1. คําสมาส

2. • คําสมาส (อานวา สะ-หมาด)
คือคําที่เกิดจากคําบาลีและสันสกฤต
ตั้งแต ๒ คําขึ้นไปมารวมกันให
กลายเปนคําเดียว เพื่อใหมีคําซ้ําใน
ภาษาไทยมากขึน ้

3. คําสมาส แบงออกเปน ๒ ชนิดคือ
๑. คําสมาสที่ไมมีสนธิ
๒. คําสมาสที่มีสนธิ

4. คําสมาสที่ไมมีสนธิ
คําสมาส เกิดจากการนําคํามาเรียงตอกันโดย
ไมมีการเปลี่ยนแปลงคําแตอยางใดและคําที่
สมาสนั้น จะตองเปนคําบาลีกับ คําบาลี
สันสกฤตกับสันสกฤต หรือสันสกฤตกับบาลี
บาลีกับสันสกฤตจะใชภาษาอื่นเขามาปะปน
ไมได เชน

5. สันสกฤต กับ สันสกฤต
วีร + บุรุษ วีรบุรุษ
ศิลป + ศึกษา ศิลปศึกษา
เศวต + ฉัตร เศวตฉัตร
สันสกฤต กับ บาลี
เศรษฐ + กิจ เศรษฐกิจ
ไมตรี + จิต ไมตรีจิต
เทศ + บาล เทศบาล

6. บาลีกับบาลี
วาต + ภัย วาตภัย
ราช + การ ราชการ
อริย + สัจ อริยสัจ
บาลีกับสันสกฤต
เวช + กรรม เวชกรรม
จริย + ศึกษา จริยศึกษา
รัฐ + มนตรี รัฐมนตรี

7. หลักสังเกตคําสมาสที่ไมมีสนธิในภาษาไทย
คําสมาสเมื่อเวลาอานออกเสียงจะตองออกเสียงสระ
ตอเนื่องกัน คือถาพยางคทายของคําหนามีสระ อิ หรือ อุ กํากับให
อานออกเสียง อิ หรือ อุ ดวยเชน
รัฐ + บาล = รัฐบาล อานวา รัด - ถะ - บาน
โบราณ + คดี = โบราณคดี อานวา โบ - ราน - นะ- คะ- ดี
ประวัติ + ศาสตร = ประวัติศาสตร อานวา ประ - หวัด - ติ - สาด
อุบัติ + เหตุ = อุบัติเหตุ อานวา อุ - บัด - ติ - เหด
ธาตุ + เจดีย = ธาตุเจดีย อานวา ทา - ตุ - เจ - ดี

8. แตมีคําสมาสบางคําไมอานออกเสียงสระตอเนื่อง
เพราะอานตามความนิยมโดยมากเปนชื่อเฉพาะ
ชล + บุรี = ชลบุรี อานวา ชน - บุ - รี
สุพรรณ + บุรี = สุพรรณบุรี อานวา สุ- พัน- บุ - รี
ชาติ + นิยม = ชาตินิยม อานวา ชาด - นิ - ยม

9. คําสมาสจะไมประวิสรรชนียที่พยางคสุดทาย
ของคําหนา แมวาคํานั้นจะประวิสรรชนียเมื่อยังไม
สมาสก็ตาม เชน
ชีวะ + วิทยา = ชีววิทยา
ธุระ + กิจ = ธุรกิจ
ฯลฯ

10. คําสมาสจะไมมีเครืองหมายทัณฑฆาตกํากับอยูที่พยางค
่ 
สุดทายของคําหนา แมวาคํานั้นจะมีเครื่องหมายทัณฑฆาต
กํากับอยูเมื่อยังไมกตาม เชน
็
ทันต + กรรม = ทันตกรรม
สัตว + แพทย = สัตวแพทย
ฯลฯ

11. คําสมาสสวนมากเรียงคําหลักไวขางหลัง คําขยายไว
ขางหนา เวลาแปลความหมาย จะแปลจากขางหลังมา
ขางหนา เชน
ยุทธ(รบ) + ภูมิ (สนาม แผนดิน) = ยุทธภูมิ (สนามรบ) เปน
ตน

12. คําบาลีสันสกฤตที่มี “พระ” นําหนา
(พระ แผลงมาจาก วร แปลวา ยอด ประเสริฐ ดี )
จัดเปนคําสมาสดวย พึงสังเกตคําประเภทนี้โดยมาก
เปน คําราชาศัพท เชน พระบาท พระมัสสุ พระ
ขรรค พระธิดา พระมารดา พระบิดา พระเศียร พระ
กรรณ พระหัตถ พระอนุชา พระเชษฐา

13. แตมีคําราชาศัพทบางคํามีลักษณะคลายคําสมาสแตไมใช
คําสมาส เพราะไมใชคําในภาษาบาลีและสันสกฤต เชน พระ
อู พระแทน พระเจา เปนตน
นอกจากนี้ยังมีคําที่สังเกตไดชัดวาเปนคําสมาสไดแกคํา
ลงทายดวย ศึกษา , วิทยา , กรรม , ภาพ , ศิลป , ภัย ,
ศาสตร , การ , คดี , ธรรม , ภัณฑ , ลักษณ

14. ตัวอยางคําที่ไมใชคําสมาส
โรงเรียน เพราะ โรง เปนคําไทย เรียน เปนคําไทย
บายศรี เพราะ บาย เปนคํา เขมร ศรี เปนคํา
สันสกฤต
ผลไม เพราะ ผล เปนบาลี/สันฯ ไม เปนคํา ไทย
เทพเจา เพราะ เทพ เปนบาลี เจา เปนคําไทย
ราชวัง เพราะ ราช เปนคําบาลี/สันฯ วัง เปนคําไทย

15. คําสมาสที่มีสนธิ
คําสมาสที่มีสนธิ หมายถึง คําสมาสที่พยางคแรกของคํา
หลังเปนสระ และมีการกลมกลืนเสียงระหวางพยางค
หลังของคําแรกกับพยางคแรกของคําหลัง การ
กลมกลืนเสียงหรือการเชื่อมเสียงเชนนี้เราเรียกวา การ
สนธิ เพื่อใหคํานั้น มีเสียงสั้นเขาจะไดสะดวกในการ
ออกเสียงและถอยคําสละสลวย

16. ลักษณะคําสนธิมีสนธิ
คําที่นํามาสนธิจะตองเปนคําที่มาจากภาษาบาลีและ
สันสกฤต
สุข (บาลี) + อภิบาล (บาลี) = สุขาภิบาล
ศิลป (สันสกฤต) + อาชีพ (บาลี) = ศิลปาชีพ
คําที่นํามาสนธิกันอยางนอยจะตองมี ๒ คําอยางมากไม
จํากัด เชน
ประชา + อากร = ประชากร
เหตุ + อน + เอก + อรรถ = เหตวาเนกรรถ

17. เรียงลําดับกลับกับคําไทยทั่วไป คือเรียงตนศัพท
ไวหลัง ศัพทประกอบไวหนาเวลาแปล
ความหมายก็ตองจากศัพทหลังยอนไปขางหนา

อยางคําสมาส เชน
จุล (เล็ก,นอย) + อินทรีย (รางกายและจิตใจ) =
จุลินทรีย ( สิงมีชวิตขนาดเล็กมาก ) เปนตน
่ ี

18. คําที่นํามาสนธิกันตองมี สระ หลัง สระหลัง
สระหนา คือ สระที่อยูสุดทายคําหนาหรือเรียกวา
พยางคทาย
ของคําหนา เชน
มหา ไดแก สระ อา ที่ตัว ห
พุทธ ไดแก สระ อะ ที่ตัว ธ
มติ ไดแก สระ อิ ที่ตัว ต

19. สระหลัง คือ สระที่เปนพยางคหนาของคําหลัง สระ
หลังนี้จะตองเปนสระลวนๆไมมีพยัญชนะประสม
อยู เชน
อาภรณ ไดแก สระ อา
อุบาย ไดแก สระ อุ เปนตน

20. ถาเปนสระสนธิพยางคหนาของคํา
หลังหรือเรียกวาสระหลัง จะตองเปน
สระ คือขึ้นตนดวยตัว อ เชน
อภิรมณ อินทร อาคม เปนตน

21. ชนิดของคําสนธิ มี ๓ ชนิด คือ
๑. สระสนธิ
๒. พยัญชนะสนธิ
๓. นฤคหิตสนธิ

22. ตัวอยางคําสนธิ
เทพเจา เทพบุตร เทพไท พระแทน
พระขนง พระมารดา พลากร พลศึกษา
พลานามัย ธรรมมาสน ธรรมศาสตร ธรรมนุภาพ
อิสรภาพ อนาทร สารคดี ราชสํานัก
มหรรณพ มหาบุรุษ สังกร