ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΑ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ-ΣΥΝΤΑΞΗ

1. ΘΕΩΡΙΑ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΩΝ
ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ
ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ ( άκλιτος ρηματικός τύπος με ή χωρίς άρθρο)
• Το δις εξαμαρτείν ουκ άνδρός σοφού.
• Tο δικαίωμα του λέγειν είναι συνταγματικά κατοχυρωμένο.
• Τὸ λακωνίζειν εστὶ φιλοσοφειν.
• Έχει τρομερό λέγειν.
• Δούναι και λαβείν.
• Απαγορεύεται το καπνίζειν. (Παλαιότερα σε καφενεία)

2. ΕΙΔΟΣ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΩΝ
ΕΙΔΙΚΟ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
Α. Όταν το απαρέμφατο αντιστοιχεί με ειδική
πρόταση
και μεταφράζεται με ότι /πως , λέγεται ειδικό.
Δέχεται άρνηση οὐ.

3. Το ειδικό απαρέμφατο εξαρτάται από τα εξής ρήματα:
• Τα λεκτικά και όσα γενικά σημαίνουν πληροφορούμαι:
λέγω, φημί (=ισχυρίζομαι), ὁμολογῶ, ἀκούω, πυνθάνομαι (=πληροφορούμαι)
π.χ. Λέγουσί τινες Θεμιστοκλέα φαρμάκῳ ἀποθανεῖν.
(= Λένε μερικοί ότι ο Θεμιστοκλής πέθανε με δηλητήριο.)
• Τα δοξαστικά και όσα φανερώνουν γνώμη ή κρίση:
δοκῶ, ἡγοῦμαι/ οἴομαι/ νομίζω, οἶδα (=γνωρίζω) επίσταμαι(=γνωρίζω καλά)
π.χ Πάντας ὑμᾶς οἴομαι γιγνώσκειν. (= Όλοι εσείς νομίζω ότι γνωρίζετε)

4. ΤΕΛΙΚΟ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟ
Β. Όταν το απαρέμφατο αντιστοιχεί με πρόταση
επιθυμίας και μεταφράζεται με να , λέγεται τελικό.
Δέχεται άρνηση μη.

5. Το τελικό απαρέμφατο εξαρτάται από τα εξής ρήματα:
• Τα βουλητικά δηλαδή όσα σημαίνουν επιθυμία :
βούλομαι (=θέλω), ἐπιθυμῶ, εὔχομαι, ἀξιῶ, δέομαι(=παρακαλώ),
(ἐ)θέλω, ζητῶ, ποθῶ.
π.χ. Μένων ἐβούλετο πλουτεῖν. (= Ο Μένων ήθελε να έχει πλούτο.)
• Τα κελευστικά ή προτρεπτικά:
κελεύω(=διατάζω/προτρέπω), συμβουλεύω, πείθω κ.α
π.χ Κέλευσον ἀνοῖξαι τὰς πύλας. (Διάταξε ν' ανοίξουν τις πύλες.)
• Τα κωλυτικά ή απαγορευτικά και τα αντίθετά τους:
ἀπαγορεύω, κωλύω(=εμποδίζω) , ἐῶ (= αφήνω), επιτρέπω, οκνῶ(=διστάζω)
π.χ. Οὐκ εἴασαν ἀτάφους γενέσθαι. (= Δεν άφησαν να μείνουν άταφοι.)

6. • Τα δυνητικά ή αποπειρατικά και όσα έχουν παρόμοια σημασία:
δύναμαι (=μπορώ) ,πειρῶμαι (=προσπαθώ)
π.χ. Τοιαῦτα οὐ δύναμαι κτήσασθαι. (= Τέτοια δεν μπορώ να αποκτήσω.)
• Όσα σημαίνουν αποφασίζω ή διανοούμαι να...:
βουλεύομαι = σκέπτομαι , ψηφίζομαι= αποφασίζω
π.χ. Ἐψηφίσαντο βοηθεῖν πανδημεί.
(= Αποφάσισαν να σπεύσουν σε βοήθεια με όλο το στρατό.)

7. ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΟΣ ΡΟΛΟΣ ΑΝΑΡΘΡΩΝ
ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΩΝ
• Υποκείμενο
(μετά από απρόσωπα ρήματα ή εκφράσεις)
πχ. Δεῖ γράμματα μαθεῖν.
• Αντικείμενο πχ. Ὁ δέ ὠμολόγησε (τι;) ταῦτα ποιήσειν.
• Κατηγορούμενο πχ. Το λακωνίζειν (έναρθρο απαρμφ ως ΥΠΟΚ ) ἐστί φιλοσοφεῖν.
• Επεξήγηση πχ Εἰς οἰωνός ἄριστος, ἀμύνεσθαι περί πάτρης

8. ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΟΥ
• Όταν το υποκείμενο του απαρεμφάτου είναι το ίδιο με το υποκείμενο του
ρήματος απ’ το οποίο εξαρτάται , η σύνταξη λέγεται τα υ το π ρο σ ωπ ί α.
Το υποκείμενο του ρήματος βρίσκεται σε πτώση ονομαστική οπότε και το
υποκείμενο του απαρεμφάτου βρίσκεται στην ίδια πτώση.
πχ. Κύρος ὑπέσχετο δώσειν πέντε μνας .
ΥΠ (Ρ+ΑΠΑΡΜΦ)
• Όταν το υποκείμενο του απαρεμφάτου δεν είναι το ίδιο με το υποκείμενο
του ρήματος, η σύνταξη λέγεται ε τ ε ρ ο π ρ ο σ ω π ί α. Σε αυτή την
περίπτωση το υποκείμενο του απαρεμφάτου το αναζητάμε σε πτώση
αιτιατική.
πχ. Οὗτος ἐκέλευσε τούς Ἀθηναίους πρώτους ἄρξασθαι της μάχης.
ΥΠ(Ρ) ΥΠ (ΑΠΑΡΜΦ)

9. ΑΣΚΗΣΕΙΣ
αποφασίζω
λέω
μπορώ
νομίζω
προτρέπω/διατάζω
πληροφορούμαι
εμποδίζω/απαγορεύω
γνωρίζω
ΑΣΚΗΣΗ 2:
Τα ειδικά και τα τελικά απαρέμφατα εξαρτώνται από ρήματα που σημαίνουν…
Κάντε τη σωστή αντιστοίχιση.
Ειδικό απαρέμφατο
……………………….
Τελικό απαρέμφατο
….…………………….

10. 1. ταυτοπροσωπία
2. ετεροπροσωπία
Σε ποια πτώση βρίσκεται το υποκείμενο του απαρεμφάτου , όταν υπάρχει :

11. Nα προσδιορίσετε α) το είδος των απαρεμφάτων β) τον συντακτικό τους
ρόλο και γ) να εντοπίσετε σε ποια απ΄τα παρακάτω παραδείγματα υπάρχει
ταυτοπροσωπία και σε ποια ετεροπροσωπία.
α.Πρωταγόρας ἔλεγε διδάξειν τούς νέους τήν ἀρετήν.
β.Συμβουλεύω ὑμῖν τήν αρετήν θηρεύειν καί τήν κακίαν φεύγειν.
γ. Θεμιστοκλής διακελεύεται τούς Ἕλληνας ἐπιθέσθαι καί διαφθεῖραι τήν
ναυτικήν δύναμιν τῶν πολεμίων.
δ.Σωκράτης ἔλεγε οὐκ εἶναι διδάσκαλος.
ε. Πιστεύω δίκαια εἶναι ταῦτα.
στ.Παρήγγειλεν ὁ Κλέαρχος εἰς τάξιν τά ὅπλα τίθεσθαι τούς Ἕλληνας.

12. ζ. Αλέξανδρος διδάξει σε μάχεσθαι ἐν ὅπλοις.
η. Οι Λακεδαιμόνιοι βούλονται διαμένειν ἐν τῷ χωρίῳ.
θ. Κυρος ὑπέσχετο δέξεσθαι τούς ὅρκους τοῦ Μένωνος.
ι. Ἐγώ και οἱ ἂλλοι φαμέν (=υποστηρίζουμε) Ἀθηναίους σοφούς εἶναι.
κ.Μιλτιάδης ἒπεισεν Ἀθηναίους στρατεῦσαι.
λ. Οἱ στρατιῶται ηὔχοντο Κυρον ευτυχῆσαι.
μ. Ἡ πόλις τούς παῖδας ἀναγκάζει τούς νόμους μανθάνειν.

13. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ
Ενεστώτας Μέλλοντας Αόριστος Παρακείμενος
φωνηεντόληκτα
-ειν -σειν -σαι -κέναι
λύ-ειν λύ-σειν λῦ-σαι λελυ-κέναι
ουρανικόληκτα
-ειν -ξειν -ξαι -χέναι
πράττ-ειν πρά-ξειν πρᾶ-ξαι πεπρα-χέναι
χειλικόληκτα
-ειν -ψειν -ψαι -φέναι
γράφ-ειν γρά-ψειν γρά-ψαι γεγρα-φέναι
οδοντικόληκτα
-ειν -σειν -σαι -κέναι
πείθ-ειν πεί-σειν πεῖ-σαι πεπει-κέναι

14. ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΣ ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΩΝ ΣΤΗΝ ΠΑΘΗΤΙΚΗ ΦΩΝΗ
Ενεστώτας Μέλλοντας Αόριστος Παρακείμενος
φωνηεντόληκτα
-εσθαι -σεσθαι -σασθαι -σθαι
λύ-εσθαι λύ-σεσθαι λύ-σασθαι λελύ-σθαι
ουρανικόληκτα
-εσθαι -ξεσθαι -ξασθαι -χθαι
πράττ-εσθαι πρά-ξεσθαι πρά-ξασθαι πεπρᾶ-χθαι
χειλικόληκτα
-εσθαι -ψεσθαι -ψασθαι -φθαι
γράφ-εσθαι γρά-ψεσθαι γρά-ψασθαι γεγρά-φθαι
οδοντικόληκτα
-εσθαι -σεσθαι -σασθαι -σθαι
πείθ-εσθαι πεί-σεσθαι πεί-σασθαι πεπεῖ-σθαι

15. ΑΣΚΗΣΗ
ΕΝΕΣΤ.
ΜΕΛΛ.
ΑΟΡ.
ΠΡΚ.
ΕΝΕΣΤ.
ΜΕΛΛ.
ΑΟΡ.
ΠΡΚ.
Να σχηματίσετε τα παρακάτω ρήματα:
ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΑ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΗΣ ΦΩΝΗΣ : κελεύω , πράττω , σπουδάζω
ΑΠΑΡΕΜΦΑΤΑ ΜΕΣΗΣ ΦΩΝΗΣ : κελεύομαι, στρατεύομαι

16. ΙΩΑΝΝΑ ΟΡΦΑΝΟΥΔΑΚΗ
1ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΡΕΘΥΜΝΟΥ
ΣΧΟΛΙΚΟ ΕΤΟΣ 2021-2022