Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
Περιφερική διαβητική νευροπάθεια 
Εκτίμηση και αντιμετώπιση 
Αντώνης Αλαβέρας 
Διευθυντής Παθολόγος 
Γ’ Παθολογικό Τμήμα 
Νοσοκομείο ΕΕΣ 
Κοργιαλλένειο-Μπενάκιο
ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΕΠΙΔΗΜΙΟΛΟΓΙΑ 
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
Η διαβητική νευροπάθεια παρατηρείται στο .......% 
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
των ατόμων με διαβήτη 
1. <20% 
2. 20% - 50% 
3. 50% - 75% 
4. > 75%
Η διαβητική νευροπάθεια παρατηρείται στο .......% 
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
των ατόμων με διαβήτη 
1. <20% 
2. 20% - 50% 
3. 50% - 75% 
4. > 75%
Η διαβητική νευροπάθεια δεν παρατηρείται κατά την διάγνωση του 
ΣΔΤ2. Για την εμφάνιση της απαιτείται χρονικό διάστημα μετά τη 
1. Σωστό 
2. Λάθος 
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
διάγνωση του ΣΔΤ2
Η διαβητική νευροπάθεια δεν παρατηρείται κατά την διάγνωση του 
ΣΔΤ2. Για την εμφάνιση της απαιτείται χρονικό διάστημα μετά τη 
1. Σωστό 
2. Λάθος 
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
διάγνωση του ΣΔΤ2
Επιπολασμός ΠΔΝ σε σχέση με διάρκεια ΣΔΤ2 
60 
50 
40 
30 
20 
10 
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
16.8 17.7 
33.3 
51.9 
41.2 
52.6 
0 
0 - 4 5 - 9 10 -14 15 - 19 20 - 24 28 + 
Διάρκεια διαβήτη (χρόνια) 
Εκατοστιαίο ποσοτό ασθενών 
Franklin GM et al Am J Epidemiol 1990
35 
30 
25 
20 
15 
10 
5 
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
Επιπολασμός ΠΔΝ σε σχέση με ηλικία και 
Φυσιολογική Ανοχή 
IGT 
ΣΔ 
Σύνολο 
1 
επίπεδο ανοχής γλυκόζης 
4 
7 
13 
14 
5 
10 
26 
32 
3 
13 
19 
0 
20 -44 45 - 64 65 - 74 
Franklin GM et al Am J Epidemiol 1990 
Ηλικία (χρόνια)
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
Ορισμός διαβητικής νευροπάθειας 
‘ περιγραφικός όρος που σημαίνει ευαπόδεικτη διαταραχή, 
κλινική ή υποκλινική, που παρατηρείται στα πλαίσια του διαβήτη 
χωρίς άλλη αιτία περιφερικής νευροπάθειας. Η νευροπαθητική 
διαταραχή περιλαμβάνει εκδηλώσεις του σωματικού και/ή 
αυτόνομου τμήματος του περιφερικού νευρικού συστήματος.’
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
Στο άτομο με ΣΔ 
10% νευροπάθεια 
μη διαβητικής αιτιολογίας 
Rochester Study, Neurology 1993
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
Αίτια επώδυνης περιφερικής νευροπάθειας 
WARD’S PLC 
• Wegener 
• Amyloid 
• Rheumatoid arthritis 
• Diabetes 
• Sarcoidosis 
• PAN (polyarteritis nodosa) 
• Leprosy 
• Carcinomatosis
Κλινικά χαρακτηριστικά σχετιζόμενα με νευροπάθεια 
• Νευροπαθητικος πόνος 
- Καυστικός, οξύς πόνος, χαρακτήρες ηλεκτικού ρεύματος 
• Αναλγητικά 
• Αϋπνία 
• Κατάθλιψη 
• Κακή ποιότητά ζωής 
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
• Τυπική η αισθητική απώλεια ‘γάντι και κάλτσας’ 
(glove and stocking) 
• Σημαντική κινητική διαταραχή δεν είναι συχνή 
• Επώδυνα συμπτώματα στο 30% 
Συμπτώματα δεν ταιριάζουν με 
κλινική σημεία νευρικής βλάβης 
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
Reproduced with permission. Boulton AJM (Edi). 
Diabetic Neuropathy. 2001 
Περιφερική διαβητική νευροπάθεια
Κλινικές επιπτώσεις περιφερικής διαβητικής νευροπάθειας 
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
ΝΕΥΡΟΠΑΘΕΙΑ 
ΠΟΝΟΣ ΥΠΑΙΣΘΗΣΙΑ 
Καύσο 
Παραισθησία 
Υπεραισθησία 
Αλλοδυνία 
Έξαρση τη 
νύχτα 
Έλκη άκρων: 
Τουλάχιστο 50% 
αποτρέψιμα 
Boulton AJM. The Diabetic Foot. neuropathy. In: Textbook of diabetes. Pickup J, Williams G (ed), 1997
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
Διαβητική νευροπάθεια: 
‘ Η ξεχασμένη επιπλοκή’ 
• Σε μια αναφορά, η ΠΔΝ διεγνώσθη σε 1 από 4 με συμπτώματα 
• 56% με συμπτώματα δεν γνώριζαν τον όρο ΠΔΝ 
• 62% πίστευαν ότι τα συμπτώματα τους οφείλονταν στον διαβήτη, 
αλλά μόνο το 42% είχε ενημερωθεί από τον θεράποντα ότι ο 
διαβήτης ήταν η αιτία 
• Σε 1 από τους 7 που συζήτησαν τα συμπτώματα και τον πόνο με 
τον θεράποντα ιατρό τους, δεν έγινε καμία αναφορά για την αιτία 
ADA 2005. http//www.diabeteslibrart.org/PrintArticle.aspx?ArticleID=675
Το οικονομικό κόστος της περιφερικής διαβητικής νευροπάθειας 
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
Herman & Kennedy, Diabetes Care 2005; 28: 1480-1
Η διαβητική νευροπάθεια παραμένει αδιάγνωστη 
100 
90 
80 
70 
60 
50 
40 
30 
20 
10 
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
85.3 
35.6 
74.3 
93.4 
30.7 
64.2 
0 
Ενδοκρινολόγοι 
Μη Ενδοκρινολόγοι 
Καμία νευροπάθεια 
(n=4628) 
Ήπια / μέτρια νευροπάθεια 
(n=2209) 
Σημαντική νευροπάθεια 
(n=541) 
Herman & Kennedy, Diabetes Care 2005; 28: 1480-1 
Σωστή διάγνωση (%)
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
ΠΑΘΟΓΕΝΙΑ
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
Προδιαθεσικοί παράγοντες εμφάνισης 
ΔΠΝ αποτελούν: 
1. Αρρύθμιστη αρτηριακή υπέρταση 
2. Αυξημένα επίπεδα γλυκόζης 
3. Δυσλιπιδαιμία 
4. Όλα τα ανωτέρω
1. Αρρύθμιστη αρτηριακή υπέρταση 
2. Αυξημένα επίπεδα γλυκόζης 
3. Δυσλιπιδαιμία 
4. Όλα τα ανωτέρω 
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
Προδιαθεσικοί παράγοντες εμφάνισης 
ΔΠΝ αποτελούν:
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
Προδιαθεσικοί παράγοντες 
• Υπεργλυκαιμία 
• Διάρκεια διαβήτη 
• Υπερινσουλιναιμία 
• Γενετικοί παράγοντες (PKC, αναγωγάση αλδοζης) 
• Ηλικία 
• Υπέρταση 
• Κάπνισμα 
• Δυσλιπιδαιμία
Μεταβολική ρύθμιση και κίνδυνος εξέλιξης 
μικροαγγειακών διαβητικών επιπλοκών (DCCT) 
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
DCCT Research Group, N Engl J Med 1993, 329: 977-986. 
15 
13 
11 
9 
7 
5 
3 
1 
6 7 8 9 10 11 12 
Retinop 
Neph 
Neurop 
Σχετικός κίνδυνος 
Μέση τιμή A1C
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
Παθογένεια 
• Προϊόντα αυξημένης γλυκοζυλίωσης 
• Οδός των πολυολών 
• Διαταραχές λιπαρών οξέων και προσταγλανδινών 
• Αυξημένο οξειδωτικό stress 
• Μείωση νευροτροφικών παραγόντων 
• Φλεγμονή
Results: The relative risk of severe diabetic peripheral neuropathy 
was more than 5-fold increased in ε4 carriers (Adjusted OR: 5.26; 
95% CI: 2.24-12.31; p=0.0001). Other significant risk factors were 
male gender (p=0.036), diabetes duration (p=0.039), and HbA1c 
levels (p=0.020). 
Conclusion: Among type 2 diabetic patients, those carrying the ε4 
allele of the APOE gene have a significantly higher risk of severe 
diabetic peripheral neuropathy. 
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
EASD poster 2011
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
ΔΙΑΓΝΩΣΗ
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
Επώδυνη ΠΔΝ: μια κλινική διάγνωση 
• Ιστορικό πόνου (απώτερα σημεία των κάτω άκρων, συμμετρική, 
νευροπαθητικός χαρακτήρας συχνά με νυκτερινές εξάρσεις 
• Εκτίμηση βαρύτητας και συχνότητας πόνου 
• Κατάθλιψη 
• Αποκλεισμός άλλων αιτίων πόνου
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
Διάγνωση περιφερικής νευροπάθειας 
• Νευροπαθητικά συμπτώματα 
• Κλινική εξέταση 
• Ποσοτικές αισθητικές δοκιμασίες 
• Νευροφυσιολογική μελέτη
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
Κλινική εξέταση 
• Αντανακλαστικά (Aχίλλειο, επιγονάτιο) 
• Παλλαισθησία (Τονοδότης 128 Hz) 
• Ποιοτική αντίληψη θερμού ψυχρού 
• Αφή 
• Αντίληψη άλγους 
• Αίσθηση μελών στο χώρο 
• Μονοϊνίδιο 10 g 
• Μυϊκή ισχύς
Ποιο το σημαντικότερο εργαλείο στη διάγνωση της ΠΔΝ 
1. Αίσθηση δονησής 
2. Έλεγχος θερμοκρασίας 
3. Βιοψία δέρματος 
4. Μικροϊνίδιο 
5. Δεν ελέγχω για την παρουσία ΔΠΝ 
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
Ποιο το σημαντικότερο εργαλείο στη διάγνωση της ΠΔΝ 
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
24% 
8% 
2% 
41% 
25% 
1. Αίσθηση δονησής 
2. Έλεγχος θερμοκρασίας 
3. Βιοψία δέρματος 
4. Μικροϊνίδιο 
5. Δεν ελέγχω για την παρουσία ΔΠΝ
Εκτίμηση ΠΔΝ με μονοϊνίδιο Semme-Weinstein 10γρ 
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
Το άτομο που δεν διακρίνει 7 από τα 
10 σημεία πίεσης αναφέρεται ότι 
έχει μειγμένη προστασία όσον αφορά 
την εμφάνιση ΔΠΝ 
Family Physician 2005
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
Εκτίμηση ΠΔΝ με διαπασών 128 - Hz 
Από το βιβλίο Άτλαντας του διαβητικού ποδιού: Κατσιλάμπρος και συνεργάτες
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
Ποσοτικός έλεγχος αισθητικότητας 
(Biothesiometer – Temperature discrimination)
Χρωματική μεταβολή του NEUROPAD 
Εξωτερικό Ιατρείο Διαβητικού Ποδιού Β΄ Πανεπιστημιακή Παθολογική ΔΠΘ
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
Neuropad: Meta-analysis 
• OR= 9.54 (95% CI: 7.1-12.83) 
• Ευαισθησία: 85% 
• Ειδικότητα: 56% 
• Θετική προγνωστική αξία: 50% 
• Αρνητική προγνωστική αξία: 86% 
Tentolouris N et al. Diabetologia 2011; 54: Suppl 1: A 1154 (Abstract
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
Ταχύτητες αγωγής κ.λ.π.: 
Σε περιπτώσεις άτυπης εμφάνισης 
κλινικών σημείων 
ADA 2012
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
Neuropathy Disability Score (NDS) 
1. Διαπασών: 0= κφ, 1= ελάττωση ή κατάργηση 
2. Αίσθηση πόνου: 0= κφ, 1= ελάττωση ή κατάργηση 
3. Αίσθηση θερμού-ψυχρού: 0= κφ, 1= ελάττωση ή κατάργηση 
4. Αχίλλεια αντανακλαστικά: κφ= 0, με ενίσχυση= 1, απόντα= 2 
(Βαθμολόγηση ξεχωριστά σε κάθε πόδι: NDS≥ 6 παθολογικό)
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
Διαβητική νευροπάθεια 
1. Διάγνωση μετά από αποκλεισμό μη διαβητικής αιτιολογίας 
2. Εντατικοποιημένη ρύθμιση γλυκόζης αποτελεί την μόνη αποδεδειγμένη 
θεραπευτική προσέγγιση πρόληψης 
3. Στο ΣΔΤ1: ετήσιος έλεγχος μετά την πενταετία από τη διάγνωση 
4. Στο ΣΔΤ2: έλεγχος με τη διάγνωση του ΣΔ και ετησίως στη συνέχεια
• Το κλινικό ιστορικό και η κλινική εκτίμηση είναι απαραίτητα 
στοιχεία της ετήσιας παρακολούθησης 
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
Μην ξεχνάμε ! 
Screening για περιφερική αγγειοπάθεια 
• Διαλείπουσα χωλότητα 
• Σφυροβραχιόνιος δείκτης (ΣΒΔ) 
• Παραπομπή για αγγειοχειρουργική εκτίμηση σε ΑΒΙ<6.0 και ύπαρξη 
διαλείπουσας χωλότητας. 
Level C
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
Η ΠΔΝ αντιμετωπίζεται με: 
1. Αναλγητικά 
2. Αντιεπιληπτικά 
3. Ρύθμιση γλυκόζης 
4. Όλα τα ανωτέρω
1. Αναλγητικά 
2. Αντιεπιληπτικά 
3. Ρύθμιση γλυκόζης 
4. Όλα τα ανωτέρω 
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
Η ΠΔΝ αντιμετωπίζεται με:
Τι ποσοστό των ασθενών σας πετυχαίνουν HbA1c <7%; 
1. < 25% 
2. 25-50% 
3. 50% – 75% 
4. > 75% 
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
Τι ποσοστό των ασθενών σας πετυχαίνουν HbA1c <7%; 
1. < 25% 
2. 25-50% 
3. 50% – 75% 
4. > 75% 
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
27 
52 
22 
4
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
Μικρά παπούτσια για ‘μεγάλα άκρα’
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
Μικρά παπούτσια για ‘μεγάλα άκρα’
Απλή παρέμβαση μειώνει σημαντικές βλάβες άκρων 
• Εκπαίδευση ασθενούς στην 
περιποίηση των άκρων 
• Εξέταση άκρων ασθενούς και 
υποδήματα του 
• Χορήγηση γραπτές 
πληροφορίες όσον αφορά 
περιποίηση άκρου 
1.0 
0.8 
0.6 
0.4 
0.2 
0 
Ελέγχου 
(n-205) 
Παρέμβαση 
(n-205) 
Vinik AI et al Diabetologia 2000
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
Φροντίδα ποδιών 
• Εκπαίδευση σε όλους τους διαβητικούς ασθενείς 
αναφορικά με τα προβλήματα των ποδιών (Β)
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
Φροντίδα ποδιών (συνέχεια) 
• Εξέταση για την ύπαρξη ή μη προστατευτικής αισθητικότητας 
(π.χ. μονοϊνίδιο 10g) 
• Αίσθηση δονήσεων (128Hg διαπασών) 
• Βιοθεσιόμετρο 
• Εξέταση αίσθησης πόνου 
• Αντανακλαστικά (επιγονάτια – Αχίλλεια)
Έγκαιρη διάγνωση νευροπάθειας – κατάλληλη αντιμετώπιση 
• Νευροπάθειες μη διαβητικής αιτιολογίας (σε διαβητικούς ασθενείς) 
• Θεραπευτική αντιμετώπιση νευροπαθητικού πόνου 
• 50% των ατόμων με διαβητική νευροπάθεια δεν εμφανίζουν πόνο 
(κίνδυνος για εμφάνιση έλκους) 
Θεραπευτική αντιμετώπιση ΔΝ: Βελτίωση γλυκαιμικού ελέγχου 
Σταθερή γλυκαιμία (αποφυγή μεγάλων διακυμάνσεων γλυκόζης) 
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
Ιστορικό ασθενούς (1) 
• Άνδρας, 50 ετών, με ιστορικό ΣΔΤ2 από 10/ετία υπο μεγίστη 
δόση μετφορμίνης και γλιπιζίδης 
• Ιστορικό ΑΥ υπό λισινοπρίλη 
• Αμφιβληστροειδοπάθεια υποστρώματος 
• Λαμβάνει ατορβοστατίνη
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
Ιστορικό ασθενούς (2) 
• Αιτία προσέλευσης τα συμπτώματα στα κάτω άκρα που εμφανίστηκαν 
σταδιακά τους τελευταίους μήνες ιδιαίτερα τις τελευταίες εβδομάδες 
• Ο πόνος περιγράφεται ως καυστικός «τα πόδια μου έχουν πάρει φωτιά» 
• Ο πόνος επιδεινώνεται το βράδυ αν και δεν παρατηρείται κάθε βράδυ
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
Η φροντίδα ποδιών 
Ετήσια ολοκληρωμένη εξέταση ποδιών 
• Επισκόπηση 
• Ψηλάφηση αγγείων (αρτηριών - οπισθία κνημιαία – ραχιαία του 
ποδός 
• Έλεγχος αντανακλαστικών (επιγονάτια, Αχίλλεια)
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
Θεραπευτικοί στόχοι νευροπάθειας 
• Καλή γλυκαιμική ρύθμιση 
• Σουλφονυλουρία και μετφορμίνη 
• Αγωγή με ινσουλίνη 
• Συμπωματική αγωγή 
• Τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά (αμιτριπτιλίνη) 
• Αντιεπιληπτικά (γκαπαπεντίνη) 
• Αναστολή απώλειας νευρικών ινιδίων
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
Ιστορικό ασθενούς (3) 
• Τις τελευταίες ημέρες παρατηρεί την ίδια δυσφορία κατά τη διάρκεια 
της ημέρας, με μαχαιριές κατά διαστήματα και άλγος ως επί 
ηλεκτρισμού 
• Γλυκόζη νηστείας αίματος 140-200mg/dl, τιμές τυχαίες σε διάφορες 
ώρες μεταξύ γευμάτων 140-200mg/dl. HbA1c 8.9%. BMI 28 Kgm2 
• Χορηγήθηκε τρικυκλικό αντικαταθλιπτικό (αμιτριπτιλίνη 25mg x 2)
Θεραπευτικός αλγόριθμος μετά την αποτυχία αναλγητικών 
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
Επώδυνη ΠΔΝ 
Gabapentin / pregabalin Τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά 
ντουλοξετίνη 
Τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά 
ντουλοξετίνη 
Gabapentin / pregabalin 
Τραμαδόλη, οπιοειδή 
Άλλες επιλογές 
Οξκαβαζεπίνη, τοπριμάτη, λαμοτριγίνη 
Evidence: Class 1 
Recommendation: A 
Evidence: Class 1 
Recommendation: A 
Evidence: Class 1 
Recommendation: B 
Evidence: Class 1 
Recommendation: B 
Tesfaye S. Diabetes Care 2010
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
Ιστορικό ασθενούς (4) 
• Μετά από 3 εβδομάδες αναφέρει ξηροστομία με υπνηλία κατά τη 
διάρκεια της ημέρας 
• Συνέπειες από τα αντιχοληνεργικά και την κεντρική δράση των 
τρικυκλιών 
• Αλλαγή σε πρεγκαβπαλίνη με αρχική δόση 75mg πριν τον ύπνο 
και αύξηση αναλόγως τις επόμενε ς2 εβδομάδες έως 150mg την 
ημέρα
Συμπτωματική θεραπεία 
Τρικυκλικά 
Φάρμακο Εμπορικό όνομα Δόση (mg/d) NNT 
Amitriptyline Saroten (25, 75 mg) 25-150 2.7 (2.1-3.9) 
Imipramine Anafranil (10, 25, 75 mg) 25-150 2.7 (2.1-3.9) 
SSRIs 
Paroxetin Seroxat (20 mg) 40 - 
Citalopram Seropram (20 mg) 40 - 
SNRIs 
Venlafaxin Efexor (75, 150 mg) 75-300 4.6 (2.0-10.6) 
Duloxetin CYMBALTA (30, 60 mg) 60 5.2 (3.7-8.5) 
Αντιεπιληπτικά 
Carbamazepine Tegretol (200 mg) 200-400 1.9 (1.4-2.8) 
Gabapentin Neurontin (300-800 mg) 900-1800 2.7 (2.2-3.4) 
Pregabalin LYRICA (25-300 mg) 150-600 3.7 
Topiramate Topamac (25-200 mg) 25-400 9 
Λακοσαμίδη Lacosamide (200-600 mg) 400-600 
Οπιοειδή 
Tramadol - 50-400 7.8 
Codein CR - 10-60 - 
ADA Statement, Diabetes Care 2005, 28: 956
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
Νευροπάθεια 
Screening όλοι οι ασθενείς ανά έτος 
• Απλές κλινικές δοκιμασίες 
• Τύπου 2: αμέσως μετά την εμφάνιση του σακχαρώδη διαβήτη 
• Τύπου 1: μετά από 5 έτη (από την έναρξη της νόσου) 
ADA 2012
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
Πρεγκαμπαλίνη 
(Lyrica) 
• Ανάλογο GABA 
• Αποτελεσματικότητα στη διαβητική νευροπάθεια φαίνεται από 
τυχαιοποιημένη διπλή τυφλή μελέτη με 146 ασθενείς 
• Έναρξη 150 mg/ ημέρα σε 2-3 δόσεις 
• Τιτλοποίηση ανά 2-4 εβδομάδες έως 300 mg δυο φορές την ημέρα 
Rosenstock et al, PAIN 2004;110:628 
Tolle et al, Eur J Pain 2008;12:203
Γκαμπαπεντίνη 
(Neurontin) 
• Έναρξη 300 mg ημέρα 
• Σταδιακή αύξηση ανά 2-3 
ημέρες έως 3600 mg μέρα σε 
τρεις δόσεις 
Ντουλοξετίνη 
(Cymbalta, Xeristar) 
• Έναρξη 60 mg εφ άπαξ/ ημέρα 
• Μεγίστη δόση 120 mg μέρα
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
Ιστορικό ασθενούς (5) 
• Μετά από 2 εβδομάδες ο ασθενής επιστρέφει αναφέροντας ότι τα 
συμπτώματα του είναι πολύ βελτιωμένα αν και έχει δημιουργηθεί ένα 
ήπιο οίδημα στην περιοχή της ποδοκνημικής άρθρωσης 
• Ικανοποιητική ανταπόκριση στην προγκαμπαλίνη: ήπια ανεπιθύμητη 
ενέργεια (περιφερικό οίδημα) 
• Συστήνεται συνέχιση ίδιας αγωγής
Ποια από τα ακλολουθα πιστεύεται ότι αποτελεί το 
σημαντικότερο εμπόδιο στην αγωγή της ΔΠΝ 
1. Ανεπιθύμητη ενέργεια φαρμάκου 
2. Κόστος θεραπείας 
3. Αναποτελεσματικότητά τωρινής θεραπείας 
4. Πολυφαρμακία 
5. Δεν αντιμετωπίζω ΔΠΝ 
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
Ποια από τα ακλολουθα πιστεύεται ότι αποτελεί το 
σημαντικότερο εμπόδιο στην αγωγή της ΔΠΝ 
1. Ανεπιθύμητη ενέργεια φαρμάκου 
2. Κόστος θεραπείας 
3. Αναποτελεσματικότητά τωρινής θεραπείας 
4. Πολυφαρμακία 
5. Δεν αντιμετωπίζω ΔΠΝ 
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
38% 
19% 
30 
4% 
9%
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
Παραπομπή ασθενών που: 
• Είναι καπνιστές 
• Δεν έχουν αισθητικότητα στα κάτω άκρα 
• Με κατασκευαστικές διαταραχές 
• Ιστορικό έλκους ή ακρωτηριασμού 
Σε εξειδικευμένα κέντρα πρόληψης – επίβλεψης
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
Συμπεράσματα 1 
• Διαβητική νευροπάθεια: Συχνή επιπλοκή, αυξάνει τη νοσηρότητα και 
επιδεινώνει την ποιότητα ζωής 
• Συνηθέστερη εκδήλωση: άπω συμμετρική αισθητικοκινητική 
νευροπάθεια 
• Διάγνωση: κλινική, με τη βοήθεια ειδικών δοκιμασιών 
• Θεραπεία: αναλγητικά, αντιεπιληπτικά, οπιώδη
Συμπέρασμα 2: Χειρισμός διαβητικής νευροπάθειας 
Συμπτωματική ανακούφηση 
• Φαρμακευτική 
• Σταθερή, σχεδόν φυσιολογικά 
επίπεδα γλυκόζης 
• Τρικυκλικά αντικαταθληπτικά 
• Αντι -επιληπτικά 
• Φυσικά μέτρα 
• Καψαϊσίνη 
• Κλονιδίνη 
• Βελονισμός 
• Ηλεκτρικά 
• Χειρουργικά 
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 
Παρεμβολή φυσικής πορείας 
• Σταθερή, σχεδόν φυσιολογικά 
επίπεδα γλυκόζης 
• α- λιποϊκό οξύ 
• Γαμμα – λινολενικό οξύ 
• Αναστολείς ρεδουκτάσης αλδόζης 
• αΜΕΑ 
• Αναστολείς PΚC 
• (Νευροτροφικοί παράγοντες 
Boulton AJM et al. Diabetes Care 2004;27:1458-86

Περιφερική Διαβητική Νευροπάθεια - Α. Αλαβέρας (webinar ΕΔΕ)

  • 1.
    Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ Περιφερική διαβητική νευροπάθεια Εκτίμηση και αντιμετώπιση Αντώνης Αλαβέρας Διευθυντής Παθολόγος Γ’ Παθολογικό Τμήμα Νοσοκομείο ΕΕΣ Κοργιαλλένειο-Μπενάκιο
  • 2.
  • 3.
    Η διαβητική νευροπάθειαπαρατηρείται στο .......% Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ των ατόμων με διαβήτη 1. <20% 2. 20% - 50% 3. 50% - 75% 4. > 75%
  • 4.
    Η διαβητική νευροπάθειαπαρατηρείται στο .......% Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ των ατόμων με διαβήτη 1. <20% 2. 20% - 50% 3. 50% - 75% 4. > 75%
  • 5.
    Η διαβητική νευροπάθειαδεν παρατηρείται κατά την διάγνωση του ΣΔΤ2. Για την εμφάνιση της απαιτείται χρονικό διάστημα μετά τη 1. Σωστό 2. Λάθος Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ διάγνωση του ΣΔΤ2
  • 6.
    Η διαβητική νευροπάθειαδεν παρατηρείται κατά την διάγνωση του ΣΔΤ2. Για την εμφάνιση της απαιτείται χρονικό διάστημα μετά τη 1. Σωστό 2. Λάθος Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ διάγνωση του ΣΔΤ2
  • 7.
    Επιπολασμός ΠΔΝ σεσχέση με διάρκεια ΣΔΤ2 60 50 40 30 20 10 Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 16.8 17.7 33.3 51.9 41.2 52.6 0 0 - 4 5 - 9 10 -14 15 - 19 20 - 24 28 + Διάρκεια διαβήτη (χρόνια) Εκατοστιαίο ποσοτό ασθενών Franklin GM et al Am J Epidemiol 1990
  • 8.
    35 30 25 20 15 10 5 Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ Επιπολασμός ΠΔΝ σε σχέση με ηλικία και Φυσιολογική Ανοχή IGT ΣΔ Σύνολο 1 επίπεδο ανοχής γλυκόζης 4 7 13 14 5 10 26 32 3 13 19 0 20 -44 45 - 64 65 - 74 Franklin GM et al Am J Epidemiol 1990 Ηλικία (χρόνια)
  • 9.
    Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ
  • 10.
    Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ Ορισμός διαβητικής νευροπάθειας ‘ περιγραφικός όρος που σημαίνει ευαπόδεικτη διαταραχή, κλινική ή υποκλινική, που παρατηρείται στα πλαίσια του διαβήτη χωρίς άλλη αιτία περιφερικής νευροπάθειας. Η νευροπαθητική διαταραχή περιλαμβάνει εκδηλώσεις του σωματικού και/ή αυτόνομου τμήματος του περιφερικού νευρικού συστήματος.’
  • 11.
    Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ Στο άτομο με ΣΔ 10% νευροπάθεια μη διαβητικής αιτιολογίας Rochester Study, Neurology 1993
  • 12.
    Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ Αίτια επώδυνης περιφερικής νευροπάθειας WARD’S PLC • Wegener • Amyloid • Rheumatoid arthritis • Diabetes • Sarcoidosis • PAN (polyarteritis nodosa) • Leprosy • Carcinomatosis
  • 13.
    Κλινικά χαρακτηριστικά σχετιζόμεναμε νευροπάθεια • Νευροπαθητικος πόνος - Καυστικός, οξύς πόνος, χαρακτήρες ηλεκτικού ρεύματος • Αναλγητικά • Αϋπνία • Κατάθλιψη • Κακή ποιότητά ζωής Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
  • 14.
    • Τυπική ηαισθητική απώλεια ‘γάντι και κάλτσας’ (glove and stocking) • Σημαντική κινητική διαταραχή δεν είναι συχνή • Επώδυνα συμπτώματα στο 30% Συμπτώματα δεν ταιριάζουν με κλινική σημεία νευρικής βλάβης Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ Reproduced with permission. Boulton AJM (Edi). Diabetic Neuropathy. 2001 Περιφερική διαβητική νευροπάθεια
  • 15.
    Κλινικές επιπτώσεις περιφερικήςδιαβητικής νευροπάθειας Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ ΝΕΥΡΟΠΑΘΕΙΑ ΠΟΝΟΣ ΥΠΑΙΣΘΗΣΙΑ Καύσο Παραισθησία Υπεραισθησία Αλλοδυνία Έξαρση τη νύχτα Έλκη άκρων: Τουλάχιστο 50% αποτρέψιμα Boulton AJM. The Diabetic Foot. neuropathy. In: Textbook of diabetes. Pickup J, Williams G (ed), 1997
  • 16.
  • 17.
  • 18.
  • 19.
    Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ Διαβητική νευροπάθεια: ‘ Η ξεχασμένη επιπλοκή’ • Σε μια αναφορά, η ΠΔΝ διεγνώσθη σε 1 από 4 με συμπτώματα • 56% με συμπτώματα δεν γνώριζαν τον όρο ΠΔΝ • 62% πίστευαν ότι τα συμπτώματα τους οφείλονταν στον διαβήτη, αλλά μόνο το 42% είχε ενημερωθεί από τον θεράποντα ότι ο διαβήτης ήταν η αιτία • Σε 1 από τους 7 που συζήτησαν τα συμπτώματα και τον πόνο με τον θεράποντα ιατρό τους, δεν έγινε καμία αναφορά για την αιτία ADA 2005. http//www.diabeteslibrart.org/PrintArticle.aspx?ArticleID=675
  • 20.
    Το οικονομικό κόστοςτης περιφερικής διαβητικής νευροπάθειας Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ Herman & Kennedy, Diabetes Care 2005; 28: 1480-1
  • 21.
    Η διαβητική νευροπάθειαπαραμένει αδιάγνωστη 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 85.3 35.6 74.3 93.4 30.7 64.2 0 Ενδοκρινολόγοι Μη Ενδοκρινολόγοι Καμία νευροπάθεια (n=4628) Ήπια / μέτρια νευροπάθεια (n=2209) Σημαντική νευροπάθεια (n=541) Herman & Kennedy, Diabetes Care 2005; 28: 1480-1 Σωστή διάγνωση (%)
  • 22.
    Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ ΠΑΘΟΓΕΝΙΑ
  • 23.
    Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ Προδιαθεσικοί παράγοντες εμφάνισης ΔΠΝ αποτελούν: 1. Αρρύθμιστη αρτηριακή υπέρταση 2. Αυξημένα επίπεδα γλυκόζης 3. Δυσλιπιδαιμία 4. Όλα τα ανωτέρω
  • 24.
    1. Αρρύθμιστη αρτηριακήυπέρταση 2. Αυξημένα επίπεδα γλυκόζης 3. Δυσλιπιδαιμία 4. Όλα τα ανωτέρω Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ Προδιαθεσικοί παράγοντες εμφάνισης ΔΠΝ αποτελούν:
  • 25.
    Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ Προδιαθεσικοί παράγοντες • Υπεργλυκαιμία • Διάρκεια διαβήτη • Υπερινσουλιναιμία • Γενετικοί παράγοντες (PKC, αναγωγάση αλδοζης) • Ηλικία • Υπέρταση • Κάπνισμα • Δυσλιπιδαιμία
  • 26.
    Μεταβολική ρύθμιση καικίνδυνος εξέλιξης μικροαγγειακών διαβητικών επιπλοκών (DCCT) Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ DCCT Research Group, N Engl J Med 1993, 329: 977-986. 15 13 11 9 7 5 3 1 6 7 8 9 10 11 12 Retinop Neph Neurop Σχετικός κίνδυνος Μέση τιμή A1C
  • 27.
    Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ Παθογένεια • Προϊόντα αυξημένης γλυκοζυλίωσης • Οδός των πολυολών • Διαταραχές λιπαρών οξέων και προσταγλανδινών • Αυξημένο οξειδωτικό stress • Μείωση νευροτροφικών παραγόντων • Φλεγμονή
  • 28.
    Results: The relativerisk of severe diabetic peripheral neuropathy was more than 5-fold increased in ε4 carriers (Adjusted OR: 5.26; 95% CI: 2.24-12.31; p=0.0001). Other significant risk factors were male gender (p=0.036), diabetes duration (p=0.039), and HbA1c levels (p=0.020). Conclusion: Among type 2 diabetic patients, those carrying the ε4 allele of the APOE gene have a significantly higher risk of severe diabetic peripheral neuropathy. Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ EASD poster 2011
  • 29.
  • 30.
    Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ Επώδυνη ΠΔΝ: μια κλινική διάγνωση • Ιστορικό πόνου (απώτερα σημεία των κάτω άκρων, συμμετρική, νευροπαθητικός χαρακτήρας συχνά με νυκτερινές εξάρσεις • Εκτίμηση βαρύτητας και συχνότητας πόνου • Κατάθλιψη • Αποκλεισμός άλλων αιτίων πόνου
  • 31.
    Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ Διάγνωση περιφερικής νευροπάθειας • Νευροπαθητικά συμπτώματα • Κλινική εξέταση • Ποσοτικές αισθητικές δοκιμασίες • Νευροφυσιολογική μελέτη
  • 32.
    Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ Κλινική εξέταση • Αντανακλαστικά (Aχίλλειο, επιγονάτιο) • Παλλαισθησία (Τονοδότης 128 Hz) • Ποιοτική αντίληψη θερμού ψυχρού • Αφή • Αντίληψη άλγους • Αίσθηση μελών στο χώρο • Μονοϊνίδιο 10 g • Μυϊκή ισχύς
  • 33.
    Ποιο το σημαντικότεροεργαλείο στη διάγνωση της ΠΔΝ 1. Αίσθηση δονησής 2. Έλεγχος θερμοκρασίας 3. Βιοψία δέρματος 4. Μικροϊνίδιο 5. Δεν ελέγχω για την παρουσία ΔΠΝ Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
  • 34.
    Ποιο το σημαντικότεροεργαλείο στη διάγνωση της ΠΔΝ Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 24% 8% 2% 41% 25% 1. Αίσθηση δονησής 2. Έλεγχος θερμοκρασίας 3. Βιοψία δέρματος 4. Μικροϊνίδιο 5. Δεν ελέγχω για την παρουσία ΔΠΝ
  • 35.
    Εκτίμηση ΠΔΝ μεμονοϊνίδιο Semme-Weinstein 10γρ Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ Το άτομο που δεν διακρίνει 7 από τα 10 σημεία πίεσης αναφέρεται ότι έχει μειγμένη προστασία όσον αφορά την εμφάνιση ΔΠΝ Family Physician 2005
  • 36.
    Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ Εκτίμηση ΠΔΝ με διαπασών 128 - Hz Από το βιβλίο Άτλαντας του διαβητικού ποδιού: Κατσιλάμπρος και συνεργάτες
  • 37.
    Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ Ποσοτικός έλεγχος αισθητικότητας (Biothesiometer – Temperature discrimination)
  • 38.
    Χρωματική μεταβολή τουNEUROPAD Εξωτερικό Ιατρείο Διαβητικού Ποδιού Β΄ Πανεπιστημιακή Παθολογική ΔΠΘ
  • 39.
    Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ Neuropad: Meta-analysis • OR= 9.54 (95% CI: 7.1-12.83) • Ευαισθησία: 85% • Ειδικότητα: 56% • Θετική προγνωστική αξία: 50% • Αρνητική προγνωστική αξία: 86% Tentolouris N et al. Diabetologia 2011; 54: Suppl 1: A 1154 (Abstract
  • 40.
    Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ Ταχύτητες αγωγής κ.λ.π.: Σε περιπτώσεις άτυπης εμφάνισης κλινικών σημείων ADA 2012
  • 41.
    Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ Neuropathy Disability Score (NDS) 1. Διαπασών: 0= κφ, 1= ελάττωση ή κατάργηση 2. Αίσθηση πόνου: 0= κφ, 1= ελάττωση ή κατάργηση 3. Αίσθηση θερμού-ψυχρού: 0= κφ, 1= ελάττωση ή κατάργηση 4. Αχίλλεια αντανακλαστικά: κφ= 0, με ενίσχυση= 1, απόντα= 2 (Βαθμολόγηση ξεχωριστά σε κάθε πόδι: NDS≥ 6 παθολογικό)
  • 42.
    Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ Διαβητική νευροπάθεια 1. Διάγνωση μετά από αποκλεισμό μη διαβητικής αιτιολογίας 2. Εντατικοποιημένη ρύθμιση γλυκόζης αποτελεί την μόνη αποδεδειγμένη θεραπευτική προσέγγιση πρόληψης 3. Στο ΣΔΤ1: ετήσιος έλεγχος μετά την πενταετία από τη διάγνωση 4. Στο ΣΔΤ2: έλεγχος με τη διάγνωση του ΣΔ και ετησίως στη συνέχεια
  • 43.
    • Το κλινικόιστορικό και η κλινική εκτίμηση είναι απαραίτητα στοιχεία της ετήσιας παρακολούθησης Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
  • 44.
    Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ Μην ξεχνάμε ! Screening για περιφερική αγγειοπάθεια • Διαλείπουσα χωλότητα • Σφυροβραχιόνιος δείκτης (ΣΒΔ) • Παραπομπή για αγγειοχειρουργική εκτίμηση σε ΑΒΙ<6.0 και ύπαρξη διαλείπουσας χωλότητας. Level C
  • 45.
    Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ
  • 46.
    Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ Η ΠΔΝ αντιμετωπίζεται με: 1. Αναλγητικά 2. Αντιεπιληπτικά 3. Ρύθμιση γλυκόζης 4. Όλα τα ανωτέρω
  • 47.
    1. Αναλγητικά 2.Αντιεπιληπτικά 3. Ρύθμιση γλυκόζης 4. Όλα τα ανωτέρω Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ Η ΠΔΝ αντιμετωπίζεται με:
  • 48.
    Τι ποσοστό τωνασθενών σας πετυχαίνουν HbA1c <7%; 1. < 25% 2. 25-50% 3. 50% – 75% 4. > 75% Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
  • 49.
    Τι ποσοστό τωνασθενών σας πετυχαίνουν HbA1c <7%; 1. < 25% 2. 25-50% 3. 50% – 75% 4. > 75% Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 27 52 22 4
  • 50.
    Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ Μικρά παπούτσια για ‘μεγάλα άκρα’
  • 51.
    Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ Μικρά παπούτσια για ‘μεγάλα άκρα’
  • 52.
    Απλή παρέμβαση μειώνεισημαντικές βλάβες άκρων • Εκπαίδευση ασθενούς στην περιποίηση των άκρων • Εξέταση άκρων ασθενούς και υποδήματα του • Χορήγηση γραπτές πληροφορίες όσον αφορά περιποίηση άκρου 1.0 0.8 0.6 0.4 0.2 0 Ελέγχου (n-205) Παρέμβαση (n-205) Vinik AI et al Diabetologia 2000
  • 53.
    Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ Φροντίδα ποδιών • Εκπαίδευση σε όλους τους διαβητικούς ασθενείς αναφορικά με τα προβλήματα των ποδιών (Β)
  • 54.
    Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ Φροντίδα ποδιών (συνέχεια) • Εξέταση για την ύπαρξη ή μη προστατευτικής αισθητικότητας (π.χ. μονοϊνίδιο 10g) • Αίσθηση δονήσεων (128Hg διαπασών) • Βιοθεσιόμετρο • Εξέταση αίσθησης πόνου • Αντανακλαστικά (επιγονάτια – Αχίλλεια)
  • 55.
    Έγκαιρη διάγνωση νευροπάθειας– κατάλληλη αντιμετώπιση • Νευροπάθειες μη διαβητικής αιτιολογίας (σε διαβητικούς ασθενείς) • Θεραπευτική αντιμετώπιση νευροπαθητικού πόνου • 50% των ατόμων με διαβητική νευροπάθεια δεν εμφανίζουν πόνο (κίνδυνος για εμφάνιση έλκους) Θεραπευτική αντιμετώπιση ΔΝ: Βελτίωση γλυκαιμικού ελέγχου Σταθερή γλυκαιμία (αποφυγή μεγάλων διακυμάνσεων γλυκόζης) Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
  • 56.
    Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ Ιστορικό ασθενούς (1) • Άνδρας, 50 ετών, με ιστορικό ΣΔΤ2 από 10/ετία υπο μεγίστη δόση μετφορμίνης και γλιπιζίδης • Ιστορικό ΑΥ υπό λισινοπρίλη • Αμφιβληστροειδοπάθεια υποστρώματος • Λαμβάνει ατορβοστατίνη
  • 57.
    Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ Ιστορικό ασθενούς (2) • Αιτία προσέλευσης τα συμπτώματα στα κάτω άκρα που εμφανίστηκαν σταδιακά τους τελευταίους μήνες ιδιαίτερα τις τελευταίες εβδομάδες • Ο πόνος περιγράφεται ως καυστικός «τα πόδια μου έχουν πάρει φωτιά» • Ο πόνος επιδεινώνεται το βράδυ αν και δεν παρατηρείται κάθε βράδυ
  • 58.
    Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ Η φροντίδα ποδιών Ετήσια ολοκληρωμένη εξέταση ποδιών • Επισκόπηση • Ψηλάφηση αγγείων (αρτηριών - οπισθία κνημιαία – ραχιαία του ποδός • Έλεγχος αντανακλαστικών (επιγονάτια, Αχίλλεια)
  • 59.
    Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ Θεραπευτικοί στόχοι νευροπάθειας • Καλή γλυκαιμική ρύθμιση • Σουλφονυλουρία και μετφορμίνη • Αγωγή με ινσουλίνη • Συμπωματική αγωγή • Τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά (αμιτριπτιλίνη) • Αντιεπιληπτικά (γκαπαπεντίνη) • Αναστολή απώλειας νευρικών ινιδίων
  • 60.
    Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ Ιστορικό ασθενούς (3) • Τις τελευταίες ημέρες παρατηρεί την ίδια δυσφορία κατά τη διάρκεια της ημέρας, με μαχαιριές κατά διαστήματα και άλγος ως επί ηλεκτρισμού • Γλυκόζη νηστείας αίματος 140-200mg/dl, τιμές τυχαίες σε διάφορες ώρες μεταξύ γευμάτων 140-200mg/dl. HbA1c 8.9%. BMI 28 Kgm2 • Χορηγήθηκε τρικυκλικό αντικαταθλιπτικό (αμιτριπτιλίνη 25mg x 2)
  • 61.
    Θεραπευτικός αλγόριθμος μετάτην αποτυχία αναλγητικών Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ Επώδυνη ΠΔΝ Gabapentin / pregabalin Τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά ντουλοξετίνη Τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά ντουλοξετίνη Gabapentin / pregabalin Τραμαδόλη, οπιοειδή Άλλες επιλογές Οξκαβαζεπίνη, τοπριμάτη, λαμοτριγίνη Evidence: Class 1 Recommendation: A Evidence: Class 1 Recommendation: A Evidence: Class 1 Recommendation: B Evidence: Class 1 Recommendation: B Tesfaye S. Diabetes Care 2010
  • 62.
    Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ Ιστορικό ασθενούς (4) • Μετά από 3 εβδομάδες αναφέρει ξηροστομία με υπνηλία κατά τη διάρκεια της ημέρας • Συνέπειες από τα αντιχοληνεργικά και την κεντρική δράση των τρικυκλιών • Αλλαγή σε πρεγκαβπαλίνη με αρχική δόση 75mg πριν τον ύπνο και αύξηση αναλόγως τις επόμενε ς2 εβδομάδες έως 150mg την ημέρα
  • 63.
    Συμπτωματική θεραπεία Τρικυκλικά Φάρμακο Εμπορικό όνομα Δόση (mg/d) NNT Amitriptyline Saroten (25, 75 mg) 25-150 2.7 (2.1-3.9) Imipramine Anafranil (10, 25, 75 mg) 25-150 2.7 (2.1-3.9) SSRIs Paroxetin Seroxat (20 mg) 40 - Citalopram Seropram (20 mg) 40 - SNRIs Venlafaxin Efexor (75, 150 mg) 75-300 4.6 (2.0-10.6) Duloxetin CYMBALTA (30, 60 mg) 60 5.2 (3.7-8.5) Αντιεπιληπτικά Carbamazepine Tegretol (200 mg) 200-400 1.9 (1.4-2.8) Gabapentin Neurontin (300-800 mg) 900-1800 2.7 (2.2-3.4) Pregabalin LYRICA (25-300 mg) 150-600 3.7 Topiramate Topamac (25-200 mg) 25-400 9 Λακοσαμίδη Lacosamide (200-600 mg) 400-600 Οπιοειδή Tramadol - 50-400 7.8 Codein CR - 10-60 - ADA Statement, Diabetes Care 2005, 28: 956
  • 64.
    Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ Νευροπάθεια Screening όλοι οι ασθενείς ανά έτος • Απλές κλινικές δοκιμασίες • Τύπου 2: αμέσως μετά την εμφάνιση του σακχαρώδη διαβήτη • Τύπου 1: μετά από 5 έτη (από την έναρξη της νόσου) ADA 2012
  • 65.
    Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ Πρεγκαμπαλίνη (Lyrica) • Ανάλογο GABA • Αποτελεσματικότητα στη διαβητική νευροπάθεια φαίνεται από τυχαιοποιημένη διπλή τυφλή μελέτη με 146 ασθενείς • Έναρξη 150 mg/ ημέρα σε 2-3 δόσεις • Τιτλοποίηση ανά 2-4 εβδομάδες έως 300 mg δυο φορές την ημέρα Rosenstock et al, PAIN 2004;110:628 Tolle et al, Eur J Pain 2008;12:203
  • 66.
    Γκαμπαπεντίνη (Neurontin) •Έναρξη 300 mg ημέρα • Σταδιακή αύξηση ανά 2-3 ημέρες έως 3600 mg μέρα σε τρεις δόσεις Ντουλοξετίνη (Cymbalta, Xeristar) • Έναρξη 60 mg εφ άπαξ/ ημέρα • Μεγίστη δόση 120 mg μέρα
  • 67.
    Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ Ιστορικό ασθενούς (5) • Μετά από 2 εβδομάδες ο ασθενής επιστρέφει αναφέροντας ότι τα συμπτώματα του είναι πολύ βελτιωμένα αν και έχει δημιουργηθεί ένα ήπιο οίδημα στην περιοχή της ποδοκνημικής άρθρωσης • Ικανοποιητική ανταπόκριση στην προγκαμπαλίνη: ήπια ανεπιθύμητη ενέργεια (περιφερικό οίδημα) • Συστήνεται συνέχιση ίδιας αγωγής
  • 68.
    Ποια από ταακλολουθα πιστεύεται ότι αποτελεί το σημαντικότερο εμπόδιο στην αγωγή της ΔΠΝ 1. Ανεπιθύμητη ενέργεια φαρμάκου 2. Κόστος θεραπείας 3. Αναποτελεσματικότητά τωρινής θεραπείας 4. Πολυφαρμακία 5. Δεν αντιμετωπίζω ΔΠΝ Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
  • 69.
    Ποια από ταακλολουθα πιστεύεται ότι αποτελεί το σημαντικότερο εμπόδιο στην αγωγή της ΔΠΝ 1. Ανεπιθύμητη ενέργεια φαρμάκου 2. Κόστος θεραπείας 3. Αναποτελεσματικότητά τωρινής θεραπείας 4. Πολυφαρμακία 5. Δεν αντιμετωπίζω ΔΠΝ Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ 38% 19% 30 4% 9%
  • 70.
    Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ Παραπομπή ασθενών που: • Είναι καπνιστές • Δεν έχουν αισθητικότητα στα κάτω άκρα • Με κατασκευαστικές διαταραχές • Ιστορικό έλκους ή ακρωτηριασμού Σε εξειδικευμένα κέντρα πρόληψης – επίβλεψης
  • 71.
    Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ Συμπεράσματα 1 • Διαβητική νευροπάθεια: Συχνή επιπλοκή, αυξάνει τη νοσηρότητα και επιδεινώνει την ποιότητα ζωής • Συνηθέστερη εκδήλωση: άπω συμμετρική αισθητικοκινητική νευροπάθεια • Διάγνωση: κλινική, με τη βοήθεια ειδικών δοκιμασιών • Θεραπεία: αναλγητικά, αντιεπιληπτικά, οπιώδη
  • 72.
    Συμπέρασμα 2: Χειρισμόςδιαβητικής νευροπάθειας Συμπτωματική ανακούφηση • Φαρμακευτική • Σταθερή, σχεδόν φυσιολογικά επίπεδα γλυκόζης • Τρικυκλικά αντικαταθληπτικά • Αντι -επιληπτικά • Φυσικά μέτρα • Καψαϊσίνη • Κλονιδίνη • Βελονισμός • Ηλεκτρικά • Χειρουργικά Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ Παρεμβολή φυσικής πορείας • Σταθερή, σχεδόν φυσιολογικά επίπεδα γλυκόζης • α- λιποϊκό οξύ • Γαμμα – λινολενικό οξύ • Αναστολείς ρεδουκτάσης αλδόζης • αΜΕΑ • Αναστολείς PΚC • (Νευροτροφικοί παράγοντες Boulton AJM et al. Diabetes Care 2004;27:1458-86