![Η επιγραφή στο ποτήρι του
Νέστορα από τις Πιθηκούσες
«Είμαι το γλυκόπιοτο ποτήρι του Νέστορα. Όποιος λοιπόν πιει από
αυτό το ποτήρι, αυτόν αμέσως θα τον κυριέψει ο πόθος της
Αφροδίτης με το όμορφο στεφάνι».
"ΝΕΣΤΟΡΟΣ Ε[ΙΜ]Ι ΕΥΠΟΤΟΝ ΠΟΤΕΡΙΟΝ ΗΟΣ Δ ΑΝ ΤΟΔΕ Π[ΙΕ]Σ ΠΟΤΕΡΙΟ ΑΥΤΙΚΑ ΚΕΝΟΝ ΗΙΜΕΡ[ΟΣ
ΗΑΙΡ]ΕΣΕΙ ΚΑΛΛΙΣΤΕ[ΦΑ]ΝΟ ΑΦΡΟΔΙΤΕΣ"](https://image.slidesharecdn.com/1-150910131533-lva1-app6891/85/1-44-320.jpg)
Το ταξίδι των λέξεων στο χρόνο, εν. 1 Αρχαίων Α΄ Γυμνασίου
Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Α΄ Γυμνασίου, ενότητα 1, Το ταξίδι των λέξεων στο χρόνο ..., σελ. 8-13
More Related Content
Similar to Το ταξίδι των λέξεων στο χρόνο, εν. 1 Αρχαίων Α΄ Γυμνασίου
More from Τσατσούρης Χρήστος, Γυμνάσιο Μαγούλας Δυτικής Αττικής
Το ταξίδι των λέξεων στο χρόνο, εν. 1 Αρχαίων Α΄ Γυμνασίου
- 1. Τσατσούρης Χρήστος, ΦιλόλογοςΓυμνασίου Μαγούλας xtsat.blogspot.gr ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ Α΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ Σελ. 7 – 13 Το ταξίδι των λέξεων στο χρόνο …
- 9.
- 10.
- 11.
- 12.
- 13.
- 14.
- 15.
- 16. Η ζωφόρος τωνΠροπυλαίων του Πανεπιστημίου Αθηνών. Έργο του αυστριακού ζωγράφου Karl Rahl που απεικονίζει την αναγέννηση των Γραμμάτων και των Τεχνών κατά τη βασιλεία του Όθωνα.
- 21.
- 22. εὖ ἀγωνίζεσθαι πὺξ λάξ κύκνειονᾆσμα δημοσίᾳ δαπάνῃ γνῶθι σ' αὐτόν ἔπεα πτερόεντα μολὼν λαβέ! μή μου ἄπτου ἆρον ἆρον τα λόγια χάνονται μη μ' αγγίζεις με γροθιές και με κλωτσιές με έξοδα του δημοσίου το τελευταίο έργο κάποιου δημιουργού γρήγορα να αγωνίζεσαι τίμια έλα να τα πάρεις να γνωρίσεις τον εαυτό σου Ταίριαξε τις αρχαίες φράσεις με τη σημερινή τους σημασία
- 23. εὖ ἀγωνίζεσθαι πὺξ λάξ κύκνειονᾆσμα δημοσίᾳ δαπάνῃ γνῶθι σ' αὐτόν ἔπεα πτερόεντα μολὼν λαβέ! μή μου ἄπτου ἆρον ἆρον τα λόγια χάνονται μη μ' αγγίζεις με γροθιές και με κλωτσιές με έξοδα του δημοσίου το τελευταίο έργο κάποιου δημιουργού γρήγορα να αγωνίζεσαι τίμια έλα να τα πάρεις να γνωρίσεις τον εαυτό σου Ταίριαξε τις αρχαίες φράσεις με τη σημερινή τους σημασία
- 24. Σε ποιο παράδειγμα χρησιμοποιείται σωστά η αρχαιοελληνική έκφρασηπου δίνεται; γνώθι σαυτόν
- 25. Σε ποιο παράδειγμα χρησιμοποιείται σωστά η αρχαιοελληνική έκφρασηπου δίνεται; γνώθι σαυτόν
- 26. Σε ποιο παράδειγμα χρησιμοποιείται σωστά η αρχαιοελληνική έκφρασηπου δίνεται; γνώθι σαυτόν
- 28. Να αντιστοιχίσετε τιςαρχαιοπρεπείς – λόγιες φράσεις της στήλης Α με τη σημασία που τις χρησιμοποιούμε σήμερα στον προφορικό ή γραπτό λόγο (στήλη Β) Στήλη Α Στήλη Β 1.τά παιδία παίζει α. δηλώνει ιδιαίτερη σπουδή / βιασύνη 2.σύν γυναιξί και τέκνοις β. εκμεταλλεύομαι την ευκαιρία και δεν την αφήνω να χαθεί 3.στήλη ἅλατος γ. προθυμοποιούμαι να κάνω κάτι το οποίο είμαι υποχρεωμένος να κάνω. 4.ἆρον ἆρον δ. πρόσωπο ή πράγμα πολύ ευαίσθητο 5.τό δίς ἐξαμαρτεῖν οὐκ ἀνδρός σοφοῦ ε. δεν φέρονται σοβαρά, ανάλογα με την ηλικία τους, παλιμπαιδίζουν 6.Εὕρηκα! Εὕρηκα στ. έχω τεράστια διαφορά σε κάτι από κάποιον άλλον 7.ἀπό μηχανῆς θεός ζ. με έξοδα του κράτους 8.ἀβρόχοις ποσί η. δίχως να διακινδυνεύσω καθόλου 9.καινά δαιμόνια θ. την ίδια στιγμή. 10.δημοσίᾳ δαπάνῃ ι. με ολόκληρη την οικογένεια 11.ἐπ' αὐτοφώρῳ ια. δηλώνει την απόλυτη έκπληξη, εμβρόντητος 12.ἐξ ἁπαλῶν ὀνύχων ιβ. ανακαλύπτω ξαφνικά λύση σ’ ένα πρόβλημα 13.ἐν λευκῷ ιγ. νεωτεριστικές ιδέες που ανατρέπουν την κρατούσα τάξη 14.(βρίσκεται) μεταξύ σφύρας και ἄκμονος ιδ. κάποιος /κάτι που παρουσιάζεται απρόσμενα και δίνει λύση 15.δράττομαι τῆς εὐκαιρίας ιε. αντιμετωπίζει δύσκολες καταστάσεις και δεν μπορεί να απαλλαγεί απ’ αυτές. 16.τά ἐν οἴκῳ μή ἐν δήμῳ ιστ. το να κάνει κάποιος τα ίδια λάθη δείχνει έλλειψη σύνεσης. 17.ἀπέχω παρασάγγας ιζ. από τη βρεφική / πρώιμη ηλικία 18.τήν ἀνάγκην φιλοτιμίαν ποιούμενος ιη. να μην ανακοινώνεται κάτι που είναι γνωστό μόνο σε στενό, οικογενειακό, κύκλο. 19.μή μοῦ ἅπτου ιθ. χωρίς επιφυλάξεις, περιορισμούς, εγγυήσεις, με πλήρη εξουσιοδότηση
- 29. Να αντιστοιχίσετε τιςαρχαιοπρεπείς – λόγιες φράσεις της στήλης Α με τη σημασία που τις χρησιμοποιούμε σήμερα στον προφορικό ή γραπτό λόγο (στήλη Β) Στήλη Α Στήλη Β 1.τά παιδία παίζει α. δηλώνει ιδιαίτερη σπουδή / βιασύνη 2.σύν γυναιξί και τέκνοις β. εκμεταλλεύομαι την ευκαιρία και δεν την αφήνω να χαθεί 3.στήλη ἅλατος γ. προθυμοποιούμαι να κάνω κάτι το οποίο είμαι υποχρεωμένος να κάνω. 4.ἆρον ἆρον δ. πρόσωπο ή πράγμα πολύ ευαίσθητο 5.τό δίς ἐξαμαρτεῖν οὐκ ἀνδρός σοφοῦ ε. δεν φέρονται σοβαρά, ανάλογα με την ηλικία τους, παλιμπαιδίζουν 6.Εὕρηκα! Εὕρηκα στ. έχω τεράστια διαφορά σε κάτι από κάποιον άλλον 7.ἀπό μηχανῆς θεός ζ. με έξοδα του κράτους 8.ἀβρόχοις ποσί η. δίχως να διακινδυνεύσω καθόλου 9.καινά δαιμόνια θ. την ίδια στιγμή. 10.δημοσίᾳ δαπάνῃ ι. με ολόκληρη την οικογένεια 11.ἐπ' αὐτοφώρῳ ια. δηλώνει την απόλυτη έκπληξη, εμβρόντητος 12.ἐξ ἁπαλῶν ὀνύχων ιβ. ανακαλύπτω ξαφνικά λύση σ’ ένα πρόβλημα 13.ἐν λευκῷ ιγ. νεωτεριστικές ιδέες που ανατρέπουν την κρατούσα τάξη 14.(βρίσκεται) μεταξύ σφύρας και ἄκμονος ιδ. κάποιος /κάτι που παρουσιάζεται απρόσμενα και δίνει λύση 15.δράττομαι τῆς εὐκαιρίας ιε. αντιμετωπίζει δύσκολες καταστάσεις και δεν μπορεί να απαλλαγεί απ’ αυτές. 16.τά ἐν οἴκῳ μή ἐν δήμῳ ιστ. το να κάνει κάποιος τα ίδια λάθη δείχνει έλλειψη σύνεσης. 17.ἀπέχω παρασάγγας ιζ. από τη βρεφική / πρώιμη ηλικία 18.τήν ἀνάγκην φιλοτιμίαν ποιούμενος ιη. να μην ανακοινώνεται κάτι που είναι γνωστό μόνο σε στενό, οικογενειακό, κύκλο. 19.μή μοῦ ἅπτου ιθ. χωρίς επιφυλάξεις, περιορισμούς, εγγυήσεις, με πλήρη εξουσιοδότηση
- 30. Μιλούσε ο Όμηρος νέα ελληνικά; Στοπροοίμιο της « », που ακολουθεί στην επόμενη διαφάνεια, να βρεις και να κυκλώσεις λέξεις που χρησιμοποιούνται και στη Νέα Ελληνική με την ίδια σημασία. (α 1-10)
- 31. ῎Ανδρα μοι ἔννεπε,Μοῦσα, πολύτροπον, ὃς μάλα πολλὰ πλάγχθη, ἐπεὶ Τροίης ἱερὸν πτολίεθρον ἔπερσε· πολλῶν δ᾽ ἀνθρώπων ἴδεν ἄστεα καὶ νόον ἔγνω, πολλὰ δ᾽ ὅ γ᾽ ἐν πόντῳ πάθεν ἄλγεα ὃν κατὰ θυμόν, ἀρνύμενος ἥν τε ψυχὴν καὶ νόστον ἑταίρων. ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ὣς ἑτάρους ἐρρύσατο, ἱέμενός περ· αὐτῶν γὰρ σφετέρῃσιν ἀτασθαλίῃσιν ὄλοντο, νήπιοι, οἳ κατὰ βοῦς ῾Υπερίονος ᾿Ηελίοιο ἤσθιον· αὐτὰρ ὁ τοῖσιν ἀφείλετο νόστιμον ἦμαρ. τῶν ἁμόθεν γε, θεά, θύγατερ Διός, εἰπὲ καὶ ἡμῖν. Tον άντρα, Mούσα, τον πολύτροπο να μου ανιστορήσεις, που βρέθηκε ως τα πέρατα του κόσμου να γυρνά, αφού της Tροίας πάτησε το κάστρο το ιερό. Γνώρισε πολιτείες πολλές, έμαθε πολλών ανθρώπων τις βουλές, κι έζησε, καταμεσής στο πέλαγος, πάθη πολλά που τον σημάδεψαν, σηκώνοντας το βάρος για τη δική του τη ζωή και των συντρόφων του τον γυρισμό. Kι όμως δεν μπόρεσε, που τόσο επιθυμούσε, να σώσει τους συντρόφους. Γιατί εκείνοι χάθηκαν απ' τα δικά τους τα μεγάλα σφάλματα νήπιοι και μωροί, που πήγαν κι έφαγαν τα βόδια του υπέρλαμπρου Ήλιου· κι αυτός τους άρπαξε του γυρισμού τη μέρα. Aπό όπου θες, θεά, ξεκίνα την αυτή την ιστορία, κόρη του Δία,και πες την και σ' εμάς. Νίκος Εγγονόπουλος, Ο Οδυσσέας διηγείται στον Όμηρο, 1957.
- 32. ῎Ανδρα μοι ἔννεπε,Μοῦσα, πολύτροπον, ὃς μάλα πολλὰ πλάγχθη, ἐπεὶ Τροίης ἱερὸν πτολίεθρον ἔπερσε· πολλῶν δ᾽ ἀνθρώπων ἴδεν ἄστεα καὶ νόον ἔγνω, πολλὰ δ᾽ ὅ γ᾽ ἐν πόντῳ πάθεν ἄλγεα ὃν κατὰ θυμόν, ἀρνύμενος ἥν τε ψυχὴν καὶ νόστον ἑταίρων. ἀλλ᾽ οὐδ᾽ ὣς ἑτάρους ἐρρύσατο, ἱέμενός περ· αὐτῶν γὰρ σφετέρῃσιν ἀτασθαλίῃσιν ὄλοντο, νήπιοι, οἳ κατὰ βοῦς ῾Υπερίονος ᾿Ηελίοιο ἤσθιον· αὐτὰρ ὁ τοῖσιν ἀφείλετο νόστιμον ἦμαρ. τῶν ἁμόθεν γε, θεά, θύγατερ Διός, εἰπὲ καὶ ἡμῖν. Tον άντρα, Mούσα, τον πολύτροπο να μου ανιστορήσεις, που βρέθηκε ως τα πέρατα του κόσμου να γυρνά, αφού της Tροίας πάτησε το κάστρο το ιερό. Γνώρισε πολιτείες πολλές, έμαθε πολλών ανθρώπων τις βουλές, κι έζησε, καταμεσής στο πέλαγος, πάθη πολλά που τον σημάδεψαν, σηκώνοντας το βάρος για τη δική του τη ζωή και των συντρόφων του τον γυρισμό. Kι όμως δεν μπόρεσε, που τόσο επιθυμούσε, να σώσει τους συντρόφους. Γιατί εκείνοι χάθηκαν απ' τα δικά τους τα μεγάλα σφάλματα νήπιοι και μωροί, που πήγαν κι έφαγαν τα βόδια του υπέρλαμπρου Ήλιου· κι αυτός τους άρπαξε του γυρισμού τη μέρα. Aπό όπου θες, θεά, ξεκίνα την αυτή την ιστορία, κόρη του Δία,και πες την και σ' εμάς. Νίκος Εγγονόπουλος, Ο Οδυσσέας διηγείται στον Όμηρο, 1957.
- 33. Η Αρχαία Ελληνική(μέσω και της Λατινικής στην περίπτωση των γαλλικών, των ισπανικών, των ιταλικών και των ρουμανικών) προσέφερε λέξεις ή ρίζες λέξεων σε όλες τις σύγχρονες ευρωπαϊκές γλώσσες: Ιστορικοί θεωρούνται δύο λόγοι που ο Ξενοφών Ζολώτας είχε εκφωνήσει ως διευθυντής της Τράπεζας της Ελλάδος και διαχειριστής του ελληνικού Δημοσίου Χρέους, στην Ουάσιγκτον, στις 26 Σεπτεμβρίου 1957 και στις 2 Οκτωβρίου 1959, η γλώσσα των οποίων ήταν η αγγλική, αλλά, με την εξαίρεση λίγων συνδέσμων, άρθρων και προθέσεων, όλες οι χρησιμοποιούμενες λέξεις ήταν ελληνικής προέλευσης. Ο λόγοι του έκαναν μεγάλη εντύπωση, ωστόσο επρόκειτο περισσότερο για ένα διανοητικό παιχνίδι, σχεδιασμένο για να τέρψει την ελίτ των τραπεζιτών και των ισχυρών της παγκόσμιας οικονομίας και να τους υπενθυμίσει την ύπαρξη της Ελλάδας, η οποία μόλις είχε βγει από τον Εμφύλιο πόλεμο, εντελώς κατεστραμμένη.
- 34. "…Our critical problems suchas the numismatics plethora generate some agony and melancholy. This phenomenon is characteristic of our epoch… In parallel, a panethnic unhypocritical economic synergy and harmonization in a democratic climate is basic…"
- 35. "…Our critical problems suchas the numismatics plethora generate some agony and melancholy. This phenomenon is characteristic of our epoch… In parallel, a panethnic unhypocritical economic synergy and harmonization in a democratic climate is basic…" •κριτικόcritical •πρόβλημαproblems •νομισματικήnumismatic •πληθώραplethora •γεννώgenerate •αγωνίαagony •μελαγχολίαmelancholy •φαινόμενοphenomenon •χαρακτηριστικόcharacteristic •εποχήepoch
- 36. "…Our critical problems suchas the numismatics plethora generate some agony and melancholy. This phenomenon is characteristic of our epoch… In parallel, a panethnic unhypocritical economic synergy and harmonization in a democratic climate is basic…" •παράλληλοparallel •πανεθνικόpanethnic •υποκριτικόunhypocritical •οικονομικόeconomic •συνέργειαsynergy •αρμονίαharmonization •δημοκρατικόdemocratic •κλίμαclimate •βασικόbasic
- 38. Επιστρατεύοντας τις γνώσειςκαι τη φαντασία σας (στην ανάγκη συμβουλευτείτε το λεξικό!), προσπαθήστε να βρείτε την ελληνική ρίζα των παρακάτω αντιδανείων: Αντιδάνειο Άμεση ξενική προέλευση Απώτερη ελληνική προέλευση γκράφιτι iταλ. graffiti διαμάντι iταλ. diamante μπράτσο βεν. brazzo/ iταλ.braccio ταλέντο ιταλ. talento τζίρος ιταλ. giro / βεν. ziro μπουντρούμι τουρκ. bodrum μπαρούτι τουρκ. barut καμινάδα βεν. caminada μιούζικαλ αγγλ. musical καρτέλα ιταλ. cartella κορδέλα βεν. cordela
- 39. Επιστρατεύοντας τις γνώσειςκαι τη φαντασία σας (στην ανάγκη συμβουλευτείτε το λεξικό!), προσπαθήστε να βρείτε την ελληνική ρίζα των παρακάτω αντιδανείων: Αντιδάνειο Άμεση ξενική προέλευση Απώτερη ελληνική προέλευση γκράφιτι iταλ. graffiti διαμάντι iταλ. diamante μπράτσο βεν. brazzo/ iταλ.braccio ταλέντο ιταλ. talento τζίρος ιταλ. giro / βεν. ziro μπουντρούμι τουρκ. bodrum μπαρούτι τουρκ. barut καμινάδα βεν. caminada μιούζικαλ αγγλ. musical καρτέλα ιταλ. cartella κορδέλα βεν. cordela γραφεῖον ἀδάμας βραχίων τάλαντον γῦρος ἱππόδρομος πυρῖτις κάμινος μουσική χάρτης χορδή
- 41. Το βασικό συλλαβάριοτης γραμμικής Β (Χριστίδης , Ιστορία της αρχαίας ελληνικής γλώσσας. Θεσσαλονίκη: Ινστιτούτο Νεοελληνικών Σπουδών, 2005 )
- 42. Η καταγωγή τουελληνικού αλφαβήτου Οι Φοίνικες και οι Έλληνες Το φοινικικό αλφάβητο εισάγεται στην Ελλάδα κατά την περίοδο ακμής των σχέσεων Φοινίκων και Ελλήνων, δηλ. μεταξύ 12ου και 9ου αι. π.Χ. Ήταν ένα συμφωνογραφικό – συλλαβογραφικό αλφάβητο, το οποίο περιλάμβανε 21 συλλαβογράμματα, καθένα από τα οποία αντιστοιχούσε και σε κάποιες συλλαβές, π.χ. το τ = τ, τα, τε, το, τι. Τα γράμματα Ξ, Φ, Χ, Ψ, Ω έλειπαν, ενώ υπήρχαν επιπλέον το δίγαμμα (F) και το κόππα (Ϙ). Παράδειγμα: Η λέξη «μαθητής», εάν υπήρχε, στο φοινικικό σύστημα θα γραφόταν «μ.θ.τ.ς», θα μπορούσε δηλ. κάποιος που δεν καταλαβαίνει καλά τα συμφραζόμενα να διαβάσει «μαθητές» ή «μαθητάς» (αιτ. πληθ.) ή «μαθητός» (= αυτός που μπορεί να μαθευτεί). Οι Έλληνες έκριναν ότι το αλφάβητο αυτό θα προκαλούσε δυσκολίες. To προσάρμοσαν, λοιπόν, στις δικές τους φωνητικές ανάγκες και το συμπλήρωσαν μετατρέποντάς το σε φωνολογικό. Δηλαδή, κάθε γράμμα αντιστοιχούσε πλέον σε έναν φθόγγο, φωνήεν ή σύμφωνο, οπότε επιτυγχανόταν ακρίβεια και ευκολία στην εκμάθηση. Το νέο αλφάβητο ονομάστηκε ελληνικό. Τα πρώτα σωζόμενα γραπτά μνημεία της ελληνικής γλώσσας στο ελληνικό αλφάβητο είναι η επιγραφή του ποτηρίου του Νέστορος (πιθ. 740-720 π.Χ.) και της οινοχόης του Διπύλου (735-725 π.Χ.).
- 43. Α, άλφα (απότο άλεφ = βόδι) Β, βήτα (από το μπέτα = σπίτι) Γ, γάμμα (από το γκάμελ = καμήλα) Δ, δέλτα (από το ντάλεθ = πόρτα) Ε, ε – ψιλόν (από το ε = παράθυρο) F, δίγαμμα (από το βάου = αγκίστρι) Ζ, ζήτα (από το ζάιν = όπλο) Η, ήτα (από το ετ = φράκτης) Θ, θήτα (από το τετ = φίδι) Ι, γιώτα (από το ιόντ = χέρι) Κ, κάπα (από το καφ = παλάμη) Λ, λάμδα (από το λάμεντ = βουκέντρα) Μ, μι (από το μεμ = νερά) Ν, νι (από το νουν = ψάρι) Ξ, ξι (από το σάιν = πάσσαλος) Ο, ο – μικρόν (από το άιν = μάτι) Π, πι (από το πε = στόμα) Σαμπί (από το σάντε = ακόντιο) Κόππα (ηχητικά Κ από το κοφ = κόμπος) Ρ, ρο (από το ρες = κεφάλι) Σ, σίγμα (από το σιν = δόντια) Τ, ταφ (από το τάου = σήμα) Στην ομηρική εποχή, οι Έλληνες υιοθέτησαν το φοινικικό αλφάβητο και το ονόμασαν έτσι από τα δύο πρώτα γράμματα (Άλφα Βήτα). Το αλφάβητο αυτό σχηματιζόταν από 22 σύμφωνα και εξέλιξή του αποτελεί το ελληνικό αλφάβητο. Τα 22 γράμματα που οι Έλληνες παρέλαβαν από το φοινικικό αλφάβητο είναι τα εξής:
- 44. Η επιγραφή στοποτήρι του Νέστορα από τις Πιθηκούσες «Είμαι το γλυκόπιοτο ποτήρι του Νέστορα. Όποιος λοιπόν πιει από αυτό το ποτήρι, αυτόν αμέσως θα τον κυριέψει ο πόθος της Αφροδίτης με το όμορφο στεφάνι». "ΝΕΣΤΟΡΟΣ Ε[ΙΜ]Ι ΕΥΠΟΤΟΝ ΠΟΤΕΡΙΟΝ ΗΟΣ Δ ΑΝ ΤΟΔΕ Π[ΙΕ]Σ ΠΟΤΕΡΙΟ ΑΥΤΙΚΑ ΚΕΝΟΝ ΗΙΜΕΡ[ΟΣ ΗΑΙΡ]ΕΣΕΙ ΚΑΛΛΙΣΤΕ[ΦΑ]ΝΟ ΑΦΡΟΔΙΤΕΣ"
- 45. Οινοχόη διακοσμημένη μεγεωμετρικά θέματα που βρέθηκε το 1871 στο Δίπυλο του Κεραμεικού στην Αθήνα. Χρονολογείται στο τρίτο τέταρτο του 8ου αι. π.Χ. και αποτελεί το αρχαιότερο έως τώρα γνωστό δείγμα αλφαβητικής γραφής στον ελληνικό κόσμο. Δόθηκε ως έπαθλο ορχηστικού αγώνα (δηλ. αγώνα χορού), όπως μαρτυρεί η επιγραφή που φέρει: «Όποιος τώρα απ’ όλους τους χορευτές χορεύει πιο ανάλαφρα, αυτός ας το πάρει» (Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθήνας).
- 46. Ο Ζηνόθεμις μεαφιέρωσε. Αθηναϊκό μελανόμορφο κύπελλο από το ναό του Ποσειδώνα στη Μένδη, μέσα του 6ου αι. π.Χ. (Αρχαιολογικό μουσείο Θεσσαλονίκης)
- 48. • όταν θέλουμενα καταδείξουμε αισθήματα ντροπής αναφερόμενοι σε κάποιον άλλο. Ειπώθηκε από τον Αίαντα (σε έντονο ύφος) προς τους Αργείους κατά τη διάρκεια του Τρωικού πολέμου, με σκοπό να τους ανυψώσει το ηθικό όταν ο Αχιλλέας αποχώρησε από τη μάχη. (Ομήρου Ιλιάδα – Ε 787) Αιδώς Αργείοι • όταν αναφερόμαστε σε ισχυρό αντίπαλο. (Θουκυδίδης – Γ 11) Αντίπαλον δέος • μη αναμενόμενη βοήθεια – λύση – συνδρομή σε κάποιο πρόβλημα ή δύσκολη κατάσταση. Προέρχεται από θεατρικό τέχνασμα στην αρχαία Ελλάδα που χρησιμοποιούσαν οι τραγικοί ποιητές όταν ήθελαν να δώσουν διέξοδο στη πλοκή του έργου και στο οποίο κατά τη διάρκεια της παράστασης εμφανιζόταν ένας Θεός επάνω σε εναέρια κατασκευή (γερανός). Από μηχανής θεός http://www.egriechen.info/2014/06/fraseis-apo-arxaia-ellinika-simera.html#sthash.Lng6bwfv.dpuf
- 49. η εξουσία δείχνειτο ποιόν του ανθρώπου - δώσε του αξιώματα, για να δεις ποιος είναι. (Σοφοκλής, Αντιγόνη 62) Αρχή άνδρα δείκνυσι σε περιπτώσεις επικείμενων δεινών – καταστροφών. Ο Αίολος έδωσε έναν ασκό στον Οδυσσέα ο οποίος περιείχε ανέμους. Όταν λοιπόν οι σύντροφοι του Οδυσσέα άνοιξαν τον ασκό, απελευθερώθηκαν οι άνεμοι και παρέσυραν το πλοίο στο νησί των Λαιστρυγόνων. (Ομήρου Οδύσσεια Κ 1-56) Ασκός του Αιόλου αδύνατο σημείο. Η φράση προέρχεται από το μύθο του Αχιλλέα, σύμφωνα με τον οποίο, όταν τον βύθιζε στο αθάνατο νερό η μητέρα του, επειδή τον κρατούσε από τη φτέρνα, στο συγκεκριμένο σημείο του σώματός του παρέμεινε θνητός. Αχίλλειος πτέρνα http://www.egriechen.info/2014/06/fraseis-apo-arxaia-ellinika-simera.html#sthash.Lng6bwfv.dpuf
- 50. Γόρδιος δεσμός αναφέρεται σεπεριπτώσεις δύσκολων προβλημάτων (άλυτων). Η φράση λέγεται σε περιπτώσεις δύσκολων καταστάσεων, όπως αυτή που αντιμετώπισε ο Μέγας Αλέξανδρος, όταν προσπάθησε να λύσει ένα πολύπλοκο κόμπο, το «γόρδιο δεσμό» τον οποίον σύμφωνα με τον χρησμό όποιος τον έλυνε θα γινόταν κυρίαρχος της Ασίας. (Αρριαννού 11 3) Γη και ύδωρ υποδηλώνει περιπτώσεις υποταγής, πλήρους υποχώρησης, παράδοσης άνευ όρων. Η φράση προέρχεται από τον Ηρόδοτο, σύμφωνα με τον οποίο οι Πέρσες απεσταλμένοι ζήτησαν από τους Σπαρτιάτες γη και ύδωρ σε ένδειξη υποταγής. (Ηροδότου Ιστορία V 17-18) Γαία πυρί μειχθήτω χώμα και φωτιά ας αναμιχθούν - δηλώνει πλήρη αδιαφορία για τις όποιες εξελίξεις, ζαμανφουτισμό. Βίος αβίωτος ζωή ανυπόφορη. (Χίλων Ο Λακεδαιμόνιος)
- 51. απειλητικές καταστάσεις Η φράσηπροέρχεται από επεισόδιο που συνέβη μεταξύ του τυράννου των Συρακουσών Διονυσίου και του Δαμοκλή, ενός αυλικού κόλακα, όταν ο πρώτος θέλοντας να δείξει στο Δαμοκλή πόσο επικίνδυνο ήταν το αξίωμα του τυράννου τον έβαλε να καθίσει στο θρόνο, ενώ από πάνω του κρεμόταν ξίφος σε μια τρίχα αλόγου. Δαμόκλειος σπάθη αναφέρεται σε περιπτώσεις δολιότητας, ή δώρων τα οποία υποκρύπτουν δόλο. Η φράση προέρχεται από τον Όμηρο και αναφέρεται κατά την περίοδο των Τρωικών πολέμων, τότε που οι Έλληνες, ενώ χάρισαν στους Τρώες ξύλινο άλογο μεγάλων διαστάσεων ως αφιέρωμα στους Θεούς, στο εσωτερικό του ήταν κρυμμένοι ο Οδυσσέας με τους συντρόφους του, οι οποίοι άνοιξαν τις πύλες της Τροίας στους υπόλοιπους Έλληνες. (Ομήρου Οδύσσεια λ 529) Δούρειος Ίππος αναφέρεται σε περιπτώσεις λήψης αυστηρών – σκληρών μέτρων Η φράση προέρχεται από τον Δράκοντα (7ος αιώνας π.Χ.) αρχαίο νομοθέτη των Αθηνών, ο οποίος ήταν γνωστός για τους αυστηρούς και σκληρούς νόμους που επέβαλε. Δρακόντεια μέτρα
- 52. Έπεα πτερόεντα •αερολογίες, αβάσιμα επιχειρήματα. Ομηρική έκφραση βασισμένηστην αντίληψη ότι τα λόγια όταν εκστομίζονται τα παίρνει ο αέρας. (Ομήρου Ιλιάδα Α 201) Επί ξυρού ακμής •στην κόψη του ξυραφιού, σε πολύ κρίσιμη κατάσταση, σε κρίσιμο σημείο. Ομηρική φράση η οποία ειπώθηκε από το Νέστορα στο Διομήδη στην προσπάθειά του να τον παροτρύνει για συμμετοχή στον πόλεμο εναντίον των Τρώων. (Ομήρου Ιλιάδα Κ 173) Εκατόμβη •Θυσία με πολλά θύματα, μεγάλη απώλεια. Εκατόμβη στην αρχαία Ελλάδα ονόμαζαν την θυσία κατά την οποία γινόταν προσφορά από εκατό βόδια στους θεούς. (Ομήρου Ιλιάδα Α 65) Ες αύριον τα σπουδαία •Αργότερα θα ασχοληθούμε με τα σοβαρά ζητήματα, αναβολή. Τη φράση είπε ο Θηβαίος Αρχίας, όταν έλαβε το γράμμα που τον προειδοποιούσε ότι κινδυνεύει από τον Πελοπίδα. (Πλουτάρχου Πελοπ. 10) http://www.egriechen.info/2014/06/fraseis-apo-arxaia-ellinika-simera.html#sthash.Lng6bwfv.dpuf
- 53. Κέρβερος Ήξειςαφήξεις ΚέραςΑμαλθείας Ήτανήεπίτας Ή θα τηνφέρεις νικητής (ασπίδα) ή θα σε φέρουν επάνω της νεκρό - ή θα επιτύχουμε, ή θα αποτύχουμε. Τη φράση έλεγαν οι Σπαρτιάτισσες μητέρες στα παιδιά τους, όταν τους έδιναν την ασπίδα για τον πόλεμο. (Πλουτάρχου Λακεδαιμ. Αποφθ.16) Λέγεται όταν κάποιος αλλάζει συνεχώς γνώμη. Η φράση προέρχεται από το χρησμό του μαντείου των Δελφών «ήξεις αφήξεις ουκ εν πολέμω θνήξεις». Η θέση του κόμματος πριν ή μετά το αρνητικό μόριο "ουκ", καθορίζει και τη σημασία του χρησμού. Σκληρός, ανυποχώρητος. Προέρχεται από το ομώνυμο τέρας που φύλαγε τον Άδη και δεν επέτρεπε την είσοδο. Παραπέμπει σε πλούτο – αφθονία υλικών αγαθών. Η φράση προέρχεται από περιστατικό όπου η Αμάλθεια έτρεφε τον μικρό Δία με κέρατο κατσίκας γεμάτο γάλα και μέλι.
- 54. Κύκνειο άσμα •Η τελευταία ενέργεια– πράξη – έργο κάποιου. Προέρχεται από το τελευταίο τραγούδι του κύκνου πριν το θάνατό του. (Πλάτωνος Φαίδων 84 Ε) Κουτί της Πανδώρας •Εμφάνιση πολλών δεινών ταυτόχρονα. Η φράση προέρχεται από τη μυθολογία, σύμφωνα με την οποία ο Δίας για να τιμωρήσει τους ανθρώπους έδωσε στην Πανδώρα ως δώρο ένα κιβώτιο γεμάτο με όλες τις συμφορές, με αποτέλεσμα μόλις το άνοιξε να βγουν όλα τα δεινά, εκτός από την ελπίδα. Μερίς του λέοντος •Το μεγαλύτερο μερίδιο. (Αισώπου μύθοι «Λέων και αλώπηξ») Κομίζω γλαύκα εις Αθήνας •Όταν λέγονται ήδη γνωστά πράγματα. Η φράση λέγεται διότι στην Αθήνα η γλαύκα, η κουκουβάγια, ήταν γνωστή, σαν σύμβολο της Αθήνας και εικονιζόταν παντού, όπως στις στροφές των σπιτιών, στα νομίσματα κ.λπ. (Αριστοφάνη, Όρνιθες, 301) http://www.egriechen.info/2014/06/fraseis-apo-arxaia-ellinika-simera.html#sthash.Lng6bwfv.dpuf