SlideShare a Scribd company logo
Γ΄ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ, σελ. 244-248
«Ελένη ή ο Κανένας»
Ο έρωτας και η μοναξιά στο βραβευμένο μυθιστόρημα της Ρέας Γαλανάκη
Ελένη Μπούκουρα - Αλταμούρα
Η Ελένη Μπούκουρα-Αλταμούρα γεννήθηκε στις Σπέτσες το 1821.Ήταν κόρη του Ιωάννη
Μπούκουρα που δημιούργησε το πρώτο θέατρο στην Αθήνα και προς τιμή του ονομάστηκε η
"πλατεία Θεάτρου". Ως παιδί η Ελένη έδειξε νωρίς την κλίση της στις τέχνες και περισσότερο στη
ζωγραφική, μάλιστα ζωγράφιζε τις φίλες της που της πόζαραν στην αυλή του παρθεναγωγείου.
Βλέποντας την ανάγκη της να εκφραστεί, ο πατέρας της κάλεσε στο σπίτι τον καθηγητή του
Σχολείου τωνΤεχνών, ΡαφαέλοΤσέκκολι για να της παραδίδει ιδιαίτερα μαθήματα.
https://www.lifo.gr/culture/eikastika/san-simera-1900-pethainei-i-eleni-mpoykoyra-altamoyra
Εισαγωγικά στοιχεία
πηγή
Νεαρή πια η Ελένη και με τις ευλογίες
του πατέρα αλλά και του δασκάλου της,
αποφάσισε να πάει για σπουδές στην
Ιταλία. Υπήρχε όμως εκείνη την εποχή,
ένα απροσπέλαστο εμπόδιο για τις
γυναίκες. Απαγορευόταν η φοίτησή
τους στις Ακαδημίες Τέχνης, λόγω του
γυμνού σώματος των μοντέλων που
πόζαραν για τους φοιτητές.
Αποφασισμένη να γίνει ζωγράφος με
κάθε τίμημα, κατεβάζει μια απίστευτη,
όσο και επικίνδυνη ιδέα. Να
μεταμφιεστεί σε άνδρα.
Η ιδέα της θα δουλέψει και η Ελένη ως
Χρυσίνης Μπούκουρης, θα παρακολουθήσει
για τέσσερα χρόνια μαθήματα ζωγραφικής
στην Νάπολη και τη Ρώμη. Εκεί, ανάμεσα στις
ακουαρέλλες και το μπλε του κοβαλτίου,
γνώρισε και ερωτεύθηκε τον Ιταλό ζωγράφο
και καθηγητή της, Φρανσέσκο Σαβέριο
Αλταμούρα. Μαζί του απέκτησε τρία παιδιά
εκτός γάμου. Τον Ιωάννη, τη Σοφία και τον
Αλέξανδρο. Η αγάπη και η αφοσίωσή της
στον Αλταμούρα, την οδήγησαν να ασπαστεί
τον καθολικισμό και να παντρευτεί τελικά
τον αγαπημένο της το 1857.
Προσωπογραφία της Ελένης
Αλταμούρα , σχέδιο του συζύγου
της Ξαβιέρου Αλταμούρα
Ο γάμος αυτός ωστόσο δεν θα είχε αίσιο
τέλος. Η προδοσία του Αλταμούρα,
ήρθε πολύ σύντομα και είχε το πρόσωπο
της ζωγράφου και φίλης της Ελένης,
Τζέιν Χέυ. Ο σύζυγός της, την
εγκατέλειψε κι έφυγε με την ερωμένη
του, παίρνοντας μαζί του το μικρότερο
γιο τους, Αλέξανδρο. Η Ελένη τότε,
μόνη και βαθιά πληγωμένη, επέστρεψε
στην Ελλάδα με τα άλλα δύο παιδιά
της, τον Ιωάννη και τη Σοφία.
Φτάνοντας στην Αθήνα, εγκαταστάθηκε
στην Πλάκα. Ήταν πλέον μια
αναγνωρισμένη ζωγράφος και με τις
σπουδές της είχε καταφέρει να ενταχθεί
γρήγορα στους κόλπους των επιφανών
Αθηναίων. Μάλιστα, το 1859 και το 1870
εξελέγη, μαζί με τον Νικηφόρο Λύτρα, μέλος
της επιτροπής των Ολυμπίων και μαζί με τους
Αλέξανδρο Ραγκαβή, Γεώργιο Μαργαρίτη,
Ερνέστο Τσίλλερ και Γεράσιμο Μαυρογιάννη,
μέλη της εξεταστικής επιτροπής του
Καλλιτεχνικού Τμήματος του Πολυτεχνείου.
Από το 1863 άρχισε να παραδίδει μαθήματα
σε πλούσιες Αθηναίες και φοιτήτριες του
Αρσακείου. Ανάμεσά τους θα βρισκόταν και
η νεαρή τότε Βασίλισσα Όλγα.
Σχέδιο τής Ελένης Μπούκουρη-Αλταμούρα
Το 1872 η κόρη της Σοφία, θα αρρωστήσει (φυματίωση) και αυτό θα καταβάλλει την Ελένη
Αλταμούρα. Οι δύο γυναίκες θα χρειαστεί να φύγουν για τις Σπέτσες, ώστε να έχει καλύτερες
συνθήκες διαβίωσης στο νησιωτικό κλίμα η Σοφία. Ο Ιωάννης, έχει ήδη φύγει για την
Κοπεγχάγη, όπου σπούδαζε στο πλευρό του ζωγράφου Καρλ Φρέντερικ Σόρενσεν μετά από
υποτροφία που κέρδισε στη Σχολή Καλών Τεχνών. Η Σοφία δεν θα τα καταφέρει και τελικά θα
φύγει από τη ζωή το 1874, σε ηλικία μόλις 20 ετών. Ο Ιωάννης θα επιστρέψει από τη Δανία το
1876 και θα ζήσει για λίγο με τη μητέρα του δίνοντάς της μεγάλη χαρά, ώσπου το 1878, θα
πεθάνει κι αυτός από την ίδια ασθένεια.
Ιωάννης Αλταμούρας, Έξω από το λιμάνι, 1874.
Ελαιογραφία σε χαρτί επικολλημένο σε χαρτόνι.
Συλλογή της Τράπεζας της Ελλάδος
Ιωάννης Αλταμούρας, Θαλασσογραφία. Συλλογή της Τράπεζας της Ελλάδος
Η Ελένη Μπούκουρα-Αλταμούρα
συντετριμμένη από το θάνατο των
παιδιών της, προχώρησε σε μια αδιανόητη
πράξη. Έκαψε τα περισσότερα και
καλύτερά της έργα στην αυλή του σπιτιού
της. Από εκείνη την ημέρα, θα σταματούσε
κάθε κοινωνική συναναστροφή.
Κλείστηκε στον εαυτό της
τροφοδοτώντας τα κουτσομπολιά της
εποχής στην κλειστή κοινωνία των
Σπετσών. Πέθανε σχεδόν άγνωστη στις
19 Μαρτίου 1900 και κηδεύτηκε στο
κοιμητήριο της Αγίας Άννας των
Σπετσών. Υπήρξε κορυφαία ζωγράφος του
19ου αιώνα.
Ελένη Μπούκουρα-Αλταμούρα,
Απελπισία
• Η ζωή της έγινε το θέμα του μυθιστορήματος της Ρέας Γαλανάκη: «Ελένη ή
ο κανένας», Εκδόσεις Άγρα, 1998 και του θεατρικού έργου: «Ελένη
Αλταμούρα» του Κώστα Ασημακόπουλου, Εκδόσεις Δωδώνη, 2005.
https://www.lifo.gr/culture/eikastika/san-simera-1900-pethainei-i-eleni-mpoykoyra-altamoyra
πηγή
φωτογραφία της Ελένης Μπούκουρα
• Στο μυθιστόρημα της Ρέας Γαλανάκη Ελένη, ή
ο Κανένας (1998) κεντρική ηρωίδα είναι η Ελένη
Αλταμούρα-Μπούκουρα, η πρώτη σπουδασμένη
Eλληνίδα ζωγράφος, που γεννήθηκε το 1821 στις
Σπέτσες και πέθανε το 1900, αφού έζησε μια ζωή
εντελώς ασυνήθιστη για μια γυναίκα της εποχής
της. Η Γαλανάκη συνδυάζει το ιστορικό και
βιογραφικό υλικό με καθαρά μυθοπλαστικά
στοιχεία, στην απόπειρά της να εκφράσει τις
σκέψεις, τα συναισθήματα και τα όνειρα μιας
καλλιτεχνικής προσωπικότητας που αντιμετωπίζει
θαρραλέα τις κοινωνικές προκαταλήψεις, αλλά
νικιέται από την τραγική μοίρα της.
• Το απόσπασμα που ακολουθεί αναφέρεται στην
εποχή της νεότητας της Ελένης, όταν μαζί με
τον πατέρα της, παλιό Σπετσιώτη καπετάνιο και
αργότερα θεατρώνη της Αθήνας, φτάνει στην
Ιταλία και ντύνεται με αντρικά ρούχα, για να
μπορέσει να γίνει δεκτή στη Σχολή των
Ναζαρηνών ζωγράφων.
Αυτοπροσωπογραφία της Ελένης Μπούκουρα-Αλταμούρα
Ρέα Γαλανάκη, Η μεταμφίεση
εισαγωγικά
σελ. 244
Έξω από τη Νάπολη κρύφτηκα
σε μια συστάδα από πικροδάφνες και
συκιές, που θέριευαν αντλώντας από
τα χαλάσματα μιας αγροικίας. Εκεί
άλλαξα. Είχα αγοράσει ένα αντρικό
σκούρο κουστούμι, ακριβώς σαν
εκείνα που φορούσανε οι κομψοί νέοι
της πόλης. Τόνισα τη σοβαρότητα
του χρώματος και των προθέσεών
μου, συντάσσοντας με το σκούρο
χρώμα του ένα πουκάμισο από
λευκή φίνα βατίστα*.
Η Ελένη Μπούκουρα-Αλταμούρα, ντυμένη άνδρας,
ζωγραφίζει την Αγγλίδα ζωγράφο Jane Benham Hay.
*φίνα βατίστα: ύφασμα εξαιρετικής ποιότητας
σελ. 244
Έκανε ζέστη, μα καθώς τρέμοντας ντυνόμουν,
γύρισα να κοιτάξω ποιοι βρίσκονταν μάρτυρες
στη μεταμόρφωσή μου. Επισήμανα της
θάλασσας το μπλάβο, το κεραμιδί και το ωχρό
της πολιτείας πιο πέρα, το κοντινό μου πράσινο
και το φαιό, το φωτεινό ουρανί και το φλύαρο
των ασπροκίτρινων χαμομηλιών. Φιλάρεσκα
έδεσα ένα μεταξωτό φουλάρι στον λαιμό μου
ρόδο με ελάχιστο γαλάζιο, ανταύγεια νερών όταν
πλαγιάζει ο ήλιος. Φόρεσα τις δερμάτινές μου
μπότες και διόρθωσα την καμπύλη της ασημένιας
μου καδένας. Στην άκρη της κρεμότανε ένα ρολόι.
Το κοίταξα. Μετέωρη, εύθραυστη, σημαδεμένη
μού έδειξε την ώρα. Στερέωσα ένα καθρεφτάκι
στα κλαδιά, για να δω να βάλω πάνω στα
κουρεμένα μου μαλλιά ένα αντρικό καπέλο.
Κοίταξα το πρόσωπό μου στον καθρέφτη.
Ποιοι ήταν οι «μάρτυρες της
μεταμόρφωσης» της Ελένης;
Τι φανερώνει ο τρόπος με τον οποίο
παρουσιάζονται στο κείμενο;
Έκανε ζέστη, μα καθώς τρέμοντας ντυνόμουν,
γύρισα να κοιτάξω ποιοι βρίσκονταν μάρτυρες
στη μεταμόρφωσή μου. Επισήμανα της
θάλασσας το μπλάβο, το κεραμιδί και το ωχρό
της πολιτείας πιο πέρα, το κοντινό μου πράσινο
και το φαιό, το φωτεινό ουρανί και το φλύαρο
των ασπροκίτρινων χαμομηλιών. Φιλάρεσκα
έδεσα ένα μεταξωτό φουλάρι στον λαιμό μου
ρόδο με ελάχιστο γαλάζιο, ανταύγεια νερών όταν
πλαγιάζει ο ήλιος. Φόρεσα τις δερμάτινές μου
μπότες και διόρθωσα την καμπύλη της ασημένιας
μου καδένας. Στην άκρη της κρεμότανε ένα ρολόι.
Το κοίταξα. Μετέωρη, εύθραυστη, σημαδεμένη
μού έδειξε την ώρα. Στερέωσα ένα καθρεφτάκι
στα κλαδιά, για να δω να βάλω πάνω στα
κουρεμένα μου μαλλιά ένα αντρικό καπέλο.
Κοίταξα το πρόσωπό μου στον καθρέφτη.
Ποιοι ήταν οι «μάρτυρες της
μεταμόρφωσης» της Ελένης;
Τι φανερώνει ο τρόπος με τον οποίο
παρουσιάζονται στο κείμενο;
Η παρθένος ζωγράφος απουσίαζε, έχοντας
φαίνεται ξεκινήσει για να επιστρέψει στην αττική
Ανατολή, όπου ανήκε. Υποσχέθηκα να μην ξεχάσω
τη μορφή της, ούτε καν με εκείνο το πολύ λίγο, που
ξεχνάνε οι γυναίκες. Όμως τώρα να τρέξει, να πάει
στον Τσέκολι* μαντάτα για τις εξελίξεις της
φιλτάτης του πατρίδας. Ακόμη να του πει ότι η
μαθήτριά του δε φοβόταν, κι ότι, καθώς
ντυνόταν, για να μεταμορφωθεί από γυναίκα
σε άντρα, άκουγε τα λόγια και τις διδαχές του ένα
μελίσσι γύρω της. Κι ότι μάντευα, όπως δύναται να
μαντεύει κάποιος τέτοιαν ώρα, πως εκτός από το
ζήτημα της τέχνης, η υπεσχημένη γη θα άφηνε
πάνω μου ανεξίτηλα τα ίχνη της ζωής. Ήδη
πάσχιζα να σκεφτώ σαν άντρας. Ήδη είχα
μιλήσει με το εγώ.
1η ενότητα: Η μεταμφίεση της Ελένης
*Ραφαέλο Τσέκολι: Ιταλός ζωγράφος, αρχαιολόγος
και γιατρός που βρήκε άσυλο στην Ελλάδα, διωγμένος
από το Βασίλειο των δύο Σικελιών· ήταν ο πρώτος
δάσκαλος ζωγραφικής της Ελένης
Η μεταμφίεση είναι για την ηρωίδα ένα
ταξίδι γνώσης και μια αναζήτηση
ταυτότητας. Η Ελένη περιγράφει το
αίσθημα ελευθερίας που αισθάνθηκε
ενδυόμενη ανδρικά ρούχα: σχολιάζει,
μάλιστα, πως ήδη άρχισε να
χρησιμοποιεί το "εγώ".
Ceccoli Raffaello (π. 1800 - β' μισό 19ου αιώνα) Ακρόπολη, 1853, Εθνική Πινακοθήκη
Στον κήπο του πανδοχείου είχαμε
τελειώσει το μεσημεριανό μας γεύμα και
περιμέναμε καφέ. Παράδεισος μας
εφαινόταν η ανακωχή του κήπου. Μακάρι
να αργούσε ο σερβιτόρος, μολονότι μας
είχε διαβεβαιώσει για το αντίθετο, αφού
τέτοιες μέρες δεν έβγαινε στις εξοχές ο
κόσμος και δεν είχε άλλους πελάτες. Είχα
αρχίσει το τραγούδι μου, όταν τον είδα από
μακριά να επιστρέφει. Έκανα ότι δεν τον
πρόσεξα, γιατί, κρατώντας πάντοτε τον
δίσκο, στηρίχτηκε στο κάσωμα της πόρτας
για να με ακούσει: «Σαν τη σπίθα κρυμμένη
στη στάχτη, εκρυβόταν για μας λευτεριά.
Ήλθε η μέρα, πετιέται, ανάφτει εξανοίχτη
σε κάθε μεριά». Σταμάτησα να τραγουδώ.
Ο ύμνος προς την ελευθερία, που
ανταποκρίνεται πλήρως στις σκέψεις της, δεν
είναι παρά η προσωπική της έκκληση να
απελευθερωθεί από τα κοινωνικά δεσμά που
την καθηλώνουν και δεν της επιτρέπουν τη
γνώση και τη μόρφωση. Με μέσο τη
μεταμόρφωση, κατορθώνει να σπάσει τα δεσμά
και τελικά να κατακτήσει τη δική της
εσωτερική ελευθερία.
Η Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου (1826), Ντελακρουά.
Τον παρατηρούσα που κοντοστεκόταν.
Έπειτα, σαν να ξύπνησε, πλησίασε με τους
καφέδες, υποκλίθηκε και ρώτησε με σεβασμό
αν ο νεαρός κύριος ήταν τενόρος. Δίστασε
μια στιγμή προτού ρωτήσει κάτι ακόμη, αν
το τραγούδι της άγνωστής του γλώσσας
μιλούσε για τα γνωστά σε όλους πάθη του
έρωτα, διότι έτσι του είχε φανεί. Του
εξήγησα με προσήνεια* για την Ιόνιο
καταγωγή του άσματος, ενώ σκεφτόμουν τι
το γνωστό και τι το άγνωστο βρισκότανε
μπροστά σ' αυτό τον άνθρωπο. Θέλοντας να
τον ευχαριστήσω, αφού ήταν ο πρώτος που
με χειροκρότησε στον δύσκολο μου ρόλο, του
τραγούδησα μιαν ιταλική πατριωτική άρια.
Την άκουσε σχεδόν δακρυσμένος, αφού αυτά
τα τραγούδια είχαν πρόσφατα απαγορευτεί*.
Το γνωρίζαμε κι οι δυο.
2η ενότητα: Το τραγούδι της Ελένης στον
κήπο του πανδοχείου
Τι συμπεράσματα μπορούμε να βγάλουμε
για την προσωπικότητα της Ελένης μέσα
από αυτό το περιστατικό;
* : καταδεκτικότητα
* : στη Νάπολη είχε
ξεσπάσει πατριωτική επανάσταση εναντίον του Βασιλιά
των δύο Σικελιών
Τον παρατηρούσα που κοντοστεκόταν.
Έπειτα, σαν να ξύπνησε, πλησίασε με τους
καφέδες, υποκλίθηκε και ρώτησε με σεβασμό
αν ο νεαρός κύριος ήταν τενόρος. Δίστασε
μια στιγμή προτού ρωτήσει κάτι ακόμη, αν
το τραγούδι της άγνωστής του γλώσσας
μιλούσε για τα γνωστά σε όλους πάθη του
έρωτα, διότι έτσι του είχε φανεί. Του
εξήγησα με προσήνεια* για την Ιόνιο
καταγωγή του άσματος, ενώ σκεφτόμουν τι
το γνωστό και τι το άγνωστο βρισκότανε
μπροστά σ' αυτό τον άνθρωπο. Θέλοντας να
τον ευχαριστήσω, αφού ήταν ο πρώτος που
με χειροκρότησε στον δύσκολο μου ρόλο, του
τραγούδησα μιαν ιταλική πατριωτική άρια.
Την άκουσε σχεδόν δακρυσμένος, αφού αυτά
τα τραγούδια είχαν πρόσφατα απαγορευτεί*.
Το γνωρίζαμε κι οι δυο.
2η ενότητα: Το τραγούδι της Ελένης στον
κήπο του πανδοχείου
Τι συμπεράσματα μπορούμε να βγάλουμε
για την προσωπικότητα της Ελένης μέσα
από αυτό το περιστατικό;
Άνετη, φυσική στο ρόλο του
άντρα – τολμηρή, αφού δεν
ανησυχεί μήπως αποκαλυφθεί
Ριψοκίνδυνη, δυναμική,
επαναστατική φύση, αφού δεν
διστάζει να τραγουδήσει απαγορευμένη
ιταλική πατριωτική άρια
Καταδεχτική, αφού έχει ευγενική συμπεριφορά
προς τον σερβιτόρο
* : καταδεκτικότητα
* : στη Νάπολη είχε
ξεσπάσει πατριωτική επανάσταση εναντίον του Βασιλιά
των δύο Σικελιών
O καπετάν Γιάννης με εγκατέστησε
στη Ρώμη και βιάστηκε να επιστρέψει στις
επιχειρήσεις του Αθηναίου θεατρώνη Ιωάννη
Μπούκουρη, που δεν του επέτρεπαν πια το
αργόσχολο βλέμμα των θαλασσινών πάνω στα
πράγματα του κόσμου. Αυτό δεν του άρεσε, αλλά
δεν μπορούσε να πράξει διαφορετικά. Η
αναγκαστική πεζοπορία εξαιτίας της
επανάστασης, ώσπου να βρούμε κάποιαν άμαξα
για το υπόλοιπο ταξίδι, μας είχε αφάνταστα
καθυστερήσει. Έφυγε όμως ήσυχος, αφού είχα
πάντοτε μαζί μου τις συστατικές επιστολές, που
τις είχα δείξει και στη Νάπολη, σε μερικούς
ζωγράφους.
Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΑΛΕΡΜΟ
(12 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 1848)
Από τη μεριά μου προετοιμαζόμουν
να παρουσιαστώ στις εξετάσεις των
περίφημων Ναζαρηνών ζωγράφων.
Αν περνούσα, θα σπούδαζα
ζωγραφική στο μοναστήρι έξω από
τη Ρώμη όπου ζούσαν, για ένα δυο
χρόνια, όσο να υποστηρίξω με χαρτιά
την κεκτημένη γνώση. Λιγότερο από
ένα υπερπόντιο ταξίδι, υπολόγιζε ο
πατέρας μου, και να γυρίσω έπειτα
πίσω, αφού όποιος βγαίνει σε μακρύ
ταξίδι πρέπει να έχει στο μυαλό του
την εστία που τον περιμένει. Σ' ένα
μονάχα επέμενε, να μη λησμονήσω
ότι είμαι Ελληνίδα. Αυτό τα λέει
όλα, ισχυρίστηκε λίγο πριν φύγει.
3η ενότητα: Η εγκατάσταση της Ελένης στη Ρώμη - Η αναχώρηση του πατέρα της
Τι συμπεράσματα μπορούμε να βγάλουμε για την
προσωπικότητα του πατέρα έως τώρα;
Από τη μεριά μου προετοιμαζόμουν
να παρουσιαστώ στις εξετάσεις των
περίφημων Ναζαρηνών ζωγράφων.
Αν περνούσα, θα σπούδαζα
ζωγραφική στο μοναστήρι έξω από
τη Ρώμη όπου ζούσαν, για ένα δυο
χρόνια, όσο να υποστηρίξω με χαρτιά
την κεκτημένη γνώση. Λιγότερο από
ένα υπερπόντιο ταξίδι, υπολόγιζε ο
πατέρας μου, και να γυρίσω έπειτα
πίσω, αφού όποιος βγαίνει σε μακρύ
ταξίδι πρέπει να έχει στο μυαλό του
την εστία που τον περιμένει. Σ' ένα
μονάχα επέμενε, να μη λησμονήσω
ότι είμαι Ελληνίδα. Αυτό τα λέει
όλα, ισχυρίστηκε λίγο πριν φύγει.
3η ενότητα: Η εγκατάσταση της Ελένης στη Ρώμη - Η αναχώρηση του πατέρα της
Τι συμπεράσματα μπορούμε να βγάλουμε για την
προσωπικότητα του πατέρα έως τώρα;
Η αγάπη του πατέρα για την κόρη είναι μεγάλη, αφού την
βοηθάει να πραγματοποιήσει τα όνειρά της – άνθρωπος
γεμάτος από κατανόηση, σέβεται τον ανυπότακτο
χαρακτήρα της κόρης του, προοδευτικός, αφού της
επιτρέπει να τα βγάλει πέρα στην Ιταλία μόνη και μάλιστα
σε ταραγμένους καιρούς - πατριώτης ,όπως είναι φυσικό
για αγωνιστή της επανάστασης, αφού συμβουλεύει την
Ελένη να μην ξεχάσει την ελληνική της ταυτότητα.
Δεν το λησμόνησα, αφού αυτό σήμαινε για μένα περισσότερα από το όλα του
πατέρα μου. Μόνη μου τόλμησα να σκεφτώ και να εξηγήσω με τον δικό μου τρόπο
την παραγγελία του. Τόλμησα ακόμη, ζητώντας κάπου να στηρίξω τα επιχειρήματά
μου, να υποθέσω ότι κάτι το αντίστοιχο θα είχε κάνει πολεμώντας κι η Μεγάλη μας
Κυρά*. Διότι, ενώ είχα χρόνια να τη δω, ήρθε και με επισκέφθηκε μιαν από τις
πρώτες ρωμαϊκές μου νύχτες, αν δεν σφάλλω τότε ακριβώς που αναχώρησε ο κύρης
μου. *Μεγάλη Κυρά: η Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα
Όρθια στην πλώρη, εφορμώντας με τον στόλο της στο απόρθητο
Ανάπλι, έδειχνε στους κανονιέρηδες με το δεξί της υψωμένο χέρι
πού ακριβώς να βαρέσουν. Δεν εφορούσε όμως τα ρούχα της
περίφημης ζωγραφιάς της, αλλά τα ρούχα των ψιθύρων και των
αποσιωπήσεων. Καταπώς άφηναν οι γυναίκες στα κατώφλια να
εννοηθεί, όταν παιδί αποσπέριζα* ακούγοντάς τες, αλλά τώρα
μονάχα καταλάβαινα τη σημασία των λόγων, με γυναικεία
ενδύματα δεν μπαίνει άνθρωπος στην πράξη του πολέμου. Oύτε
τα όπλα του χειρίζεται σωστά ούτε και σκέφτεται σωστά. Και το
χειρότερο, με τα παράταιρα γυναικεία ρούχα έδινε στόχο στον
εχθρό σέρνοντας γρουσουζιά στους δικούς του. Άρα,
συμπέραιναν δίχως βέβαια να την έχουν δει σε ώρα μάχης, η
Λασκαρίνα ανέβαινε στα πλοία και κατέβαινε με τις φούστες της
και με τις χρυσές μαντίλες, ενόσω όμως έκανε κουμάντο, δεν
μπορεί παρά να βρισκότανε μέσα σε αντρίκεια φορεσιά, πότε του
πρώτου της, πότε του δεύτερού της άντρα, σκοτωμένων και των
δυο τους.
*αποσπέριζα: περνούσα τα
βράδια, ξενυχτούσα
Την ονειρεύτηκα να οδηγεί τους
κανονιέρηδες ντυμένη στα
ματωμένα ρούχα ενός
αδικοθάνατου κι αγαπημένου
άντρα. Πρόσεξα, ωστόσο, και το
ανήσυχο πέταγμα ενός γλάρου
γύρω της. Τον οιωνό του σύντομου
δικού της τέλους κατά τον τρόπο
των ζωγράφων, που συχνά
στερέωναν μέσα στο ζωντανό
παρόν του πίνακά τους έναν
αδιόρατο υπαινιγμό της μοίρας
του εικονιζόμενου προσώπου, εάν
την ήξεραν ή την εμάντευαν.
Soloup
Την ονειρεύτηκα να οδηγεί τους
κανονιέρηδες ντυμένη στα
ματωμένα ρούχα ενός
αδικοθάνατου κι αγαπημένου
άντρα. Πρόσεξα, ωστόσο, και το
ανήσυχο πέταγμα ενός γλάρου
γύρω της. Τον οιωνό του σύντομου
δικού της τέλους κατά τον τρόπο
των ζωγράφων, που συχνά
στερέωναν μέσα στο ζωντανό
παρόν του πίνακά τους έναν
αδιόρατο υπαινιγμό της μοίρας
του εικονιζόμενου προσώπου, εάν
την ήξεραν ή την εμάντευαν.
Αφηγητής: αφηγήτρια δραματοποιημένη,
πρωταγωνιστής της ιστορίας (αυτοδιηγητική) – η
αφηγήτρια γνωρίζει όσα και η ηρωίδα με την οποία
ταυτίζεται (εσωτερική εστίαση).
Αφήγηση: η αφήγηση γίνεται σε α΄ πρόσωπο - τα
γεγονότα αναφέρονται με τη σειρά με την οποία
διαδραματίστηκαν (ευθύγραμμη) – αναδρομή στο
παρελθόν όταν η αφηγήτρια αναθυμάται όσα άκουγε
να λένε οι γυναίκες για την Μπουμπουλίνα
Χώρος δράσης: Ιταλία
Χρόνος: το επαναστατικό ιταλικό πατριωτικό
τραγούδι μεταφέρει το κλίμα του 1848 – έτος
κοινωνικών επαναστάσεων σε ολόκληρη την Ευρώπη
Soloup
Το κείμενο αποτελεί αυτοβιογραφία και το πρώτο πρόσωπο
δίνει ζωντάνια και παραστατικότητα, τονίζει τα βιογραφικά
στοιχεία και δίνει έναν εξομολογητικό τόνο στο έργο
Η Κυρά τράβηξε μια στιγμή το βλέμμα της από τον στόχο,
γύρισε και μου είπε να συνεχίσω να ντύνομαι σαν
άντρας, γιατί έτσι θα μάθω τα διπλάσια κι από τους
άντρες κι από τις γυναίκες. Να αποδεχτώ τη φιλοδοξία
και το ήθος που εγείρει μέσα μου ο έρωτας της τέχνης,
ομόλογος προς τον δικό της έρωτα της λευτεριάς. Στην
επικράτειά τους, χαμογέλασε, τίποτε δεν μοιράζεται στα δυο
μοιραία και ξεκάθαρα, όπως γινόταν μέχρι τότε. Αυτή είναι
η πιο λεπτή ανατροπή, η πιο μεγάλη πρόκληση που κομίζουν
ξαναφτιάχνοντας τον κόσμο. Πλην όμως, έπρεπε να το
σκεφτώ καλά πριν ξεκινήσω τούτο το δεινό ταξίδι,
αφού η έκτοτε ζωή μου θα διαβεί χωρίς επιστροφή,
χωρίς μετάνοια, χωρίς έλεος. Είναι και τούτο ένας τρόπος
για να είσαι Ελληνίδα, είπε. Και ξαναγυρνώντας στη
φρόνηση και τη σιωπή της ζωγραφιάς της, ξαναγυρνώντας
στο επείγον του πολέμου, έπλευσε τόσο βιαστικά προς το
Ανάπλι, ώστε δεν πρόλαβα να καταλάβω αν είπε την
τελευταία της πρόταση σοβαρά ή με ειρωνεία.
Ποιο είναι το πρότυπο της Ελένης στο
δύσκολο δρόμο που ανοίγεται μπροστά
της και γιατί το έχει επιλέξει;
Η Κυρά τράβηξε μια στιγμή το βλέμμα της από τον στόχο,
γύρισε και μου είπε να συνεχίσω να ντύνομαι σαν
άντρας, γιατί έτσι θα μάθω τα διπλάσια κι από τους
άντρες κι από τις γυναίκες. Να αποδεχτώ τη φιλοδοξία
και το ήθος που εγείρει μέσα μου ο έρωτας της τέχνης,
ομόλογος προς τον δικό της έρωτα της λευτεριάς. Στην
επικράτειά τους, χαμογέλασε, τίποτε δεν μοιράζεται στα δυο
μοιραία και ξεκάθαρα, όπως γινόταν μέχρι τότε. Αυτή είναι
η πιο λεπτή ανατροπή, η πιο μεγάλη πρόκληση που κομίζουν
ξαναφτιάχνοντας τον κόσμο. Πλην όμως, έπρεπε να το
σκεφτώ καλά πριν ξεκινήσω τούτο το δεινό ταξίδι,
αφού η έκτοτε ζωή μου θα διαβεί χωρίς επιστροφή,
χωρίς μετάνοια, χωρίς έλεος. Είναι και τούτο ένας τρόπος
για να είσαι Ελληνίδα, είπε. Και ξαναγυρνώντας στη
φρόνηση και τη σιωπή της ζωγραφιάς της, ξαναγυρνώντας
στο επείγον του πολέμου, έπλευσε τόσο βιαστικά προς το
Ανάπλι, ώστε δεν πρόλαβα να καταλάβω αν είπε την
τελευταία της πρόταση σοβαρά ή με ειρωνεία.
Η Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα
παρουσιάζεται ως όραμα στην Ελένη,
λίγο πριν δώσει εξετάσεις στη σχολή
των Ναζαρηνών ζωγράφων. Η ηρωίδα
αυτή, που αναλάμβανε αντρικά
καθήκοντα με επιτυχίες στις ναυτικές
επιχειρήσεις και φήμες την ήθελαν να
φορούσε ανδρικά ρούχα την ώρα του
πολέμου, λειτουργεί ως πρότυπο του
βίου της Ελένης. Αποτελεί έναν
αόρατο καθοδηγητή, μυθοποιημένο
και εξιδανικευμένο από την Ελένη,
εμφανίζεται στα όνειρά της, τη
συμβουλεύει να συνεχίσει να
ντύνεται σαν άντρας γιατί αυτό θα τις
χαρίσει διπλή γνώση, προφητεύει την
εξέλιξη της ζωής της.
Ποιο είναι το πρότυπο της Ελένης στο
δύσκολο δρόμο που ανοίγεται μπροστά
της και γιατί το έχει επιλέξει;
Το πρωί συλλογίστηκα ότι ποτέ της, τα
χρόνια που τη συναντούσα στα παραμύθια,
στα όνειρα και κατά την εγρήγορση, ποτέ
της δεν μου είχε απευθύνει λέξη.
Ανησύχησα με τούτο το ενύπνιο*, αν ήταν
ένα προφητικό σημάδι για τη μοίρα μου,
εφόσον σύντομα επρόκειτο να δώσω
εξετάσεις στη Σχολή των Ναζαρηνών
ζωγράφων. Κι εκεί έπρεπε οπωσδήποτε να
παρουσιαστώ σαν άντρας. Στο μοναστήρι
τους δεν έκαναν δεκτές για τη ζωγραφική
γυναίκες, όμως αυτό το είχα αποκρύψει
από τον πατέρα μου, ενισχύοντας την
απόφασή του να γυρίσει στην Αθήνα το
ταχύτερο.
Ποια είναι τα κοινά γνωρίσματα των δύο
γυναικών (Ελένης – Μπουμπουλίνας);
*ενύπνιο: όνειρο
Ποιο είναι το πρότυπο της Ελένης στο δύσκολο δρόμο
που ανοίγεται μπροστά της και γιατί το έχει επιλέξει;
Το πρωί συλλογίστηκα ότι ποτέ της, τα
χρόνια που τη συναντούσα στα παραμύθια,
στα όνειρα και κατά την εγρήγορση, ποτέ
της δεν μου είχε απευθύνει λέξη.
Ανησύχησα με τούτο το ενύπνιο*, αν ήταν
ένα προφητικό σημάδι για τη μοίρα μου,
εφόσον σύντομα επρόκειτο να δώσω
εξετάσεις στη Σχολή των Ναζαρηνών
ζωγράφων. Κι εκεί έπρεπε οπωσδήποτε να
παρουσιαστώ σαν άντρας. Στο μοναστήρι
τους δεν έκαναν δεκτές για τη ζωγραφική
γυναίκες, όμως αυτό το είχα αποκρύψει
από τον πατέρα μου, ενισχύοντας την
απόφασή του να γυρίσει στην Αθήνα το
ταχύτερο.
Ποια είναι τα κοινά γνωρίσματα των δύο
γυναικών (Ελένης – Μπουμπουλίνας);
Είναι και οι δύο αγωνίστριες –
δυναμικές προσωπικότητες.
Αγνόησαν τις κοινωνικές
συμβάσεις εκείνης της εποχής για το
ρόλο της γυναίκας: Η Μπουμπουλίνα
από έρωτα για την ελευθερία
πετούσε τα γυναικεία ρούχα και
μεταμορφωνόταν σε δυναμικό άντρα –
Η Ελένη από έρωτα για την τέχνη
αρνείται τη γυναικεία φύση της και
τολμάει να σπουδάσει ζωγραφική
μεταμφιεσμένη σε άντρα.
*ενύπνιο: όνειρο
Ποιο είναι το πρότυπο της Ελένης στο δύσκολο δρόμο
που ανοίγεται μπροστά της και γιατί το έχει επιλέξει;
Κι εγώ, αποφασίζοντας εκείνο το πρωί
σε μιαν ξένη πολιτεία να δώσω ως
άντρας εξετάσεις, ενδεχομένως να
ζήσω έτσι λίγα χρόνια, γέννησα τον
εαυτό μου ως Κανένα. Δεν είχε σημασία
με ποιο όνομα θα υπέγραφα τις
εξετάσεις, τις σπουδές και τα έργα μου,
μιας και το Χρυσίνη, ακόμη και το
Μπούκουρα ή Μπούκουρη,
μεταφρασμένα ιταλικά δε διαχώριζαν
το φύλο. Θα ζούσα εφεξής ως ένας
Κανένας. Άλλωστε, εάν επέμενα να
αναζητώ στηρίγματα στη μεταβατική
μου ώρα, στον ίδιο κύκλο είχαν
συνταιριάξει κάποτε τα ονόματα Ελένη
και Κανένας.
Μένοντας πιστή στην απόφασή της να δώσει εξετάσεις
ως άνδρας, γέννησε τον εαυτό της ως Κανένα. Με τη
λέξη αυτή, αφήνει να φανεί το μέγεθος της θυσίας
της, που φτάνει μέχρι την άρνηση της ταυτότητάς της.
Τη νέα ταυτότητα την άντλησε από τους
μυθικούς κύκλους. Η Ελένη ήταν η αιτία του
τρωικού πολέμου όπως και η ηρωίδα είναι η αιτία του
πολέμου έναντι των προκαταλήψεων και των
στερεοτύπων για τις γυναίκες και Κανένας το όνομα
με το οποίο συστήθηκε στον Κύκλωπα Πολύφημο ο
Οδυσσέας. Η Ελένη γίνεται Κανένας προκειμένου να
ξεγελάσει το αντρικό κατεστημένο που απαγόρευε τη
φοίτηση των γυναικών στις μεγάλες ζωγραφικές
Ακαδημίες της Ευρώπης.
4η ενότητα: Το όνειρο με την Μπουμπουλίνα – η νέα ταυτότητα της Ελένης
Η ίδια η Γαλανάκη παραδέχεται ότι έχει βάλει κάποιες
πινελιές από την Οδύσσεια: «Ο Δούρειος Ίππος ήταν ένα
τέχνασμα˙ η Ελένη μπήκε στα αντρικά ρούχα, όπως οι
Έλληνες στον Δούρειο Ίππο για να εκπορθήσουν την
Τροία. Η Ελένη παύει να είναι η Ελένη Μπούκουρα. Είναι
το φοβερό «Κανένας». Είναι η Οδύσσεια μιας γυναίκας».
ΘΕΜΑ
Η μεταμφίεση της
Ελένης σε άνδρα
στην Ιταλία
Οι πρώτες
εμπειρίες της
ύστερα από αυτό
Το όνειρο με τη
Μπουμπουλίνα.
Ο ΡΕΑΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟ
ΟΝΕΙΡΙΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ
Πολλά από όσα αναφέρονται στο απόσπασμα αποτελούν
συνδυασμό του ρεαλισμού (=πιστής αναπαράστασης της
πραγματικότητας, χωρίς προσπάθεια εξωραϊσμού) με το ονειρικό
στοιχείο.
Στοιχεία ρεαλισμού: η
μεταμφίεση της Ελένης, η
σκηνή στο πανδοχείο, η
εγκατάσταση της Ελένης στη
Ρώμη κ.λπ.
Στοιχεία ονειρικά: η εικόνα
της Μπουμπουλίνας, ο γλάρος
που πετά ανήσυχα, οι
συμβουλές της Μπουμπουλίνας.
ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ ΤΟΥ
ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΟΣ
Η συγγραφέας στην αφήγησή της συνδυάζει το ιστορικό και το
βιογραφικό υλικό με καθαρά μυθοπλαστικά στοιχεία. Στα
βιογραφικά στοιχεία παρεμβαίνει και η λογοτεχνική φαντασία.
Ωστόσο οι ιστορικές αναφορές είναι σαφείς:
Ο Ιταλός δάσκαλος
ζωγραφικής Τσέκολι
που ζει στην Αθήνα
όπου έχει
αποκατασταθεί η
ελευθερία, ενώ στην
Ιταλία η κατάσταση
είναι έκρυθμη.
Το τραγούδι της
Ελένης που
αναφέρεται στην
ελληνική
επανάσταση
Οι εξεγέρσεις στην
Ιταλία και η
απαγόρευση των
πατριωτικών
τραγουδιών.
Η αναφορά στη
Μπουμπουλίνα.
Ερωτήσεις - εργασίες
Ποιοι ήταν οι «μάρτυρες της μεταμόρφωσης» της
Ελένης; Τι φανερώνει ο τρόπος με τον οποίο
παρουσιάζονται στο κείμενο;
«Σαν τη σπίθα… είχαν απαγορευτεί»: Συσχετίστε τις
ιστορικές αναφορές του χωρίου με την ατμόσφαιρα
της εποχής και με την προσωπικότητα της Ελένης.
Ποιο είναι το πρότυπο της Ελένης στο δύσκολο
δρόμο που ανοίγεται μπροστά της και γιατί το έχει
επιλέξει; Απαντήστε, αφού διαβάσετε προσεχτικά το
σχετικό απόσπασμα.
Η αφηγηματική τέχνη της Ρέας Γαλανάκη συνδυάζει το
ρεαλισμό με το ονειρικό στοιχείο. Εντοπίστε αυτά τα
στοιχεία μέσα στο κείμενο και εξετάστε το αισθητικό
αποτέλεσμα που προκύπτει από το συνδυασμό τους.
Τι μαρτυρεί η αναγκαστική μεταμφίεση της Ελένης για τη
θέση της γυναίκας στα μέσα του 19ου αιώνα στην Ελλάδα
αλλά και στην Ιταλία; Σχολιάστε την απόφαση της Ελένης
να σπουδάσει ζωγραφική, καθώς και τη στάση του πατέρα
της απέναντι στην επιθυμία της κόρης του.
Ομήρου Οδύσσεια,
ραψωδία Ν 448-464
Ποιος είναι ο ρόλος της μεταμφίεσης στα δύο κείμενα;
Παράλληλη ανάγνωση:
Ο Οδυσσέας ζητιανεύει, Tischbein, Johann Heinrich Wilhelm, 1790-1800 Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο
Ανάγνωση του
κειμένου
https://www.youtube.com/watch?v=Y
OiEkByLWNE
Ελένη
Μπούκουρα
Αλταμούρα
https://www.youtube.
com/watch?v=gnCLf-
uYGzU

More Related Content

What's hot

Ευριπίδη Ελένη, Επιπάροδος - Β΄ επεισόδιο, 1η σκηνή, στ. 576-658
Ευριπίδη Ελένη, Επιπάροδος - Β΄ επεισόδιο, 1η σκηνή, στ. 576-658Ευριπίδη Ελένη, Επιπάροδος - Β΄ επεισόδιο, 1η σκηνή, στ. 576-658
Ευριπίδη Ελένη, Επιπάροδος - Β΄ επεισόδιο, 1η σκηνή, στ. 576-658
Τσατσούρης Χρήστος, Γυμνάσιο Μαγούλας Δυτικής Αττικής
 
Ευριπίδη Ελένη, Α΄ επεισόδιο, 2η σκηνή, στίχοι 495-541
Ευριπίδη Ελένη, Α΄ επεισόδιο, 2η σκηνή, στίχοι 495-541Ευριπίδη Ελένη, Α΄ επεισόδιο, 2η σκηνή, στίχοι 495-541
Ευριπίδη Ελένη, Α΄ επεισόδιο, 2η σκηνή, στίχοι 495-541
Τσατσούρης Χρήστος, Γυμνάσιο Μαγούλας Δυτικής Αττικής
 
επιστατης των εθνικων οικοδομων επι ι ανάλυση
επιστατης των εθνικων οικοδομων επι ι ανάλυσηεπιστατης των εθνικων οικοδομων επι ι ανάλυση
επιστατης των εθνικων οικοδομων επι ι ανάλυση
Ria Papamanoli
 
Διονύσιος Σολωμός, Ελεύθεροι Πολιορκημένοι, Νεοελληνική Λογοτεχνία Γ΄ Γυμνασί...
Διονύσιος Σολωμός, Ελεύθεροι Πολιορκημένοι, Νεοελληνική Λογοτεχνία Γ΄ Γυμνασί...Διονύσιος Σολωμός, Ελεύθεροι Πολιορκημένοι, Νεοελληνική Λογοτεχνία Γ΄ Γυμνασί...
Διονύσιος Σολωμός, Ελεύθεροι Πολιορκημένοι, Νεοελληνική Λογοτεχνία Γ΄ Γυμνασί...
Τσατσούρης Χρήστος, Γυμνάσιο Μαγούλας Δυτικής Αττικής
 
ΕΡΩΤΟΚΡΙΤΟΣ ΑΝΑΛΥΣΗ
ΕΡΩΤΟΚΡΙΤΟΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΩΤΟΚΡΙΤΟΣ ΑΝΑΛΥΣΗ
ΕΡΩΤΟΚΡΙΤΟΣ ΑΝΑΛΥΣΗ
somakris
 
Ευριπίδη Ελένη, Α΄ Επεισόδιο, 3η σκηνή (στ. 542-575)
Ευριπίδη Ελένη, Α΄ Επεισόδιο, 3η σκηνή (στ. 542-575)Ευριπίδη Ελένη, Α΄ Επεισόδιο, 3η σκηνή (στ. 542-575)
Ευριπίδη Ελένη, Α΄ Επεισόδιο, 3η σκηνή (στ. 542-575)
Τσατσούρης Χρήστος, Γυμνάσιο Μαγούλας Δυτικής Αττικής
 
Εμμανουήλ Ροΐδης, Τα υαλοπωλεία. Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου
Εμμανουήλ Ροΐδης, Τα υαλοπωλεία. Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου  Εμμανουήλ Ροΐδης, Τα υαλοπωλεία. Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου
Εμμανουήλ Ροΐδης, Τα υαλοπωλεία. Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου
Τσατσούρης Χρήστος, Γυμνάσιο Μαγούλας Δυτικής Αττικής
 
τα αποφθεγματα στην ελενη
τα αποφθεγματα στην ελενητα αποφθεγματα στην ελενη
τα αποφθεγματα στην ελενη
nikseis
 
Πηνελόπη Δέλτα, Πρώτες ενθυμήσεις, Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, Γ΄ Γυμνα...
Πηνελόπη Δέλτα, Πρώτες ενθυμήσεις, Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, Γ΄ Γυμνα...Πηνελόπη Δέλτα, Πρώτες ενθυμήσεις, Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, Γ΄ Γυμνα...
Πηνελόπη Δέλτα, Πρώτες ενθυμήσεις, Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, Γ΄ Γυμνα...
Τσατσούρης Χρήστος, Γυμνάσιο Μαγούλας Δυτικής Αττικής
 
Ρήγας Βελεστινλής, Θούριος. Κείμενα Νεοελληνικής Γλώσσας Γ΄ Γυμνασίου
Ρήγας Βελεστινλής, Θούριος. Κείμενα Νεοελληνικής Γλώσσας Γ΄ ΓυμνασίουΡήγας Βελεστινλής, Θούριος. Κείμενα Νεοελληνικής Γλώσσας Γ΄ Γυμνασίου
Ρήγας Βελεστινλής, Θούριος. Κείμενα Νεοελληνικής Γλώσσας Γ΄ Γυμνασίου
Τσατσούρης Χρήστος, Γυμνάσιο Μαγούλας Δυτικής Αττικής
 
Αντώνης Σαμαράκης, Ζητείται ελπίς, Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου
Αντώνης Σαμαράκης, Ζητείται ελπίς, Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ ΓυμνασίουΑντώνης Σαμαράκης, Ζητείται ελπίς, Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου
Αντώνης Σαμαράκης, Ζητείται ελπίς, Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου
Τσατσούρης Χρήστος, Γυμνάσιο Μαγούλας Δυτικής Αττικής
 
Ευριπίδη Ελένη, Πάροδος, στ. 192 - 436
Ευριπίδη Ελένη, Πάροδος, στ. 192 - 436Ευριπίδη Ελένη, Πάροδος, στ. 192 - 436
Ευριπίδη Ελένη, Α Επεισόδιο, 1η σκηνή, στίχοι 437-494
Ευριπίδη Ελένη, Α Επεισόδιο, 1η σκηνή, στίχοι 437-494Ευριπίδη Ελένη, Α Επεισόδιο, 1η σκηνή, στίχοι 437-494
Ευριπίδη Ελένη, Α Επεισόδιο, 1η σκηνή, στίχοι 437-494
Τσατσούρης Χρήστος, Γυμνάσιο Μαγούλας Δυτικής Αττικής
 
Η ΜΕΤΑΜΦΙΕΣΗ-ΡΕΑ ΓΑΛΑΝΑΚΗ
Η ΜΕΤΑΜΦΙΕΣΗ-ΡΕΑ ΓΑΛΑΝΑΚΗΗ ΜΕΤΑΜΦΙΕΣΗ-ΡΕΑ ΓΑΛΑΝΑΚΗ
Η ΜΕΤΑΜΦΙΕΣΗ-ΡΕΑ ΓΑΛΑΝΑΚΗ
Alexandra Gerakini
 
ΘΟΥΡΙΟΣ-ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
ΘΟΥΡΙΟΣ-ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣΘΟΥΡΙΟΣ-ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
ΘΟΥΡΙΟΣ-ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
Alexandra Gerakini
 
Κώστας Ταχτσής, Κι έχουμε πόλεμο
Κώστας Ταχτσής, Κι έχουμε πόλεμοΚώστας Ταχτσής, Κι έχουμε πόλεμο
Κώστας Ταχτσής, Κι έχουμε πόλεμο
Evangelia Patera
 
Στράτης Μυριβήλης, Τα ζα. Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου
Στράτης Μυριβήλης, Τα ζα. Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ ΓυμνασίουΣτράτης Μυριβήλης, Τα ζα. Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου
Στράτης Μυριβήλης, Τα ζα. Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου
Τσατσούρης Χρήστος, Γυμνάσιο Μαγούλας Δυτικής Αττικής
 
Του γιοφυριού της Άρτας, Φύλλο εργασιας(1)
Του γιοφυριού της Άρτας, Φύλλο εργασιας(1)Του γιοφυριού της Άρτας, Φύλλο εργασιας(1)
Του γιοφυριού της Άρτας, Φύλλο εργασιας(1)
Alexandra Gerakini
 
ΕΛΕΝΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ
ΕΛΕΝΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗΕΛΕΝΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ
ΕΛΕΝΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ
ELENI EFSTATHIADOU
 
ΚΠΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ - ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΤΑ ΚΕΦ. 1-6
ΚΠΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ - ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΤΑ ΚΕΦ. 1-6ΚΠΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ - ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΤΑ ΚΕΦ. 1-6
ΚΠΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ - ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΤΑ ΚΕΦ. 1-6
Νίκος Θεοτοκάτος
 

What's hot (20)

Ευριπίδη Ελένη, Επιπάροδος - Β΄ επεισόδιο, 1η σκηνή, στ. 576-658
Ευριπίδη Ελένη, Επιπάροδος - Β΄ επεισόδιο, 1η σκηνή, στ. 576-658Ευριπίδη Ελένη, Επιπάροδος - Β΄ επεισόδιο, 1η σκηνή, στ. 576-658
Ευριπίδη Ελένη, Επιπάροδος - Β΄ επεισόδιο, 1η σκηνή, στ. 576-658
 
Ευριπίδη Ελένη, Α΄ επεισόδιο, 2η σκηνή, στίχοι 495-541
Ευριπίδη Ελένη, Α΄ επεισόδιο, 2η σκηνή, στίχοι 495-541Ευριπίδη Ελένη, Α΄ επεισόδιο, 2η σκηνή, στίχοι 495-541
Ευριπίδη Ελένη, Α΄ επεισόδιο, 2η σκηνή, στίχοι 495-541
 
επιστατης των εθνικων οικοδομων επι ι ανάλυση
επιστατης των εθνικων οικοδομων επι ι ανάλυσηεπιστατης των εθνικων οικοδομων επι ι ανάλυση
επιστατης των εθνικων οικοδομων επι ι ανάλυση
 
Διονύσιος Σολωμός, Ελεύθεροι Πολιορκημένοι, Νεοελληνική Λογοτεχνία Γ΄ Γυμνασί...
Διονύσιος Σολωμός, Ελεύθεροι Πολιορκημένοι, Νεοελληνική Λογοτεχνία Γ΄ Γυμνασί...Διονύσιος Σολωμός, Ελεύθεροι Πολιορκημένοι, Νεοελληνική Λογοτεχνία Γ΄ Γυμνασί...
Διονύσιος Σολωμός, Ελεύθεροι Πολιορκημένοι, Νεοελληνική Λογοτεχνία Γ΄ Γυμνασί...
 
ΕΡΩΤΟΚΡΙΤΟΣ ΑΝΑΛΥΣΗ
ΕΡΩΤΟΚΡΙΤΟΣ ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΡΩΤΟΚΡΙΤΟΣ ΑΝΑΛΥΣΗ
ΕΡΩΤΟΚΡΙΤΟΣ ΑΝΑΛΥΣΗ
 
Ευριπίδη Ελένη, Α΄ Επεισόδιο, 3η σκηνή (στ. 542-575)
Ευριπίδη Ελένη, Α΄ Επεισόδιο, 3η σκηνή (στ. 542-575)Ευριπίδη Ελένη, Α΄ Επεισόδιο, 3η σκηνή (στ. 542-575)
Ευριπίδη Ελένη, Α΄ Επεισόδιο, 3η σκηνή (στ. 542-575)
 
Εμμανουήλ Ροΐδης, Τα υαλοπωλεία. Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου
Εμμανουήλ Ροΐδης, Τα υαλοπωλεία. Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου  Εμμανουήλ Ροΐδης, Τα υαλοπωλεία. Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου
Εμμανουήλ Ροΐδης, Τα υαλοπωλεία. Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου
 
τα αποφθεγματα στην ελενη
τα αποφθεγματα στην ελενητα αποφθεγματα στην ελενη
τα αποφθεγματα στην ελενη
 
Πηνελόπη Δέλτα, Πρώτες ενθυμήσεις, Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, Γ΄ Γυμνα...
Πηνελόπη Δέλτα, Πρώτες ενθυμήσεις, Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, Γ΄ Γυμνα...Πηνελόπη Δέλτα, Πρώτες ενθυμήσεις, Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, Γ΄ Γυμνα...
Πηνελόπη Δέλτα, Πρώτες ενθυμήσεις, Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, Γ΄ Γυμνα...
 
Ρήγας Βελεστινλής, Θούριος. Κείμενα Νεοελληνικής Γλώσσας Γ΄ Γυμνασίου
Ρήγας Βελεστινλής, Θούριος. Κείμενα Νεοελληνικής Γλώσσας Γ΄ ΓυμνασίουΡήγας Βελεστινλής, Θούριος. Κείμενα Νεοελληνικής Γλώσσας Γ΄ Γυμνασίου
Ρήγας Βελεστινλής, Θούριος. Κείμενα Νεοελληνικής Γλώσσας Γ΄ Γυμνασίου
 
Αντώνης Σαμαράκης, Ζητείται ελπίς, Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου
Αντώνης Σαμαράκης, Ζητείται ελπίς, Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ ΓυμνασίουΑντώνης Σαμαράκης, Ζητείται ελπίς, Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου
Αντώνης Σαμαράκης, Ζητείται ελπίς, Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου
 
Ευριπίδη Ελένη, Πάροδος, στ. 192 - 436
Ευριπίδη Ελένη, Πάροδος, στ. 192 - 436Ευριπίδη Ελένη, Πάροδος, στ. 192 - 436
Ευριπίδη Ελένη, Πάροδος, στ. 192 - 436
 
Ευριπίδη Ελένη, Α Επεισόδιο, 1η σκηνή, στίχοι 437-494
Ευριπίδη Ελένη, Α Επεισόδιο, 1η σκηνή, στίχοι 437-494Ευριπίδη Ελένη, Α Επεισόδιο, 1η σκηνή, στίχοι 437-494
Ευριπίδη Ελένη, Α Επεισόδιο, 1η σκηνή, στίχοι 437-494
 
Η ΜΕΤΑΜΦΙΕΣΗ-ΡΕΑ ΓΑΛΑΝΑΚΗ
Η ΜΕΤΑΜΦΙΕΣΗ-ΡΕΑ ΓΑΛΑΝΑΚΗΗ ΜΕΤΑΜΦΙΕΣΗ-ΡΕΑ ΓΑΛΑΝΑΚΗ
Η ΜΕΤΑΜΦΙΕΣΗ-ΡΕΑ ΓΑΛΑΝΑΚΗ
 
ΘΟΥΡΙΟΣ-ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
ΘΟΥΡΙΟΣ-ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣΘΟΥΡΙΟΣ-ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
ΘΟΥΡΙΟΣ-ΦΥΛΛΟ ΕΡΓΑΣΙΑΣ
 
Κώστας Ταχτσής, Κι έχουμε πόλεμο
Κώστας Ταχτσής, Κι έχουμε πόλεμοΚώστας Ταχτσής, Κι έχουμε πόλεμο
Κώστας Ταχτσής, Κι έχουμε πόλεμο
 
Στράτης Μυριβήλης, Τα ζα. Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου
Στράτης Μυριβήλης, Τα ζα. Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ ΓυμνασίουΣτράτης Μυριβήλης, Τα ζα. Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου
Στράτης Μυριβήλης, Τα ζα. Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου
 
Του γιοφυριού της Άρτας, Φύλλο εργασιας(1)
Του γιοφυριού της Άρτας, Φύλλο εργασιας(1)Του γιοφυριού της Άρτας, Φύλλο εργασιας(1)
Του γιοφυριού της Άρτας, Φύλλο εργασιας(1)
 
ΕΛΕΝΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ
ΕΛΕΝΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗΕΛΕΝΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ
ΕΛΕΝΗ ΕΙΣΑΓΩΓΗ
 
ΚΠΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ - ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΤΑ ΚΕΦ. 1-6
ΚΠΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ - ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΤΑ ΚΕΦ. 1-6ΚΠΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ - ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΤΑ ΚΕΦ. 1-6
ΚΠΑ Γ' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ - ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ ΣΤΑ ΚΕΦ. 1-6
 

Similar to Ρέα Γαλανάκη, Η μεταμφίεση. Νεοελληνική Λογοτεχνία Γ Γυμνασίου

Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ
Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗΗ ΓΥΝΑΙΚΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ
Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ
ELENI KAMARIANOU
 
Εορτασμός 25ης Μαρτίου
Εορτασμός 25ης ΜαρτίουΕορτασμός 25ης Μαρτίου
Εορτασμός 25ης Μαρτίου
1lykxanthis
 
Η ζωή και το έργο καλλιτεχνών της αναγέννησης
Η ζωή και το έργο καλλιτεχνών της αναγέννησηςΗ ζωή και το έργο καλλιτεχνών της αναγέννησης
Η ζωή και το έργο καλλιτεχνών της αναγέννησης
Ioannis Psifas
 
Kavvadias afierwma Kathimerini
Kavvadias afierwma KathimeriniKavvadias afierwma Kathimerini
Kavvadias afierwma Kathimerini
Spyros
 
Ο Κωσταντινος καβαφης παρουσιαση
Ο Κωσταντινος  καβαφης παρουσιασηΟ Κωσταντινος  καβαφης παρουσιαση
Ο Κωσταντινος καβαφης παρουσιαση
karamoula
 
ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΓΥΖΗΣ 1ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΙΣΑΣ
ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΓΥΖΗΣ 1ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΙΣΑΣΝΙΚΟΛΑΟΣ ΓΥΖΗΣ 1ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΙΣΑΣ
ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΓΥΖΗΣ 1ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΙΣΑΣ
Saltis Moisis
 
Δούκισσα της Πλακεντίας
Δούκισσα της ΠλακεντίαςΔούκισσα της Πλακεντίας
Δούκισσα της Πλακεντίας
gympentelis
 
Αλεξανδρος ΄Παπαδιαμαντης
Αλεξανδρος ΄ΠαπαδιαμαντηςΑλεξανδρος ΄Παπαδιαμαντης
Αλεξανδρος ΄Παπαδιαμαντης
2ο Δημοτικό Σχολείο Ξάνθης
 
Κ.Π.Καβαφης
Κ.Π.ΚαβαφηςΚ.Π.Καβαφης
Κ.Π.Καβαφης
Stauroula Balla
 
ΤΑ ΧΡΥΣΑ ΝΕΑ ΤΕΥΧΟΣ 4
ΤΑ ΧΡΥΣΑ ΝΕΑ ΤΕΥΧΟΣ 4ΤΑ ΧΡΥΣΑ ΝΕΑ ΤΕΥΧΟΣ 4
ΤΑ ΧΡΥΣΑ ΝΕΑ ΤΕΥΧΟΣ 4
Haris Gamvrelis
 
ELITIS ODYSSEAS
ELITIS ODYSSEASELITIS ODYSSEAS
ELITIS ODYSSEAS
xsklavent
 
δουκισσης πλακεντιας
δουκισσης πλακεντιαςδουκισσης πλακεντιας
δουκισσης πλακεντιας
gympentelis
 
Σταθμός Δουκίσσης Πλακεντίας
Σταθμός Δουκίσσης ΠλακεντίαςΣταθμός Δουκίσσης Πλακεντίας
Σταθμός Δουκίσσης Πλακεντίας
gympentelis
 
Γύζης Νικόλαος
Γύζης ΝικόλαοςΓύζης Νικόλαος
Γύζης Νικόλαος
lougiota
 
Αλεξανδρος Παπαδιαμαντης
Αλεξανδρος ΠαπαδιαμαντηςΑλεξανδρος Παπαδιαμαντης
Αλεξανδρος Παπαδιαμαντης
Stauroula Balla
 
Δ. Σολωμός, Ο Κρητικός Οπτικοποίηση του ποιήματος από την Κ. Δέδε, φιλόλογο.
Δ. Σολωμός, Ο Κρητικός Οπτικοποίηση του ποιήματος από την Κ. Δέδε, φιλόλογο.Δ. Σολωμός, Ο Κρητικός Οπτικοποίηση του ποιήματος από την Κ. Δέδε, φιλόλογο.
Δ. Σολωμός, Ο Κρητικός Οπτικοποίηση του ποιήματος από την Κ. Δέδε, φιλόλογο.
Κική Δέδε
 
Theofilos
TheofilosTheofilos
Theofilos
Mariana Tsekos
 
Δ Σολωμός, p.p., 1ο Γυμνάσιο Αργοστολίου, Τάξη Γ2, 2020-21
Δ Σολωμός, p.p., 1ο Γυμνάσιο Αργοστολίου, Τάξη Γ2, 2020-21Δ Σολωμός, p.p., 1ο Γυμνάσιο Αργοστολίου, Τάξη Γ2, 2020-21
Δ Σολωμός, p.p., 1ο Γυμνάσιο Αργοστολίου, Τάξη Γ2, 2020-21
Eugenia Kosmatou
 
Τήνος - Δαυΐδ Παναγιώτου
Τήνος - Δαυΐδ ΠαναγιώτουΤήνος - Δαυΐδ Παναγιώτου
Τήνος - Δαυΐδ Παναγιώτου
3ο Δ.Σ. Αλίμου "Λεωνίδας Κωνσταντάρας"
 
ραψωδίες ν, ξ, ο
ραψωδίες ν, ξ, οραψωδίες ν, ξ, ο
ραψωδίες ν, ξ, ο
Angeliki Chroni
 

Similar to Ρέα Γαλανάκη, Η μεταμφίεση. Νεοελληνική Λογοτεχνία Γ Γυμνασίου (20)

Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ
Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗΗ ΓΥΝΑΙΚΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ
Η ΓΥΝΑΙΚΑ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ
 
Εορτασμός 25ης Μαρτίου
Εορτασμός 25ης ΜαρτίουΕορτασμός 25ης Μαρτίου
Εορτασμός 25ης Μαρτίου
 
Η ζωή και το έργο καλλιτεχνών της αναγέννησης
Η ζωή και το έργο καλλιτεχνών της αναγέννησηςΗ ζωή και το έργο καλλιτεχνών της αναγέννησης
Η ζωή και το έργο καλλιτεχνών της αναγέννησης
 
Kavvadias afierwma Kathimerini
Kavvadias afierwma KathimeriniKavvadias afierwma Kathimerini
Kavvadias afierwma Kathimerini
 
Ο Κωσταντινος καβαφης παρουσιαση
Ο Κωσταντινος  καβαφης παρουσιασηΟ Κωσταντινος  καβαφης παρουσιαση
Ο Κωσταντινος καβαφης παρουσιαση
 
ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΓΥΖΗΣ 1ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΙΣΑΣ
ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΓΥΖΗΣ 1ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΙΣΑΣΝΙΚΟΛΑΟΣ ΓΥΖΗΣ 1ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΙΣΑΣ
ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΓΥΖΗΣ 1ο ΓΥΜΝΑΣΙΟ ΛΑΡΙΣΑΣ
 
Δούκισσα της Πλακεντίας
Δούκισσα της ΠλακεντίαςΔούκισσα της Πλακεντίας
Δούκισσα της Πλακεντίας
 
Αλεξανδρος ΄Παπαδιαμαντης
Αλεξανδρος ΄ΠαπαδιαμαντηςΑλεξανδρος ΄Παπαδιαμαντης
Αλεξανδρος ΄Παπαδιαμαντης
 
Κ.Π.Καβαφης
Κ.Π.ΚαβαφηςΚ.Π.Καβαφης
Κ.Π.Καβαφης
 
ΤΑ ΧΡΥΣΑ ΝΕΑ ΤΕΥΧΟΣ 4
ΤΑ ΧΡΥΣΑ ΝΕΑ ΤΕΥΧΟΣ 4ΤΑ ΧΡΥΣΑ ΝΕΑ ΤΕΥΧΟΣ 4
ΤΑ ΧΡΥΣΑ ΝΕΑ ΤΕΥΧΟΣ 4
 
ELITIS ODYSSEAS
ELITIS ODYSSEASELITIS ODYSSEAS
ELITIS ODYSSEAS
 
δουκισσης πλακεντιας
δουκισσης πλακεντιαςδουκισσης πλακεντιας
δουκισσης πλακεντιας
 
Σταθμός Δουκίσσης Πλακεντίας
Σταθμός Δουκίσσης ΠλακεντίαςΣταθμός Δουκίσσης Πλακεντίας
Σταθμός Δουκίσσης Πλακεντίας
 
Γύζης Νικόλαος
Γύζης ΝικόλαοςΓύζης Νικόλαος
Γύζης Νικόλαος
 
Αλεξανδρος Παπαδιαμαντης
Αλεξανδρος ΠαπαδιαμαντηςΑλεξανδρος Παπαδιαμαντης
Αλεξανδρος Παπαδιαμαντης
 
Δ. Σολωμός, Ο Κρητικός Οπτικοποίηση του ποιήματος από την Κ. Δέδε, φιλόλογο.
Δ. Σολωμός, Ο Κρητικός Οπτικοποίηση του ποιήματος από την Κ. Δέδε, φιλόλογο.Δ. Σολωμός, Ο Κρητικός Οπτικοποίηση του ποιήματος από την Κ. Δέδε, φιλόλογο.
Δ. Σολωμός, Ο Κρητικός Οπτικοποίηση του ποιήματος από την Κ. Δέδε, φιλόλογο.
 
Theofilos
TheofilosTheofilos
Theofilos
 
Δ Σολωμός, p.p., 1ο Γυμνάσιο Αργοστολίου, Τάξη Γ2, 2020-21
Δ Σολωμός, p.p., 1ο Γυμνάσιο Αργοστολίου, Τάξη Γ2, 2020-21Δ Σολωμός, p.p., 1ο Γυμνάσιο Αργοστολίου, Τάξη Γ2, 2020-21
Δ Σολωμός, p.p., 1ο Γυμνάσιο Αργοστολίου, Τάξη Γ2, 2020-21
 
Τήνος - Δαυΐδ Παναγιώτου
Τήνος - Δαυΐδ ΠαναγιώτουΤήνος - Δαυΐδ Παναγιώτου
Τήνος - Δαυΐδ Παναγιώτου
 
ραψωδίες ν, ξ, ο
ραψωδίες ν, ξ, οραψωδίες ν, ξ, ο
ραψωδίες ν, ξ, ο
 

More from Τσατσούρης Χρήστος, Γυμνάσιο Μαγούλας Δυτικής Αττικής

Επαναληπτικό μάθημα Ιστορίας Γ΄ Γυμνασίου. Ύλη Εξετάσεων. Κεφ 1-29.pdf
Επαναληπτικό μάθημα Ιστορίας Γ΄ Γυμνασίου. Ύλη Εξετάσεων. Κεφ 1-29.pdfΕπαναληπτικό μάθημα Ιστορίας Γ΄ Γυμνασίου. Ύλη Εξετάσεων. Κεφ 1-29.pdf
Επαναληπτικό μάθημα Ιστορίας Γ΄ Γυμνασίου. Ύλη Εξετάσεων. Κεφ 1-29.pdf
Τσατσούρης Χρήστος, Γυμνάσιο Μαγούλας Δυτικής Αττικής
 
ΕΝΟΤΗΤΑ 48. Κατοχή, Αντίσταση και Απελευθέρωση.
ΕΝΟΤΗΤΑ 48. Κατοχή, Αντίσταση και Απελευθέρωση.ΕΝΟΤΗΤΑ 48. Κατοχή, Αντίσταση και Απελευθέρωση.
ΕΝΟΤΗΤΑ 48. Κατοχή, Αντίσταση και Απελευθέρωση.
Τσατσούρης Χρήστος, Γυμνάσιο Μαγούλας Δυτικής Αττικής
 
ΕΝΟΤΗΤΑ 47. Η συμμετοχή της Ελλάδας στον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο
ΕΝΟΤΗΤΑ 47. Η συμμετοχή της Ελλάδας στον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμοΕΝΟΤΗΤΑ 47. Η συμμετοχή της Ελλάδας στον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο
ΕΝΟΤΗΤΑ 47. Η συμμετοχή της Ελλάδας στον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο
Τσατσούρης Χρήστος, Γυμνάσιο Μαγούλας Δυτικής Αττικής
 
Ενότητα 35, Οι διεκδικήσεις της Αντάντ και της Ελλάδας στην Οθωμανική αυτοκρα...
Ενότητα 35, Οι διεκδικήσεις της Αντάντ και της Ελλάδας στην Οθωμανική αυτοκρα...Ενότητα 35, Οι διεκδικήσεις της Αντάντ και της Ελλάδας στην Οθωμανική αυτοκρα...
Ενότητα 35, Οι διεκδικήσεις της Αντάντ και της Ελλάδας στην Οθωμανική αυτοκρα...
Τσατσούρης Χρήστος, Γυμνάσιο Μαγούλας Δυτικής Αττικής
 
Ενότητα 33, Η ρωσική επανάσταση, Ιστορία Γ΄ Γυμνασίου, σελ. 94-96
Ενότητα 33, Η ρωσική επανάσταση, Ιστορία Γ΄ Γυμνασίου, σελ. 94-96Ενότητα 33, Η ρωσική επανάσταση, Ιστορία Γ΄ Γυμνασίου, σελ. 94-96
Ενότητα 33, Η ρωσική επανάσταση, Ιστορία Γ΄ Γυμνασίου, σελ. 94-96
Τσατσούρης Χρήστος, Γυμνάσιο Μαγούλας Δυτικής Αττικής
 
Ενότητα 31, Τα αποτελέσματα του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου. Νεότερη και Σύγχρονη Ι...
Ενότητα 31, Τα αποτελέσματα του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου. Νεότερη και Σύγχρονη Ι...Ενότητα 31, Τα αποτελέσματα του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου. Νεότερη και Σύγχρονη Ι...
Ενότητα 31, Τα αποτελέσματα του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου. Νεότερη και Σύγχρονη Ι...
Τσατσούρης Χρήστος, Γυμνάσιο Μαγούλας Δυτικής Αττικής
 
Ενότητα 31, Τα κύρια μέτωπα του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου - Οι σημαντικότερες επι...
Ενότητα 31, Τα κύρια μέτωπα του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου - Οι σημαντικότερες επι...Ενότητα 31, Τα κύρια μέτωπα του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου - Οι σημαντικότερες επι...
Ενότητα 31, Τα κύρια μέτωπα του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου - Οι σημαντικότερες επι...
Τσατσούρης Χρήστος, Γυμνάσιο Μαγούλας Δυτικής Αττικής
 
Ενότητα 31, Τα κύρια μέτωπα του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου - Οι σημαντικότερες επι...
Ενότητα 31, Τα κύρια μέτωπα του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου - Οι σημαντικότερες επι...Ενότητα 31, Τα κύρια μέτωπα του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου - Οι σημαντικότερες επι...
Ενότητα 31, Τα κύρια μέτωπα του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου - Οι σημαντικότερες επι...
Τσατσούρης Χρήστος, Γυμνάσιο Μαγούλας Δυτικής Αττικής
 
Ενότητα 31, Η αφορμή – τα αντίπαλα στρατόπεδα του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου. Ιστο...
Ενότητα 31, Η αφορμή – τα αντίπαλα στρατόπεδα του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου. Ιστο...Ενότητα 31, Η αφορμή – τα αντίπαλα στρατόπεδα του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου. Ιστο...
Ενότητα 31, Η αφορμή – τα αντίπαλα στρατόπεδα του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου. Ιστο...
Τσατσούρης Χρήστος, Γυμνάσιο Μαγούλας Δυτικής Αττικής
 
Ενότητα 31, Τα αίτια του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου. Ιστορία, Γ΄ Γυμνασίου, σελ.89...
Ενότητα 31, Τα αίτια του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου. Ιστορία, Γ΄ Γυμνασίου, σελ.89...Ενότητα 31, Τα αίτια του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου. Ιστορία, Γ΄ Γυμνασίου, σελ.89...
Ενότητα 31, Τα αίτια του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου. Ιστορία, Γ΄ Γυμνασίου, σελ.89...
Τσατσούρης Χρήστος, Γυμνάσιο Μαγούλας Δυτικής Αττικής
 
Ενότητα 9. Οι δευτερεύουσες προτάσεις της Αρχαίας Ελληνικής. Τρόποι σύνδεσης....
Ενότητα 9. Οι δευτερεύουσες προτάσεις της Αρχαίας Ελληνικής. Τρόποι σύνδεσης....Ενότητα 9. Οι δευτερεύουσες προτάσεις της Αρχαίας Ελληνικής. Τρόποι σύνδεσης....
Ενότητα 9. Οι δευτερεύουσες προτάσεις της Αρχαίας Ελληνικής. Τρόποι σύνδεσης....
Τσατσούρης Χρήστος, Γυμνάσιο Μαγούλας Δυτικής Αττικής
 
Ενότητα 9.Τα είδη του μορίου ἄν. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Γ΄ Γυμνασίου
Ενότητα 9.Τα είδη του μορίου ἄν. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Γ΄ ΓυμνασίουΕνότητα 9.Τα είδη του μορίου ἄν. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Γ΄ Γυμνασίου
Ενότητα 9.Τα είδη του μορίου ἄν. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Γ΄ Γυμνασίου
Τσατσούρης Χρήστος, Γυμνάσιο Μαγούλας Δυτικής Αττικής
 
Μ. Καραγάτσης, Ένας Pώσος συνταγματάρχης στη Λάρισα. Κείμενα Νεοελληνικής Λογ...
Μ. Καραγάτσης, Ένας Pώσος συνταγματάρχης στη Λάρισα. Κείμενα Νεοελληνικής Λογ...Μ. Καραγάτσης, Ένας Pώσος συνταγματάρχης στη Λάρισα. Κείμενα Νεοελληνικής Λογ...
Μ. Καραγάτσης, Ένας Pώσος συνταγματάρχης στη Λάρισα. Κείμενα Νεοελληνικής Λογ...
Τσατσούρης Χρήστος, Γυμνάσιο Μαγούλας Δυτικής Αττικής
 
8.1 Μορφές Πολιτευμάτων. Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή Γ΄ Γυμνασίου, σελ.67-68
8.1 Μορφές Πολιτευμάτων. Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή Γ΄ Γυμνασίου, σελ.67-688.1 Μορφές Πολιτευμάτων. Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή Γ΄ Γυμνασίου, σελ.67-68
8.1 Μορφές Πολιτευμάτων. Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή Γ΄ Γυμνασίου, σελ.67-68
Τσατσούρης Χρήστος, Γυμνάσιο Μαγούλας Δυτικής Αττικής
 
7. Το άτομο και η Πολιτεία. Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή Γ΄ Γυμνασίου, σελ. 5...
7. Το άτομο και η Πολιτεία. Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή Γ΄ Γυμνασίου, σελ. 5...7. Το άτομο και η Πολιτεία. Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή Γ΄ Γυμνασίου, σελ. 5...
7. Το άτομο και η Πολιτεία. Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή Γ΄ Γυμνασίου, σελ. 5...
Τσατσούρης Χρήστος, Γυμνάσιο Μαγούλας Δυτικής Αττικής
 
Οριστική έγκλιση στην Ενεργητική και Μέση Φωνή. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα. Επανα...
Οριστική έγκλιση στην Ενεργητική και Μέση Φωνή. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα. Επανα...Οριστική έγκλιση στην Ενεργητική και Μέση Φωνή. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα. Επανα...
Οριστική έγκλιση στην Ενεργητική και Μέση Φωνή. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα. Επανα...
Τσατσούρης Χρήστος, Γυμνάσιο Μαγούλας Δυτικής Αττικής
 
Δημοτικά τραγούδια, Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, Γ΄ Γυμνασίου.
Δημοτικά τραγούδια, Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, Γ΄ Γυμνασίου.Δημοτικά τραγούδια, Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, Γ΄ Γυμνασίου.
Δημοτικά τραγούδια, Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, Γ΄ Γυμνασίου.
Τσατσούρης Χρήστος, Γυμνάσιο Μαγούλας Δυτικής Αττικής
 
1η Ενότητα, Παρατακτική και Υποτακτική Σύνδεση Προτάσεων, Νεοελληνική Γλώσσα ...
1η Ενότητα, Παρατακτική και Υποτακτική Σύνδεση Προτάσεων, Νεοελληνική Γλώσσα ...1η Ενότητα, Παρατακτική και Υποτακτική Σύνδεση Προτάσεων, Νεοελληνική Γλώσσα ...
1η Ενότητα, Παρατακτική και Υποτακτική Σύνδεση Προτάσεων, Νεοελληνική Γλώσσα ...
Τσατσούρης Χρήστος, Γυμνάσιο Μαγούλας Δυτικής Αττικής
 
Νεοελληνικός Διαφωτισμός. Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου, σελ. 27
Νεοελληνικός Διαφωτισμός. Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου, σελ. 27Νεοελληνικός Διαφωτισμός. Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου, σελ. 27
Νεοελληνικός Διαφωτισμός. Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου, σελ. 27
Τσατσούρης Χρήστος, Γυμνάσιο Μαγούλας Δυτικής Αττικής
 

More from Τσατσούρης Χρήστος, Γυμνάσιο Μαγούλας Δυτικής Αττικής (20)

Επαναληπτικό μάθημα Ιστορίας Γ΄ Γυμνασίου. Ύλη Εξετάσεων. Κεφ 1-29.pdf
Επαναληπτικό μάθημα Ιστορίας Γ΄ Γυμνασίου. Ύλη Εξετάσεων. Κεφ 1-29.pdfΕπαναληπτικό μάθημα Ιστορίας Γ΄ Γυμνασίου. Ύλη Εξετάσεων. Κεφ 1-29.pdf
Επαναληπτικό μάθημα Ιστορίας Γ΄ Γυμνασίου. Ύλη Εξετάσεων. Κεφ 1-29.pdf
 
ΕΝΟΤΗΤΑ 48. Κατοχή, Αντίσταση και Απελευθέρωση.
ΕΝΟΤΗΤΑ 48. Κατοχή, Αντίσταση και Απελευθέρωση.ΕΝΟΤΗΤΑ 48. Κατοχή, Αντίσταση και Απελευθέρωση.
ΕΝΟΤΗΤΑ 48. Κατοχή, Αντίσταση και Απελευθέρωση.
 
ΕΝΟΤΗΤΑ 47. Η συμμετοχή της Ελλάδας στον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο
ΕΝΟΤΗΤΑ 47. Η συμμετοχή της Ελλάδας στον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμοΕΝΟΤΗΤΑ 47. Η συμμετοχή της Ελλάδας στον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο
ΕΝΟΤΗΤΑ 47. Η συμμετοχή της Ελλάδας στον Β΄ Παγκόσμιο πόλεμο
 
Ενότητα 35, Οι διεκδικήσεις της Αντάντ και της Ελλάδας στην Οθωμανική αυτοκρα...
Ενότητα 35, Οι διεκδικήσεις της Αντάντ και της Ελλάδας στην Οθωμανική αυτοκρα...Ενότητα 35, Οι διεκδικήσεις της Αντάντ και της Ελλάδας στην Οθωμανική αυτοκρα...
Ενότητα 35, Οι διεκδικήσεις της Αντάντ και της Ελλάδας στην Οθωμανική αυτοκρα...
 
Ενότητα 33, Η ρωσική επανάσταση, Ιστορία Γ΄ Γυμνασίου, σελ. 94-96
Ενότητα 33, Η ρωσική επανάσταση, Ιστορία Γ΄ Γυμνασίου, σελ. 94-96Ενότητα 33, Η ρωσική επανάσταση, Ιστορία Γ΄ Γυμνασίου, σελ. 94-96
Ενότητα 33, Η ρωσική επανάσταση, Ιστορία Γ΄ Γυμνασίου, σελ. 94-96
 
Ενότητα 31, Τα αποτελέσματα του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου. Νεότερη και Σύγχρονη Ι...
Ενότητα 31, Τα αποτελέσματα του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου. Νεότερη και Σύγχρονη Ι...Ενότητα 31, Τα αποτελέσματα του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου. Νεότερη και Σύγχρονη Ι...
Ενότητα 31, Τα αποτελέσματα του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου. Νεότερη και Σύγχρονη Ι...
 
Ενότητα 31, Τα κύρια μέτωπα του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου - Οι σημαντικότερες επι...
Ενότητα 31, Τα κύρια μέτωπα του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου - Οι σημαντικότερες επι...Ενότητα 31, Τα κύρια μέτωπα του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου - Οι σημαντικότερες επι...
Ενότητα 31, Τα κύρια μέτωπα του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου - Οι σημαντικότερες επι...
 
Ενότητα 31, Τα κύρια μέτωπα του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου - Οι σημαντικότερες επι...
Ενότητα 31, Τα κύρια μέτωπα του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου - Οι σημαντικότερες επι...Ενότητα 31, Τα κύρια μέτωπα του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου - Οι σημαντικότερες επι...
Ενότητα 31, Τα κύρια μέτωπα του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου - Οι σημαντικότερες επι...
 
Ενότητα 31, Η αφορμή – τα αντίπαλα στρατόπεδα του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου. Ιστο...
Ενότητα 31, Η αφορμή – τα αντίπαλα στρατόπεδα του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου. Ιστο...Ενότητα 31, Η αφορμή – τα αντίπαλα στρατόπεδα του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου. Ιστο...
Ενότητα 31, Η αφορμή – τα αντίπαλα στρατόπεδα του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου. Ιστο...
 
Ενότητα 31, Τα αίτια του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου. Ιστορία, Γ΄ Γυμνασίου, σελ.89...
Ενότητα 31, Τα αίτια του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου. Ιστορία, Γ΄ Γυμνασίου, σελ.89...Ενότητα 31, Τα αίτια του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου. Ιστορία, Γ΄ Γυμνασίου, σελ.89...
Ενότητα 31, Τα αίτια του Α΄ Παγκόσμιου πολέμου. Ιστορία, Γ΄ Γυμνασίου, σελ.89...
 
Ενότητα 9. Οι δευτερεύουσες προτάσεις της Αρχαίας Ελληνικής. Τρόποι σύνδεσης....
Ενότητα 9. Οι δευτερεύουσες προτάσεις της Αρχαίας Ελληνικής. Τρόποι σύνδεσης....Ενότητα 9. Οι δευτερεύουσες προτάσεις της Αρχαίας Ελληνικής. Τρόποι σύνδεσης....
Ενότητα 9. Οι δευτερεύουσες προτάσεις της Αρχαίας Ελληνικής. Τρόποι σύνδεσης....
 
Ενότητα 9.Τα είδη του μορίου ἄν. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Γ΄ Γυμνασίου
Ενότητα 9.Τα είδη του μορίου ἄν. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Γ΄ ΓυμνασίουΕνότητα 9.Τα είδη του μορίου ἄν. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Γ΄ Γυμνασίου
Ενότητα 9.Τα είδη του μορίου ἄν. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα Γ΄ Γυμνασίου
 
Μ. Καραγάτσης, Ένας Pώσος συνταγματάρχης στη Λάρισα. Κείμενα Νεοελληνικής Λογ...
Μ. Καραγάτσης, Ένας Pώσος συνταγματάρχης στη Λάρισα. Κείμενα Νεοελληνικής Λογ...Μ. Καραγάτσης, Ένας Pώσος συνταγματάρχης στη Λάρισα. Κείμενα Νεοελληνικής Λογ...
Μ. Καραγάτσης, Ένας Pώσος συνταγματάρχης στη Λάρισα. Κείμενα Νεοελληνικής Λογ...
 
8.1 Μορφές Πολιτευμάτων. Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή Γ΄ Γυμνασίου, σελ.67-68
8.1 Μορφές Πολιτευμάτων. Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή Γ΄ Γυμνασίου, σελ.67-688.1 Μορφές Πολιτευμάτων. Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή Γ΄ Γυμνασίου, σελ.67-68
8.1 Μορφές Πολιτευμάτων. Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή Γ΄ Γυμνασίου, σελ.67-68
 
7. Το άτομο και η Πολιτεία. Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή Γ΄ Γυμνασίου, σελ. 5...
7. Το άτομο και η Πολιτεία. Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή Γ΄ Γυμνασίου, σελ. 5...7. Το άτομο και η Πολιτεία. Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή Γ΄ Γυμνασίου, σελ. 5...
7. Το άτομο και η Πολιτεία. Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή Γ΄ Γυμνασίου, σελ. 5...
 
Οριστική έγκλιση στην Ενεργητική και Μέση Φωνή. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα. Επανα...
Οριστική έγκλιση στην Ενεργητική και Μέση Φωνή. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα. Επανα...Οριστική έγκλιση στην Ενεργητική και Μέση Φωνή. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα. Επανα...
Οριστική έγκλιση στην Ενεργητική και Μέση Φωνή. Αρχαία Ελληνική Γλώσσα. Επανα...
 
Δημοτικά τραγούδια, Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, Γ΄ Γυμνασίου.
Δημοτικά τραγούδια, Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, Γ΄ Γυμνασίου.Δημοτικά τραγούδια, Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, Γ΄ Γυμνασίου.
Δημοτικά τραγούδια, Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, Γ΄ Γυμνασίου.
 
Κειμενικά είδη: Η επιστολή
Κειμενικά είδη: Η επιστολήΚειμενικά είδη: Η επιστολή
Κειμενικά είδη: Η επιστολή
 
1η Ενότητα, Παρατακτική και Υποτακτική Σύνδεση Προτάσεων, Νεοελληνική Γλώσσα ...
1η Ενότητα, Παρατακτική και Υποτακτική Σύνδεση Προτάσεων, Νεοελληνική Γλώσσα ...1η Ενότητα, Παρατακτική και Υποτακτική Σύνδεση Προτάσεων, Νεοελληνική Γλώσσα ...
1η Ενότητα, Παρατακτική και Υποτακτική Σύνδεση Προτάσεων, Νεοελληνική Γλώσσα ...
 
Νεοελληνικός Διαφωτισμός. Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου, σελ. 27
Νεοελληνικός Διαφωτισμός. Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου, σελ. 27Νεοελληνικός Διαφωτισμός. Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου, σελ. 27
Νεοελληνικός Διαφωτισμός. Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄ Γυμνασίου, σελ. 27
 

Ρέα Γαλανάκη, Η μεταμφίεση. Νεοελληνική Λογοτεχνία Γ Γυμνασίου

  • 2. «Ελένη ή ο Κανένας» Ο έρωτας και η μοναξιά στο βραβευμένο μυθιστόρημα της Ρέας Γαλανάκη
  • 3. Ελένη Μπούκουρα - Αλταμούρα Η Ελένη Μπούκουρα-Αλταμούρα γεννήθηκε στις Σπέτσες το 1821.Ήταν κόρη του Ιωάννη Μπούκουρα που δημιούργησε το πρώτο θέατρο στην Αθήνα και προς τιμή του ονομάστηκε η "πλατεία Θεάτρου". Ως παιδί η Ελένη έδειξε νωρίς την κλίση της στις τέχνες και περισσότερο στη ζωγραφική, μάλιστα ζωγράφιζε τις φίλες της που της πόζαραν στην αυλή του παρθεναγωγείου. Βλέποντας την ανάγκη της να εκφραστεί, ο πατέρας της κάλεσε στο σπίτι τον καθηγητή του Σχολείου τωνΤεχνών, ΡαφαέλοΤσέκκολι για να της παραδίδει ιδιαίτερα μαθήματα. https://www.lifo.gr/culture/eikastika/san-simera-1900-pethainei-i-eleni-mpoykoyra-altamoyra Εισαγωγικά στοιχεία πηγή
  • 4. Νεαρή πια η Ελένη και με τις ευλογίες του πατέρα αλλά και του δασκάλου της, αποφάσισε να πάει για σπουδές στην Ιταλία. Υπήρχε όμως εκείνη την εποχή, ένα απροσπέλαστο εμπόδιο για τις γυναίκες. Απαγορευόταν η φοίτησή τους στις Ακαδημίες Τέχνης, λόγω του γυμνού σώματος των μοντέλων που πόζαραν για τους φοιτητές. Αποφασισμένη να γίνει ζωγράφος με κάθε τίμημα, κατεβάζει μια απίστευτη, όσο και επικίνδυνη ιδέα. Να μεταμφιεστεί σε άνδρα.
  • 5. Η ιδέα της θα δουλέψει και η Ελένη ως Χρυσίνης Μπούκουρης, θα παρακολουθήσει για τέσσερα χρόνια μαθήματα ζωγραφικής στην Νάπολη και τη Ρώμη. Εκεί, ανάμεσα στις ακουαρέλλες και το μπλε του κοβαλτίου, γνώρισε και ερωτεύθηκε τον Ιταλό ζωγράφο και καθηγητή της, Φρανσέσκο Σαβέριο Αλταμούρα. Μαζί του απέκτησε τρία παιδιά εκτός γάμου. Τον Ιωάννη, τη Σοφία και τον Αλέξανδρο. Η αγάπη και η αφοσίωσή της στον Αλταμούρα, την οδήγησαν να ασπαστεί τον καθολικισμό και να παντρευτεί τελικά τον αγαπημένο της το 1857. Προσωπογραφία της Ελένης Αλταμούρα , σχέδιο του συζύγου της Ξαβιέρου Αλταμούρα
  • 6. Ο γάμος αυτός ωστόσο δεν θα είχε αίσιο τέλος. Η προδοσία του Αλταμούρα, ήρθε πολύ σύντομα και είχε το πρόσωπο της ζωγράφου και φίλης της Ελένης, Τζέιν Χέυ. Ο σύζυγός της, την εγκατέλειψε κι έφυγε με την ερωμένη του, παίρνοντας μαζί του το μικρότερο γιο τους, Αλέξανδρο. Η Ελένη τότε, μόνη και βαθιά πληγωμένη, επέστρεψε στην Ελλάδα με τα άλλα δύο παιδιά της, τον Ιωάννη και τη Σοφία.
  • 7. Φτάνοντας στην Αθήνα, εγκαταστάθηκε στην Πλάκα. Ήταν πλέον μια αναγνωρισμένη ζωγράφος και με τις σπουδές της είχε καταφέρει να ενταχθεί γρήγορα στους κόλπους των επιφανών Αθηναίων. Μάλιστα, το 1859 και το 1870 εξελέγη, μαζί με τον Νικηφόρο Λύτρα, μέλος της επιτροπής των Ολυμπίων και μαζί με τους Αλέξανδρο Ραγκαβή, Γεώργιο Μαργαρίτη, Ερνέστο Τσίλλερ και Γεράσιμο Μαυρογιάννη, μέλη της εξεταστικής επιτροπής του Καλλιτεχνικού Τμήματος του Πολυτεχνείου. Από το 1863 άρχισε να παραδίδει μαθήματα σε πλούσιες Αθηναίες και φοιτήτριες του Αρσακείου. Ανάμεσά τους θα βρισκόταν και η νεαρή τότε Βασίλισσα Όλγα. Σχέδιο τής Ελένης Μπούκουρη-Αλταμούρα
  • 8. Το 1872 η κόρη της Σοφία, θα αρρωστήσει (φυματίωση) και αυτό θα καταβάλλει την Ελένη Αλταμούρα. Οι δύο γυναίκες θα χρειαστεί να φύγουν για τις Σπέτσες, ώστε να έχει καλύτερες συνθήκες διαβίωσης στο νησιωτικό κλίμα η Σοφία. Ο Ιωάννης, έχει ήδη φύγει για την Κοπεγχάγη, όπου σπούδαζε στο πλευρό του ζωγράφου Καρλ Φρέντερικ Σόρενσεν μετά από υποτροφία που κέρδισε στη Σχολή Καλών Τεχνών. Η Σοφία δεν θα τα καταφέρει και τελικά θα φύγει από τη ζωή το 1874, σε ηλικία μόλις 20 ετών. Ο Ιωάννης θα επιστρέψει από τη Δανία το 1876 και θα ζήσει για λίγο με τη μητέρα του δίνοντάς της μεγάλη χαρά, ώσπου το 1878, θα πεθάνει κι αυτός από την ίδια ασθένεια. Ιωάννης Αλταμούρας, Έξω από το λιμάνι, 1874. Ελαιογραφία σε χαρτί επικολλημένο σε χαρτόνι. Συλλογή της Τράπεζας της Ελλάδος Ιωάννης Αλταμούρας, Θαλασσογραφία. Συλλογή της Τράπεζας της Ελλάδος
  • 9. Η Ελένη Μπούκουρα-Αλταμούρα συντετριμμένη από το θάνατο των παιδιών της, προχώρησε σε μια αδιανόητη πράξη. Έκαψε τα περισσότερα και καλύτερά της έργα στην αυλή του σπιτιού της. Από εκείνη την ημέρα, θα σταματούσε κάθε κοινωνική συναναστροφή. Κλείστηκε στον εαυτό της τροφοδοτώντας τα κουτσομπολιά της εποχής στην κλειστή κοινωνία των Σπετσών. Πέθανε σχεδόν άγνωστη στις 19 Μαρτίου 1900 και κηδεύτηκε στο κοιμητήριο της Αγίας Άννας των Σπετσών. Υπήρξε κορυφαία ζωγράφος του 19ου αιώνα. Ελένη Μπούκουρα-Αλταμούρα, Απελπισία
  • 10. • Η ζωή της έγινε το θέμα του μυθιστορήματος της Ρέας Γαλανάκη: «Ελένη ή ο κανένας», Εκδόσεις Άγρα, 1998 και του θεατρικού έργου: «Ελένη Αλταμούρα» του Κώστα Ασημακόπουλου, Εκδόσεις Δωδώνη, 2005. https://www.lifo.gr/culture/eikastika/san-simera-1900-pethainei-i-eleni-mpoykoyra-altamoyra πηγή φωτογραφία της Ελένης Μπούκουρα
  • 11. • Στο μυθιστόρημα της Ρέας Γαλανάκη Ελένη, ή ο Κανένας (1998) κεντρική ηρωίδα είναι η Ελένη Αλταμούρα-Μπούκουρα, η πρώτη σπουδασμένη Eλληνίδα ζωγράφος, που γεννήθηκε το 1821 στις Σπέτσες και πέθανε το 1900, αφού έζησε μια ζωή εντελώς ασυνήθιστη για μια γυναίκα της εποχής της. Η Γαλανάκη συνδυάζει το ιστορικό και βιογραφικό υλικό με καθαρά μυθοπλαστικά στοιχεία, στην απόπειρά της να εκφράσει τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τα όνειρα μιας καλλιτεχνικής προσωπικότητας που αντιμετωπίζει θαρραλέα τις κοινωνικές προκαταλήψεις, αλλά νικιέται από την τραγική μοίρα της. • Το απόσπασμα που ακολουθεί αναφέρεται στην εποχή της νεότητας της Ελένης, όταν μαζί με τον πατέρα της, παλιό Σπετσιώτη καπετάνιο και αργότερα θεατρώνη της Αθήνας, φτάνει στην Ιταλία και ντύνεται με αντρικά ρούχα, για να μπορέσει να γίνει δεκτή στη Σχολή των Ναζαρηνών ζωγράφων. Αυτοπροσωπογραφία της Ελένης Μπούκουρα-Αλταμούρα Ρέα Γαλανάκη, Η μεταμφίεση εισαγωγικά σελ. 244
  • 12. Έξω από τη Νάπολη κρύφτηκα σε μια συστάδα από πικροδάφνες και συκιές, που θέριευαν αντλώντας από τα χαλάσματα μιας αγροικίας. Εκεί άλλαξα. Είχα αγοράσει ένα αντρικό σκούρο κουστούμι, ακριβώς σαν εκείνα που φορούσανε οι κομψοί νέοι της πόλης. Τόνισα τη σοβαρότητα του χρώματος και των προθέσεών μου, συντάσσοντας με το σκούρο χρώμα του ένα πουκάμισο από λευκή φίνα βατίστα*. Η Ελένη Μπούκουρα-Αλταμούρα, ντυμένη άνδρας, ζωγραφίζει την Αγγλίδα ζωγράφο Jane Benham Hay. *φίνα βατίστα: ύφασμα εξαιρετικής ποιότητας σελ. 244
  • 13. Έκανε ζέστη, μα καθώς τρέμοντας ντυνόμουν, γύρισα να κοιτάξω ποιοι βρίσκονταν μάρτυρες στη μεταμόρφωσή μου. Επισήμανα της θάλασσας το μπλάβο, το κεραμιδί και το ωχρό της πολιτείας πιο πέρα, το κοντινό μου πράσινο και το φαιό, το φωτεινό ουρανί και το φλύαρο των ασπροκίτρινων χαμομηλιών. Φιλάρεσκα έδεσα ένα μεταξωτό φουλάρι στον λαιμό μου ρόδο με ελάχιστο γαλάζιο, ανταύγεια νερών όταν πλαγιάζει ο ήλιος. Φόρεσα τις δερμάτινές μου μπότες και διόρθωσα την καμπύλη της ασημένιας μου καδένας. Στην άκρη της κρεμότανε ένα ρολόι. Το κοίταξα. Μετέωρη, εύθραυστη, σημαδεμένη μού έδειξε την ώρα. Στερέωσα ένα καθρεφτάκι στα κλαδιά, για να δω να βάλω πάνω στα κουρεμένα μου μαλλιά ένα αντρικό καπέλο. Κοίταξα το πρόσωπό μου στον καθρέφτη. Ποιοι ήταν οι «μάρτυρες της μεταμόρφωσης» της Ελένης; Τι φανερώνει ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζονται στο κείμενο;
  • 14. Έκανε ζέστη, μα καθώς τρέμοντας ντυνόμουν, γύρισα να κοιτάξω ποιοι βρίσκονταν μάρτυρες στη μεταμόρφωσή μου. Επισήμανα της θάλασσας το μπλάβο, το κεραμιδί και το ωχρό της πολιτείας πιο πέρα, το κοντινό μου πράσινο και το φαιό, το φωτεινό ουρανί και το φλύαρο των ασπροκίτρινων χαμομηλιών. Φιλάρεσκα έδεσα ένα μεταξωτό φουλάρι στον λαιμό μου ρόδο με ελάχιστο γαλάζιο, ανταύγεια νερών όταν πλαγιάζει ο ήλιος. Φόρεσα τις δερμάτινές μου μπότες και διόρθωσα την καμπύλη της ασημένιας μου καδένας. Στην άκρη της κρεμότανε ένα ρολόι. Το κοίταξα. Μετέωρη, εύθραυστη, σημαδεμένη μού έδειξε την ώρα. Στερέωσα ένα καθρεφτάκι στα κλαδιά, για να δω να βάλω πάνω στα κουρεμένα μου μαλλιά ένα αντρικό καπέλο. Κοίταξα το πρόσωπό μου στον καθρέφτη. Ποιοι ήταν οι «μάρτυρες της μεταμόρφωσης» της Ελένης; Τι φανερώνει ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζονται στο κείμενο;
  • 15. Η παρθένος ζωγράφος απουσίαζε, έχοντας φαίνεται ξεκινήσει για να επιστρέψει στην αττική Ανατολή, όπου ανήκε. Υποσχέθηκα να μην ξεχάσω τη μορφή της, ούτε καν με εκείνο το πολύ λίγο, που ξεχνάνε οι γυναίκες. Όμως τώρα να τρέξει, να πάει στον Τσέκολι* μαντάτα για τις εξελίξεις της φιλτάτης του πατρίδας. Ακόμη να του πει ότι η μαθήτριά του δε φοβόταν, κι ότι, καθώς ντυνόταν, για να μεταμορφωθεί από γυναίκα σε άντρα, άκουγε τα λόγια και τις διδαχές του ένα μελίσσι γύρω της. Κι ότι μάντευα, όπως δύναται να μαντεύει κάποιος τέτοιαν ώρα, πως εκτός από το ζήτημα της τέχνης, η υπεσχημένη γη θα άφηνε πάνω μου ανεξίτηλα τα ίχνη της ζωής. Ήδη πάσχιζα να σκεφτώ σαν άντρας. Ήδη είχα μιλήσει με το εγώ. 1η ενότητα: Η μεταμφίεση της Ελένης *Ραφαέλο Τσέκολι: Ιταλός ζωγράφος, αρχαιολόγος και γιατρός που βρήκε άσυλο στην Ελλάδα, διωγμένος από το Βασίλειο των δύο Σικελιών· ήταν ο πρώτος δάσκαλος ζωγραφικής της Ελένης Η μεταμφίεση είναι για την ηρωίδα ένα ταξίδι γνώσης και μια αναζήτηση ταυτότητας. Η Ελένη περιγράφει το αίσθημα ελευθερίας που αισθάνθηκε ενδυόμενη ανδρικά ρούχα: σχολιάζει, μάλιστα, πως ήδη άρχισε να χρησιμοποιεί το "εγώ". Ceccoli Raffaello (π. 1800 - β' μισό 19ου αιώνα) Ακρόπολη, 1853, Εθνική Πινακοθήκη
  • 16. Στον κήπο του πανδοχείου είχαμε τελειώσει το μεσημεριανό μας γεύμα και περιμέναμε καφέ. Παράδεισος μας εφαινόταν η ανακωχή του κήπου. Μακάρι να αργούσε ο σερβιτόρος, μολονότι μας είχε διαβεβαιώσει για το αντίθετο, αφού τέτοιες μέρες δεν έβγαινε στις εξοχές ο κόσμος και δεν είχε άλλους πελάτες. Είχα αρχίσει το τραγούδι μου, όταν τον είδα από μακριά να επιστρέφει. Έκανα ότι δεν τον πρόσεξα, γιατί, κρατώντας πάντοτε τον δίσκο, στηρίχτηκε στο κάσωμα της πόρτας για να με ακούσει: «Σαν τη σπίθα κρυμμένη στη στάχτη, εκρυβόταν για μας λευτεριά. Ήλθε η μέρα, πετιέται, ανάφτει εξανοίχτη σε κάθε μεριά». Σταμάτησα να τραγουδώ. Ο ύμνος προς την ελευθερία, που ανταποκρίνεται πλήρως στις σκέψεις της, δεν είναι παρά η προσωπική της έκκληση να απελευθερωθεί από τα κοινωνικά δεσμά που την καθηλώνουν και δεν της επιτρέπουν τη γνώση και τη μόρφωση. Με μέσο τη μεταμόρφωση, κατορθώνει να σπάσει τα δεσμά και τελικά να κατακτήσει τη δική της εσωτερική ελευθερία. Η Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου (1826), Ντελακρουά.
  • 17. Τον παρατηρούσα που κοντοστεκόταν. Έπειτα, σαν να ξύπνησε, πλησίασε με τους καφέδες, υποκλίθηκε και ρώτησε με σεβασμό αν ο νεαρός κύριος ήταν τενόρος. Δίστασε μια στιγμή προτού ρωτήσει κάτι ακόμη, αν το τραγούδι της άγνωστής του γλώσσας μιλούσε για τα γνωστά σε όλους πάθη του έρωτα, διότι έτσι του είχε φανεί. Του εξήγησα με προσήνεια* για την Ιόνιο καταγωγή του άσματος, ενώ σκεφτόμουν τι το γνωστό και τι το άγνωστο βρισκότανε μπροστά σ' αυτό τον άνθρωπο. Θέλοντας να τον ευχαριστήσω, αφού ήταν ο πρώτος που με χειροκρότησε στον δύσκολο μου ρόλο, του τραγούδησα μιαν ιταλική πατριωτική άρια. Την άκουσε σχεδόν δακρυσμένος, αφού αυτά τα τραγούδια είχαν πρόσφατα απαγορευτεί*. Το γνωρίζαμε κι οι δυο. 2η ενότητα: Το τραγούδι της Ελένης στον κήπο του πανδοχείου Τι συμπεράσματα μπορούμε να βγάλουμε για την προσωπικότητα της Ελένης μέσα από αυτό το περιστατικό; * : καταδεκτικότητα * : στη Νάπολη είχε ξεσπάσει πατριωτική επανάσταση εναντίον του Βασιλιά των δύο Σικελιών
  • 18. Τον παρατηρούσα που κοντοστεκόταν. Έπειτα, σαν να ξύπνησε, πλησίασε με τους καφέδες, υποκλίθηκε και ρώτησε με σεβασμό αν ο νεαρός κύριος ήταν τενόρος. Δίστασε μια στιγμή προτού ρωτήσει κάτι ακόμη, αν το τραγούδι της άγνωστής του γλώσσας μιλούσε για τα γνωστά σε όλους πάθη του έρωτα, διότι έτσι του είχε φανεί. Του εξήγησα με προσήνεια* για την Ιόνιο καταγωγή του άσματος, ενώ σκεφτόμουν τι το γνωστό και τι το άγνωστο βρισκότανε μπροστά σ' αυτό τον άνθρωπο. Θέλοντας να τον ευχαριστήσω, αφού ήταν ο πρώτος που με χειροκρότησε στον δύσκολο μου ρόλο, του τραγούδησα μιαν ιταλική πατριωτική άρια. Την άκουσε σχεδόν δακρυσμένος, αφού αυτά τα τραγούδια είχαν πρόσφατα απαγορευτεί*. Το γνωρίζαμε κι οι δυο. 2η ενότητα: Το τραγούδι της Ελένης στον κήπο του πανδοχείου Τι συμπεράσματα μπορούμε να βγάλουμε για την προσωπικότητα της Ελένης μέσα από αυτό το περιστατικό; Άνετη, φυσική στο ρόλο του άντρα – τολμηρή, αφού δεν ανησυχεί μήπως αποκαλυφθεί Ριψοκίνδυνη, δυναμική, επαναστατική φύση, αφού δεν διστάζει να τραγουδήσει απαγορευμένη ιταλική πατριωτική άρια Καταδεχτική, αφού έχει ευγενική συμπεριφορά προς τον σερβιτόρο * : καταδεκτικότητα * : στη Νάπολη είχε ξεσπάσει πατριωτική επανάσταση εναντίον του Βασιλιά των δύο Σικελιών
  • 19. O καπετάν Γιάννης με εγκατέστησε στη Ρώμη και βιάστηκε να επιστρέψει στις επιχειρήσεις του Αθηναίου θεατρώνη Ιωάννη Μπούκουρη, που δεν του επέτρεπαν πια το αργόσχολο βλέμμα των θαλασσινών πάνω στα πράγματα του κόσμου. Αυτό δεν του άρεσε, αλλά δεν μπορούσε να πράξει διαφορετικά. Η αναγκαστική πεζοπορία εξαιτίας της επανάστασης, ώσπου να βρούμε κάποιαν άμαξα για το υπόλοιπο ταξίδι, μας είχε αφάνταστα καθυστερήσει. Έφυγε όμως ήσυχος, αφού είχα πάντοτε μαζί μου τις συστατικές επιστολές, που τις είχα δείξει και στη Νάπολη, σε μερικούς ζωγράφους. Η ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΣΤΟ ΠΑΛΕΡΜΟ (12 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 1848)
  • 20. Από τη μεριά μου προετοιμαζόμουν να παρουσιαστώ στις εξετάσεις των περίφημων Ναζαρηνών ζωγράφων. Αν περνούσα, θα σπούδαζα ζωγραφική στο μοναστήρι έξω από τη Ρώμη όπου ζούσαν, για ένα δυο χρόνια, όσο να υποστηρίξω με χαρτιά την κεκτημένη γνώση. Λιγότερο από ένα υπερπόντιο ταξίδι, υπολόγιζε ο πατέρας μου, και να γυρίσω έπειτα πίσω, αφού όποιος βγαίνει σε μακρύ ταξίδι πρέπει να έχει στο μυαλό του την εστία που τον περιμένει. Σ' ένα μονάχα επέμενε, να μη λησμονήσω ότι είμαι Ελληνίδα. Αυτό τα λέει όλα, ισχυρίστηκε λίγο πριν φύγει. 3η ενότητα: Η εγκατάσταση της Ελένης στη Ρώμη - Η αναχώρηση του πατέρα της Τι συμπεράσματα μπορούμε να βγάλουμε για την προσωπικότητα του πατέρα έως τώρα;
  • 21. Από τη μεριά μου προετοιμαζόμουν να παρουσιαστώ στις εξετάσεις των περίφημων Ναζαρηνών ζωγράφων. Αν περνούσα, θα σπούδαζα ζωγραφική στο μοναστήρι έξω από τη Ρώμη όπου ζούσαν, για ένα δυο χρόνια, όσο να υποστηρίξω με χαρτιά την κεκτημένη γνώση. Λιγότερο από ένα υπερπόντιο ταξίδι, υπολόγιζε ο πατέρας μου, και να γυρίσω έπειτα πίσω, αφού όποιος βγαίνει σε μακρύ ταξίδι πρέπει να έχει στο μυαλό του την εστία που τον περιμένει. Σ' ένα μονάχα επέμενε, να μη λησμονήσω ότι είμαι Ελληνίδα. Αυτό τα λέει όλα, ισχυρίστηκε λίγο πριν φύγει. 3η ενότητα: Η εγκατάσταση της Ελένης στη Ρώμη - Η αναχώρηση του πατέρα της Τι συμπεράσματα μπορούμε να βγάλουμε για την προσωπικότητα του πατέρα έως τώρα; Η αγάπη του πατέρα για την κόρη είναι μεγάλη, αφού την βοηθάει να πραγματοποιήσει τα όνειρά της – άνθρωπος γεμάτος από κατανόηση, σέβεται τον ανυπότακτο χαρακτήρα της κόρης του, προοδευτικός, αφού της επιτρέπει να τα βγάλει πέρα στην Ιταλία μόνη και μάλιστα σε ταραγμένους καιρούς - πατριώτης ,όπως είναι φυσικό για αγωνιστή της επανάστασης, αφού συμβουλεύει την Ελένη να μην ξεχάσει την ελληνική της ταυτότητα.
  • 22. Δεν το λησμόνησα, αφού αυτό σήμαινε για μένα περισσότερα από το όλα του πατέρα μου. Μόνη μου τόλμησα να σκεφτώ και να εξηγήσω με τον δικό μου τρόπο την παραγγελία του. Τόλμησα ακόμη, ζητώντας κάπου να στηρίξω τα επιχειρήματά μου, να υποθέσω ότι κάτι το αντίστοιχο θα είχε κάνει πολεμώντας κι η Μεγάλη μας Κυρά*. Διότι, ενώ είχα χρόνια να τη δω, ήρθε και με επισκέφθηκε μιαν από τις πρώτες ρωμαϊκές μου νύχτες, αν δεν σφάλλω τότε ακριβώς που αναχώρησε ο κύρης μου. *Μεγάλη Κυρά: η Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα
  • 23. Όρθια στην πλώρη, εφορμώντας με τον στόλο της στο απόρθητο Ανάπλι, έδειχνε στους κανονιέρηδες με το δεξί της υψωμένο χέρι πού ακριβώς να βαρέσουν. Δεν εφορούσε όμως τα ρούχα της περίφημης ζωγραφιάς της, αλλά τα ρούχα των ψιθύρων και των αποσιωπήσεων. Καταπώς άφηναν οι γυναίκες στα κατώφλια να εννοηθεί, όταν παιδί αποσπέριζα* ακούγοντάς τες, αλλά τώρα μονάχα καταλάβαινα τη σημασία των λόγων, με γυναικεία ενδύματα δεν μπαίνει άνθρωπος στην πράξη του πολέμου. Oύτε τα όπλα του χειρίζεται σωστά ούτε και σκέφτεται σωστά. Και το χειρότερο, με τα παράταιρα γυναικεία ρούχα έδινε στόχο στον εχθρό σέρνοντας γρουσουζιά στους δικούς του. Άρα, συμπέραιναν δίχως βέβαια να την έχουν δει σε ώρα μάχης, η Λασκαρίνα ανέβαινε στα πλοία και κατέβαινε με τις φούστες της και με τις χρυσές μαντίλες, ενόσω όμως έκανε κουμάντο, δεν μπορεί παρά να βρισκότανε μέσα σε αντρίκεια φορεσιά, πότε του πρώτου της, πότε του δεύτερού της άντρα, σκοτωμένων και των δυο τους. *αποσπέριζα: περνούσα τα βράδια, ξενυχτούσα
  • 24. Την ονειρεύτηκα να οδηγεί τους κανονιέρηδες ντυμένη στα ματωμένα ρούχα ενός αδικοθάνατου κι αγαπημένου άντρα. Πρόσεξα, ωστόσο, και το ανήσυχο πέταγμα ενός γλάρου γύρω της. Τον οιωνό του σύντομου δικού της τέλους κατά τον τρόπο των ζωγράφων, που συχνά στερέωναν μέσα στο ζωντανό παρόν του πίνακά τους έναν αδιόρατο υπαινιγμό της μοίρας του εικονιζόμενου προσώπου, εάν την ήξεραν ή την εμάντευαν. Soloup
  • 25. Την ονειρεύτηκα να οδηγεί τους κανονιέρηδες ντυμένη στα ματωμένα ρούχα ενός αδικοθάνατου κι αγαπημένου άντρα. Πρόσεξα, ωστόσο, και το ανήσυχο πέταγμα ενός γλάρου γύρω της. Τον οιωνό του σύντομου δικού της τέλους κατά τον τρόπο των ζωγράφων, που συχνά στερέωναν μέσα στο ζωντανό παρόν του πίνακά τους έναν αδιόρατο υπαινιγμό της μοίρας του εικονιζόμενου προσώπου, εάν την ήξεραν ή την εμάντευαν. Αφηγητής: αφηγήτρια δραματοποιημένη, πρωταγωνιστής της ιστορίας (αυτοδιηγητική) – η αφηγήτρια γνωρίζει όσα και η ηρωίδα με την οποία ταυτίζεται (εσωτερική εστίαση). Αφήγηση: η αφήγηση γίνεται σε α΄ πρόσωπο - τα γεγονότα αναφέρονται με τη σειρά με την οποία διαδραματίστηκαν (ευθύγραμμη) – αναδρομή στο παρελθόν όταν η αφηγήτρια αναθυμάται όσα άκουγε να λένε οι γυναίκες για την Μπουμπουλίνα Χώρος δράσης: Ιταλία Χρόνος: το επαναστατικό ιταλικό πατριωτικό τραγούδι μεταφέρει το κλίμα του 1848 – έτος κοινωνικών επαναστάσεων σε ολόκληρη την Ευρώπη Soloup Το κείμενο αποτελεί αυτοβιογραφία και το πρώτο πρόσωπο δίνει ζωντάνια και παραστατικότητα, τονίζει τα βιογραφικά στοιχεία και δίνει έναν εξομολογητικό τόνο στο έργο
  • 26. Η Κυρά τράβηξε μια στιγμή το βλέμμα της από τον στόχο, γύρισε και μου είπε να συνεχίσω να ντύνομαι σαν άντρας, γιατί έτσι θα μάθω τα διπλάσια κι από τους άντρες κι από τις γυναίκες. Να αποδεχτώ τη φιλοδοξία και το ήθος που εγείρει μέσα μου ο έρωτας της τέχνης, ομόλογος προς τον δικό της έρωτα της λευτεριάς. Στην επικράτειά τους, χαμογέλασε, τίποτε δεν μοιράζεται στα δυο μοιραία και ξεκάθαρα, όπως γινόταν μέχρι τότε. Αυτή είναι η πιο λεπτή ανατροπή, η πιο μεγάλη πρόκληση που κομίζουν ξαναφτιάχνοντας τον κόσμο. Πλην όμως, έπρεπε να το σκεφτώ καλά πριν ξεκινήσω τούτο το δεινό ταξίδι, αφού η έκτοτε ζωή μου θα διαβεί χωρίς επιστροφή, χωρίς μετάνοια, χωρίς έλεος. Είναι και τούτο ένας τρόπος για να είσαι Ελληνίδα, είπε. Και ξαναγυρνώντας στη φρόνηση και τη σιωπή της ζωγραφιάς της, ξαναγυρνώντας στο επείγον του πολέμου, έπλευσε τόσο βιαστικά προς το Ανάπλι, ώστε δεν πρόλαβα να καταλάβω αν είπε την τελευταία της πρόταση σοβαρά ή με ειρωνεία. Ποιο είναι το πρότυπο της Ελένης στο δύσκολο δρόμο που ανοίγεται μπροστά της και γιατί το έχει επιλέξει;
  • 27. Η Κυρά τράβηξε μια στιγμή το βλέμμα της από τον στόχο, γύρισε και μου είπε να συνεχίσω να ντύνομαι σαν άντρας, γιατί έτσι θα μάθω τα διπλάσια κι από τους άντρες κι από τις γυναίκες. Να αποδεχτώ τη φιλοδοξία και το ήθος που εγείρει μέσα μου ο έρωτας της τέχνης, ομόλογος προς τον δικό της έρωτα της λευτεριάς. Στην επικράτειά τους, χαμογέλασε, τίποτε δεν μοιράζεται στα δυο μοιραία και ξεκάθαρα, όπως γινόταν μέχρι τότε. Αυτή είναι η πιο λεπτή ανατροπή, η πιο μεγάλη πρόκληση που κομίζουν ξαναφτιάχνοντας τον κόσμο. Πλην όμως, έπρεπε να το σκεφτώ καλά πριν ξεκινήσω τούτο το δεινό ταξίδι, αφού η έκτοτε ζωή μου θα διαβεί χωρίς επιστροφή, χωρίς μετάνοια, χωρίς έλεος. Είναι και τούτο ένας τρόπος για να είσαι Ελληνίδα, είπε. Και ξαναγυρνώντας στη φρόνηση και τη σιωπή της ζωγραφιάς της, ξαναγυρνώντας στο επείγον του πολέμου, έπλευσε τόσο βιαστικά προς το Ανάπλι, ώστε δεν πρόλαβα να καταλάβω αν είπε την τελευταία της πρόταση σοβαρά ή με ειρωνεία. Η Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα παρουσιάζεται ως όραμα στην Ελένη, λίγο πριν δώσει εξετάσεις στη σχολή των Ναζαρηνών ζωγράφων. Η ηρωίδα αυτή, που αναλάμβανε αντρικά καθήκοντα με επιτυχίες στις ναυτικές επιχειρήσεις και φήμες την ήθελαν να φορούσε ανδρικά ρούχα την ώρα του πολέμου, λειτουργεί ως πρότυπο του βίου της Ελένης. Αποτελεί έναν αόρατο καθοδηγητή, μυθοποιημένο και εξιδανικευμένο από την Ελένη, εμφανίζεται στα όνειρά της, τη συμβουλεύει να συνεχίσει να ντύνεται σαν άντρας γιατί αυτό θα τις χαρίσει διπλή γνώση, προφητεύει την εξέλιξη της ζωής της. Ποιο είναι το πρότυπο της Ελένης στο δύσκολο δρόμο που ανοίγεται μπροστά της και γιατί το έχει επιλέξει;
  • 28. Το πρωί συλλογίστηκα ότι ποτέ της, τα χρόνια που τη συναντούσα στα παραμύθια, στα όνειρα και κατά την εγρήγορση, ποτέ της δεν μου είχε απευθύνει λέξη. Ανησύχησα με τούτο το ενύπνιο*, αν ήταν ένα προφητικό σημάδι για τη μοίρα μου, εφόσον σύντομα επρόκειτο να δώσω εξετάσεις στη Σχολή των Ναζαρηνών ζωγράφων. Κι εκεί έπρεπε οπωσδήποτε να παρουσιαστώ σαν άντρας. Στο μοναστήρι τους δεν έκαναν δεκτές για τη ζωγραφική γυναίκες, όμως αυτό το είχα αποκρύψει από τον πατέρα μου, ενισχύοντας την απόφασή του να γυρίσει στην Αθήνα το ταχύτερο. Ποια είναι τα κοινά γνωρίσματα των δύο γυναικών (Ελένης – Μπουμπουλίνας); *ενύπνιο: όνειρο Ποιο είναι το πρότυπο της Ελένης στο δύσκολο δρόμο που ανοίγεται μπροστά της και γιατί το έχει επιλέξει;
  • 29. Το πρωί συλλογίστηκα ότι ποτέ της, τα χρόνια που τη συναντούσα στα παραμύθια, στα όνειρα και κατά την εγρήγορση, ποτέ της δεν μου είχε απευθύνει λέξη. Ανησύχησα με τούτο το ενύπνιο*, αν ήταν ένα προφητικό σημάδι για τη μοίρα μου, εφόσον σύντομα επρόκειτο να δώσω εξετάσεις στη Σχολή των Ναζαρηνών ζωγράφων. Κι εκεί έπρεπε οπωσδήποτε να παρουσιαστώ σαν άντρας. Στο μοναστήρι τους δεν έκαναν δεκτές για τη ζωγραφική γυναίκες, όμως αυτό το είχα αποκρύψει από τον πατέρα μου, ενισχύοντας την απόφασή του να γυρίσει στην Αθήνα το ταχύτερο. Ποια είναι τα κοινά γνωρίσματα των δύο γυναικών (Ελένης – Μπουμπουλίνας); Είναι και οι δύο αγωνίστριες – δυναμικές προσωπικότητες. Αγνόησαν τις κοινωνικές συμβάσεις εκείνης της εποχής για το ρόλο της γυναίκας: Η Μπουμπουλίνα από έρωτα για την ελευθερία πετούσε τα γυναικεία ρούχα και μεταμορφωνόταν σε δυναμικό άντρα – Η Ελένη από έρωτα για την τέχνη αρνείται τη γυναικεία φύση της και τολμάει να σπουδάσει ζωγραφική μεταμφιεσμένη σε άντρα. *ενύπνιο: όνειρο Ποιο είναι το πρότυπο της Ελένης στο δύσκολο δρόμο που ανοίγεται μπροστά της και γιατί το έχει επιλέξει;
  • 30. Κι εγώ, αποφασίζοντας εκείνο το πρωί σε μιαν ξένη πολιτεία να δώσω ως άντρας εξετάσεις, ενδεχομένως να ζήσω έτσι λίγα χρόνια, γέννησα τον εαυτό μου ως Κανένα. Δεν είχε σημασία με ποιο όνομα θα υπέγραφα τις εξετάσεις, τις σπουδές και τα έργα μου, μιας και το Χρυσίνη, ακόμη και το Μπούκουρα ή Μπούκουρη, μεταφρασμένα ιταλικά δε διαχώριζαν το φύλο. Θα ζούσα εφεξής ως ένας Κανένας. Άλλωστε, εάν επέμενα να αναζητώ στηρίγματα στη μεταβατική μου ώρα, στον ίδιο κύκλο είχαν συνταιριάξει κάποτε τα ονόματα Ελένη και Κανένας. Μένοντας πιστή στην απόφασή της να δώσει εξετάσεις ως άνδρας, γέννησε τον εαυτό της ως Κανένα. Με τη λέξη αυτή, αφήνει να φανεί το μέγεθος της θυσίας της, που φτάνει μέχρι την άρνηση της ταυτότητάς της. Τη νέα ταυτότητα την άντλησε από τους μυθικούς κύκλους. Η Ελένη ήταν η αιτία του τρωικού πολέμου όπως και η ηρωίδα είναι η αιτία του πολέμου έναντι των προκαταλήψεων και των στερεοτύπων για τις γυναίκες και Κανένας το όνομα με το οποίο συστήθηκε στον Κύκλωπα Πολύφημο ο Οδυσσέας. Η Ελένη γίνεται Κανένας προκειμένου να ξεγελάσει το αντρικό κατεστημένο που απαγόρευε τη φοίτηση των γυναικών στις μεγάλες ζωγραφικές Ακαδημίες της Ευρώπης. 4η ενότητα: Το όνειρο με την Μπουμπουλίνα – η νέα ταυτότητα της Ελένης Η ίδια η Γαλανάκη παραδέχεται ότι έχει βάλει κάποιες πινελιές από την Οδύσσεια: «Ο Δούρειος Ίππος ήταν ένα τέχνασμα˙ η Ελένη μπήκε στα αντρικά ρούχα, όπως οι Έλληνες στον Δούρειο Ίππο για να εκπορθήσουν την Τροία. Η Ελένη παύει να είναι η Ελένη Μπούκουρα. Είναι το φοβερό «Κανένας». Είναι η Οδύσσεια μιας γυναίκας».
  • 31. ΘΕΜΑ Η μεταμφίεση της Ελένης σε άνδρα στην Ιταλία Οι πρώτες εμπειρίες της ύστερα από αυτό Το όνειρο με τη Μπουμπουλίνα.
  • 32. Ο ΡΕΑΛΙΣΜΟΣ ΚΑΙ ΤΟ ΟΝΕΙΡΙΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ Πολλά από όσα αναφέρονται στο απόσπασμα αποτελούν συνδυασμό του ρεαλισμού (=πιστής αναπαράστασης της πραγματικότητας, χωρίς προσπάθεια εξωραϊσμού) με το ονειρικό στοιχείο. Στοιχεία ρεαλισμού: η μεταμφίεση της Ελένης, η σκηνή στο πανδοχείο, η εγκατάσταση της Ελένης στη Ρώμη κ.λπ. Στοιχεία ονειρικά: η εικόνα της Μπουμπουλίνας, ο γλάρος που πετά ανήσυχα, οι συμβουλές της Μπουμπουλίνας.
  • 33. ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ ΤΟΥ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΟΣ Η συγγραφέας στην αφήγησή της συνδυάζει το ιστορικό και το βιογραφικό υλικό με καθαρά μυθοπλαστικά στοιχεία. Στα βιογραφικά στοιχεία παρεμβαίνει και η λογοτεχνική φαντασία. Ωστόσο οι ιστορικές αναφορές είναι σαφείς: Ο Ιταλός δάσκαλος ζωγραφικής Τσέκολι που ζει στην Αθήνα όπου έχει αποκατασταθεί η ελευθερία, ενώ στην Ιταλία η κατάσταση είναι έκρυθμη. Το τραγούδι της Ελένης που αναφέρεται στην ελληνική επανάσταση Οι εξεγέρσεις στην Ιταλία και η απαγόρευση των πατριωτικών τραγουδιών. Η αναφορά στη Μπουμπουλίνα.
  • 34. Ερωτήσεις - εργασίες Ποιοι ήταν οι «μάρτυρες της μεταμόρφωσης» της Ελένης; Τι φανερώνει ο τρόπος με τον οποίο παρουσιάζονται στο κείμενο; «Σαν τη σπίθα… είχαν απαγορευτεί»: Συσχετίστε τις ιστορικές αναφορές του χωρίου με την ατμόσφαιρα της εποχής και με την προσωπικότητα της Ελένης. Ποιο είναι το πρότυπο της Ελένης στο δύσκολο δρόμο που ανοίγεται μπροστά της και γιατί το έχει επιλέξει; Απαντήστε, αφού διαβάσετε προσεχτικά το σχετικό απόσπασμα. Η αφηγηματική τέχνη της Ρέας Γαλανάκη συνδυάζει το ρεαλισμό με το ονειρικό στοιχείο. Εντοπίστε αυτά τα στοιχεία μέσα στο κείμενο και εξετάστε το αισθητικό αποτέλεσμα που προκύπτει από το συνδυασμό τους. Τι μαρτυρεί η αναγκαστική μεταμφίεση της Ελένης για τη θέση της γυναίκας στα μέσα του 19ου αιώνα στην Ελλάδα αλλά και στην Ιταλία; Σχολιάστε την απόφαση της Ελένης να σπουδάσει ζωγραφική, καθώς και τη στάση του πατέρα της απέναντι στην επιθυμία της κόρης του.
  • 35. Ομήρου Οδύσσεια, ραψωδία Ν 448-464 Ποιος είναι ο ρόλος της μεταμφίεσης στα δύο κείμενα; Παράλληλη ανάγνωση: Ο Οδυσσέας ζητιανεύει, Tischbein, Johann Heinrich Wilhelm, 1790-1800 Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο