Σχηματισμός του Απαρεμφάτου στην Ε.Φ. - Βασικές συντακτικές χρήσεις του απαρεμφάτου. Ειδικό και τελικό απαρέμφατο. Εν. 13 Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας Α΄ Γυμνασίου, σελ. 102-105

1. Ειδικό - τελικό απαρέμφατο
Βασικές συντακτικές χρήσεις του απαρεμφάτου
Σχηματισμός του απαρεμφάτου
στην ενεργητική φωνή των βαρύτονων ρημάτων

4. Παλιότερα στα καφενεία υπήρχαν διάφορες πινακίδες που
απευθύνονταν στους απείθαρχους πελάτες:
Οι πρόγονοί μας έλεγαν: Τὸ λακωνίζειν ἐστὶ φιλοσοφεῖν.
Οι τύποι καπνίζειν, πτύειν, λακωνίζειν, φιλοσοφεῖν
είναι
και έχουν την κατάληξη
http://users.sch.gr/ipap/Ellinikos%20Politismos/Yliko/Theoria%20arxaia/aparemfato.htm

5. Η νέα ελληνική έχει απαρέμφατο;

6. Και στη νέα ελληνική έχουμε απαρέμφατο! Όταν σχηματίζουμε τον
, τον ή το ,
π.χ. του ρήματος γελώ, λέμε: έχω γελάσει, είχα γελάσει, θα έχω
γελάσει.
Ο άκλιτος τύπος γελάσει είναι .
Το πιο περίεργο! Το ρήμα
"είναι", που είναι τόσο
συνηθισμένο ρήμα στη νέα
ελληνική, στην αρχαία είναι
απαρέμφατο του ρήματος
εἰμί!!
http://users.sch.gr/ipap/Ellinikos%20Politismos/Yliko/Theoria%20arxaia/aparemfato.htm

7. Τι είναι το απαρέμφατο στα αρχαία ελληνικά;

8. Το απαρέμφατο είναι ένας άκλιτος
ρηματικός τύπος. Λέγεται έτσι, γιατί η
κατάληξή του δε φανερώνει
συγκεκριμένο πρόσωπο του λόγου και
αριθμό (στερητικό ἀ- + παρεμφαίνω) και
λειτουργεί ως ρήμα και ως ουσιαστικό.
ἐθέλω ἐλθεῖν
=θέλω να έρθω =θέλω να έρθεις
=θέλω να έρθει
=θέλω να έρθουμε =θέλω να έρθετε
=θέλω να έρθουν
Φεύγω! Δεν
καταλαβαίνω τίποτα!!!

10. Ποιοι χρόνοι έχουν απαρέμφατο;

11. Απαρέμφατο δεν έχουν όλοι οι χρόνοι·
έχουν μόνο:
ο Ενεστώτας, ο Μέλλοντας, ο Αόριστος
και ο Παρακείμενος
Γιούπι!!!

12. ΑΡΧΑΙΑ
Λυπάμαι που σας
το λέω αλλά τώρα
αγριεύουν τα
πράγματα!

13. Καταλήξεις απαρεμφάτων βαρύτονων ρημάτων στην ενεργητική φωνή
ενεστώτας μέλλοντας αόριστος παρακείμενος
φωνηεντόληκτα
τοξεύειν τοξεύσειν τοξεῦσαι τετοξευκέναι
ουρανικόληκτα
πράττειν πράξειν πρᾶξαι πεπραχέναι
χειλικόληκτα
γράφειν γράψειν γράψαι γεγραφέναι
οδοντικόληκτα
πείθειν πείσειν πεῖσαι πεπεικέναι
Το απαρέμφατο του
Αορίστου δεν παίρνει
αύξηση (όπως και οι
εγκλίσεις του ίδιου χρόνου
πλην της οριστικής).
Το απαρέμφατο του
Παρακειμένου διατηρεί τον
αναδιπλασιασμό, π.χ. βε-
βουλευκέναι, τε-θαυμακέναι,
ἐ-σκευακέναι.
Απαρέμφατο
ενεστώτα του ρ.
εἰμὶ: εἶναι.

14. Δρόμο! Έρχονται
ασκήσεις!!!

15. ΡΗΜΑ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΕΝΕΣΤΩΤΑ
ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΜΕΛΛΟΝΤΑ
ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΑΟΡΙΣΤΟΥ
ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΥ
λύω λύειν λύσειν λῦσαι λελυκέναι
παύω
ῥίπτω
καλύπτω
κελεύω
κρύπτω
φυλάττω
τάττω
Να σχηματίζεις πάντα πρώτα την οριστική του χρόνου που ζητείται και μετά να
σχηματίζεις το απαρέμφατό του για να αποφεύγονται τα λάθη.

16. ΡΗΜΑ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΕΝΕΣΤΩΤΑ
ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΜΕΛΛΟΝΤΑ
ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΑΟΡΙΣΤΟΥ
ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΥ
λύω λύειν λύσειν λῦσαι λελυκέναι
παύω
ῥίπτω
καλύπτω
κελεύω
κρύπτω
φυλάττω
τάττω
παύειν παύσειν παῦσαι πεπαυκέναι
ῥίπτειν ῥίψειν ῥῖψαι ἐρριφέναι
καλύπτειν καλύψειν καλύψαι κεκαλυφέναι
κελεύειν κελεύσειν κελεῦσαι κεκελευκέναι
κρύπτειν κρύψειν κρύψαι κεκρυφέναι
φυλάττειν φυλάξειν φυλάξαι πεφυλαχέναι
τάττειν τάξειν τάξαι τεταχέναι
Να σχηματίζεις πάντα πρώτα την οριστική του χρόνου που ζητείται και μετά να
σχηματίζεις το απαρέμφατό του για να αποφεύγονται τα λάθη.

17. ΡΗΜΑ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΕΝΕΣΤΩΤΑ
ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΜΕΛΛΟΝΤΑ
ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΑΟΡΙΣΤΟΥ
ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΥ
λύω λύειν λύσειν λῦσαι λελυκέναι
προστάττω
θύω
τοξεύω
διαγράφω
ῥάπτω
κόπτω
τρέφω
διδάσκω

18. ΡΗΜΑ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΕΝΕΣΤΩΤΑ
ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΜΕΛΛΟΝΤΑ
ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΑΟΡΙΣΤΟΥ
ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
ΠΑΡΑΚΕΙΜΕΝΟΥ
λύω λύειν λύσειν λῦσαι λελυκέναι
προστάττω
θύω
τοξεύω
διαγράφω
ῥάπτω
κόπτω
τρέφω
διδάσκω
προστάττειν προστάξειν προστάξαι προστεταχέναι
θύειν θύσειν θῦσαι τεθυκέναι
τοξεύειν τοξεύσειν τοξεῦσαι τετοξευκέναι
διαγράφειν διαγράψειν διαγράψαι διαγεγραφέναι
ῥάπτειν ῥάψειν ῥάψαι ἐρραφέναι
κόπτειν κόψειν κόψαι κεκοφέναι
τρέφειν τρέψειν τρέψαι τετροφέναι
διδάσκειν διδάξειν διδάξαι δεδιδαχέναι

19. Ποιες είναι οι κυριότερες συντακτικές
χρήσεις του απαρεμφάτου;

20. Η ονοματική φύση του απαρεμφάτου φαίνεται από
το ότι μπορεί να έχει άρθρο (ουδετέρου γένους,
ενικού αριθμού) σε όλες τις πτώσεις, π.χ. τὸ
πράττειν, τοῦ πράττειν. Λέγεται τότε έναρθρο
απαρέμφατο και παρουσιάζει τις συντακτικές
χρήσεις ενός ουσιαστικού (δέχεται άρνηση μή)
π.χ.
-Τὸ λακωνίζειν ἐστὶ φιλοσοφεῖν (το έναρθρο απαρέμφατο
τὸ λακωνίζειν είναι υποκείμενο του ρήματος ἐστί).
-Πάντες φοβοῦνται τό ἀποθνῄσκειν (το έναρθρο
απαρέμφατο τὸ ἀποθνῄσκειν είναι αντικείμενο του
ρήματος φοβοῦνται).

21. Το άναρθρο απαρέμφατο (ειδικό και τελικό) είναι
πιο συχνό και έχει πολλές συντακτικές χρήσεις, οι
κυριότερες από τις οποίες είναι: αντικείμενο σε
προσωπικά ρήματα και υποκείμενο σε απρόσωπα
ρήματα ή απρόσωπες εκφράσεις.
-Χρή τόν ἀγαθόν ἄνθρωπον εὖ φρονεῖν. (το άναρθρο
απαρέμφατο φρονεῖν είναι υποκείμενο του απρόσωπου
ρήματος χρή).
-Τὸ λακωνίζειν ἐστὶ φιλοσοφεῖν (το άναρθρο απαρέμφατο
φιλοσοφεῖν είναι κατηγορούμενο από το συνδετικό ρήμα
ἐστί).
- Βούλομαι σ‘ ἀκοῦσαι. (το άναρθρο απαρέμφατο ἀκοῦσαι
είναι αντικείμενο του ρήματος βούλομαι).
Πονοκεφάλιασα!!!

22. Στις παρακάτω προτάσεις να υπογραμμίσεις και να χαρακτηρίσεις τα απαρέμφατα
ως έναρθρα ή άναρθρα:
Ἔλεγον δίψῃ ἀποθανεῖν αὐτούς.
Τρία τάλαντα ἀργυρίου Εὐθύνῳ φυλάττειν ἔδωκεν. Βούλομαι σ' ἀκοῦσαι.
Βούλομαι πάλιν τοὺς θεοὺς παρακαλέσαι.
Ἐγὼ νομίζω κοινὸν ἐχθρὸν ἁπάντων τῶν Ἑλλήνων εἶναι βασιλέα.
Τὸ λακωνίζειν ἐστὶ φιλοσοφεῖν.
Οἱ Ἀθηναῖοι θέλουσι τειχίζειν τὴν πόλιν.
Οἱ Αἰγινῆται ἒλεγον οὐκ εἶναι αὐτονόμοι.
Ἐκέλευσε αὐτὸν φυλάττειν τὸ στρατόπεδον.

23. Στις παρακάτω προτάσεις να υπογραμμίσεις και να χαρακτηρίσεις τα απαρέμφατα
ως έναρθρα ή άναρθρα:
Ἔλεγον δίψῃ ἀποθανεῖν αὐτούς.
Τρία τάλαντα ἀργυρίου Εὐθύνῳ φυλάττειν ἔδωκεν. Βούλομαι σ' ἀκοῦσαι.
Βούλομαι πάλιν τοὺς θεοὺς παρακαλέσαι.
Ἐγὼ νομίζω κοινὸν ἐχθρὸν ἁπάντων τῶν Ἑλλήνων εἶναι βασιλέα.
Τὸ λακωνίζειν ἐστὶ φιλοσοφεῖν.
Οἱ Ἀθηναῖοι θέλουσι τειχίζειν τὴν πόλιν.
Οἱ Αἰγινῆται ἒλεγον οὐκ εἶναι αὐτονόμοι.
Ἐκέλευσε αὐτὸν φυλάττειν τὸ στρατόπεδον.
άναρθρο άναρθρο
άναρθρο άναρθρο
έναρθρο άναρθρο άναρθρο
άναρθρο άναρθρο
άναρθρο

24. Πώς μεταφράζεται το ειδικό και πώς το
τελικό απαρέμφατο;

25. Ώρα να την
κάνουμε με
ελαφρά
πηδηματάκια!!!

26. μεταφράζεται με τις λέξεις
«ότι», «πως»
εξαρτάται από ρήματα που
σημαίνουν «λέω»,
«νομίζω», «γνωρίζω»,
«αντιλαμβάνομαι» κ.ά.
δέχεται άρνηση οὐ:
Ἐκείνους λύειν φημὶ
τὴν εἰρήνην.

27. μεταφράζεται με τη λέξη «να»
εξαρτάται από ρήματα που
σημαίνουν «θέλω»,
«μπορώ», «προτρέπω»,
«απαγορεύω» κ.ά.
δέχεται άρνηση μή:
Τάς συνθήκας λύειν
ἐπιχειροῦσιν.

28. Να υπογραμμίσεις και να χαρακτηρίσεις (ειδικό – τελικό) τα απαρέμφατα
στις παρακάτω φράσεις
Ἔλεγον δίψῃ ἀποθανεῖν αὐτούς.
Οἱ ἰατροί οὐκ ἐῶσι (=δεν αφήνουν) τούς
νοσοῦντας ἀποθνῄσκειν.
Οὐκ ἢθελε παραλαβεῖν τοὺς θεράποντας.
Ἐπειρῶντο εἰσβάλλειν εἰς τὴν Κιλικίαν.
Οὐδείς νόμος κωλύει (=εμποδίζει) ὑμᾶς
φεύγειν.

29. Να υπογραμμίσεις και να χαρακτηρίσεις (ειδικό – τελικό) τα απαρέμφατα
στις παρακάτω φράσεις
Ἔλεγον δίψῃ ἀποθανεῖν αὐτούς.
Οἱ ἰατροί οὐκ ἐῶσι (=δεν αφήνουν) τούς
νοσοῦντας ἀποθνῄσκειν.
Οὐκ ἢθελε παραλαβεῖν τοὺς θεράποντας.
Ἐπειρῶντο εἰσβάλλειν εἰς τὴν Κιλικίαν.
Οὐδείς νόμος κωλύει (=εμποδίζει) ὑμᾶς
φεύγειν.
τελικό
ειδικό
τελικό
τελικό
τελικό

30. Καὶ ὑπὸ ὀργῆς ἔδοξεν αὐτοῖς παῖδας καὶ
γυναῖκας ἀνδραποδίσαι.
Νομίζομεν τήν ψυχήν εἶναι ἀθάνατον.
Ἡ ὀργή ἀναγκάζει πολλούς πράττειν ἄδικα.
Ἐδέοντο οἱ Μαντινεῖς τῶν Ἀθηναίων
ἱππέων βοηθῆσαι.
Κῦρον λέγεται σὺν πολλοῖς δακρύοις
ἀποχωρῆσαι.
Να υπογραμμίσεις και να χαρακτηρίσεις (ειδικό – τελικό) τα απαρέμφατα
στις παρακάτω φράσεις

31. Καὶ ὑπὸ ὀργῆς ἔδοξεν αὐτοῖς παῖδας καὶ
γυναῖκας ἀνδραποδίσαι.
Νομίζομεν τήν ψυχήν εἶναι ἀθάνατον.
Ἡ ὀργή ἀναγκάζει πολλούς πράττειν ἄδικα.
Ἐδέοντο οἱ Μαντινεῖς τῶν Ἀθηναίων
ἱππέων βοηθῆσαι.
Κῦρον λέγεται σὺν πολλοῖς δακρύοις
ἀποχωρῆσαι.
Να υπογραμμίσεις και να χαρακτηρίσεις (ειδικό – τελικό) τα απαρέμφατα
στις παρακάτω φράσεις
τελικό
ειδικό
τελικό
ειδικό
τελικό

32. Ποιες είπαμε ότι είναι οι κυριότερες συντακτικές χρήσεις του
άναρθρου απαρεμφάτου; Τι είναι τα απρόσωπα ρήματα;

35. ἀρκεῖ (είναι αρκετό) νομίζεται
δεῖ (πρέπει) ὁμολογεῖται
δοκεῖ (φαίνεται καλό, αποφασίζεται) πρέπει
ἔστι / ἔνεστι / πάρεστι (είναι δυνατόν) προσήκει (αρμόζει, ταιριάζει)
ἐγχωρεῖ (επιτρέπεται) συμβαίνει
ἐνδέχεται συμφέρει
ἔξεστι (είναι δυνατόν, επιτρέπεται) φαίνεται
λέγεται χρὴ (πρέπει) κ.ά.
Συνηθισμένα απρόσωπα

36. ἀγαθόν ἐστι (είναι καλό) θαυμαστόν ἐστι
ἄδηλόν ἐστι (δεν είναι φανερό) καλόν ἐστι
ἀναγκαῖόν ἐστι κίνδυνός ἐστι
ἀνάγκη ἐστὶ λόγος ἐστὶ (λέγεται, υπάρχει φήμη)
ἄξιόν ἐστι (αξίζει) νόμος ἐστὶ
δεινόν ἐστι (είναι φοβερό) ῥᾴδιόν ἐστι (είναι εύκολο)
δέον ἐστὶ (πρέπει) σαφές ἐστι
δέος ἐστὶ (υπάρχει φόβος) φανερόν ἐστι
δῆλόν ἐστι (είναι φανερό) φόβος ἐστὶ
δυνατόν ἐστι χρήσιμόν ἐστι
δίκαιόν ἐστι χαλεπόν ἐστι (είναι δύσκολο)
εἰκός ἐστι (είναι φυσικό) χρεών ἐστι (είναι αναγκαίο/μοιραίο) κ.ά.
Οι απρόσωπες εκφράσεις είναι περιφράσεις που σχηματίζονται:
α) Με το ρήμα ἐστὶ και ένα αφηρημένο ουσιαστικό ή το ουδέτερο ενός επιθέτου ή μιας μετοχής:

37. Οι απρόσωπες εκφράσεις είναι περιφράσεις που σχηματίζονται:
β)Με το ρήμα ἔχει και ένα τροπικό επίρρημα:

38. α) Προσήκει ὑμῖν εἶναι ἀγαθούς.
β) Χρή τούς Ἐγεσταίους βοηθῆσαι.
γ) Δεῖ γράμματα μαθεῖν καί μαθόντα (δεῖ) νοῦν ἔχειν.
δ) Χρή, ὦ Σώκρατες, σκοπεῖν ταῦτα.
 Στις προτάσεις που ακολουθούν να κυκλώσετε τα απρόσωπα ρήματα /
απρόσωπες εκφράσεις και να υπογραμμίσετε τα υποκείμενά τους

39. α) Προσήκει ὑμῖν εἶναι ἀγαθούς.
β) Χρή τούς Ἐγεσταίους βοηθῆσαι.
γ) Δεῖ γράμματα μαθεῖν καί μαθόντα (δεῖ) νοῦν ἔχειν.
δ) Χρή, ὦ Σώκρατες, σκοπεῖν ταῦτα.
 Στις προτάσεις που ακολουθούν να κυκλώσετε τα απρόσωπα ρήματα /
απρόσωπες εκφράσεις και να υπογραμμίσετε τα υποκείμενά τους

40. α) Δοκεῖ ἡμῖν κατακαῦσαι τὴν πόλιν.
β) Τὸν καλὸν κἀγαθὸν ἄνδρα εὐδαίμονα εἶναι νομίζω.
γ) Συμφέρει αὐτοῖς φίλους εἶναι ὑμῖν.
δ) Νομίζεις δυστυχεῖν ἐμέ.
ε) Ἔλεγον οὐκ εἶναι αὐτόνομοι.
στ) Δεῖ τὸν στρατιώτην φοβεῖσθαι τὸν ἅρχοντα.
 Στις παρακάτω προτάσεις να επισημάνετε το ρόλο του απαρεμφάτου (υποκείμενο
ή αντικείμενο του ρήματος) σημειώνοντας πάνω από αυτό ένα Υ ή ένα Α:
Μεταξύ μας. Έχω γίνει
ξεφτέρι στα Αρχαία!!!

41. α) Δοκεῖ ἡμῖν κατακαῦσαι τὴν πόλιν.
β) Τὸν καλὸν κἀγαθὸν ἄνδρα εὐδαίμονα εἶναι νομίζω.
γ) Συμφέρει αὐτοῖς φίλους εἶναι ὑμῖν.
δ) Νομίζεις δυστυχεῖν ἐμέ.
ε) Ἔλεγον οὐκ εἶναι αὐτόνομοι.
στ) Δεῖ τὸν στρατιώτην φοβεῖσθαι τὸν ἅρχοντα.
 Στις παρακάτω προτάσεις να επισημάνετε το ρόλο του απαρεμφάτου (υποκείμενο
ή αντικείμενο του ρήματος) σημειώνοντας πάνω από αυτό ένα Υ ή ένα Α:
Μεταξύ μας. Έχω γίνει
ξεφτέρι στα Αρχαία!!!