ไบโอม (biomes) หรือชีวนิเวศ หมายถึงระบบนิเวศใดก็ตามที่มีองค์ประกอบของปัจจัยทางกายภาพ เช่น อุณหภูมิและความชื้น และปัจจัยทางชีวภาพ เช่น พืชและสัตว์ที่คล้ายคลึงกันกระจายอยู่ในเขตภูมิศาสตร์ต่างๆกัน เช่น ไบโอมทะเลทรายพบได้ที่ทวีปออสเตรเลีย ทวีปแอฟริกา และทวีปเอเชีย ไบโอมทรุนดาพบได้ที่ทวีปอเมริกาเหนือ ยุโรป และเอเชีย นอกจากนี้พบว่าสิ่งมีชีวิตที่อาศัยอยู่ในไบโอมต่างๆนี้ต้องมีการปรับตัวให้เข้ากับปัจจัยทางกายภาพในแต่ละเขตภูมิศาสตร์นั้นๆด้วย ไบโอมมีทั้งไบโอมบนบกและไบโอมในน้ำ โดยแพร่กระจายอยู่ตามเขตภูมิศาสตร์ต่างๆในโลกนี้

1. ชีวิตกับสิ่งแวดล้อม
สอนโดย..ครูกฤติยา จงรักษ์

6. ระบบนิเวศ หมายถึง ความสัมพันธ์ระหว่างสิ่งมีชีวิตกับสิ่งแวดล้อม (มีชีวิตและไม่มี
ชีวิต)
เซลล์ → เนื้อเยื่อ → อวัยวะ → ระบบอวัยวะ → สิ่งมีชีวิต
สิ่งมีชีวิต → ประชากร → กลุ่มสิ่งมีชีวิต → ระบบนิเวศ → โลกของ
สิ่งมีชีวิต
Organism Population Community Ecosystem Bioshere
มีองค์ประกอบที่สาคัญ 2 ส่วนสัมพันธ์กัน คือ
 องค์ประกอบทางกายภาพ (ไม่มีชีวิต) Abiotic Factor
เช่น แสง ดิน แร่ธาตุ น้า ความชื้น อุณหภูมิ ลม ลักษณะของสิงมีชีวิต
การแพร่กระจาย พฤติกรรม และจานวนของสิ่งมีชีวิต
 องค์ประกอบทางชีวภาพ (มีชีวิต) Biotic Factor
ได้แก่ คน พืช มอส เห็ด รา ผู้ผลิต ผู้บริโภค ผู้ย่อยสลายอินทรียสาร
ชีวิตกับสิ่งแวดล้อม

8. ไบโอม ( Biomes ) หรือชีวนิเวศ หมายถึง ระบบนิเวศย่อยๆ
หลายระบบ ที่มีองค์ประกอบของปัจจัยทางกายภาพและชีวภาพที่
คล้ายคลึงกันเป็ นบริเวณกว้างขวาง กระจายอยู่ในเขตภูมิศาสตร์ต่าง ๆ
กัน
@@@ สิ่งมีชีวิตที่อาศัยอยู่ในไบโอมนั้น ๆ จะต้องปรับตัวให้เข้ากับปัจจัย
ทางกายภาพในแต่ละเขตภูมิศาสตร์นั้น ๆ ด้วย
ชีวิตกับสิ่งแวดล้อม

11. 1. ไบโอมบนบก * ใช้เกณฑ์ปริมาณน้าฝนและอุณหภูมิเป็ นตัวกาหนด
- ไบโอมป่ าดิบชื้น ไบโอมป่ าผลัดใบในเขตอบอุ่น
- ไบโอมทุ่งหญ้าเขตอบอุ่น ไบโอมสะวันนา
- ไบโอมทุนดรา ไบโอมทะเลทราย
- ไบโอมป่ าสน
2. ไบโอมในน้า แบ่งเป็ น 2 ประเภท คือ
ไบโอมแหล่งน้าจืด ไบโอมแหล่งน้าเค็ม
- แม่น้า - เขตน้าขึ้นน้าลง
- ทะเลและมหาสมุทร - แหล่งน้ากร่อย (ป่ าชายเลน)
- แนวปะการัง - ทะเลสาบ
ชีวิตกับสิ่งแวดล้อม

12. ไบโอมบนบก
(Terrestial biomes)

13. ไบโอมในน้า
(Aquatic biomes)

14. 1. ไบโอมป่ าดิบชื้น ( Tropical rain forest )
- พบบริเวณใกล้เขตเส้นศูนย์สูตรของโลกในทวีปอเมริกากลาง อเมริกาใต้
แอฟริกาใต้ หมู่เกาะแปซิฟิก แอฟริกา เอเชียใต้
- ลักษณะภูมิอากาศ ร้อนและชื้น อุณหภูมิโดยเฉลี่ยมากกว่า 17°C
- มีฝนตกตลอดปี ปริมาณน้าฝน 200 – 400 ซม./ปี
- พบพืชและสัตว์หลากหลายนับพันสปี ชีส์ (High biodiversity)
- อุดมสมบูรณ์มาก มีต้นไม่ขนาดใหญ่ไม่ผลัดใบ
- มีไม้เลื้อย พวกหวายและอิปิ ไฟต์ (Epiphyte) พืชล้มลุกและเฟิร์น
ไบโอมบนบก ( Terrestrial Biomes )

15. ไบโอมป่ าดิบชื้น ( Tropical rain forest )
 ป่าดงดิบแล้ง (dry evergreen forest)
 ป่าดงดิบเขา (hill evergreen forest)
 ป่าเมฆคลุม (cloud forest)
 ป่าเบญจพรรณ (mixed deciduous forest)
forest)
 ป่าชายเลน (mangrove forest) เป็นต้น
 ชื่อเสียงรู้จักกันดีเมื่อพูดถึงป่าเขตร้อนชื้น
นั้นก็คือป่ าฝนเขตร้อนชื้น (tropical rain
rain forest) หรือป่ าดิบชื้นนั่นเอง
รากพอน (buttress root)

16. 2. ไบโอมป่ าผลัดใบในเขตอบอุ่น ( Temperate deciduous forest )
 พบบริเวณทวีปอเมริกาเหนือ, จีน และประเทศไทย
 มีปริมาณน้าฝนระหว่าง 75 ถึง 200 ซม.
 มีความชื้นเพียงพอที่จะทาให้ต้นไม้ขนาดใหญ่โตได้
 อากาศเย็นมีอุณหภูมิต่ากว่าจุดเยือกแข็งในฤดูหนาวแต่มักจะไม่ต่ากว่า 12°C
 ต้นไม้จะผลัดใบก่อนถึงฤดูหนาว และจะผลิใบเมื่อผ่านฤดูหนาวไปแล้ว
 พืชเด่น ไม้ล้มลุก ไม้พุ่ม
 พืชเด่นที่พบ : ไม้พุ่ม ,พืชล้มลุก ,ไม้ต้น
 สัตว์ที่พบ : กวาง ,สุนัขจิ้งจอก
ไบโอมบนบก ( Terrestrial Biomes )

17. ในอเมริกาก็อาจพบเฉพาะต้นโอ๊ค (oak) ฮิกกอรี่ (hickory) และเมเปิ ล
(maple) เป็ นไม้เด่น

18. 3. ป่ าสน ( Coniferous forest )
 ป่ าสน(coniferous forest) ป่ าไทกา ( Taiga ) หรือป่ าบอเรียล( Boreal )
 ต้นไม้เขียวชอุ่มตลอดปี ใบแบบนี้ค่อนข้างแข็งและมีอายุยืนอยู่ได้ 3 ถึง 5 ปี
ก่อนที่จะร่วงหล่น และมีใบใหม่ขึ้นมาแทน
 พบทางตอนใต้ของแคนาดา จีน ฟินแลนด์ ทางตอนเหนือทวีปอเมริกาเหนือ ทวีป
ยุโรป
 ฤดูหนาวยาวนานมีหิมะ อากาศแห้ง และเย็น
 พืชเด่น สน ไพน์ ( Pine ) เฟอ ( Fir ) สพรูซ ( Spruce) แฮมลอค ( Hemlock )
 เช่นบนภูเรือ (ภูกระดึง มักพบ สนสองใบ สนสามใบเป็ นต้น)
ไบโอมบนบก ( Terrestrial Biomes )

19. Spruce Fir Pine
สนสองใบ สนสามใบ

20. **พบตามภูเขาสูง แถบภาคเหนือ ภาคกลางและภาคอีสาน
**ดินขาดความอุดมสมบูรณ์ สัตว์ที่พบได้แก่ แมวป่ า หมาป่ า ชะมด เม่น กระรอก
นก

22. 4. ทุ่งหญ้าเขตอบอุ่น ( Temperate grassland )
 ปริมาณน้าฝน 25 – 50 ซม./ปี
 มักมีฝนตกในช่วงฤดูร้อน และแห้งแล้งในฤดูหนาว
 ทุ่งหญ้าเขตอบอุ่นนี้เหมาะสาหรับการทากสิกรและปศุสัตว์ เพราะดินมีความ
อุดมสมบูรณ์สูงมีหญ้านานาชนิดขึ้นอยู่ ส่วนใหญ่พบมีการทาเกษตรกรรม
ควบคู่ในพื้นที่นี่ด้วย
 ทวีปอเมริกาเหนือ รัสเซีย เรียกว่า แพรรี่ ( prairie ) ในเขตยูเรเชีย เรียก
สเต็ปป์ (steppe) และในทวีปอเมริกาใต้เรียก แพมพา (pampa)
 พืชที่พบ ไม้พุ่มที่มีหนาม มีไม้ต้นทนแล้ง และทนไฟป่ า
 เช่น พวกกระถิน (acacia)
 สัตว์ที่พบ เช่น ช้าง ม้าลาย สิงโต หมีโคลา จิงโจ้ และนกอีมู
ไบโอมบนบก ( Terrestrial Biomes )

24. 5. สะวันนา (Savanna)
พบได้ในทวีปแอฟริกาและพบบ้างทางตะวันออกเฉียงใต้ของทวีป เอเชีย
ออสเตรเลีย อเมริกาใต้
อากาศร้อนยาวนาน
พืชที่ขึ้นส่วนใหญ่เป็นหญ้าและมีต้นไม้กระจายเป็นหย่อม ๆ
ในฤดูร้อนมักเกิดไฟป่า
พืชที่ขึ้นมักทนต่อไฟป่าและความแห้งแล้งได้ดี
อัตราการหมุนเวียนแร่ธาตุสารอาหารในบริเวณนี้ค่อนข้างต่า
สัตว์กีบ (hoofed mammals) มากกว่าไบโอมแบบอื่นๆ เช่น วิลเดอบีส
(wilderbeast) ม้าลาย (zebra) กวางอิมพาลา (impala) ทอมสันกาเซล (gazelle)
ไบโอมบนบก ( Terrestrial Biomes )

26. 6. ทะเลทราย ( desert )
ปริมาณฝนตกเฉลี่ยน้อยกว่า 25 เซนติเมตรต่อปี
อุณหภูมิเหนือผิวดินสูงถึง 60 องศาเซลเซียส
อุณหภูมิในตอนกลางคืนค่อนข้างหนาวเย็น
พืชที่พบเป็ นหนาม ลาต้นอวบ เก็บสะสมน้า และพืชปี เดียว
ทะเลทรายซาฮารา (Sahara) ในทวีปแอฟริกา ทะเลทรายโกบี (Gobi) ใน
จีน และทะเลทรายโมฮาวี (Mojave) ในรัฐแคลิฟอร์เนีย ประเทศ
สหรัฐอเมริกา
สัตว์ที่พบเลื้อยคลาน พวกงูและกิ้งก่า และสัตว์ใช้ฟันกัดแทะ เช่น พวกหนู
ชุกชุม สัตว์ส่วนใหญ่หากินกลางคืนเพื่อหลีกเลี่ยงอากาศร้อนในตอน
กลางวัน
ไบโอมบนบก ( Terrestrial Biomes )

28. 7. ทุนดรา (Tundra)
พบเพียงตอนเหนือของทวีปอเมริกาเหนือ และยูเรเซีย ได้แก่ พื้นที่ของ
รัฐอะลาสก้า และไซบีเรีย
ฤดูหนาวค่อนข้างยาวนาน มีหิมะ ฤดูร้อนช่วงสั้น ๆ
ชั้นของดินที่อยู่ต่ากว่าจากผิวดินชั้นบนลงไปจะจับตัวเป็ นน้าแข็ง
ปริมาณฝนน้อย
พืชเด่น ได้แก่ ไลเคนส์ นอกจากนี้ยังมีมอส กก หญ้าเซดจ์(Sedge) และ
ไม้พุ่มเตี้ย เช่น วิลโลแคระ
สัตว์ที่พบ ได้แก่ นก สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม และแมลง สัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม
ชนิดเด่น คือ กวางคาริบู กวางเรนเดียร์ กระต่ายป่ าขั้วโลก หนูเลมมิง
สุนัขป่ าขั้วโลก นกชนิดเด่น คือ นกทามิแกน นกเค้าแมวหิมะ นอกจากนี้
ยังมีนกจากแหล่งอื่นอพยพเข้ามาในฤดูร้อน แมลง ยุง
ไบโอมบนบก ( Terrestrial Biomes )

30. คำถำม???
• ไบโอมที่สำคัญๆได้แก่ไบโอมอะไรบ้ำง
• ไบโอมบนบกแต่ละแบบมีลักษณะเฉพำะของตนเองเป็นอย่ำงไร
• ยกตัวอย่ำงพืชและสัตว์ในไบโอมบนบกแบบต่ำงๆ
• นักวิทยำศำสตร์ใช้อะไรเป็นเกณฑ์ในกำรแบ่งไบโอมบนบกออกเป็นแบบ
ต่ำงๆ
• อะไรเป็นปัจจัยที่มีอิทธิพลทำให้ไบโอมบนบกแบบต่ำงๆ มีควำม
แตกต่ำงกัน

31. ไบโอมในน้า ( Aquatic Biomes )
แหล่งน้าจืด ประกอบด้วย
• แหล่งน้ำนิ่ง เช่น สระ หนอง บึง และทะเลสาบ
• แหล่งน้ำไหล เช่น ธารน้าไหล และแม่น้า
แหล่งน้าเค็ม ประกอบด้วย
• ทะเลสาบ
• ทะเล
• มหาสมุทร
ซึ่งพบในปริมาณมาก ร้อยละ 71 ของพื้นผิวโลก
และมีความลึกมาก
 น้าขึ้นน้าลงเป็ นปัจจัยทางกายภาพที่ทาให้แหล่งน้าเค็มแตกต่างจาก
แหล่งน้าจืด
 อาศัยค่าความเค็มเป็ นตัวกาหนด น้าจืดมีเกลือ < 0.1 % น้าเค็ม
ประมาณ 3.5%

34. • http://www.slideshare.net/BioloGyGenEnjoy