΡΙΚΟ
ΔΡΑΜΑ

3. Δράμα
Σύνθετη ποιητική δημιουργία
Συνδυασμός επικής και λυρικής ποίησης. Προορίζεται για
παράσταση (δράμα <δράω –δρω = πράττω)
Προέλευση: θρησκευτικές τελετές, δρώμενα (= ιερές
συμβολικές πράξεις ) προς τιμήν του θεού Διόνυσου (θεός
της βλάστησης, του αμπελιού, του κρασιού, της μέθης και
της διασκέδασης).
Χαρακτηριστικά διονυσιακής λατρείας:, ιερή μανία
(έκσταση), θεοληψία, έξαλλος ενθουσιασμός, μίμηση
κινήσεων και φωνής, μεταμφίεση σε Σατύρους
(τραγόμορφους), διθύραμβος (=χορικός ύμνος).

4. Διθύραμβος
Θρησκευτικό και λατρευτικό άσμα (τραγούδι) που
τραγουδούσε ο ιερός θίασος των πιστών του Διονύσου (χορός
50 χορευτών, μεταμφιεσμένων ίσως σε τράγους) με συνοδεία
αυλού, χορεύοντας γύρω από το βωμό του, τη θυμέλη.
Ο πρώτος των χορευτών, ο εξάρχων, που έκανε την αρχή στο
τραγούδι ίσως απέδιδε και κάποια αφήγηση σχετική με τη
ζωή του θεού.

5. Η τραγωδία
Κατά τον Αριστοτέλη γεννήθηκε από τον διθύραμβο.
Αρίων (6ος π.Χ. αι.): Ήταν ο πρώτος που συνέθεσε διθύραμβο,
«ευρετής του τραγικού τρόπου» (παρουσίασε τους χορευτές
μεταμφιεσμένους σε Σατύρους, δηλαδή με χαρακτηριστικά τράγων).
Tραγωδία (< τράγων ωδή)
Θέσπις (6ος π.Χ. αι.): Στη θέση του εξάρχοντα έβαλε άλλο
πρόσωπο, εκτός Χορού, τον υποκριτή (υποκρίνομαι = αποκρίνομαι)
ηθοποιό, ο οποίος έκανε διάλογο με το Χορό, συνδυάζοντας το επικό
(λόγος) με το λυρικό στοιχείο (μουσική).
534 π.Χ: πρώτη επίσημη διδασκαλία (παράσταση) τραγωδίας

6. ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΟΣ ΧΑΡΑΚΤΗΡΑΣ ΤΗΣ ΤΡΑΓΩΔΙΑΣ
Παριστάνονταν κατά τη διάρκεια εορτών του Διόνυσου-
τμήμα της λατρείας του.
Οι παραστάσεις γινόταν στον ιερό χώρο του Διονύσου.
Τιμητική θέση στον ιερέα του θεού.
Οι νικητές των δραματικών αγώνων στεφανώνονταν με
κισσό (ιερό φυτό).
Η θρησκευτικότητα εισχωρεί στο έργο –εκφράζεται με
την έννοια της ύβρης, της νέμεσης και της τίσης-
επαληθεύει την παντοδυναμία των θεών.

7. ΘΕΜΑΤΙΚΗ ΤΡΑΓΩΔΙΑΣ
•εξύμνηση ηρωϊκού ανθρώπου που συγκρούεται με Μοίρα, Ανάγκη,
θεία δικαιοσύνη
• τη- βρις-νέμεσις-τίσις-δίκη: ηθικό υπόβαθρο τραγωδίας
ἂ ὓ
( τη=θόλωμα νου, βρις=αλαζονική συμπεριφορά, νέμεσις=θεϊκή
ἂ ὓ
οργή, τίσις=θεϊκή τιμωρία, δίκη=επαναφορά τάξης με θρίαμβο
Δικαιοσύνης
•η τραγωδία θέτει βασικά προβλήματα της ανθρώπινης ύπαρξης
(πόλεμος, ειρήνη, δικαιοσύνη, φιλοπατρία)

8. Οι δραματικοί αγώνες
Στην Αθήνα γίνονταν στο θέατρο του Διονύσου, στη νότια
πλευρά της Ακρόπολης.
Παρουσίαση νέων έργων και βράβευση των καλύτερων ποιητών.
Διαγωνίζονταν τρεις ποιητές με μια τετραλογία (τρεις τραγωδίες
και ένα σατυρικό δράμα).
Υπεύθυνος της διοργάνωσης ο
επώνυμος άρχων. Επέλεγε
ποιητές και χορηγούς (εύπορους
πολίτες για χρηματοδότηση).

9. Έπαθλο νικητή: ένα στεφάνι κισσού για τον ποιητή και οικοδόμηση
μνημείου (χάλκινος τρίπους) για τους χορηγούς.
Διδασκαλίες : πλάκες στις οποίες χάραζαν τα ονόματα των
ποιητών , των χορηγών και των πρωταγωνιστών, τους τίτλους των
έργων και το αποτέλεσμα της κρίσης – φυλάσσονταν στο δημόσιο
αρχείο.
Κριτές: επιλέγονταν 10 με κλήρωση και έγραφαν την κρίση τους
σε πινακίδες που ρίχνονταν σε κάλπη. Ανασύρονταν πέντε από τις
οποίες προέκυπτε, ανάλογα με τις ψήφους, το τελικό αποτέλεσμα.

10. Μεγάλα ή εν άστει Διονύσια: μήνας Ελαφηβολιών (τέλη
Μαρ.-Απρ.), έξι μέρες, νέα δράματα
Μικρά ή κατ’ αγρούς Διονύσια: μήνας Ποσειδεών (τέλη Δεκ.-
Ιαν.), επαναλήψεις επιτυχημένων δραμάτων
Λήναια: μήνας Γαμηλιών (τέλη Ιαν.- Φεβ.), νέες τραγωδίες
και κωμωδίες
Ανθεστήρια: μήνας Ανθεστηριών (τέλη Φεβ.-Μαρ.)
Διονυσιακές εορτές με δραματικές
παραστάσεις (δραματικοί αγώνες)

11. ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΔΙΟΝΥΣΟΥ

12. ΑΡΧΑΙΟ ΘΕΑΤΡΟ ΕΠΙΔΑΥΡΟΥ

14. ΤΑ ΜΕΡΗ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ
(Κυρίως θέατρο ή κοίλον-ορχήστρα-σκηνή)
α) το κυρίως θέατρο ή κοίλον=χώρος όπου κάθονταν οι θεατές
ημικυκλικά
• εδώλια= καθίσματα θεατών χτισμένα αμφιθεατρικά
• κλίμακες (σκάλες)
• διαζώματα =2 μεγάλοι διάδρομοι που χώριζαν το κοίλον σε 3
ζώνες
• κερκίδες= τμήματα εδωλίων ανάμεσα στις κλίμακες
β) η ορχήστρα ( ρχέομαι-ο μαι=χορεύω) κυκλικό ή ημικυκλικό
ὀ ῦ
μέρος για το χορό, με τη θυμέλη, στο κέντρο.

15. ΤΑ ΜΕΡΗ ΤΟΥ ΑΡΧΑΙΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ
γ) η σκηνή =ξύλινη κατασκευή πίσω από την ορχήστρα με ειδικό
χώρο για τη σκηνογραφία και την αλλαγή ενδυμασίας των
υποκριτών.
• Πρόσοψη ανακτόρου ή ναού
• Πάροδοι=δυο διάδρομοι δεξιά και αριστερά της σκηνής
• δεξιά πάροδος-πρόσωπα που έρχονταν από πόλη ή λιμάνι
• αριστερή πάροδος-πρόσωπα που έρχονταν από αγρούς ή από
άλλη πόλη
• Πάροδος ονομαζόταν και το πρώτο τραγούδι του Χορού
καθώς έμπαινε στην ορχήστρα
• Λογε ον= υπερυψωμένο δάπεδο ανάμεσα στη σκηνή και την
ῖ
ορχήστρα-χώρος δράσης υποκριτών
• Θεολογε ον=υπερυψωμένη εξέδρα στη σκηνή για την
ῖ
εμφάνιση θεών

16. ΤΑ ΘΕΑΤΡΙΚΑ ΜΗΧΑΝΗΜΑΤΑ
Εκκύκλημα:τροχοφόρο
δάπεδο
όπου παρουσίαζαν
ομοιώματα νεκρών
γερανός ή αιώρημα:
ανυψωτική
μηχανή
για τον από μηχανής θεό
Βροντείο:
αναπαραγωγή
βροντής
Περίακτοι:
δύο ξύλινοι στύλοι
για αλλαγή σκηνικού

17. Οι συντελεστές
της παράστασης
Ποιητής: συγγραφέας, σκηνοθέτης,
χοροδιδάσκαλος, σκηνογράφος.
Υποκριτές (Ηθοποιοί): 3 Αθηναίοι πολίτες. Ο Θέσπις
εισήγαγε τον πρώτο, ο Αισχύλος τον δεύτερο και ο Σοφοκλής
τον τρίτο. Τα γυναικεία πρόσωπα υποδύονταν άνδρες που
φορούσαν μάσκες.
Χορός:
Κοινό: Αθηναίοι, μέτοικοι, ξένοι, γυναίκες. Ενεργητική συμμετοχή.
Θεωρικά : χρηματικό βοήθημα προς τους
άπορους για δωρεάν παρακολούθηση παραστάσεων.
12 μέλη την εποχή του Αισχύλου-15 την εποχή του
Σοφοκλή-αντιπροσώπευε την κοινή γνώμη-συνήθως γυναίκες
ή γέροντες. Είσοδος από τη δεξιά πάροδο.

18. Τα ‘ηδύσματα’ του λόγου –
τα στολίδια: ρυθμός,
αρμονία, μελωδία, όρχηση
Ο ρυθμός, η
μελωδία και η
αρμονία
κατανέμονται
στο έργο σε
συγκεκριμένα
σημεία Τα γεγονότα δεν είναι αντικείμενα
αφήγησης αλλά δράσης σε αντίθεση με τα
άλλα είδη του ποιητικού λόγου
Μέσα από τον έλεο προς
τον ήρωα και το φόβο
για τα παθήματά του, οι
θεατές οδηγούνται στην
κάθαρση, τη λύτρωση
και την ανακούφιση
Απομίμηση -
δημιουργική
αναπαράσταση
αξιόλογης πράξης με
ολοκληρωμένη υπόθεση
(με αρχή, μέση, τέλος)
Σημαντικής έκτασης
μέγεθος τέτοιο που δίνει
δυνατότητα πλήρους
εποπτείας στους θεατές
Ορισμός της τραγωδίας
(Αριστοτέλους Ποιητική)

19. Κατά ποσόν μέρη της τραγωδίας
(Αριστοτέλους Ποιητική)
Επικά-Διαλογικά (αφήγηση-διάλογος)
Πρόλογος: πρώτος λόγος του υποκριτή (μονόλογος ή/και διάλογος)-
εισάγει στην υπόθεση
Επεισόδια: πράξεις που αναφέρονται στη δράση των ηρώων-
διακόπτονται από τα στάσιμα-προωθούν την υπόθεση
Έξοδος: το τελευταίο μέρος που αρχίζει μετά το τελευταίο στάσιμο
Λυρικά-Χορικά (μουσική, όρχηση)
Πάροδος: άσμα Χορού κατά την πρώτη είσοδό του στην ορχήστρα
Στάσιμα: άσματα Χορού όταν πια είχε λάβει τη θέση του στην
ορχήστρα (στάσιν)
Κομμοί: θρηνητικά τραγούδια Χορού με έναν ή δύο υποκριτές
Μονωδίες: άσματα ενός υποκριτή
Διωδίες: άσματα δύο υποκριτών

20. Κατά ποιόν μέρη της τραγωδίας
(Αριστοτέλους Ποιητική)
Μύθος: η υπόθεση της τραγωδίας, το ‘σενάριο’ (προέλευση αρχικά
διονυσιακή και αργότερα κυρίως μυθολογική αλλά και ιστορική)
Ήθος: ο χαρακτήρας του ήρωα, ψυχικός κόσμος, συναισθήματα
Λέξη: τα εκφραστικά μέσα, η γλώσσα, το ύφος της τραγωδίας
Διάνοια: οι ιδέες, οι σκέψεις, τα επιχειρήματα των ηρώων
Μέλος: η μελωδία, η μουσική που συνόδευε το έργο
Όψη: τα σκηνικά και η σκευή (ενδυμασία, προσωπεία)

21. Τρεις μεγάλοι τραγικοί ποιητές
Αισχύλος (525-456 π.Χ)
Σοφοκλής (496-406 π.Χ)
Ευριπίδης (485-406 π.Χ)

22. Ευριπίδης
Γεννήθηκε στην Σαλαμίνα το 485 π.Χ. – πέθανε
στην Πέλλα της Μακεδονίας
92 έργα – Σώζονται 18 τραγωδίες, 1 σατυρ.δράμα
– 4 νίκες
Χαρακτηριστικά: «από σκηνής φιλόσοφος»: φιλοσοφικές
απόψεις των έργων του
Ασχολείται με ηθικά – πολιτικά προβλήματα του καιρού του.
Ανάλυση ανθρώπινων παθών, κριτική και αμφισβήτηση της
παράδοσης και των θεσμών. Κριτική στάση απέναντι στους
θεούς , αμφισβήτησε λαϊκές θρησκευτικές αντιλήψεις.
Ρεαλιστική απόδοση χαρακτήρων.

23. Καταδικάζει τον πόλεμο– ανυψώνει πρόσωπα από τα κατώτερα
κοινωνικά στρώματα
Θέματα των έργων του: η σύγκρουση του συναισθήματος και της
λογικής, η βία, τα ανθρώπινα πάθη, το παράλογο και η ματαιότητα
του πολέμου, ο παραγκωνισμός της γυναίκας.
Έργα : Άλκηστις , Μήδεια, Ιππόλυτος, Ηρακλείδαι, Εκάβη, Ικέτιδες,
Ηρακλής, Τρωάδες, Ανδρομάχη, Ηλέκτρα, Ελένη, Ιφιγένεια η εν
Ταύροις, Ίων, Φοίνισσαι, Ορέστης, Ιφιγένεια η εν Αυλίδι, Βάκχαι.

24. ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΗΣ ΤΡΑΓΩΔΙΑΣ
«ΕΛΕΝΗ»
• Η τραγωδία «Ελένη» διδάσκεται για πρώτη φορά το 412
π.Χ., όταν:
Οι Αθηναίοι βιώνουν τη φρίκη του μακροχρόνιου Πελ/νησιακού
πολέμου. Έχει προηγηθεί η καταστροφή του αθηναϊκού στόλου
στη Σικελία (413 π.Χ.).
• Οι σοφιστές έχουν συγκεντρωθεί στην Αθήνα. Με τη
διδασκαλία τους:
Αμφισβητούν τις πατροπαράδοτες αξίες. Ασκούν κριτική στις
αντιλήψεις για τους θεούς και τους μάντεις.
• Όταν διδάσκεται η «Ελένη»
Οι άνθρωποι ζουν την αναστάτωση του πολέμου, νιώθουν
ανασφαλείς εφόσον το δίκαιο δεν επικρατεί πάντα, δεν
εμπιστεύονται, δεν ελέγχουν τη μοίρα τους.