ΕΝΟΤΗΤΑ 48. Κατοχή, Αντίσταση και Απελευθέρωση. Νεότερη και Σύγχρονη Ιστορία, Γ΄ Γυμνασίου, σελ. 132-134

1. ΕΝΟΤΗΤΑ 48. Κατοχή,
Αντίσταση και Απελευθέρωση
Νεότερη και Σύγχρονη Ιστορία, Γ΄ Γυμνασίου, σελ. 132-134

2. Η Κατοχή
•Η κατεχόμενη Ελλάδα χωρίστηκε
σε τρεις ζώνες, τη γερμανική (Κρήτη,
Αττική, ορισμένα νησιά του Αιγαίου, το
μεγαλύτερο τμήμα της Μακεδονίας,), τη
βουλγαρική (τμήμα της ανατολικής
Μακεδονίας και Θράκη) και την
ιταλική (η υπόλοιπη ηπειρωτική Ελλάδα,
τα μη γερμανοκρατούμενα νησιά του
Αιγαίου και τα Επτάνησα).
Αθήνα, περίοδος Κατοχής. Γερμανοί στρατιώτες στην Ακρόπολη.

3. Αθήνα, Μάιος 1941. Γερμανοί αξιωματικοί με φόντο τα Προπύλαια.

4. Η Κατοχή
Οι κατακτητές διόρισαν
κυβέρνηση από Έλληνες
συνεργάτες τους
(δωσίλογοι) με
πρωθυπουργό τον Γ.
Τσολάκογλου, η οποία
βασίστηκε, όσον αφορά τα
πρόσωπα, στο καθεστώς
Μεταξά.
Ο αντιστράτηγος Γεώργιος Τσολάκογλου (καθιστός δεξιά) συζητά με τον Γερμανό στρατηγό Άλφρεντ Γιοντλ
(καθιστός δεύτερος από αριστερά) και τον Ιταλό στρατηγό Φερρέρο (με την πλάτη στο φακό) το πρωτόκολλο
παράδοσης της Ελλάδας στη ναζιστική Γερμανία και τη φασιστική Ιταλία. Θεσσαλονίκη, 23 Απριλίου 1941

5. Αθήνα,1943. Παρέλαση γερμανικών αρμάτων στο Σύνταγμα.
Αθήνα,1941.Ακρόπολη.
Αθήνα,1941. Γερμανικά τανκς κάτω από την Ακρόπολη.
Αθήνα,27 Απριλίου 1941.Ιταλική
φρουρά αποδίδει τιμές στην Ακρόπολη.

6. Η Κατοχή
Επίσης, επιβλήθηκαν μέτρα καταστολής
(απαγόρευση νυχτερινής κυκλοφορίας,
λογοκρισία, συλλήψεις, βασανιστήρια,
εκτελέσεις). Στην Α. Μακεδονία, η πολιτική
εκβουλγαρισμού που επιχείρησαν να εφαρμόσουν
οι Βούλγαροι φασίστες προκάλεσε εξέγερση των
Ελλήνων η οποία αντιμετωπίστηκε με μαζικές
εκτελέσεις. Οι εβραϊκές κοινότητες της Ελλάδας
(Θεσσαλονίκη, Ιωάννινα, Κέρκυρα κ.ά.)
ξεκληρίστηκαν από τους ναζί.

8. Τον Απρίλη του '41 μπήκαν οι Γερμανοί στη Θεσσαλονίκη
και άρχισε η μαύρη κατοχή. Ο σκληρός χειμώνας του 1941-
1942 ήταν τεράστια δοκιμασία. Πείνα, αρρώστιες και
ψυχολογική κατάρρευση. Τη γερμανική προπαγάνδα που
κατηγορούσε τους Εβραίους ως υπαίτιους για τον πόλεμο
υποστήριζαν οι αντισημιτικές εφημερίδες.
Ναζιστική προπαγάνδα
Πηγή: Τέτη Σώλου, Η καταστροφή του εβραϊκού νεκροταφείου και ο αφανισμός
της εβραϊκής κοινότητας της Θεσσαλονίκης, 21/01/2017
http://www.huffingtonpost.gr/tety-solou/-
_9573_b_14284198.html?utm_hp_ref=greece&ncid=fcbklnkgrhpmg00000001

9. Στις 7 Ιουλίου 1942 ο στρατιωτικός διοικητής της Θεσσαλονίκης, ο διαβόητος Μαξ Μέρτεν, έδωσε διαταγή να
συγκεντρωθούν όλοι οι άρρενες Εβραίοι ηλικίας 18-45 στην πλατεία Ελευθερίας. Η διαταγή δημοσιεύτηκε στις
εφημερίδες της 9ης Ιουλίου 1942.

10. Εἰς ἐκτέλεσιν τῆς διαταγῆς ταύτης, συνεκεντρώθησαν εἰς τὴν πλατείαν
Ἐλευθερίας την 11-7-42 ἡμέραν Σάββατον 9.000 περίπου Ισραηλίται ἡλικίας
18-45 ἐτῶν. Ή πλατεία ἦτο περικυκλωμένη ἀπὸ ἐνόπλους Γερμανούς.
Ἀσκεπεῖς ὑπὸ τὸν καυστικὸν ἥλιον, κατεγράφοντο οἱ Ἰσραηλῖται εἰς ἕνα
γραφεῖον, ἐφοδιαζόμενοι διὰ δελτίου εργασίας. Συγχρόνως ὑπεχρεοῦντο πρὸς
ταπείνωσιν καὶ ἐξευτελισμόν των νὰ ἐκτελοῦν γυμναστικὰς ἀσκήσεις, τοὺς
ἐμαστίγωναν ἀνηλεῶς, ἔρριπτον εἰς τοὺς λιποθυμοῦντας νερό, ἀπέλυον κύνας
καὶ τοὺς κατεξέσχιζαν τὰ ἐνδύματα, ἐνῷ Γερμανοὶ καὶ Γερμανίδες
καγχάζοντες καὶ ἔχοντες φωτογραφικὰς μηχανὰς, ἐλάμβανον φωτογραφίας.
Καταγραφόμενοι δὲ ὑπεχρεοῦντο νὰ ἀποχωροῦν ἕρποντες ἤ μὲ τοῦμπες
μέχρις ἀποστάσεως ἑκατὸ μέτρων. Κατὰ δὲ τὸ διάστημα καθ' ὃ ἐλάμβανον
χώραν τὰ ἀνωτέρω ἐμφανίζεται ὁ κατηγορούμενος [ο Μέρτεν] ἐπὶ κεφαλῆς
ἀξιωματικῶν τινων καὶ ἐπιθεωρεῖ τὰ γιγνόμενα. Ἡ καταγραφὴ συνεχίσθη
καὶ τὴν 13ην Ἰουλίου 1942 ἡμέραν Δευτέραν.
Αυτά έγραφε η εφημερίδα Ελευθερία στις 21 Μαΐου 1958, όταν είχε συλληφθεί και προφυλακιστεί ο Μέρτεν στην Ελλάδα και
εκδόθηκε εναντίον του παραπεμπτικό βούλευμα.
Οι κτηνωδίες των ναζί στη
συγκέντρωση στην πλατεία Ελευθερίας.

11. Τον Φεβρουάριο του '43, άρχισε η εφαρμογή των
φυλετικών νόμων της Νυρεμβέργης. Μέσα σε
δεκαπέντε μέρες καταγράφηκε όλος ο εβραϊκός
πληθυσμός και όλες οι εβραϊκές περιουσίες με κάθε
λεπτομέρεια -μέχρι και τα κατσαρολικά. Όλοι οι
Εβραίοι άνω των πέντε ετών υποχρεώθηκαν να
φορέσουν κίτρινο αστέρι.
Το ζεύγος Ιωσήφ και Ραχήλ Χασσίδ μετά την εφαρμογή των φυλετικών νόμων που
υποχρέωνε τους Εβραίους άνω των πέντε χρόνων να φέρουν κίτρινο αστέρι.

12. Απαγορεύτηκε να βγαίνουν έξω από την πόλη, να αλλάζουν τόπο κατοικίας, να χρησιμοποιούν οποιοδήποτε μεταφορικό μέσο, να περνούν
από συγκεκριμένους δρόμους, να έχουν τηλέφωνο ή να χρησιμοποιούν δημόσιο τηλέφωνο, να εισέρχονται σε ορισμένα καταστήματα και
να βρίσκονται έξω μετά τη δύση του ήλιου. Υποχρεώθηκαν να τοποθετήσουν στα γραφεία και στα καταστήματά τους πινακίδες που
ανέγραφαν στα ελληνικά και στα γερμανικά «εβραϊκό». Αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις κατοικίες τους και να ζήσουν σε γκέτο ή σε
άλλα σπίτια. Σπίτια και επιχειρήσεις καταληστεύτηκαν.
Έτσι ήταν οι πινακίδες που απαγόρευαν την
είσοδο των Εβραίων στα καταστήματα.

13. Σε λίγες μέρες νέες απαγορεύσεις. Απαγορεύτηκε η εξάσκηση
οποιουδήποτε επαγγέλματος και η έξοδος από τα γκέτο. Ο
συνοικισμός που έχτισε ο βαρώνος Χιρς δίπλα στον παλιό
σιδηροδρομικό σταθμό περιφράχθηκε με ξύλινο φράχτη και
συρματόπλεγμα. Τοποθετήθηκαν σκοπιές και προβολείς κι
έγινε το διαμετακομιστικό στρατόπεδο «Μπαρόν Χιρς». Από
κει ξεκινούσαν τα τρένα με τα σφραγισμένα βαγόνια, που
αποσφραγίζονταν στο Άουσβιτς-Μπιρκενάου, ύστερα από
οχτώ ημερών ταξίδι.
Ο παλιός σιδηροδρομικός σταθμός. Από δω ξεκινούσαν τα τρένα με τα
σφραγισμένα βαγόνια που οδηγούσαν στο στρατόπεδο του θανάτου

14. Δεκαοχτώ αποστολές. Την πρώτη αποστολή αποτελούσαν σαράντα
βαγόνια, στα οποία στοιβάχτηκαν 2.800 άνθρωποι. Ξεκίνησε στις 15
Μαρτίου 1943. Το στρατόπεδο Χιρς άδειασε, την επόμενη μέρα ξαναγέμισε
και τη μεθεπόμενη, στις 17 Μαρτίου 1943 που έφυγε η δεύτερη αποστολή,
άδειασε ξανά. Η τελευταία αποστολή για τα στρατόπεδα του θανάτου
έφυγε στις 7 Αυγούστου 1943.
Μέσα σε τέσσερις μήνες όλοι οι Εβραίοι της Θεσσαλονίκης -πενήντα
χιλιάδες άνθρωποι, εκτός από ελάχιστους- είχαν μεταφερθεί στο
στρατόπεδο συγκέντρωσης του Άουσβιτς-Μπιρκενάου.
Τον Αύγουστο του '43 τα μόνα που έμειναν να θυμίζουν ότι κάποτε η
Θεσσαλονίκη είχε Εβραίους ήταν τα έρημα σπίτια, τα έρημα μαγαζιά και
το ρημαγμένο νεκροταφείο.
Οι Εβραίοι φορτωμένοι τους μπόγους στην πλάτη βαδίζουν στην Εγνατία
πηγαίνοντας στο διαμετακομιστικό στρατόπεδο «Μπαρόν Χιρς».

15. Το τραύμα του Άουσβιτς δεν σβήνει
https://www.youtube.com/watch?v=3nNHsdc5rHw

16. Η Κατοχή
Οι κατακτητές δέσμευσαν κάθε οικονομικό πόρο
της Ελλάδας, με αποτέλεσμα την έλλειψη ειδών
πρώτης ανάγκης και την εμφάνιση φαινομένων
μαύρης αγοράς (πώληση αγαθών σε υπερβολικά
υψηλές τιμές). Η πείνα θέριζε τους ανθρώπους.
Τον χειμώνα 1941-1942 υπολογίζεται ότι
πέθαιναν κάθε μέρα περίπου 300 άνθρωποι από
πείνα μόνο στην Αθήνα. Το καλοκαίρι του 1942
έγιναν αποστολές τροφίμων από τον Ερυθρό
Σταυρό, που ανακούφισαν κάπως τους Έλληνες.

17. Κρήτη, γερμανική Κατοχή. Υποσιτισμένα κρητικόπουλα. Dmitri Kessel, Οκτώβριος 1944. Υποσιτισμένα παιδιά της Αθήνας.

31. Πείνα
και
εξαθλίωση

32. Η Αντίσταση
Η αντίσταση ξεκίνησε από νωρίς
με μεμονωμένες ενέργειες. Η πιο
εντυπωσιακή από αυτές υπήρξε η
υποστολή της σημαίας των ναζί
από την Ακρόπολη, στις 30
Μαΐου 1941, από δύο φοιτητές,
τον Μανόλη Γλέζο και τον
Απόστολο Σάντα. Η πράξη τους
αποτέλεσε πλήγμα στο κύρος
των κατακτητών.

33. Η Αντίσταση
Το φθινόπωρο του 1941 δημιουργήθηκαν οι πρώτες οργανώσεις αντίστασης.
Αθήνα,1942.
Αντιχιτλερικά
συνθήματα στους
δρόμους της πόλης
από νεαρούς
Αθηναίους.

34. Η Αντίσταση
Το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ), η
μεγαλύτερη οργάνωση αντίστασης, ιδρύθηκε με
πρωτοβουλία του Κομμουνιστικού Κόμματος
Ελλάδας (ΚΚΕ) και τη συνεργασία μικρότερων
αριστερών κομμάτων. Σύμφωνα με τις διακηρύξεις
του, κύριοι σκοποί του ήταν η οργάνωση του
αγώνα εναντίον των κατακτητών, αλλά και η
διασφάλιση της δυνατότητας των Ελλήνων να
επιλέξουν μόνοι τους, μετά την απελευθέρωση, τη
μορφή διακυβέρνησης της χώρας.

35. Η Αντίσταση
Ο Εθνικός Δημοκρατικός
Ελληνικός Σύνδεσμος
(ΕΔΕΣ) δημιουργήθηκε από
τον συνταγματάρχη
Ναπολέοντα Ζέρβα με
σκοπό την απελευθέρωση
της Ελλάδας και την
εγκαθίδρυση μετά τον
πόλεμο αβασίλευτης
δημοκρατίας.
Ο Ναπολέων Ζέρβας (δεύτερος από αριστερά) μαζί με συντρόφους του

37. Η Αντίσταση
Τον Φεβρουάριο του 1942 ιδρύθηκε, με πρωτοβουλία του ΕΑΜ, ο Εθνικός Λαϊκός
Απελευθερωτικός Στρατός (ΕΛΑΣ). Στις αρχές Ιουνίου του 1942 μια ομάδα ανταρτών
με επικεφαλής έναν κομμουνιστή γεωπόνο από τη Λαμία, τον Θανάση Κλάρα, που
έγινε γνωστός με το αντιστασιακό ψευδώνυμο Άρης Βελουχιώτης, εμφανίστηκε στο
χωριό Δομνίστα της Ευρυτανίας καλώντας σε ένοπλο αγώνα. Σύντομα ο Βελουχιώτης
έγινε ο αναμφισβήτητος ηγέτης του ΕΛΑΣ. Την ίδια περίπου εποχή έκαναν την
εμφάνισή τους και ένοπλες ομάδες του ΕΔΕΣ. Τμήματα του ΕΛΑΣ και του ΕΔΕΣ μαζί
με Βρετανούς καταδρομείς ανατίναξαν, το Νοέμβριο του 1942, τη γέφυρα του
Γοργοπόταμου (νότια της Λαμίας), διακόπτοντας τον εφοδιασμό του γερμανικού
στρατού της Αφρικής μέσω Ελλάδας.

39. Η Αντίσταση
Παράλληλα, αναπτύχθηκε η αντίσταση
και στις πόλεις. Τον Απρίλιο του 1942
απεργία των υπαλλήλων των
τηλεπικοινωνιών, από τις πρώτες στην
κατεχόμενη Ευρώπη, υποχρέωσε τις
αρχές να προβούν σε παροχές. Επίσης,
μεγάλη γενική απεργία, τον Ιανουάριο
του 1943, εμπόδισε τις αρχές κατοχής
να στείλουν Έλληνες στη Γερμανία για
εργασία.
Το ιταλικό ιππικό καταδιώκει Έλληνες φοιτητές
στην πλατεία Συντάγματος (Αθήνα 1943)

45. Η Αντίσταση
Την ίδια εποχή, η κηδεία του Κωστή
Παλαμά έγινε αφορμή για ένα ακόμη
ογκώδες συλλαλητήριο κατά των
κατακτητών. Σε αυτές τις
κινητοποιήσεις ιδιαίτερη υπήρξε η
συμμετοχή της νεολαίας κυρίως μετά
την ίδρυση, με απόφαση του ΕΑΜ,
της Ενιαίας Πανελλαδικής
Οργάνωσης Νέων (ΕΠΟΝ).
Αθήνα, 27 Φεβρουαρίου 1943. Η κηδεία του Κωστή Παλαμά.

46. κηδεία
Κωστή
Παλαμά
Φεβρουάριος 1943
Ο Άγγελος Σικελιανός
αγνοώντας τελείως την
παρουσία του
πρωθυπουργού
Λογοθετόπουλου - στη
νεκρώσιμη ακολουθία για
τον Κωστή Παλαμά - και
των αξιωματικών του
Άξονα, αποδύθηκε σε
ένα κάλεσμα για εθνική
αφύπνιση, με μια
απαγγελία γεμάτη
συγκίνηση, με βροντώδη
φωνή και ρωμαλέο ύφος.

47. Μαζικά αντίποινα και τάγματα ασφαλείας
Αντιμέτωποι με την κλιμάκωση της αντίστασης, οι κατακτητές, έκαναν,
σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, μαζικές εκτελέσεις αμάχων ως αντίποινα.
Τον Δεκέμβριο του 1943, οι ναζί έκαψαν τα Καλάβρυτα και εκτέλεσαν
περίπου 1.100 κατοίκους τους ενώ τον Αύγουστο του 1944, μετά από
μπλόκο, εκτέλεσαν δεκάδες κατοίκους στην Κοκκινιά του Πειραιά.
Επιπλέον, οι κατακτητές, σε συνεργασία με τις κυβερνήσεις δωσιλόγων,
δημιούργησαν τα τάγματα ασφαλείας, ένοπλα σώματα Ελλήνων που
χρησιμοποιήθηκαν εναντίον του ΕΑΜ, του ΕΛΑΣ και αμάχων.

55. Η «ελεύθερη Ελλάδα»
Οι περιοχές της Ελλάδας που χάρη στην
Αντίσταση δεν ελέγχονταν από τους
κατακτητές ονομάστηκαν «ελεύθερη Ελλάδα».
Εκεί, με πρωτοβουλία του ΕΑΜ, η τοπική
αυτοδιοίκηση πέρασε στον έλεγχο των
κατοίκων, ιδρύθηκαν λαϊκές επιτροπές για την
εκπαίδευση, την κοινωνική πρόνοια και την
ασφάλεια, λαϊκά δικαστήρια με αιρετούς
δικαστές, οργανώθηκαν θεατρικές παραστάσεις
και εκδόθηκαν εφημερίδες και άλλα έντυπα.

56. Η «ελεύθερη Ελλάδα»
Τον Μάρτιο του 1944 το ΕΑΜ δημιούργησε την Πολιτική Επιτροπή
Εθνικής Απελευθέρωσης (ΠΕΕΑ), γνωστότερη ως κυβέρνηση του βουνού,
η οποία ανέλαβε τη διοίκηση των απελευθερωμένων περιοχών. Λίγο καιρό
αργότερα οργανώθηκαν, όπου ήταν εφικτό, εκλογές για την ανάδειξη
Εθνικού Συμβουλίου (εθνοσυνέλευση). Τότε ψήφισαν για πρώτη φορά
στην Ελλάδα γυναίκες αλλά και νέοι από 18 ετών. Το Εθνικό Συμβούλιο,
στο οποίο εκλέχτηκαν και πέντε γυναίκες, συνήλθε στο χωριό Κορυσχάδες
της Ευρυτανίας.

58. Η Απελευθέρωση
Καθώς όλα έδειχναν ότι ο πόλεμος τελείωνε, όλες οι ελληνικές
πολιτικές και αντιστασιακές δυνάμεις, καθώς και η ελληνική
κυβέρνηση που βρισκόταν στην Αίγυπτο (κυβέρνηση του Καΐρου)
υπέγραψαν τη συμφωνία του Λιβάνου (20 Μαΐου 1944), η οποία
προέβλεπε τον σχηματισμό, μεταπολεμικά, κυβέρνησης εθνικής
ενότητας . Μετά την Απελευθέρωση (12 Οκτωβρίου 1944), αυτή η
κυβέρνηση, με πρωθυπουργό τον Γεώργιο Παπανδρέου,
εγκαταστάθηκε στην Αθήνα και ανέλαβε την εξουσία.