Η πρώιμη διάγνωση και αντιμετώπιση της
διαβητικής νεφροπάθειας

Αθανάσιος Ε. Ράπτης
Αναπληρωτής Καθηγητής
Παθολογίας – Σακχαρώδη διαβήτη
Β΄ Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Μονάδα
Έρευνας και Διαβητολογικό Κέντρο Πανεπιστημίου
Αθηνών,
Πανεπιστημιακό Γ.Ν. ΄΄ Αττικόν΄΄
Τι είναι ΧΝΝ ;
Στάδιο
ΧΝΝ

eGFR
(mL/min)

Χωρίς ΧΝΝ

≥90*

1

≥90**

2

60–89

3α
3β

45–59
30-44

4

15-29

5

<15 ή ΕΝΥ
* Χωρίς σημεία νεφρικής βλάβης
** Λευκωματινουρία – νεφρική βλάβη

Koro CE, et al. Clin Ther 2009;31:2608–17.
Ανίχνευση Λευκώματος

Φυσιολογικά
επίπεδα

Πρωινό
δείγμα
ΛΛ/Κ

Μικρολευκωματινουρία

Α: 2,5
Γ: 3,5

mg/mmol

Ούρα
24/ωρου 30mg

Εμφανής
λευκωματουρία

30 mg/mmol

300mg

Βλάβη
ΑΕR

20 μg/min

Νεφρωσικού
επιπέδου
λευκωματινουρία

> 3 g πρωτεϊνης

Νόσος
200 μg/min
Παράγοντες που επηρεάζουν τον ΡΑΛ
Η άσκηση αυξάνει τον ΡΑΛ
Η αρτηριακή υπέρταση αυξάνει τον ΡΑΛ
Η παρουσία λοίμωξης του ουροποιητικού αυξάνει
τον ΡΑΛ
Η καρδιακή ανεπάρκεια σταδίου IV κατά NYHA
(New York Heart Association) φαίνεται να
επηρεάζει τον ΡΑΛ
Κιρκαδιανός ρυθμός απέκκρισης
λευκωματίνης
•

Ο ΡΑΛ είναι κατά 25% υψηλότερος κατά την
διάρκεια της ημέρας σε σύγκριση με αυτόν των
βραδυνών ωρών

•

Διακύμανση του ΡΑΛ κατά 40% από ημέρα σε
ημέρα
Εξέταση ούρων
για λεύκωμα

- Λεύκωμα

Νεφροπάθεια

+ Λεύκωμα

Δείγμα πρωινών ούρων

Λευκωματίνη < 20 mg/l
Λόγος Λ/Κ < 2.5 (Α) ή 3.5 (Γ) mg/mmol

Λευκωματίνη > 20 mg/l
Λόγος Λ/Κ > 2.5 (Α) ή 3.5 (Γ) mg/mmol

Επανέλεγχος σε 1 έτος
Ολονύκτια συλλογή
ΡΑΛ < 20 μg/min
ΡΑΛ > 20 μg/min
Δύο ολονύκτιες συλλογές

Μικρολευκωματινουρία

ΡΑΛ > 20 μg/min σε 1 δείγμα
Επιπολασμός Μικρολευκωματινουρίας στη
μελέτη PREVEND : Υπέρταση και Διαβήτης
Επιπολασμός (%)

20

16.4

15
10

11.5
6.6

5
0

Όχι ΣΔ
Όχι ΑΥ

ΑΥ

ΑΥ
ΣΔ

Hillege, J Intern Med 2001
Jong and Brenner,
Kidney Int., 66, 2004
Ο διαβήτης είναι το κύριο αίτιο νεφρικής
ανεπάρκειας τελικού σταδίου1

•

Η επίπτωση αυξάνεται δραματικά

•

Αρχική διάγνωση για ασθενείς που
ξεκινούν αιμοδιύλιση

1. United States Renal Data System. Annual data report. 2000, 2007. http://www.usrds.org/atlas.htm ,
http://www.usrds.org/adr_2000.htm. Accessed 10 January 2011.
Μελέτη NEFRON

Κατανομή λευκωματινουρίας
και eGFR<60ml/min/1.73m2
σε ασθενείς με ΣΔτ2 στην
Αυστραλία (n=3.893)

52,9%

20,1 %
4,1 %
3,2 %

7,3 %
1 στους 2
Νεφρική δυσλειτουργία

12,4 %

Μικρολευκωματινουρία
Μακρολευκωματινουρία
eGFR<60ml/min/1.73m2
Thomas et.al., MJA, 185,140-144,2006
Μικρολευκωματινουρία
και
Διαβητική νεφροπάθεια

Γιατί είναι τόσο σημαντική ;
Χαρακτηριστικά του μη-διαβητικού και μηυπερτασικού πληθυσμού στη μελέτη PREVEND

ΕΜ %

3.7

4.7

7.7

8.7

4.1

Hillege et al. J.Int.Medicine 2001
Η μικρολευκωματινουρία ως παράγοντας
κινδύνου θανάτου στο ΣΔτ2
Επίπεδα αλβουμίνης
ούρων (µg/mL)
≤ 15

1.0

16-40
41-200
Επιβίωση
0.5

0.0
5
Έτη μετά την διάγνωση
Schmitz A, Vaeth M. Diab Med 1988;5:126-134.

10
Πρωτεϊνουρία και κίνδυνος ΑΕΕ και ΚΣ
στο ΣΔτ2
A: U-Prot <150 mg/L

B: U-Prot 150–300 mg/L
40

1.0

P<0.001

0.9
Survival
curves
for CV
mortality

A

0.8

Incidence
(%)
20

C

0.6

0

30

B

10

0.7

0.5

C: U-Prot >300 mg/L

Overall: P<0.001

0
0 10 20 30 40 50 60 70 80 90
Months

Stroke

CHD events

U-Prot, urinary protein concentration.
Miettinen H et al. Stroke. 1996;27:2033–2039.
Συσχέτιση ΚΑΣ, ΡΑΛ, και GFR στην
μελέτη PREVEND

Προσαρμογή σε ηλικία και φύλο

Bransma et al. Neph. Dial. Transp. 23,2008
Καρδιαγγειακή θνησιμότητα και ΡΑΛ
στην μελέτη PREVEND

Circulation 2002;106:1777
Ανεξάρτητος παράγοντας κινδύνου από ηλικία, φύλο, εθνικότητα,
ιστορικό ΚΑΣ, ΣΑΥ, ΣΔ, κάπνισμα και ολ. χοληστερόλη
n=105.872
Μελέτες=14

Lancet 375:2073-2081, 2010
ΣΥΣΤΗΜΑ ΡΕΝΙΝΗΣ - ΑΓΓΕΙΟΤΑΣΙΝΗΣ ΒΡΑΔΥΚΙΝΙΝΗΣ
Αν. Ρενίνης
Αγγειοτασινογόνο
Κινινογόνο
Ενδοθήλιο
Α-ΜΕΑ
Βραδυκινίνη
Προσταγλανδίνες
ΝΟ

⊕



Αγγειοτασίνη Ι
ΜΕΑ

Ανενεργείς
μεταβολίτες

Αγγειοδιαστολή



⊕
Αγγειοτασίνη ΙΙ

Ανταγωνιστές
ΑΤ1

AT 1

Αγγειοσύσπαση
Υπερτροφία
Αγγειογένεση
Αντινατριούρηση



AT 2
Αγγειοδιαστολή
Αναστολή ανάπτυξης
Νατριούρηση
ΝΟ, Βραδυκινίνη
Mean albumin/creatinine ratio

MICRO-HOPE
3.0

Placebo
Ramipril

2.5
2.0

P=0.02

1.5

P=0.001

1.0
0.5
0

1

2

Time (years)

3

4.5

HOPE Study Investigators, Lancet 2000;355:253-59
MICRO-HOPE
ΑΜΕΑ & ΚΑΣ
0
-10

% RRR
ramipril vs pbo

-20
-30

↓ 25%
P=0.0004

↓ 22%
P=0.01

-40

Combined
Primary
Endpoint (MI,
Stroke, CV
death)

MI

↓ 33%
P=0.0074
Stroke

↓ 37%
P=0.0001
CV Death

HOPE Study Investigators, Lancet 2000;355:253-59
BENEDICT

Normoalbuminuria

UAE (µg/min) <20

Ruggenenti P, et al. N Engl J Med 2004; 351: 1941-51.
al.
351:
ADA. Diabetes Care 2004; 27(Suppl. 1): S79-S83.
27(Suppl.

IRMA-2

Microalbuminuria

20-199

RENAAL
IDNT

Macroalbuminuria

_
> 200

ESRD
ΣΥΣΤΗΜΑ ΡΕΝΙΝΗΣ - ΑΓΓΕΙΟΤΑΣΙΝΗΣ ΒΡΑΔΥΚΙΝΙΝΗΣ
Αν. Ρενίνης
Αγγειοτασινογόνο
Κινινογόνο
Ενδοθήλιο
Α-ΜΕΑ
Βραδυκινίνη
Προσταγλανδίνες
ΝΟ

⊕



Αγγειοτασίνη Ι
ΜΕΑ

Ανενεργείς
μεταβολίτες

Αγγειοδιαστολή



⊕
Αγγειοτασίνη ΙΙ

Ανταγωνιστές
ΑΤ1

AT 1

Αγγειοσύσπαση
Υπερτροφία
Αγγειογένεση
Αντινατριούρηση



AT 2
Αγγειοδιαστολή
Αναστολή ανάπτυξης
Νατριούρηση
ΝΟ, Βραδυκινίνη
Η πρώιμη διάγνωση και αντιμετώπιση της διαβητικής νεφροπάθειας

Η πρώιμη διάγνωση και αντιμετώπιση της διαβητικής νεφροπάθειας

  • 1.
    Η πρώιμη διάγνωσηκαι αντιμετώπιση της διαβητικής νεφροπάθειας Αθανάσιος Ε. Ράπτης Αναπληρωτής Καθηγητής Παθολογίας – Σακχαρώδη διαβήτη Β΄ Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική, Μονάδα Έρευνας και Διαβητολογικό Κέντρο Πανεπιστημίου Αθηνών, Πανεπιστημιακό Γ.Ν. ΄΄ Αττικόν΄΄
  • 2.
    Τι είναι ΧΝΝ; Στάδιο ΧΝΝ eGFR (mL/min) Χωρίς ΧΝΝ ≥90* 1 ≥90** 2 60–89 3α 3β 45–59 30-44 4 15-29 5 <15 ή ΕΝΥ * Χωρίς σημεία νεφρικής βλάβης ** Λευκωματινουρία – νεφρική βλάβη Koro CE, et al. Clin Ther 2009;31:2608–17.
  • 3.
    Ανίχνευση Λευκώματος Φυσιολογικά επίπεδα Πρωινό δείγμα ΛΛ/Κ Μικρολευκωματινουρία Α: 2,5 Γ:3,5 mg/mmol Ούρα 24/ωρου 30mg Εμφανής λευκωματουρία 30 mg/mmol 300mg Βλάβη ΑΕR 20 μg/min Νεφρωσικού επιπέδου λευκωματινουρία > 3 g πρωτεϊνης Νόσος 200 μg/min
  • 4.
    Παράγοντες που επηρεάζουντον ΡΑΛ Η άσκηση αυξάνει τον ΡΑΛ Η αρτηριακή υπέρταση αυξάνει τον ΡΑΛ Η παρουσία λοίμωξης του ουροποιητικού αυξάνει τον ΡΑΛ Η καρδιακή ανεπάρκεια σταδίου IV κατά NYHA (New York Heart Association) φαίνεται να επηρεάζει τον ΡΑΛ
  • 5.
    Κιρκαδιανός ρυθμός απέκκρισης λευκωματίνης • ΟΡΑΛ είναι κατά 25% υψηλότερος κατά την διάρκεια της ημέρας σε σύγκριση με αυτόν των βραδυνών ωρών • Διακύμανση του ΡΑΛ κατά 40% από ημέρα σε ημέρα
  • 6.
    Εξέταση ούρων για λεύκωμα -Λεύκωμα Νεφροπάθεια + Λεύκωμα Δείγμα πρωινών ούρων Λευκωματίνη < 20 mg/l Λόγος Λ/Κ < 2.5 (Α) ή 3.5 (Γ) mg/mmol Λευκωματίνη > 20 mg/l Λόγος Λ/Κ > 2.5 (Α) ή 3.5 (Γ) mg/mmol Επανέλεγχος σε 1 έτος Ολονύκτια συλλογή ΡΑΛ < 20 μg/min ΡΑΛ > 20 μg/min Δύο ολονύκτιες συλλογές Μικρολευκωματινουρία ΡΑΛ > 20 μg/min σε 1 δείγμα
  • 7.
    Επιπολασμός Μικρολευκωματινουρίας στη μελέτηPREVEND : Υπέρταση και Διαβήτης Επιπολασμός (%) 20 16.4 15 10 11.5 6.6 5 0 Όχι ΣΔ Όχι ΑΥ ΑΥ ΑΥ ΣΔ Hillege, J Intern Med 2001
  • 8.
  • 9.
    Ο διαβήτης είναιτο κύριο αίτιο νεφρικής ανεπάρκειας τελικού σταδίου1 • Η επίπτωση αυξάνεται δραματικά • Αρχική διάγνωση για ασθενείς που ξεκινούν αιμοδιύλιση 1. United States Renal Data System. Annual data report. 2000, 2007. http://www.usrds.org/atlas.htm , http://www.usrds.org/adr_2000.htm. Accessed 10 January 2011.
  • 10.
    Μελέτη NEFRON Κατανομή λευκωματινουρίας καιeGFR<60ml/min/1.73m2 σε ασθενείς με ΣΔτ2 στην Αυστραλία (n=3.893) 52,9% 20,1 % 4,1 % 3,2 % 7,3 % 1 στους 2 Νεφρική δυσλειτουργία 12,4 % Μικρολευκωματινουρία Μακρολευκωματινουρία eGFR<60ml/min/1.73m2 Thomas et.al., MJA, 185,140-144,2006
  • 11.
  • 13.
    Χαρακτηριστικά του μη-διαβητικούκαι μηυπερτασικού πληθυσμού στη μελέτη PREVEND ΕΜ % 3.7 4.7 7.7 8.7 4.1 Hillege et al. J.Int.Medicine 2001
  • 14.
    Η μικρολευκωματινουρία ωςπαράγοντας κινδύνου θανάτου στο ΣΔτ2 Επίπεδα αλβουμίνης ούρων (µg/mL) ≤ 15 1.0 16-40 41-200 Επιβίωση 0.5 0.0 5 Έτη μετά την διάγνωση Schmitz A, Vaeth M. Diab Med 1988;5:126-134. 10
  • 15.
    Πρωτεϊνουρία και κίνδυνοςΑΕΕ και ΚΣ στο ΣΔτ2 A: U-Prot <150 mg/L B: U-Prot 150–300 mg/L 40 1.0 P<0.001 0.9 Survival curves for CV mortality A 0.8 Incidence (%) 20 C 0.6 0 30 B 10 0.7 0.5 C: U-Prot >300 mg/L Overall: P<0.001 0 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 Months Stroke CHD events U-Prot, urinary protein concentration. Miettinen H et al. Stroke. 1996;27:2033–2039.
  • 16.
    Συσχέτιση ΚΑΣ, ΡΑΛ,και GFR στην μελέτη PREVEND Προσαρμογή σε ηλικία και φύλο Bransma et al. Neph. Dial. Transp. 23,2008
  • 17.
    Καρδιαγγειακή θνησιμότητα καιΡΑΛ στην μελέτη PREVEND Circulation 2002;106:1777
  • 18.
    Ανεξάρτητος παράγοντας κινδύνουαπό ηλικία, φύλο, εθνικότητα, ιστορικό ΚΑΣ, ΣΑΥ, ΣΔ, κάπνισμα και ολ. χοληστερόλη n=105.872 Μελέτες=14 Lancet 375:2073-2081, 2010
  • 19.
    ΣΥΣΤΗΜΑ ΡΕΝΙΝΗΣ -ΑΓΓΕΙΟΤΑΣΙΝΗΣ ΒΡΑΔΥΚΙΝΙΝΗΣ Αν. Ρενίνης Αγγειοτασινογόνο Κινινογόνο Ενδοθήλιο Α-ΜΕΑ Βραδυκινίνη Προσταγλανδίνες ΝΟ ⊕  Αγγειοτασίνη Ι ΜΕΑ Ανενεργείς μεταβολίτες Αγγειοδιαστολή  ⊕ Αγγειοτασίνη ΙΙ Ανταγωνιστές ΑΤ1 AT 1 Αγγειοσύσπαση Υπερτροφία Αγγειογένεση Αντινατριούρηση  AT 2 Αγγειοδιαστολή Αναστολή ανάπτυξης Νατριούρηση ΝΟ, Βραδυκινίνη
  • 20.
  • 21.
    MICRO-HOPE ΑΜΕΑ & ΚΑΣ 0 -10 %RRR ramipril vs pbo -20 -30 ↓ 25% P=0.0004 ↓ 22% P=0.01 -40 Combined Primary Endpoint (MI, Stroke, CV death) MI ↓ 33% P=0.0074 Stroke ↓ 37% P=0.0001 CV Death HOPE Study Investigators, Lancet 2000;355:253-59
  • 22.
    BENEDICT Normoalbuminuria UAE (µg/min) <20 RuggenentiP, et al. N Engl J Med 2004; 351: 1941-51. al. 351: ADA. Diabetes Care 2004; 27(Suppl. 1): S79-S83. 27(Suppl. IRMA-2 Microalbuminuria 20-199 RENAAL IDNT Macroalbuminuria _ > 200 ESRD
  • 23.
    ΣΥΣΤΗΜΑ ΡΕΝΙΝΗΣ -ΑΓΓΕΙΟΤΑΣΙΝΗΣ ΒΡΑΔΥΚΙΝΙΝΗΣ Αν. Ρενίνης Αγγειοτασινογόνο Κινινογόνο Ενδοθήλιο Α-ΜΕΑ Βραδυκινίνη Προσταγλανδίνες ΝΟ ⊕  Αγγειοτασίνη Ι ΜΕΑ Ανενεργείς μεταβολίτες Αγγειοδιαστολή  ⊕ Αγγειοτασίνη ΙΙ Ανταγωνιστές ΑΤ1 AT 1 Αγγειοσύσπαση Υπερτροφία Αγγειογένεση Αντινατριούρηση  AT 2 Αγγειοδιαστολή Αναστολή ανάπτυξης Νατριούρηση ΝΟ, Βραδυκινίνη

Editor's Notes

  • #21 Three thousand five hundred seventy seven (3,577) patients with diabetes participated in the Microalbuminuria, Cardiovascular, and Renal Outcomes (MICRO) HOPE substudy. In this substudy, ramipril treatment significantly reduced albumin/creatinine ratio vs. placebo at 1 year and at the end of the study.