1. ระบบนิเวศ ( ecosystem ) ครูนุชนารถ เมืองกรุง

2. ระบบนิเวศ ( ecosystem ) หมายถึง ความสัมพันธ์ของสิ่งมีชีวิตในแหล่งที่อยู่อาศัย ณ ที่ใดที่หนึ่ง ความสัมพันธ์มี 2 ลักษณะ คือ ความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งมีชีวิตกับสิ่งไม่มีชีวิตและระหว่างสิ่งมีชีวิตกับสิ่งมีชีวิตด้วยกันเองโดยมีการถ่ายทอดพลังงานและสารอาหารในบริเวณนั้นๆสู่สิ่งแวดล้อม

3. ประชากร ( Population) หมายถึง สิ่งมีชีวิตทั้งหมดที่เป็นชนิดเดียวกัน อาศัยอยู่ในแหล่งที่อยู่เดียวกัน ณ ช่วงเวลาใดเวลาหนึ่ง กลุ่มสิ่งมีชีวิต ( Community) หมายถึง สิ่งมีชีวิตต่างๆ หลายชนิด มาอาศัยอยู่รวมกันในบริเวณใดบริเวณหนึ่ง โดยสิ่งมีชีวิตนั้นๆ มีความสัมพันธ์กัน โดยตรงหรือโดยทางอ้อม โลกของสิ่งมีชีวิต ( Biosphere) หมายถึง ระบบนิเวศหลายๆ ระบบนิเวศมารวมกัน

4. แหล่งที่อยู่ ( Habitat) หมายถึง บริเวณ เป็นแหล่งของสิ่งมีชีวิต เช่น บ้าน สระน้ำ ลำไส้เล็ก ดิน น้ำ ต้นไม้ สิ่งแวดล้อม ( Environment) หมายถึง 1. สิ่งที่มีผลต่อการดำรงชีวิตของสิ่งมีชีวิต ทำให้สิ่งมีชีวิตเจริญเติบโตหรือ ดำรงชีวิตได้ดีหรือไม่ 2. สิ่งที่อยู่รอบๆ ตัวเรา ทั้งที่มีชีวิตและไม่มีชีวิต

5. 1. ส่วนประกอบที่ไม่มีชีวิต ( abiotic component ) - อนินทรียสาร ได้แก่ ไนโตรเจน คาร์บอนไดออกไซด์ - อินทรียสาร ได้แก่ คาร์โบไฮเดรต โปรตีน ไขมัน - สภาพแวดล้อมทางกายภาพ ได้แก่ อุณหภูมิ แสง pH ความเค็มความชื้น โครงสร้างของระบบนิเวศ

6. 2. ส่วนประกอบที่มีชีวิต ( biotic component) - ผู้ผลิต ( producer) - ผู้บริโภค ( consumer) กินพืช ( herbivore) เช่น วัว ควาย กินสัตว์ ( carnivore) เช่น เสือ สุนัข กินซากพืชซากสัตว์ ( Scavenger) เช่น นกแร้ง ไส้เดือนดิน กินทั้งพืช และสัตว์ ( omnivore) เช่น มนุษย์ - ผู้ย่อยสลาย ( decompser)

7. ระบบนิเวศแบ่งออกเป็น 4 ชนิด 1. ระบบนิเวศแหล่งน้ำจืด ( Fresh water ecosystem ) 2. ระบบนิเวศทางทะเล (Marine ecosystem) 3. ระบบนิเวศป่าชายเลน (Mangrove forest ecosystem) 4. ระบบนิเวศป่าไม้ (Forest ecosystem)

8. 1. ระบบนิเวศแหล่งน้ำจืด ความสำคัญ - เป็นแหล่งอาศัยของสัตว์น้ำ และพืชน้ำ - เป็นแหล่งอาหารที่สำคัญของมนุษย์และสัตว์ต่างๆ - เป็นแหล่งที่ให้น้ำในการอุปโภค บริโภค และทำการเกษตร

9. 1.2 ตัวอย่างสิ่งมีชีวิตในแหล่งน้ำจืด - พืช เช่น จอก สาหร่าย แหน - สัตว์ เช่น หอย ปลาต่างๆ กุ้ง ระบบนิเวศแหล่งน้ำจืด มี 2 ระบบ คือ ก . ชุมชนในแหล่งน้ำนิ่ง เช่น หนอง สระน้ำ ข . ชุมชนในแหล่งน้ำไหล เช่น แม่น้ำ กว๊าน คลอง

10. 2. ระบบนิเวศทางทะเล ความสำคัญ - เป็นแหล่งทรัพยากรธรรมชาติที่ใหญ่ที่สุด สิ่งมีชีวิตในทะเล - แพลงก์ตอน สาหร่าย ปลาต่างๆ เต่า หมึก ปลาวาฬ ปลาโลมาฟองน้ำ ปะการัง ฯลฯ

11. ระบบนิเวศในทะเลมี 3 ชุมนุม - ชุมชนหาดทราย - ชุมชนหาดหิน - ชุมชนแนวปะการัง

12. 3. ระบบนิเวศป่าชายเลน ความสำคัญ - เป็นแหล่งอาศัยและขยายพันธุ์สัตว์น้ำ - เป็นแหล่งพันธุ์ไม้ต่างๆ - เป็นแหล่งอาหารที่อุดมสมบูรณ์ - เป็นฉากกำบังลม ป้องกันการชะล้างที่รุนแรงที่เกิดจากลมมรสุม

13. สิ่งมีชีวิตที่อาศัยตามชายฝั่งป่าชายเลน พืช ได้แก่ โกงกาง แสมดำ ตีนเป็ดทะเล ลำพู สัตว์ที่อยู่ตามรากพืช เช่น ปู หอยต่างๆ ปลาตีน ปูเสฉวน ปูแสม ก้ามดาบ ได้แก่ ไส้เดือนทะเล หอยฝาเดียว

14. ความสำคัญ - แหล่งรวมพันธุ์ไม้และสัตว์ป่าต่างๆ - ช่วยกำบังลมพายุ - แหล่งต้นน้ำลำธาร ทำให้ฝนตกตามฤดูกาล - ช่วยควบคุมอุณหภูมิบนโลก - ช่วยรักษาความชุ่มชื้นของผิวดิน 4. ระบบนิเวศป่าไม้

15. 1. ป่าไม่ผลัดใบ ป่าพรุ ( Freshwater swamp forest) พบตามที่ลุ่มในภาคใต้ เป็นป่าที่มีน้ำจืดขังอยู่ตลอดปี และน้ำมีความเป็นกรดสูง ลักษณะของป่าแน่นทึบ พันธุ์ไม้ส่วนใหญ่เป็นไม้ขนาดเล็ก เช่น หวาย หมากแดง ป่าพรุที่มีความสมบูรณ์มากที่สุดคือ พรุโต๊ะแดง จ . นราธิวาส

16. ป่าสนเขา ( Coniferous Forest Biomes) พบในภาคเหนือ ภาคกลาง ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เป็นป่าเขียวตลอดปี ประกอบด้วยพืชพรรณพวกที่มีใบเรียวเล็ก เรียวยาว ไม่มีการผลัดใบ เช่น สนสองใบ สนสามใบ

17. ป่าดิบชื้น ( Tropical Rain Forest Biomes) พบมากทางภาคใต้เป็นป่าที่มีฝนตกตลอดปี มีอุณหภูมิและความชื้นพอเหมาะต่อการเจริญเติบโตของพืช พันธุ์ไม้ที่พบ ได้แก่ ไม้ยาง ไม้ตะเคียน บริเวณพื้นดินเป็นพวกเฟิร์น หวาย ไม้ไผ่และเถาวัลย์

18. ป่าดิบแล้ง ( dry evergreen forest) พบในบริเวณที่ราบและหุบเขาทั่วไป อยู่สูงจากระดับน้ำทะเล 100-500 เมตร ฝนตกน้อยกว่าป่าดิบชื้น มีพรรณไม้หลัก เช่น ยางนา พะยอม สัตตบรรณ มะค่า พลอง ผิวดิน พวกปาล์ม หวาย ขิง ข่า

19. ป่าดิบเขา ( hill evergreen ) พบทางภาคเหนือเป็นป่าที่อยู่สูงจากระดับน้ำทะเลตั้งแต่ 1,000 เมตรขึ้นไป ฝนตกมากใกล้เคียงกับป่าดิบแล้ง มีพรรณไม้หลักเฉพาะที่ เช่น นางพญาเสือโคร่ง สนสามพันปี สนแผง กุหลาบป่า มีไลเคน มอส และตะไคร่น้ำเกาะอยู่ พืชชั้นล่างเป็นกูด เฟิร์น และไผ่

20. ป่าชายเลน ( mangrove forest) เป็นป่าตามชายฝั่งที่น้ำทะเลท่วมถึง มีพืชพรรณน้อยชนิด พรรณไม้หลัก คือ โกงกางใบเล็ก และโกงกางใบใหญ่ แสม ฝาด ลำพู

21. 2. ป่าผลัดใบ ป่าเบญจพรรณ ( mixed deciduous forest) พบทั่วประเทศตามที่ราบและเนินเขา ฝนตกไม่มากนัก มีฤดูแล้งยาวนาน พรรณไม้ที่พบมีวงปีเด่นชัด ที่พบมาก ได้แก่ สัก แดง ประดู่ มะค่าโมง พยุง ชิงชัน พี้จั่น ฯลฯ พืชชั้นล่าง คือ ไผ่หลายชนิด

22. ป่าเต็ง - รัง ( dry deciduous dipterocarp forest) พบทั่วไปเช่นเดียวกับป่าเบญจพรรณ แต่แห้งแล้งกว่าเนื่องจากดินอุ้มน้ำน้อย พรรณไม้มักทนแล้ง และทนไฟ เช่น เต็ง รัง เหียง พลวง กราด มะขามป้อม มะกอก ผักหวาน พืชชั้นล่างเป็นหญ้า ไผ่เพ็ก ปรง กระเจียว เปราะ

23. ความสัมพันธ์ระหว่างสภาวะแวดล้อมทางกายภาพกับสิ่งมีชีวิต 1. แสง (light) 2. อุณหภูมิ ( Temperature) 3. ก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ และก๊าซออกซิเจน 4. แร่ธาตุต่าง ๆ ( Biogenic salt ) 5. ความชื้น 6. กระแสน้ำและกระแสลม

24. ปัจจัยทางชีวภาพ 1. ผู้ผลิต ( Producer) 2. ผู้บริโภค ( Cunsumer) 3. ผู้ย่อยสลาย ( decompser)

25. ห่วงโซ่อาหาร ( Food chain)

26. สายใยอาหาร ( Food web)

27. การถ่ายทอดพลังงาน ในห่วงโซ่อาหาร แบ่งได้ 3 ประเภท 1. พีรามิดจำนวนของสิ่งมีชีวิต ( pyramid of number)

28. 2. พีรามิดมวลของสิ่งมีชีวิต ( pyramid of mass)

29. 3. พีรามิดพลังงาน ( pyramid of energy)

30. ความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งมีชีวิตต่างชนิดในระบบนิเวศเดียวกัน (Interspecific interaction) แบ่งเป็น 3 รูปแบบ คือ 1) แบบพึ่งพาอาศัยกัน (Symbiosis : +, + , +, 0) 2) แบบปฏิปักษ์ต่อกัน ( Antagonism : +, - , - , -) 3) แบบเป็นกลางต่อกัน ( Neutralism : 0 , 0)

31. 1. แบบพึ่งพาอาศัยกัน (Symbiosis) 1.1 ภาวะพึ่งพา ( Mutualism : +,+) - โพรโทซัวในลำไส้ปลวก - แบคทีเรียในลำไส้ใหญ่ของมนุษย์ แบคทีเรียในปมรากพืชตระกูลถั่ว ไฮดรากับสาหร่ายสีเขียว

32. ไรโซเบียมกับปมรากถั่ว

33. 1.2 ภาวะใด้ประโยชน์ร่วมกัน ( Protocooperation : + ,+ ) - แมลงกับดอกไม้ - ปูเสฉวนกับดอกไม้ทะเล - นกเอี้ยงกับควาย ม้าลายกับนกกระจอกเทศ มดดำกับเพลี้ย นกกับจระเข้ ตัวกะปิกับมดแดง

34. 1.3 ภาวะอิงอาศัยหรือภาวะเกื้อกูล ( Commensalism : + , 0 - ปลาฉลามกับเหาฉลาม - พืชอิงอาศัย ( epiphyte) บนต้นไม้ใหญ่ - นก ต่อ แตน ผึ้ง ทำรังบนต้นไม้

35. เหาฉลามเกาะไปกับร่างกายของฉลามเพื่อกินเศษอาหาร ภาพจาก www.geology.wmich.edu/ kominz/otln16.htm

36. กล้วยไม้ เถาวัลย์ อาศัยบนต้นไม้ใหญ่ พวกมันไม่ได้ดูดอาหารจากต้นไม้ แต่อาศัยความสูงของต้นไม้เพื่อให้ได้รับแสงแดดเท่านั้น ภาพจาก http :// www . thungyai . org / thai / resources / orchid . htm

37. เถาวัลย์ อาศัยบนต้นไม้ใหญ่ พวกมันไม่ได้ดูดอาหารจากต้นไม้ แต่อาศัยความสูงของต้นไม้เพื่อให้ได้รับแสงแดดเท่านั้น ภาพจาก http :// lannaworld.com

38. ชายผ้าสีดา อาศัยบนต้นไม้ใหญ่ พวกมันไม่ได้ดูดอาหารจากต้นไม้ แต่อาศัยความสูงของต้นไม้เพื่อให้ได้รับแสงแดดเท่านั้น ภาพจาก http :// lannaworld.com

39. แมลง และ งูเขียวปากจิ้งจก อาศัยต้นไม้ในการหลบภัย ภาพจาก www.hamanan.com/ macro/index2.html

40. แมลงใช้ต้นไม้เป็นที่อยู่อาศัย และทำกิจกรรมต่างๆ ภาพจาก http :// photo.sanyo.co.th / data / media

41. นก อาศัยต้นไม้ทำรัง นกได้รับประโยชน์ ต้นไม้ ไม่ได้ไม่เสียประโยชน์ ภาพจาก http :// www . trekkingthai . com / cgibin / webboard / generate http :// www . thai.to / bird / mages / 48

42. ภาพจาก http :// www . trekkingthai . com / cgibin / webboard / generate .

43. สัตว์ขนาดเล็กหลบซ่อน เช่น ปลา กุ้ง ใช้ดอกไม้ทะเลเป็นที่หลบภัย ภาพจาก http :// www . botany . uwc . ac . za / sci_ed / grade10 / ecology / symbiosis / commen . htm http :// www . nearctica . com / ecology / pops / commens . htm

44. หมึกอาศัยร่วมกับดาวทะเล โดยอาศัยกินเศษอาหารจากดาวทะเล หมึกได้รับประโยชน์ ดาวทะเลไม่ได้ไม่เสียประโยชน์ ภาพจาก http :// www . il.mahidol.ac.th ( 30 April 2006 )

45. หอยใช้ต้นไม้เป็นที่อยู่อาศัย โดยไม่ทำอันตรายต้นไม้ ภาพจาก http :// www . botany . uwc . ac . za / sci_ed / grade10 / ecology / symbiosis / commen . htm

46. 2. แบบปฏิปักษ์ต่อกัน ( Antagonism : +, - , - , -) 2.1 ภาวะปรสิต ( Parasitism : + , -) ผู้ถูกอาศัย ( host) - แบ่งเป็นปรสิตภายใน (endoparasite) พยาธิ และปรสิตภายนอก ( ectoparasite) เห็บ เหา ไร หมัด

47. การใช้สัญลักษณ์แทนความสัมพันธ์ คือ + / - โดย ตัวให้อาศัย : Host ปรสิต : Parasite ถ้าอยู่ร่วมกัน - + ถ้าแยกกัน 0 -

48. แบ่งตามแหล่งที่อยู่ แบ่งออกเป็น 2 ชนิด ปรสิตภายใน คือ ปรสิตที่อาศัย และเกาะกินอยู่ภายในร่างกายของผู้ถูกอาศัย เช่น พยาธิตัวตืด พยาธิใบไม้ตับ

49. รวมถึงพวกจุลินทรีย์ที่เป็นปรสิตภายใน เช่น ไวรัส แบคทีเรีย โดยเฉพาะไวรัสจะมีคุณสมบัติสำคัญของการเป็นสิ่งมีชีวิต คือ สืบพันธุ์ได้ก็ต่อเมื่อเป็นปรสิตอยู่ภายในเซลล์ของผู้ถูกอาศัยเท่านั้น แบคทีเรียที่ทำให้เกิดโรคผิวหนังในแมว

50. 2. ปรสิตภายนอก คือ ปรสิตที่อาศัยและเกาะกินอยู่ภายนอกร่างกายของผู้ถูกอาศัย เช่น เหา หมัด ไรไก่ ซึ่งเป็นปรสิตของสัตว์ หมัด เห็บ เหา

51. เพลี้ยหอย เพลี้ยอ่อน เพลี้ยแป้ง และเพลี้ยจักจั่น ซึ่งดูดกินน้ำเลี้ยงจากพืชจึงเป็นปรสิตของพืช

52. กาฝาก เป็นพืชปรสิตที่มีใบสีเขียวได้รับสารอาหารและน้ำจากพืชผู้ถูกอาศัยและสังเคราะห์แสงได้

53. ต้นฝอยทอง เป็นพืชปรสิตที่มีลักษณะเป็นเส้นสีเหลืองคล้ายฝอยทองไม่มีส่วนสีเขียว จึงสังเคราะห์แสงไม่ได้ ฝอยทองจะใช้อวัยวะสำหรับดูดซึมอาหาร แทงทะลุเข้าไปในเนื้อเยื่อพืชอื่นที่เป็นผู้ถูกอาศัย

54. 2.2 ภาวะล่าเหยื่อ ( Predation : + , -) ผู้ล่า (predator) ฝ่ายที่ถูกล่า เรียกว่า เหยื่อ ( prey) เช่น สิงโตกับกระต่าย

55. 2.3 ภาวะแข่งขัน ( Competition : - ,-) หมายถึง การอยู่ร่วมกันของสิ่งมีชีวิตที่มีการแย่งปัจจัยในการดำรงชีพเหมือนกันจึงทำให้เสียประโยชน์ทั้งสองฝ่าย เช่น เสือ , สิงโต

56. 2.4 ภาวะหลั่งสารยับยั้งการเจริญ ( Antibiosis : 0 , -) หมายถึง การอยู่ร่วมกันของสิ่งมีชีวิตที่ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งหลั่งสารมายับยั้งการเจริญของแบคทีเรีย สาหร่ายสีเขียวแกมน้ำเงิน บางชนิดหลั่งสารพิษ เรียกว่า hydroxylamine ทำให้สัตว์น้ำในบริเวณนั้นได้รับอันตราย เช่น ต้นไม้ใหญ่บังแสงต้นไม้เล็ก ทำให้ต้นไม้เล็กไม่เจริญ ต้นไม้ใหญ่ไม่ได้รับ และไม่เสียประโยชน์

57. 3) แบบเป็นกลางต่อกัน ( Neutralism : 0 , 0) - แมงมุมกับกระต่ายอาศัยอยู่ในทุ่งหญ้า - กบกับไส้เดือนดินอาศัยอยู่ในทุ่งนา

58. เป็นความสัมพันธ์ในการดำรงชีวิตของสิ่งมีชีวิตที่ทั้งสองฝ่ายไม่มีผลใดๆต่อกันเลย ลักษณะของภาวะ Neutralism สิ่งมีชีวิตที่ 1 สิ่งมีชีวิตที่ 2 ถ้าอยู่ร่วมกัน 0 0 ถ้าแยกกัน 0 0

59. ส่าหร่ายสีเขียว กับ รา

60. วัฎจักรคาร์บอน

61. วัฎจักรไนโตรเจน

62. วัฎจักรฟอสฟอรัส

63. วัฎจักรกำมะถัน

64. การเปลี่ยนแปลงแทนที่ของระบบนิเวศ การเปลี่ยนแปลงแทนที่แบบปฐมภูมิ ( primary succession ) - เป็นการเปลี่ยนแปลงแทนที่ที่เริ่มจากบริเวณที่ปราศจากสิ่งมีชีวิตมาก่อน การเกิดแทนที่บนก้อนหินที่ว่างเปล่า ก้อนหิน มอส ไลเคน หญ้า วัชพืช ไม้ล้มลุก ไม้พุ่ม สังคมสมบูรณ์

65. การเปลี่ยนแปลงแทนที่แบบปฐมภูมิในสระน้ำ

66. 2. การเปลี่ยนแปลงแทนที่แบบทุติยภูมิ ( secondary succession ) เป็นการเกิดแทนที่ที่เกิดจากกลุ่มสิ่งมีชีวิตเดิมถูกทำลายไป มีสิ่งมีชีวิตบางชนิดและสารอินทรีย์ที่สิ่งมีชีวิตต้องการเหลืออยู่ เช่น การเปลี่ยนแปลงแทนที่ในบริเวณที่ถูกไฟไหม้ บริเวณที่เคยหักร้างถางพงหรือทำไร่แล้วปล่อยให้รกร้างภายหลัง ป่าที่ถูกโค่น

67. การเปลี่ยนแปลงแทนที่แบบทุติยภูมิในพื้นที่ที่เคยทำไร่ข้าวโพด

68. แบบฝึกหัด 1 . แก๊สคาร์บอนไดออกไซด์ในบรรยากาศเกิดขึ้นจากกระบวนการใดบ้าง จงยกตัวอย่าง 2. แก๊สที่พบมากที่สุดในบรรยากาศของโลก 3. เพราะเหตุใดฟอสฟอรัสจึงเป็นธาตุที่จำเป็นสำหรับเซลล์ทุกชนิด 4. ธาตุกำมะถันที่เป็นองค์ประกอบของกรดอะมิโนใดบ้าง 5. ลักษณะของการเปลี่ยนแปลงแทนที่ของสิ่งมีชีวิตมีกี่ลักษณะอะไรบ้าง 6. หลังจากเกิดเหตุการณ์ไฟไหม้จะเกิดสิ่งมีชีวิตขึ้นได้อีกหรือไม่และการเปลี่ยนแปลงนั้นเป็นการเปลี่ยนแปลงลักษณะใด 7. จงยกตัวอย่างการเปลี่ยนแปลงแทนที่แบบปฐมภูมิ มา 2 ตัวอย่าง

69. การเปลี่ยนแปลงแทนที่ของสิ่งมีชีวิต อายุ ( ปี ) ชนิดของพืช 0-1 วัชพืช 1-2 ต้นหญ้า 3-20 ไม้พุ่ม 25-100 ไม้เนื้ออ่อน 150 + ไม้เนื้อแข็ง