Η διαβητική νευροπάθειαπαρατηρείται στο .......%
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
των ατόμων με διαβήτη
1. <20%
2. 20% - 50%
3. 50% - 75%
4. > 75%
4.
Η διαβητική νευροπάθειαπαρατηρείται στο .......%
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
των ατόμων με διαβήτη
1. <20%
2. 20% - 50%
3. 50% - 75%
4. > 75%
5.
Η διαβητική νευροπάθειαδεν παρατηρείται κατά την διάγνωση του
ΣΔΤ2. Για την εμφάνιση της απαιτείται χρονικό διάστημα μετά τη
1. Σωστό
2. Λάθος
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
διάγνωση του ΣΔΤ2
6.
Η διαβητική νευροπάθειαδεν παρατηρείται κατά την διάγνωση του
ΣΔΤ2. Για την εμφάνιση της απαιτείται χρονικό διάστημα μετά τη
1. Σωστό
2. Λάθος
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
διάγνωση του ΣΔΤ2
7.
Επιπολασμός ΠΔΝ σεσχέση με διάρκεια ΣΔΤ2
60
50
40
30
20
10
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
16.8 17.7
33.3
51.9
41.2
52.6
0
0 - 4 5 - 9 10 -14 15 - 19 20 - 24 28 +
Διάρκεια διαβήτη (χρόνια)
Εκατοστιαίο ποσοτό ασθενών
Franklin GM et al Am J Epidemiol 1990
8.
35
30
25
20
15
10
5
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
Επιπολασμός ΠΔΝ σε σχέση με ηλικία και
Φυσιολογική Ανοχή
IGT
ΣΔ
Σύνολο
1
επίπεδο ανοχής γλυκόζης
4
7
13
14
5
10
26
32
3
13
19
0
20 -44 45 - 64 65 - 74
Franklin GM et al Am J Epidemiol 1990
Ηλικία (χρόνια)
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
Ορισμός διαβητικής νευροπάθειας
‘ περιγραφικός όρος που σημαίνει ευαπόδεικτη διαταραχή,
κλινική ή υποκλινική, που παρατηρείται στα πλαίσια του διαβήτη
χωρίς άλλη αιτία περιφερικής νευροπάθειας. Η νευροπαθητική
διαταραχή περιλαμβάνει εκδηλώσεις του σωματικού και/ή
αυτόνομου τμήματος του περιφερικού νευρικού συστήματος.’
11.
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
Στο άτομο με ΣΔ
10% νευροπάθεια
μη διαβητικής αιτιολογίας
Rochester Study, Neurology 1993
• Τυπική ηαισθητική απώλεια ‘γάντι και κάλτσας’
(glove and stocking)
• Σημαντική κινητική διαταραχή δεν είναι συχνή
• Επώδυνα συμπτώματα στο 30%
Συμπτώματα δεν ταιριάζουν με
κλινική σημεία νευρικής βλάβης
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
Reproduced with permission. Boulton AJM (Edi).
Diabetic Neuropathy. 2001
Περιφερική διαβητική νευροπάθεια
15.
Κλινικές επιπτώσεις περιφερικήςδιαβητικής νευροπάθειας
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
ΝΕΥΡΟΠΑΘΕΙΑ
ΠΟΝΟΣ ΥΠΑΙΣΘΗΣΙΑ
Καύσο
Παραισθησία
Υπεραισθησία
Αλλοδυνία
Έξαρση τη
νύχτα
Έλκη άκρων:
Τουλάχιστο 50%
αποτρέψιμα
Boulton AJM. The Diabetic Foot. neuropathy. In: Textbook of diabetes. Pickup J, Williams G (ed), 1997
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
Διαβητική νευροπάθεια:
‘ Η ξεχασμένη επιπλοκή’
• Σε μια αναφορά, η ΠΔΝ διεγνώσθη σε 1 από 4 με συμπτώματα
• 56% με συμπτώματα δεν γνώριζαν τον όρο ΠΔΝ
• 62% πίστευαν ότι τα συμπτώματα τους οφείλονταν στον διαβήτη,
αλλά μόνο το 42% είχε ενημερωθεί από τον θεράποντα ότι ο
διαβήτης ήταν η αιτία
• Σε 1 από τους 7 που συζήτησαν τα συμπτώματα και τον πόνο με
τον θεράποντα ιατρό τους, δεν έγινε καμία αναφορά για την αιτία
ADA 2005. http//www.diabeteslibrart.org/PrintArticle.aspx?ArticleID=675
20.
Το οικονομικό κόστοςτης περιφερικής διαβητικής νευροπάθειας
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
Herman & Kennedy, Diabetes Care 2005; 28: 1480-1
21.
Η διαβητική νευροπάθειαπαραμένει αδιάγνωστη
100
90
80
70
60
50
40
30
20
10
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
85.3
35.6
74.3
93.4
30.7
64.2
0
Ενδοκρινολόγοι
Μη Ενδοκρινολόγοι
Καμία νευροπάθεια
(n=4628)
Ήπια / μέτρια νευροπάθεια
(n=2209)
Σημαντική νευροπάθεια
(n=541)
Herman & Kennedy, Diabetes Care 2005; 28: 1480-1
Σωστή διάγνωση (%)
Results: The relativerisk of severe diabetic peripheral neuropathy
was more than 5-fold increased in ε4 carriers (Adjusted OR: 5.26;
95% CI: 2.24-12.31; p=0.0001). Other significant risk factors were
male gender (p=0.036), diabetes duration (p=0.039), and HbA1c
levels (p=0.020).
Conclusion: Among type 2 diabetic patients, those carrying the ε4
allele of the APOE gene have a significantly higher risk of severe
diabetic peripheral neuropathy.
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
EASD poster 2011
Ποιο το σημαντικότεροεργαλείο στη διάγνωση της ΠΔΝ
1. Αίσθηση δονησής
2. Έλεγχος θερμοκρασίας
3. Βιοψία δέρματος
4. Μικροϊνίδιο
5. Δεν ελέγχω για την παρουσία ΔΠΝ
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
34.
Ποιο το σημαντικότεροεργαλείο στη διάγνωση της ΠΔΝ
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
24%
8%
2%
41%
25%
1. Αίσθηση δονησής
2. Έλεγχος θερμοκρασίας
3. Βιοψία δέρματος
4. Μικροϊνίδιο
5. Δεν ελέγχω για την παρουσία ΔΠΝ
35.
Εκτίμηση ΠΔΝ μεμονοϊνίδιο Semme-Weinstein 10γρ
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
Το άτομο που δεν διακρίνει 7 από τα
10 σημεία πίεσης αναφέρεται ότι
έχει μειγμένη προστασία όσον αφορά
την εμφάνιση ΔΠΝ
Family Physician 2005
36.
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
Εκτίμηση ΠΔΝ με διαπασών 128 - Hz
Από το βιβλίο Άτλαντας του διαβητικού ποδιού: Κατσιλάμπρος και συνεργάτες
37.
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
Ποσοτικός έλεγχος αισθητικότητας
(Biothesiometer – Temperature discrimination)
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
Ταχύτητες αγωγής κ.λ.π.:
Σε περιπτώσεις άτυπης εμφάνισης
κλινικών σημείων
ADA 2012
41.
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
Neuropathy Disability Score (NDS)
1. Διαπασών: 0= κφ, 1= ελάττωση ή κατάργηση
2. Αίσθηση πόνου: 0= κφ, 1= ελάττωση ή κατάργηση
3. Αίσθηση θερμού-ψυχρού: 0= κφ, 1= ελάττωση ή κατάργηση
4. Αχίλλεια αντανακλαστικά: κφ= 0, με ενίσχυση= 1, απόντα= 2
(Βαθμολόγηση ξεχωριστά σε κάθε πόδι: NDS≥ 6 παθολογικό)
42.
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
Διαβητική νευροπάθεια
1. Διάγνωση μετά από αποκλεισμό μη διαβητικής αιτιολογίας
2. Εντατικοποιημένη ρύθμιση γλυκόζης αποτελεί την μόνη αποδεδειγμένη
θεραπευτική προσέγγιση πρόληψης
3. Στο ΣΔΤ1: ετήσιος έλεγχος μετά την πενταετία από τη διάγνωση
4. Στο ΣΔΤ2: έλεγχος με τη διάγνωση του ΣΔ και ετησίως στη συνέχεια
43.
• Το κλινικόιστορικό και η κλινική εκτίμηση είναι απαραίτητα
στοιχεία της ετήσιας παρακολούθησης
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
44.
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
Μην ξεχνάμε !
Screening για περιφερική αγγειοπάθεια
• Διαλείπουσα χωλότητα
• Σφυροβραχιόνιος δείκτης (ΣΒΔ)
• Παραπομπή για αγγειοχειρουργική εκτίμηση σε ΑΒΙ<6.0 και ύπαρξη
διαλείπουσας χωλότητας.
Level C
Απλή παρέμβαση μειώνεισημαντικές βλάβες άκρων
• Εκπαίδευση ασθενούς στην
περιποίηση των άκρων
• Εξέταση άκρων ασθενούς και
υποδήματα του
• Χορήγηση γραπτές
πληροφορίες όσον αφορά
περιποίηση άκρου
1.0
0.8
0.6
0.4
0.2
0
Ελέγχου
(n-205)
Παρέμβαση
(n-205)
Vinik AI et al Diabetologia 2000
53.
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
Φροντίδα ποδιών
• Εκπαίδευση σε όλους τους διαβητικούς ασθενείς
αναφορικά με τα προβλήματα των ποδιών (Β)
54.
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
Φροντίδα ποδιών (συνέχεια)
• Εξέταση για την ύπαρξη ή μη προστατευτικής αισθητικότητας
(π.χ. μονοϊνίδιο 10g)
• Αίσθηση δονήσεων (128Hg διαπασών)
• Βιοθεσιόμετρο
• Εξέταση αίσθησης πόνου
• Αντανακλαστικά (επιγονάτια – Αχίλλεια)
55.
Έγκαιρη διάγνωση νευροπάθειας– κατάλληλη αντιμετώπιση
• Νευροπάθειες μη διαβητικής αιτιολογίας (σε διαβητικούς ασθενείς)
• Θεραπευτική αντιμετώπιση νευροπαθητικού πόνου
• 50% των ατόμων με διαβητική νευροπάθεια δεν εμφανίζουν πόνο
(κίνδυνος για εμφάνιση έλκους)
Θεραπευτική αντιμετώπιση ΔΝ: Βελτίωση γλυκαιμικού ελέγχου
Σταθερή γλυκαιμία (αποφυγή μεγάλων διακυμάνσεων γλυκόζης)
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
56.
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
Ιστορικό ασθενούς (1)
• Άνδρας, 50 ετών, με ιστορικό ΣΔΤ2 από 10/ετία υπο μεγίστη
δόση μετφορμίνης και γλιπιζίδης
• Ιστορικό ΑΥ υπό λισινοπρίλη
• Αμφιβληστροειδοπάθεια υποστρώματος
• Λαμβάνει ατορβοστατίνη
57.
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
Ιστορικό ασθενούς (2)
• Αιτία προσέλευσης τα συμπτώματα στα κάτω άκρα που εμφανίστηκαν
σταδιακά τους τελευταίους μήνες ιδιαίτερα τις τελευταίες εβδομάδες
• Ο πόνος περιγράφεται ως καυστικός «τα πόδια μου έχουν πάρει φωτιά»
• Ο πόνος επιδεινώνεται το βράδυ αν και δεν παρατηρείται κάθε βράδυ
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
Ιστορικό ασθενούς (3)
• Τις τελευταίες ημέρες παρατηρεί την ίδια δυσφορία κατά τη διάρκεια
της ημέρας, με μαχαιριές κατά διαστήματα και άλγος ως επί
ηλεκτρισμού
• Γλυκόζη νηστείας αίματος 140-200mg/dl, τιμές τυχαίες σε διάφορες
ώρες μεταξύ γευμάτων 140-200mg/dl. HbA1c 8.9%. BMI 28 Kgm2
• Χορηγήθηκε τρικυκλικό αντικαταθλιπτικό (αμιτριπτιλίνη 25mg x 2)
61.
Θεραπευτικός αλγόριθμος μετάτην αποτυχία αναλγητικών
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
Επώδυνη ΠΔΝ
Gabapentin / pregabalin Τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά
ντουλοξετίνη
Τρικυκλικά αντικαταθλιπτικά
ντουλοξετίνη
Gabapentin / pregabalin
Τραμαδόλη, οπιοειδή
Άλλες επιλογές
Οξκαβαζεπίνη, τοπριμάτη, λαμοτριγίνη
Evidence: Class 1
Recommendation: A
Evidence: Class 1
Recommendation: A
Evidence: Class 1
Recommendation: B
Evidence: Class 1
Recommendation: B
Tesfaye S. Diabetes Care 2010
62.
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
Ιστορικό ασθενούς (4)
• Μετά από 3 εβδομάδες αναφέρει ξηροστομία με υπνηλία κατά τη
διάρκεια της ημέρας
• Συνέπειες από τα αντιχοληνεργικά και την κεντρική δράση των
τρικυκλιών
• Αλλαγή σε πρεγκαβπαλίνη με αρχική δόση 75mg πριν τον ύπνο
και αύξηση αναλόγως τις επόμενε ς2 εβδομάδες έως 150mg την
ημέρα
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
Νευροπάθεια
Screening όλοι οι ασθενείς ανά έτος
• Απλές κλινικές δοκιμασίες
• Τύπου 2: αμέσως μετά την εμφάνιση του σακχαρώδη διαβήτη
• Τύπου 1: μετά από 5 έτη (από την έναρξη της νόσου)
ADA 2012
65.
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
Πρεγκαμπαλίνη
(Lyrica)
• Ανάλογο GABA
• Αποτελεσματικότητα στη διαβητική νευροπάθεια φαίνεται από
τυχαιοποιημένη διπλή τυφλή μελέτη με 146 ασθενείς
• Έναρξη 150 mg/ ημέρα σε 2-3 δόσεις
• Τιτλοποίηση ανά 2-4 εβδομάδες έως 300 mg δυο φορές την ημέρα
Rosenstock et al, PAIN 2004;110:628
Tolle et al, Eur J Pain 2008;12:203
66.
Γκαμπαπεντίνη
(Neurontin)
•Έναρξη 300 mg ημέρα
• Σταδιακή αύξηση ανά 2-3
ημέρες έως 3600 mg μέρα σε
τρεις δόσεις
Ντουλοξετίνη
(Cymbalta, Xeristar)
• Έναρξη 60 mg εφ άπαξ/ ημέρα
• Μεγίστη δόση 120 mg μέρα
67.
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
Ιστορικό ασθενούς (5)
• Μετά από 2 εβδομάδες ο ασθενής επιστρέφει αναφέροντας ότι τα
συμπτώματα του είναι πολύ βελτιωμένα αν και έχει δημιουργηθεί ένα
ήπιο οίδημα στην περιοχή της ποδοκνημικής άρθρωσης
• Ικανοποιητική ανταπόκριση στην προγκαμπαλίνη: ήπια ανεπιθύμητη
ενέργεια (περιφερικό οίδημα)
• Συστήνεται συνέχιση ίδιας αγωγής
68.
Ποια από ταακλολουθα πιστεύεται ότι αποτελεί το
σημαντικότερο εμπόδιο στην αγωγή της ΔΠΝ
1. Ανεπιθύμητη ενέργεια φαρμάκου
2. Κόστος θεραπείας
3. Αναποτελεσματικότητά τωρινής θεραπείας
4. Πολυφαρμακία
5. Δεν αντιμετωπίζω ΔΠΝ
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
69.
Ποια από ταακλολουθα πιστεύεται ότι αποτελεί το
σημαντικότερο εμπόδιο στην αγωγή της ΔΠΝ
1. Ανεπιθύμητη ενέργεια φαρμάκου
2. Κόστος θεραπείας
3. Αναποτελεσματικότητά τωρινής θεραπείας
4. Πολυφαρμακία
5. Δεν αντιμετωπίζω ΔΠΝ
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
38%
19%
30
4%
9%
70.
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
Παραπομπή ασθενών που:
• Είναι καπνιστές
• Δεν έχουν αισθητικότητα στα κάτω άκρα
• Με κατασκευαστικές διαταραχές
• Ιστορικό έλκους ή ακρωτηριασμού
Σε εξειδικευμένα κέντρα πρόληψης – επίβλεψης
71.
Α. Αλαβέρας, ΝΕΕΣ
Συμπεράσματα 1
• Διαβητική νευροπάθεια: Συχνή επιπλοκή, αυξάνει τη νοσηρότητα και
επιδεινώνει την ποιότητα ζωής
• Συνηθέστερη εκδήλωση: άπω συμμετρική αισθητικοκινητική
νευροπάθεια
• Διάγνωση: κλινική, με τη βοήθεια ειδικών δοκιμασιών
• Θεραπεία: αναλγητικά, αντιεπιληπτικά, οπιώδη