SlideShare a Scribd company logo
ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣΔΙΑΒΗΤΗΣ
Φ Ρ Ο Ν Τ Ι Δ Α Γ Ι Α Ο Λ Ο Υ Σ
Απρίλιος - Μάιος- Ιούνιος 2014 # 36
ISSN:1791-4574
ΣΕ ΣYΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΤΟ
τεύχος
36
Κώστας Φαινέκος, ενδοκρινολόγος, τ. διευθυντής του τμήματος ενδοκρινολογίας
και μεταβολισμού διαβητολογικού κέντρου Γ. Ν. Α «Κοργιαλένειο-Μπενάκειο
ΕΕΣ»: «Ο διαβητικός μπορεί με τη συνεχιζόμενη εκπαίδευση του να διατηρήσει ο
ίδιος πλέον τη ποιότητα της ζωής του σε υψηλά επίπεδα»
Οι αναστολείς του ενζύμου DPP-4 στη θεραπευτική αντιμετώπιση του ΣΔ2
Σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1, τι υπόσχεται το μέλλον
Δυσανεξία στη λακτόζη & σακχαρώδης διαβήτης
ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣΔΙΑΒΗΤΗΣ-ΦΡΟΝΤΙΔΑΓΙΑΟΛΟΥΣ
www.elodi.org
Ε Π Ι Σ Η Μ Η & Α Π Ο Κ Λ Ε Ι Σ Τ Ι Κ Η Π Ε Ρ Ι Ο Δ Ι Κ Η Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Η Τ Η Σ Ε Λ . Ο . Δ Ι .
Παπαδιαµαντοπούλου 41 | Ιλίσσια |115 28 | Αθήνα
Tηλ. 210 7488821 | Fax 210 7488827 www.winmedica.gr
Πόσο σίγουροι είστε
για τη µέτρηση του σακχάρου
των ασθενών σας;
Η αξιόπιστη λύση για την υγεία σας.
Τώρα µπορείτε να είστε πολύ!
Ο µετρητής σακχάρου αίµατος On Call Vivid προσφέρει:
100% ακρίβεια
Ευκολία στη χρήση, χωρίς κωδικοποίηση
Αυτόµατη διόρθωση του αιµατοκρίτη
Προειδοποίηση για εµφάνιση κετονών
Προηγµένες λειτουργίες για διαχείρηση της νόσου
ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΑ ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ
ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ
ΕΛΟΔΙ, Γ’ Σεπτεμβρίου 90,
Πλ. Βικτωρίας, 104 34 Αθήνα
τηλ: 210 88 38 113, φαξ: 210 88 38 118
website : www.elodi.org
EKΔΟΤΗΣ
Αλέξανδρος Κόντος
akontos@alfaconcept.gr
ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΚΔΟΣΗΣ
Ευαγγελία Ματθαίου
lmattheou@alfaconcept.gr
ΑΡΧΙΣΥΝΤΑΞΙΑ & ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ ΥΛΗΣ
Μαρία Χατζηδάκη
maria_hatzidaki@alfaconcept.gr
ΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ
Σοφία Νέτα
ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ
Ευαγγελία Ματθαίου
lmattheou@alfaconcept.gr
ΑRT DIRECTOR
Αγαμέμνων Μπεγνής
begnism@alfaconcept.gr
ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ
Δημήτρης Χατζησταύρου
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ
Shutterstock
ΕΚΤΥΠΩΣΗ
Print Team - ΑΦΟΙ Στάντζου και ΣΙΑ ΕΕ
ΕΚΔΟΣΗ
ALFA CONCEPT ΕΠΕ, Γ. Θεοτόκη 11, 185 38
Πειραιάς / τ: 210 45 29 440-5, φ: 210 45 29 446
ΚΩΔΙΚΟΣ ΕΝΤΥΠΟΥ Γ.Γ.Ε. 018331
Η συντακτική επιτροπή, ο εκδότης και ο ιδιοκτήτης δεν φέρουν
ευθύνη για οποιαδήποτε βλάβη ηθική ή σωματική προκληθεί από
τη χρήση μεθόδων, προϊόντων ή εφαρμογή ιδεών που περιέχονται
στις δημοσιεύσεις. Η έγκριση δημοσίευσης οποιασδήποτε μελέτης
ή διαφημιστικού υλικού δεν σημαίνει αποδοχή των απόψεων του
συγγραφέα ή της εταιρείας που διαφημίζει το προϊόν. Η ευθύνη
αφορά τους συγγραφείς ή τις διαφημιζόμενες εταιρείες. Για τα
αποστελλόμενα κείμενα, έντυπα και φωτογραφίες λαμβάνεται
αυτομάτως το δικαίωμα δημοσίευσης. Το υλικό που αποστέλλεται
στο περιοδικό για δημοσίευση δεν επιστρέφεται. Απαγορεύεται η
αναπαραγωγή ή η μετάδοση όλου ή μέρους του περιοδικού χωρίς
την έγγραφη άδεια του εκδότη.
ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
ΕΙΔΙΚΟΙ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΣΥΝΤΑΞΗΣ
Θεόδωρος Αλεξανδρίδης, καθηγητής παθολογίας
- ενδοκρινολογίας, διευθυντής ενδοκρινολογικού
τμήματος Πανεπιστημίου Πατρών
Χαράλαμπος Βασιλόπουλος, ενδοκρινολόγος,
αναπληρωτής διευθυντής τμήματος ενδοκρινο-
λογίας - μεταβολισμού, Διαβητολογικό Κέντρο
Νοσοκομείο «Ο Ευαγγελισμός»
Αικατερίνη Δάκου-Βουτετάκη, ομότιμη καθη-
γήτρια παιδιατρικής - ενδοκρινολογίας Ιατρικής
Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών
Γεώργιος Δημητριάδης, καθηγητής παθολογίας,
Β΄ προπαιδευτική παθολογική κλινική & μονάδα
έρευνας Πανεπιστημίου Αθηνών, ΠΓΝ «Αττικόν»
Χρήστος Ζούπας, ειδικός παθολόγος - διαβη-
τολόγος, διευθυντής διαβητολογικής κλινικής
Νοσοκομείο «Υγεία»
Βασίλειος Καραμάνος, αναπληρωτής καθηγητής
παθολογίας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου
Αθηνών
Νικόλαος Λ. Κατσιλάμπρος, ομότιμος καθηγη-
τής παθολογίας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου
Αθηνών, αντιπρόεδρος Εθνικού Κέντρου Έρευνας
Πρόληψης και Θεραπείας του Σακχαρώδη Διαβή-
τη και των Επιπλοκών του (ΕΚΕΔΙ)
Όλγα Κορδονούρη, καθηγήτρια παιδιατρικής,
υπεύθυνη Διαβητολογικού Κέντρου Νοσοκομείο
Παίδων, Ανόβερο, Γερμανία
Χρήστος Μανές, ειδικός παθολόγος - διαβητολό-
γος, αναπλ. διευθυντής Γ΄ παθολογικής κλινικής,
υπεύθυνος Διαβητολογικού Κέντρου ΓΠΝΘ «Πα-
παγεωργίου»
Ασημίνα Μητράκου, αναπληρώτρια καθηγήτρια
παθολογίας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών
Ζαδάλλα Μούσλεχ, ενδοκρινολόγος, διδάκτωρ
Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ
Αλεξάνδρα Μπαργιώτα, επίκουρη καθηγήτρια παθο-
λογίας-ενδοκρινολογίας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας
Μαριάννα Μπενρουμπή, παθολόγος, διευθύντρια
Διαβητολογικού Κέντρου ΓΝΝ Αθηνών «Πολυκλινική»
Ηλίας Μυγδάλης, παθολόγος, διευθυντής Β΄ πα-
θολογικής κλινικής και Διαβητολογικού Κέντρου
Νοσοκομείο «ΝΙΜΤΣ»
Κωνσταντίνος Πολυχρονάκος, καθηγητής παιδια-
τρικής, διευθυντής του εργαστηρίου ενδοκρινολο-
γικής γενετικής, Πανεπιστήμιο McGill, διευθυντής
τμήματος παιδιατρικής ενδοκρινολογίας, Νοσοκο-
μείο Παίδων Μοντρεάλ
Σωτήριος Ράπτης, καθηγητής παθολογίας, ενδοκρι-
νολογίας μεταβολισμού και σακχαρώδη διαβήτη
των Πανεπιστημίων Αθηνών και Ουλμ Γερμανίας,
πρόεδρος Εθνικού Κέντρου Έρευνας Πρόληψης
και Θεραπείας του Σακχαρώδη Διαβήτη και των
Επιπλοκών του (ΕΚΕΔΙ)
Βασιλική Σπηλιώτη, καθηγήτρια Παιδιατρικής
Ενδοκρινολογίας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου
Πατρών, υπεύθυνη Μονάδας Παιδιατρικής Ενδο-
κρινολογίας και Διαβήτη
Στέλιος Τίγκας, επίκουρος καθηγητής ενδοκρινολο-
γίας, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων
Αγαθοκλής Τσατσούλης, καθηγητής παθολογίας -
ενδοκρινολογίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων
Δημήτριος Χιώτης, παιδίατρος - ενδοκρινολόγος
Γεώργιος Χρούσος, καθηγητής παιδιατρικής, δι-
ευθυντής Α’ παιδιατρικής κλινικής Πανεπιστημίου
Αθηνών
Helen Vlassara, MD, the Mount Sinai Chair on Diabe-
tes and Aging, professor of geriatrics, medicine and
molecular medicine, director, Division of Experimen-
tal Diabetes and Aging, Brookdale Department of
Geriatrics, Mt Sinai School of Medicine
ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ
Γεώργιος Ν. Κουκούλης, αναπληρωτής καθηγη-
τής ενδοκρινολογίας
ΜΕΛΗ
Ανδριανή Βαζαίου, παιδίατρος, αναπλ. διευ-
θύντρια Α΄ παιδιατρικής κλινικής, υπεύθυνη
Διαβητολογικού Κέντρου, Νοσοκομείο Παίδων
«Π. & Α. Κυριακού»
Ανδρομάχη Βρυωνίδου, ενδοκρινολόγος, συντο-
νίστρια διευθύντρια τμήματος, ενδοκρινολογίας
και μεταβολισμού, υπεύθυνη διαβητολογικού
κέντρου ΓΝΑ «Κοργιαλένειο-Μπενακειο» ΕΕΕ
Χριστίνα Κανακά, παιδίατρος - παιδοενδοκρινο-
λόγος - διαβητολόγος, αναπληρώτρια
καθηγήτρια παιδιατρικής ενδοκρινολογίας - νε-
ανικού διαβήτη, Α΄ παιδιατρική κλινική, Ιατρική
Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών
Νικόλαος Κεφαλάς, παιδίατρος-ενδοκρινολόγος
Χρήστος Μπαρτσόκας, ομότιμος καθηγητής παιδι-
ατρικής, διευθυντής παιδιατρικής κλινικής Νοσοκο-
μείου «Μητέρα»
Νικόλαος Τεντολούρης, αναπληρωτής καθηγητής
παθολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών, υπεύθυνος
Διαβητολογικού Κέντρου ΓΝΑ «Λαϊκό»
Χαράλαμπος Τούντας, αναπληρωτής καθηγητής
παθολογίας, διευθυντής παθολογικής κλινικής
«Λευκός Σταυρός»
Παναγιώτης Χαλβατζιώτης, επίκουρος καθηγη-
τής παθολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών
ΥΠO ΤΗΝ ΑIΓIΔΑ
Ε.ΚΕ.ΔΙ
ΕΠΙΣΗΜΗ & ΑΠΟΚΛΕΙΣ ΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡ ΩΣΗ ΤΗΣ Ε Λ.Ο.ΔΙ.
ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 4-6/2014 ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 4-6/20144 54 5ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 4-6/2014 ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 4-6/2014
6
10
22
30
36
16
48
ΔΙΑΒΗΤΗΣ Η ΑΙΤΙΑ
Ο διαβήτης το καλοκαίρι,
τι πρέπει να γνωρίζουμε
ΣΤΗ ΜΑΧΗ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΔΙΑΒΗΤΗ
Ο Μαραθώνιος δρόμος είναι για τον Νίκο τρόπος
σκέψης, τρόπος ζωής και μαζί με το διαβήτη του
καταφέρνει να βγαίνει νικητής των προσπαθειών του
ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ
Η σημασία της άσκησης για τα άτομα με διαβήτη
ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΑΜΥΝΑ
Η θεραπευτική αξία της κανέλας
στο σακχαρώδη διαβήτη
ΔΕΛΤΙΑ ΤΥΠΟΥ
Τα νέα της αγοράς
ΣΗΜΕΙΑ ΔΙΑΝΟΜΗΣ
Γίνετε δωρεάν συνδρομητές στο περιοδικό
Σακχαρώδης Διαβήτης Φροντίδα για όλους
ΧΡΗΣΤΙΚΑ
Ο οδηγός των διαβητολογικών κέντρων
σε όλη τη χώρα
ΑΝΟΙΧΤΟΣ ΔΙΑΛΟΓΟΣ
Οι γιατροί απαντούν στις πιο συχνές
ερωτήσεις για το διαβήτη
24
44
52
56
59
62
64
61
30
24 56
38
42
38
περιεχόμενα # 36
ΠΡΟΟΙΜΙΟ
Γεώργιος Ν. Κουκούλης
Διευθυντής σύνταξης περιοδικού ΕΛΟΔΙ
ΠΡΟΣΩΠΟ ΜΕ ΠΡΟΣΩΠΟ
Τέτ α τετ συνέντευξη με τον Κώστα Φαινέκο,
ενδοκρινολόγο, τ. διευθυντή του τμήματος
ενδοκρινολογίας και μεταβολισμού διαβητολογικού
κέντρου Γ. Ν. Α «Κοργιαλένειο-Μπενάκειο ΕΕΣ»
ΕΡΕΥΝΑ  ΑΝΑΠΤΥΞΗ
Οι αναστολείς του ενζύμου διπεπτιδυλο-πεπτιδάσης 4
(DPP-4) στη θεραπευτική αντιμετώπιση του ΣΔ2
ΕΙΔΗΣΕΟΓΡΑΦΙΑ
Νέα και ειδήσεις για το διαβήτη από την Ελλάδα
και τον κόσμο
ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΕΥΘΥΓΡΑΜΜΙΣΗ
Σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1,
τι υπόσχεται το μέλλον
Η ΣΕΛΙΔΑ ΤΟΥ ΓΙΑΤΡΟΥ
Στατίνες και σακχαρώδης διαβήτης
ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ - ΟΠΛΟΣΤΑΣΙΟ ΒΟΗΘΕΙΑΣ
Η σχέση γιατρού και ασθενή
ως επιβιωτική προοπτική
ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΣΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΖΩΗ
Δυσανεξία στη λακτόζη  διαβήτης
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΕΣ  ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ
Συνέδρια, ημερίδες, σεμινάρια, εκδηλώσεις
γύρω από το σακχαρώδη διαβήτη
36
52
ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 4-6/20146
Αγαπητοί αναγνώστες,
Το πιθανότερο, το συγκεκριμένο τεύχος του περιοδικού μας να το
ξεφυλλίζετε σε κάποια από τις όμορφες παραλίες της χώρας μας
απολαμβάνοντας τα δροσερά καλοκαιρινά σας μπάνια.
Στο τεύχος αυτό θα βρείτε εκτός από τα αμιγώς ενημερωτικά επιστημο-
νικά άρθρα και πληροφορίες που αφορούν στη φροντίδα του σώματος
και ειδικότερα του δέρματος το οποίο χρειάζεται να προστατεύουμε
από την αλόγιστη έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία, ειδικά τις με-
σημβρινές ώρες. Άλλωστε, το καλοκαίρι είναι η εποχή που η αισθητική
του σώματος αποτελεί αντικείμενο εντονότερης ενασχόλησης μας. Η
εφίδρωση, που προκαλούν οι ιδιαίτερα υψηλές θερμοκρασίες, ταλαι-
πωρεί το δέρμα μας και είναι προφανής η ανάγκη πρόσληψης αρκετών
υγρών για την διατήρηση της ενυδάτωσης του. Tα άτομα με διαβήτη
όμως να μην ξεχνούν την ανάγκη να καταναλώνουν με μέτρο φυσικούς
χυμούς φρούτων.
Τους καλοκαιρινούς μήνες, αναντίρρητα μας δίνεται η δυνατότητα να
επιδοθούμε σε ευχάριστες δραστηριότητες, όπως είναι το κολύμπι,
που πέρα από τη χαλαρωτική του επίδραση έχει το πλεονέκτημα να
μην επιβαρύνει το μυοσκελετικό μας σύστημα.
Πέρα όμως από το κολύμπι και τις άλλες θαλάσσιες δραστηριότητες
μας, τις βραδινές κυρίως ώρες, που οι θερμοκρασίες είναι χαμηλότε-
ρες, μπορούμε να συνδυάσουμε έναν ήρεμο περίπατο με μια στάση
σε ένα όμορφο ταβερνάκι, εστιατόριο κτλ. αρκεί φυσικά να μην το
παρακάνουμε όσον αφορά τις αποκλίσεις από την αναγκαία διατροφι-
κή προσαρμογή μας. Η αύξηση της σωματικής δραστηριότητας τους
καλοκαιρινούς μήνες επιβάλλεται να λαμβάνεται υπόψη στο σχεδιασμό
της θεραπευτικής τακτικής του διαβήτη σε συνάρτηση πάντα με τις
διατροφικές μας συνήθειες.
Για όσου είναι τυχεροί και έχουν τη δυνατότητα της έστω και ολιγοήμε-
ρης απόδρασης, οι μαγευτικές παραλίες της χώρας μας, το απέραντο
γαλάζιο της θάλασσας και η πληθώρα περιοχών, νησιωτικών και μη,
με αξιοθέατα που δίνουν το δικό τους χρώμα προσφέρουν βιωματικές
εμπειρίες που ηρεμούν και αναζωογονούν τον ψυχικό κόσμο. Για όσους
όμως αναγκαστούν να παραμείνουν στην πόλη ή το χωριό το καλοκαίρι
πάντα προσφέρονται εναλλακτικές επιλογές. Μικρές αποδράσεις στις
κοντινές παραλίες ή σε ορεινούς τόπους αναψυχής ακόμα και περίπα-
τοι μέσα στην ίδια την πόλη αποτελούν σοφές επιλογές χαλάρωσης
από την ένταση των υποχρεώσεων και προβλημάτων.
Καλό καλοκαίρι σε όλους μας και καλή αντάμωση το φθινόπωρο με
«γεμάτες τις μπαταρίες»!
Γεώργιος Ν. Κουκούλης,
αναπληρωτής καθηγητής ενδοκρινολογίας
διευθυντής σύνταξης
editorial
ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 4-6/20146
1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ: Saizen® 8 mg click easy®, κόνις και διαλύτης για ενέσιμο διάλυμα. 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ
ΣΥΝΘΕΣΗ: Κάθε φιαλίδιο του Saizen® 8 mg click easy®, περιέχει 8 mg σωματοτροπίνη (ανασυνδυασμένη ανθρώπινη αυξητική ορμόνη). *παράγεται
με τεχνολογία ανασυνδυασμένου DNA σε κύτταρα θηλαστικών. Η ανασύσταση με το περιεχόμενο του φυσιγγίου του βακτηριοστατικού διαλύτη
δίνει μία συγκέντρωση 5,83 mg/ml. 4.3 Αντενδείξεις: Υπερευαισθησία στη δραστική ουσία ή σε κάποιο από τα έκδοχα. Η σωματοτροπίνη δε θα
πρέπει να χρησιμοποιείται για την ενίσχυση της ανάπτυξης σε παιδιά με κλειστές επιφύσεις. Οποιαδήποτε ένδειξη ενεργών κακοηθών όγκων. Η
σωματοτροπίνη δεν πρέπει να χρησιμοποιείται όταν υπάρχει οποιαδήποτε ένδειξη δραστηριότητας όγκου. Οι ενδοκρανιακοί όγκοι πρέπει να είναι
ανενεργοί και η αντινεοπλασματική θεραπεία πρέπει να έχει ολοκληρωθεί πριν την έναρξη της θεραπείας με αυξητική ορμόνη. Η θεραπεία θα
πρέπει να διακόπτεται αν υπάρχει ένδειξη αύξησης όγκου. Ασθενείς με οξέως κρίσιμη ασθένεια που έχουν υποστεί επιπλοκές μετά από επέμβαση
ανοικτής καρδιάς, επέμβαση στην κοιλιακή χώρα, πολλαπλό τραύμα από ατύχημα, οξεία αναπνευστική ανεπάρκεια ή παρόμοιες καταστάσεις δεν
θα πρέπει να θεραπεύονται με σωματοτροπίνη. Σε παιδιά με χρόνια νεφρική νόσο, η θεραπεία με σωματοτροπίνη θα πρέπει να διακόπτεται κατά
τη μεταμόσχευση νεφρού. 4.4 Ειδικές προειδοποιήσεις και προφυλάξεις κατά τη χρήση: Η θεραπεία θα πρέπει να διενεργείται υπό την τακτική
καθοδήγηση ενός ιατρού που είναι έμπειρος στη διάγνωση και αντιμετώπιση των ασθενών με ανεπάρκεια της αυξητικής ορμόνης. Η μέγιστη
συνιστώμενη ημερήσια δόση δε πρέπει να υπερβαίνεται. Οι ασθενείς με ενδο- ή εξωκρανιακή νεοπλασία σε ύφεση, οι οποίοι λαμβάνουν θεραπεία
με αυξητική ορμόνη θα πρέπει να εξετάζονται προσεκτικά και σε τακτικά χρονικά διαστήματα από τον ιατρό. Οι ασθενείς που εμφανίζουν
δευτερογενή ανεπάρκεια της αυξητικής ορμόνης μετά από ενδοκρανιακό όγκο θα πρέπει να εξετάζονται συχνά για την πρόοδο ή την υποτροπή
της υποκείμενης εξέλιξης της νόσου. Το Saizen® δεν ενδείκνυται για την μακροχρόνια θεραπεία των παιδιατρικών ασθενών με ανεπάρκεια
ανάπτυξης οφειλόμενη σε γενετικά επιβεβαιωμένο σύνδρομο Prader-Willi, εκτός αν έχει επίσης διαγνωστεί να έχουν ανεπάρκεια αυξητικής
ορμόνης. Υπήρξαν αναφορές άπνοιας ύπνου και αιφνίδιου θανάτου μετά την έναρξη της θεραπείας με αυξητική ορμόνη σε παιδιατρικούς ασθενείς
με σύνδρομο Prader-Willi που είχαν έναν ή περισσότερους από του ακόλουθους παράγοντες κινδύνου: σοβαρή παχυσαρκία, ιστορικό απόφραξης
των άνω αεραγωγών ή άπνοια ύπνου, ή άγνωστης αιτιολογίας αναπνευστική λοίμωξη. Έχει αναφερθεί λευχαιμία σε μικρό αριθμό ασθενών με
ανεπάρκεια αυξητικής ορμόνης, μερικοί των οποίων έχουν λάβει αγωγή με σωματοτροπίνη, αλλά δεν υπάρχει απόδειξη ότι η επίπτωση της
λευχαιμίας είναι αυξημένη σε αποδέκτες αυξητικής ορμόνης χωρίς παράγοντες προδιάθεσης. Οι ασθενείς με διαβήτη ή δυσανεξία στη γλυκόζη
θα πρέπει να παρακολουθούνται στενά κατά τη διάρκεια της θεραπείας με σωματοτροπίνη. Το ιστορικό σταθερής αμφιβληστροειδοπάθειας δεν
πρέπει να συνεπάγεται διακοπή της θεραπείας υποκατάστασης με σωματοτροπίνη. Στις περιπτώσεις ανάπτυξης εκφυλιστικών αλλοιώσεων και
παρουσίας εκφυλιστικής αμφιβληστροειδοπάθειας, η θεραπεία υποκατάστασης με σωματοτροπίνη πρέπει να διακόπτεται. Θα πρέπει να
διενεργείται έλεγχος της θυρεοειδικής λειτουργίας σε όλους τους ασθενείς. Σε ασθενείς με υποϋποφυσισμό θα πρέπει να παρακολουθείται στενά
η συνήθης θεραπεία υποκατάστασης όταν χορηγείται η θεραπεία με σωματοτροπίνη. Σε περίπτωση σοβαρής ή υποτροπιάζουσας κεφαλαλγίας,
οπτικών προβλημάτων, ναυτίας ή/και εμέτου, συνιστάται βυθοσκόπηση του οφθαλμού για το ενδεχόμενο οιδήματος οπτικής θηλής. Εάν
επιβεβαιωθεί οίδημα οπτικής θηλής θα πρέπει να εξετασθεί το ενδεχόμενο καλοήθους ενδοκρανιακής υπέρτασης (ή ψευδονεόπλασμα του
εγκεφάλου) και αν είναι απαραίτητο, θα πρέπει να διακοπεί η θεραπεία με Saizen®. Δοκιμασία αντισωμάτων στη σωματοτροπίνη θα πρέπει να
διενεργείται σε κάθε ασθενή που δεν ανταποκρίνεται στη θεραπεία. Οι απότομες αυξήσεις της ανάπτυξης μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο
προβλημάτων των αρθρώσεων, ιδιαίτερα δε του ισχίου που βρίσκεται σε μεγάλη ένταση κατά την απότομη προεφηβική ανάπτυξη. Σε παιδιά με
κοντό ανάστημα γεννημένα SGA, άλλοι ιατρικοί λόγοι ή θεραπείες που θα μπορούσαν να εξηγήσουν την αναπτυξιακή διαταραχή θα πρέπει να
αποκλείονται πριν την έναρξη της θεραπείας. Στους SGA ασθενείς προτείνεται να μετράται η ινσουλίνη σε περίοδο νηστείας και η γλυκόζη του
αίματος πριν την έναρξη της θεραπείας και ακολούθως κάθε χρόνο. Στους SGA ασθενείς προτείνεται να μετράται το επίπεδο IGF-I πριν την έναρξη
της θεραπείας και ακολούθως δύο φορές το χρόνο. Στους SGA ασθενείς προτείνεται να μετράται το επίπεδο IGF-I πριν την έναρξη της θεραπείας
και ακολούθως δύο φορές το χρόνο. Η εμπειρία στην εκκίνηση της θεραπείας στους SGA ασθενείς λίγο πριν την έναρξη της εφηβείας, είναι
περιορισμένη και δε συνιστάται. Περιορισμένη είναι η εμπειρία με SGA ασθενείς που πάσχουν από το σύνδρομο Silver-Russel. Κατά τη διάρκεια
της θεραπείας ορμονικής υποκατάστασης σε ενήλικες, αναμένεται να εμφανιστεί κατακράτηση υγρών. Το σημείο της ένεσης πρέπει να αλλάζει
ώστε να αποφεύγεται η λιποατροφία. Η ανεπάρκεια αυξητικής ορμόνης στον ενήλικα είναι μία ισόβια κατάσταση και πρέπει να αντιμετωπίζεται
ανάλογα, εντούτοις η εμπειρία στους ασθενείς άνω των 60 ετών καθώς και η εμπειρία σε παρατεταμένη χρήση είναι περιορισμένη. Σε όλους τους
ασθενείς που αναπτύσσουν οξέως κρίσιμη νόσο θα πρέπει να αξιολογείται το όφελος της θεραπείας με Σωματοτροπίνη σε σχέση με το δυνητικό
κίνδυνο. 4.8 Ανεπιθύμητες ενέργειες: Μέχρι και 10 % των ασθενών μπορούν να εμφανίσουν ερυθρότητα και κνησμό στο σημείο της ένεσης,
ιδιαίτερα όταν χρησιμοποιηθεί η υποδόρια οδός. Οι ενήλικες ασθενείς που λαμβάνουν θεραπεία υποκατάστασης της αυξητικής ορμόνης,
αναμένεται να παρουσιάσουν κατακράτηση υγρών. Κλινικές εκδηλώσεις της κατακράτησης υγρών μπορεί να είναι το οίδημα, η διόγκωση των
αρθρώσεων, οι αρθραλγίες οι μυαλγίες και οι παραισθήσεις. Εντούτοις, αυτά τα συμπτώματα / σημεία είναι συνήθως παροδικά και δοσοεξαρτώμενα.
Οι ενήλικες ασθενείς με ανεπάρκεια της αυξητικής ορμόνης, που είχαν διαγνωσθεί με ανεπάρκεια της αυξητικής ορμόνης στην παιδική ηλικία,
ανέφεραν ανεπιθύμητες ενέργειες λιγότερο συχνά από τους ασθενείς με έναρξη της ανεπάρκειας της αυξητικής ορμόνης στην ενηλικίωση. Μπορεί
να εμφανισθούν αντισώματα στη σωματοτροπίνη σε μερικούς ασθενείς. Έχει αναφερθεί λευχαιμία σε έναν μικρό αριθμό ασθενών με έλλειψη
αυξητικής ορμόνης, μερικοί από τους οποίους έλαβαν θεραπεία με σωματοτροπίνη. Εντός κάθε κατηγορίας συχνότητας εμφάνισης, οι
ανεπιθύμητες ενέργειες παρατίθενται κατά φθίνουσα σειρά σοβαρότητας. Κατηγορία Οργάνου Συστήματος: Διαταραχές του νευρικού συστήματος:
Όχι συχνές (≥1/1,000, 1/100): Ιδιοπαθής ενδοκρανιακή υπέρταση (καλοήθης ενδοκρανιακή υπέρταση), Σύνδρομο καρπιαίου σωλήνα, Μη γνωστή
συχνότητα: Μεμονωμένη κεφαλαλγία. Κατηγορία Οργάνου Συστήματος: Διαταραχές του μυοσκελετικού συστήματος και του συνδετικού ιστού.
Πολύ σπάνιες (1/10,000): Επιφυσιολίσθηση κεφαλής μηριαίου οστού (Επιφυσιόληση κεφαλής μηριαίου οστού), ή ισχαιμική νέκρωση της
κεφαλής του μηριαίου οστού. Κατηγορία Οργάνου Συστήματος: Διαταραχές του ενδοκρινικού συστήματος. Πολύ σπάνιες (1/10,000):
Υποθυρεοειδισμός. Κατηγορία Οργάνου Συστήματος: Διαταραχές του μεταβολισμού και της θρέψης. Συχνές (≥1/100, 1/10): Στους ενηλίκους:
Κατακράτηση υγρών: περιφερικό οίδημα, δυσκαμψία, αρθραλγία, μυαλγία, παραισθησία. Όχι συχνές (≥1/1,000, 1/100): Στα παιδιά: Κατακράτηση
υγρών: περιφερικό οίδημα, δυσκαμψία, αρθραλγία, μυαλγία, παραισθησία. Μη γνωστή συχνότητα: Αντοχή στην ινσουλίνη, η οποία μπορεί να
οδηγήσει σε υπερινσουλιναιμία και σε σπάνιες περιπτώσεις σε υπεργλυκαιμία. Κατηγορία Οργάνου Συστήματος: Γενικές διαταραχές και
καταστάσεις της οδού χορήγησης. Συχνές (≥1/100, 1/10): Αντιδράσεις στο σημείο της ένεσης: Τοπική λιποατροφία που μπορεί να αποφευχθεί
με αλλαγές του σημείου της ένεσης. 7. ΚΑΤΟΧΟΣ ΤΗΣ ΑΔΕΙΑΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ:
ΜΕRCK Α.Ε., Λ. Κηφισίας 41-45, Κτίριο Β΄, 151 23, Μαρούσι, Αθήνα, Τηλ. 210-
6165 100, Fax. 210-6101 373 8. ΑΡΙΘΜΟΣ ΑΔΕΙΑΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ: 24614/15-4-
10 10. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: 4 Ιουλίου 2013.
Περαιτέρω πληροφορίες διατίθενται από τον κάτοχο της άδειας κυκλοφορίας
κατόπιν αιτήσεως ή περιλαμβάνονται στη συνοπτική περιγραφή χαρακτηριστικών
του προϊόντος, το φύλλο οδηγιών χρήσης και τη μονογραφία του φαρμάκου.
Λιανική Tιμή: 221,10€
Και οι δύο ξεκίνησαν
θεραπεία πρόσφατα.
Ξέρετε ποιος έχει ήδη χάσει
δύο ημέρες θεραπείας;*
Merck Serono *
Ό,τι χρειάζεται να γνωρίζεις
END/24/11.13noveltista
Βοηθήστε να γίνουν τα φάρµακα πιο ασφαλή και
Αναφέρετε
ΟΛΕΣ τισ ανεπιθύµητεσ ενέργειεσ για
ΟΛΑ τα φάρµακα
Συµπληρώνοντασ την «ΚΙΤΡΙΝΗ ΚΑΡΤΑ»
Saizen®
easypod™ είναι η μοναδική
συσκευή αυτοχορήγησης αυξητικής
ορμόνης σχεδιασμένη να καταγράφει
ηλεκτρονικά την απλή, καθημερινή
έγχυσή της.
Λεωφόρος Κηφισίας 41-45 (Κτίριο Β), 151 23 Μαρούσι, Αθήνα
www.merck.gr • www.merckserono.gr
ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 4-6/2014 ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 4-6/20148 9
πρόσωπο με πρόσωπο
ΚΩΣΤΑΣ ΦΑΙΝΕΚΟΣ  ενδοκρινολόγος, τ. διευθυντής
του τμήματος ενδοκρινολογίας και μεταβολισμού διαβητολογικού κέντρου
Γ. Ν. Α «Κοργιαλένειο-Μπενάκειο ΕΕΣ»
« Μαζί με τη σωστή διατροφή, τη διατήρηση του σωματικού βάρους
σε πρόσφορα επίπεδα, την άσκηση και τη σωστή φαρμακευτική
αγωγή, η εκπαίδευση αποτελεί το επιστέγασμα της αντιμετώπισης
του σακχαρώδη διαβήτη. Με σωστή καθοδήγηση από την ομάδα
φροντίδας του διαβητικού (γιατρός, διαιτολόγος, ψυχολόγος,
επισκέπτρια υγείας, κοινωνική λειτουργός) η εκπαίδευση συμβάλει
στη σωστή ρύθμιση και αποφυγή επιπλοκών. Ο διαβητικός μπορεί
με τη συνεχιζόμενη εκπαίδευση του να διατηρήσει ο ίδιος πλέον τη
ποιότητα της ζωής του σε υψηλά επίπεδα »
→ Αγαπητέ κύριε Φαινέκο, μιλή-
στε μας για τα πρώτα χρόνια των
σπουδών σας, τι ήταν αυτό που
σας οδήγησε από την παθολογία
στην ενδοκρινολογία;
Κατ’ αρχήν κ. Χατζηδάκη σας ευχαρι-
στώ, που μέσα από το περιοδικό σας
μου δίνετε την ευκαιρία να επικοινω-
νήσω με τους αναγνώστες σας και
ιδιαίτερα με τους διαβητικούς ασθε-
νείς, που με τη σωστή φροντίδα και
καθοδήγηση, στην οποία συμβάλλει
το περιοδικό σας, αποτελούν ένα
ενεργό, παραγωγικό και ευαισθη-
τοποιημένο στις συνθήκες υγιεινής
διαβίωσης τμήμα της κοινωνίας μας.
Μετά την αποφοίτηση μου από το
Πανεπιστήμιο Αθηνών οι σπουδές
μου συνεχίσθηκαν στη Μεγάλη
Βρετανία, όπου εξειδικεύθηκα στη
παθολογία αρχικά και μετά στην εν-
δοκρινολογία. Η προτίμηση μου στην
ενδοκρινολογία οφείλεται στις δυνα-
τότητες, που προσφέρει για κλινική
και εργαστηριακή ενασχόληση, όπως
και στις ερευνητικές της προοπτικές.
→ Από όσο γνωρίζω, ήσασταν
ο πρώτος ενδοκρινολόγος, που
δημιούργησε το πρώτο εξωτερι-
κό ενδοκρινολογικό ιατρείο στην
χώρα μας. Τι διαβλέπατε εκείνη
την εποχή, που σας ώθησε στο
να δημιουργήσετε στη συνέχεια
το πρώτο διαβητολογικό ιατρείο;
Πριν από εμένα, ήδη από τις αρχές
της δεκαετίας του 1950, υπήρχαν λί-
γοι μεν, αλλά αξιόλογοι, ενδοκρι-
νολόγοι με πολυετείς σπουδές στο
εξωτερικό, μια και η ειδικότητα της
ενδοκρινολογίας ήταν στα σπάργανα
τότε στην Ελλάδα. Δημιούργησαν
τμήματα στα μεγάλα νοσοκομεία,
κυρίως της πρωτεύουσας, όπως στον
Ευαγγελισμό, Ιπποκράτειο, Πολυκλι-
νική, Αλεξάνδρα, Λαϊκό, με εξωτερικά
κυρίως ενδοκρινολογικά ιατρεία. Ο
διαβήτης, τουλάχιστον σε επίπεδο
πρωτοβάθμιο, αποτελούσε κλινικό
αντικείμενο των γενικών παθολόγων.
Οι ενδοκρινολόγοι της εποχής δεν
υπερέβαιναν τους δέκα, άρα ήταν
αδύνατο να καλύψουν τις ανάγκες
των χιλιάδων διαβητικών. Υπήρχαν
όμως ενδοκρινολογικές κλινικές
,όπως της Πολυκλινικής, με εξωτερικό
διαβητολογικό ιατρείο.
Η δική μου ενασχόληση με το διαβήτη
ήταν φυσικό επακόλουθο από τη μια
της εκπαίδευσης μου στην ενδοκρι-
νολογία, της οποίας αναπόσπαστο
εκπαιδευτικό αντικείμενο αποτελεί ο
σακχαρώδης διαβήτης και τα μεταβολι-
κά νοσήματα, όπως π.χ. των οστών και
από την άλλη της παντελούς έλλειψης
υποδομών στο τότε σύστημα υγείας για
πρωτοβάθμια περίθαλψη διαβητικών.
→ Ποια ήταν τα σημαντικότερα
προβλήματα, που αντιμετωπίσα-
τε την περίοδο εκείνη;
Τη δεκαετία του ’80, όταν επέστρεψα
από την Αγγλία και προσλήφθηκα,
σαν επιμελητής αρχικά, στη παθολο-
της Μαρίας Χατζηδάκη
Εσείς πόσο σίγουροι
είστε για την
ΑΞΙΟΠΙΣΤΙΑ
μέλος του φαρμακευτικού ομίλου the MENARINI Group [έδρα Φλωρεντία, Ιταλία]
του μετρητή σας;
GlucoMen Lx PLUS+
Μετρητής σακχάρου  κετονών, που ήδη πληροί
τις απαιτήσεις του ISO 15197:2013 2η έκδοση
• Μέγιστη αξιοπιστία
• Ακρίβεια  98%
• Άριστη επαναληψιμότητα
• Αυτόματος έλεγχος του όγκου του δείγματος
• Ευκολία στη χρήση
Κερδίστε
πολύ περισσότερα
από μια μέτρηση σακχάρου...
1
Με 4 κουτιά GlucoMen
δώρο 1 κουτί ταινίες
2
Με τη 2η χρήση της προσφοράς 1
λαμβάνετε επιπλέον δώρο
1 Πιάτο ελέγχου μερίδων
3
Με την 3η χρήση της
προσφοράς 1 λαμβάνετε
επιπλέον δώρο
1 εξέταση Γλυκοζυλιωμένης
4
Με την 4η χρήση της
προσφοράς 1 λαμβάνετε
επιπλέον δώρο
1 Βηματομετρητή
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ
ΠΡΟΝΟΜΙΩΝ
Λεωφ. Βουλιαγμένης 575, 16451 Αργυρούπολη
Γραμμή Εξυπηρέτησης: 801 11 44400 (210 9950 600 από κινητό)
e-mail: inform@menarinidiagnostics.gr, www.menarinidiagnostics.gr
ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 4-6/2014 ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 4-6/201410 11
πρόσωπο με πρόσωπο
γική κλινική του Νοσοκομείου του
Ερυθρού Σταυρού, δεν υπήρχε ορ-
μονολογικό εργαστήριο, που είναι
απαραίτητο για την αυτόνομη άσκηση
της ειδικότητας μου και η έννοια των
εξωτερικών ιατρείων στο νοσοκομείο
δεν ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένη, όπως
π.χ. στην Αγγλία, που η πρωτοβάθμια
περίθαλψη αποτελούσε τη βάση του
συστήματος. Αναγκάσθηκα έτσι να
μεταφέρω τον βασικό εργαστηριακό
εξοπλισμό από το ιδιωτικό μου ιατρείο
και να δημιουργήσω στο νοσοκομείο
με πρωτοβουλία μου ορμονολογικό
εργαστήριο και να αναπτύξω διαβη-
τολογικό ιατρείο, μια και οι διαβητικοί
ήταν πολυάριθμοι και οι γιατροί από
τις συγγενείς ειδικότητες της παθολογί-
ας δεν ήταν ιδιαίτερα ευαισθητοποιη-
μένοι στα ενδοκρινολογικά νοσήματα.
→ Στη συνέχεια, πως ασχοληθή-
κατε με τα πολιτικά της υγείας και
ποια ήταν η συμβολή σας στο νο-
μοθετικό πλαίσιο του συστήματος
υγείας μας. Πως καταλήξατε στην
άποψη ότι, πρέπει να δημιουρ-
γηθεί μία γνωμοδοτική επιτροπή
για το σακχαρώδη διαβήτη;
Το 1986 εκλέχθηκα, όντας γενικός
γραμματέας της Ελληνικής Ενδοκρι-
νολογικής Εταιρείας, εκπρόσωπος των
ειδικοτήτων της παθολογίας στην επι-
τροπή εκπαίδευσης και μετεκπαίδευ-
σης του ΚΕΣΥ, θέση που κράτησα μέχρι
την ανασύσταση της επιτροπής το 1989.
Σαν μέλος της επιτροπής, συμμετείχα
στη διαμόρφωση εισηγήσεων, που
αφορούσαν ποικίλα θέματα, σχετικά
με την εκπαίδευση των ιατρών και την
οργάνωση των υπηρεσιών υγείας,
όπως τον αριθμό και τον τρόπο επι-
λογής των ιατρών για την απόκτηση
ειδικότητας, τους φορείς εκπαίδευσης
και συνεχιζόμενης εκπαίδευσης (Ακα-
δημίες), τα κριτήρια για τη κατάργηση,
συγχώνευση και δημιουργία ειδικοτή-
των της ιατρικής και νοσηλευτικής, την
κατανομή του ιατρικού προσωπικού
ανά ειδικότητα, τα εκπαιδευτικά αντι-
κείμενα των ειδικοτήτων και διάφορα
άλλα θέματα, τα όποια, αν και ολο-
κληρώθηκαν σαν εισηγήσεις, στην
ουσία ουδέποτε υλοποιήθηκαν.
Το 1987, μετά από δίκες μου ενέργειες
και εισήγηση στο τότε υπουργό υγείας
Γιώργο Γεννηματά, δημιουργήθηκε η
γνωμοδοτική επιτροπή για το σακχα-
ρώδη διαβήτη, της οποίας υπήρξα συ-
ντονιστής μέχρι την ανασύσταση της
μετά τις εκλογές του 1989. Η επιτροπή
επεξεργάστηκε και ολοκλήρωσε τις
προδιαγραφές για τη δημιουργία δι-
αβητολογικών ιατρείων και κέντρων.
Δυστυχώς, η επιτροπή παρέκλινε
των αρχικών της στόχων, που ήταν η
αναβάθμιση της πρωτοβάθμιας περί-
θαλψης των διαβητικών και, παρά τις
έντονες αντιρρήσεις μου, αποφάσισε
την ειδική εκπαίδευση για ένα έτος ια-
τρών παθολόγων, κυρίως από τα νο-
σοκομεία του νεοσύστατου ΕΣΥ, αντί
της δικής μου πρότασης, που ήταν η
για ένα μήνα εκπαίδευση γιατρών της
πρωτοβάθμιας περίθαλψης, στερώ-
ντας έτσι τη δυνατότητα πρόληψης και
έγκαιρης διάγνωσης του σακχαρώδη
διαβήτη σε επίπεδο πρωτοβάθμιο και
μεταφέροντας την «εξειδικευμένη»
φροντίδα των διαγνωσμένων ήδη
διαβητικών στα νοσοκομεία. Έτσι δη-
μιουργήθηκαν οι προϋποθέσεις για
την επαγγελματική κατοχύρωση των
εκπαιδευομένων ως «διαβητολόγων»,
δεδομένης της μεγάλης επίπτωσης του
σακχαρώδη διαβήτη στο πληθυσμό
και των εμπορικών συμφερόντων,
που σχετίζονται με τη φαρμακευτική
αντιμετώπισή του. Παρ’ όλα αυτά, η
πρωτοβουλία μου αυτή αποτέλεσε τη
πρώτη σημαντική δράση του υπουρ-
γείου υγείας για την οργάνωση της
περίθαλψης των διαβητικών.
Η δημιουργία του εθνικού κέντρου για
τη διάγνωση και έρευνα του διαβήτη
(ΕΚΕΔΙ) δημιουργήθηκε με πρωτο-
βουλία του τ. καθηγητού κ. Σωτήρη
Ράπτη. Υπήρξε η θεσμική, κατά κάποιο
τρόπο, προέκταση της γνωμοδοτικής
επιτροπής για το διαβήτη, αλλά σαν
ίδρυμα ιδιωτικού δικαίου, το οποίο
όμως επιχορηγείται από το κράτος.
Δεν έχω πρόσφατη γνώση της προ-
σφοράς του, αλλά δύο δράσεις του,
που το τμήμα του Ερυθρού Σταυρού,
που διεύθυνα, συμμετείχε, και συγκε-
κριμένα η ηλεκτρονική διασύνδεση των
διαβητολογικών κέντρων και ιατρείων
και η δημιουργία ηλεκτρονικής κάρτας
διαβητικών, ουδέποτε υλοποιήθηκαν.
→ Την εποχή, που εσείς ξεκινήσα-
τε ως ενδοκρινολόγος, το ποσο-
στό των διαβητικών ατόμων δεν
ήταν ιδιαίτερο υψηλό. Στη συνέ-
χεια όμως το ποσοστό αυτό άλλα-
ξε άρδην, με αποτέλεσμα αυτή τη
στιγμή να μιλάμε για πανδημία.
Τι πιστεύετε ότι προκάλεσε αυτήν
την αλματώδη αύξηση των ατό-
μων με διαβήτη;
Τρείς είναι οι βασικοί λόγοι. Ο πρώτος
σχετίζεται με την αύξηση της επίπτωσης
και του επιπολασμού της παχυσαρκίας,
ιδιαίτερα στη χώρα μας, που είναι και ο
κυριότερος προδιαθεσικός παράγοντας
για τη εκδήλωση σακχαρώδη διαβήτη.
Ο δεύτερος σχετίζεται με τη πιο έγκαιρη
διάγνωση, λόγω της ευαισθητοποίη-
σης ασθενών και γιατρών και ο τρίτος
σχετίζεται με την αυστηροποίηση των
κριτηρίων διάγνωσης και κυρίως της
γλυκόζης νηστείας.
→ Ποια είναι η αίσθηση που έχε-
τε, όσον αφορά την συνέχιση των
πολιτικών και θεσμικών πρωτο-
βουλιών, που εσείς ξεκινήσατε
το 1985. Πιστεύετε ότι λείπουν
πολιτικές ενέργειες για την δημι-
ουργία πραγμάτων, που θα βελ-
τίωναν την υγεία των διαβητικών
ατόμων. Ποιος είναι ο ρόλος και
η πρακτική λειτουργία του ΕΚΕΔΥ;
Όπως πολλές άλλες θεσμικές και δι-
αθρωτικές αλλαγές, που προτάθηκαν
για την αναμόρφωση του συστήματος
υγείας, ιδιαίτερα μετά τη δημιουργία
του το 1985, έμειναν στα χαρτιά λόγω
πολιτικής ατολμίας, κακών συμβού-
λων και αντίδρασης των συντεχνιών.
Η ευθύνη όλων των πολιτικών ηγε-
σιών είναι διαχρονική και αφορά όχι
μόνο το τομέα της υγείας και ιδιαίτερα
της περίθαλψης των διαβητικών, αλλά
όλο το φάσμα των δομών και της
λειτουργίας του κράτους. Για το ΕΚΕΔΥ
σας απάντησα παραπάνω. Εναπόκειται
στο κράτος, το οποίο και το επιχορηγεί,
να αξιολογήσει τη μέχρι τώρα προ-
σφορά του και να πράξει αναλόγως.
→ Μιλήστε μας για την πρότασή
σας του 1996 να δημιουργηθεί η
«έξυπνη κάρτα». Πως θα λειτουρ-
γούσε και σε τι θα ωφελούσε τον
κόσμο;
Το 1995 πρότεινα στο ΚΕΣΥ την ανά-
πτυξη διαχειριστικής έξυπνης κάρτας
για τη καταγραφή του είδους και του
κόστους των προσφερόμενων προς
τους ασφαλισμένους υπηρεσιών υγεί-
ας. Η πρόταση εγκρίθηκε από την επι-
τροπή βιοϊατρικής έρευνας του ΚΕΣΥ
και χρηματοδοτήθηκε με 2.000.000
δρχ., που αποτέλεσε τη βάση μόνο για
την αρχική επεξεργασία της πρότασης,
η ευρεία εφαρμογή της οποίας θα
επίλυε τα προβλήματα υπερσυντα-
γογράφησης, πλασματικών εργαστη-
ριακών μετρήσεων, αμοιβών ιατρών
και φαρμακοποιών, στατιστικής ανά-
λυσης νοσημάτων και θα περιόριζε
δραστικά το κόστος περίθαλψης ανά
ασφαλισμένο. Μετά 20 σχεδόν χρόνια
με τη πίεση της κρίσης και της τρόικας
οργανώνεται ένα παρόμοιο σύστημα,
κεντρικής όμως μηχανοργάνωσης,
που τότε δεν ήταν τεχνικά ακόμη εφι-
κτό. Αν η πρόταση μου είχε εφαρμο-
σθεί τότε, το κόστος των υπηρεσιών
υγείας, μέσω ενός κεντρικού ελέγχου
επεξεργασίας των δεδομένων, θα είχε
περιορισθεί δραστικά.
Το ίδιο συνέβη, άλλωστε, με τη ταξινό-
μηση, κωδικοποίηση και κοστολόγηση
όλων των ιατρικών πράξεων, που σαν
πρόεδρος της επιτροπής κοστολόγησης
του ΚΕΣΥ ανέλαβα το 1997. Μετά 3 χρό-
νια σκληρής δουλειάς και με τη βοήθεια
εξειδικευμένων ομάδων εργασίας, ορ-
κωτών λογιστών και των επιστημονικών
εταιρειών ειδικοτήτων παραδόθηκε σε
ηλεκτρονική μορφή στο υπουργείο
υγείας, αλλά ουδέποτε υλοποιήθηκε.
→ Εσείς τώρα έχετε δημιουργήσει
ένα site, το οποίο ασχολείται με
την ενημέρωση και την εκπαί-
ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 4-6/201412
δευση των ατόμων με διαβήτη.
Μιλήστε μας για το site www.
armonia-zoi.gr;
Ο διαδικτυακός τόπος ΑΡΜΟΝΙΑ 
ΖΩΗ αποτελεί τη συνέχεια, σε ηλε-
κτρονική όμως μορφή, της έντυπης
έκδοσης του ομώνυμου περιοδικού,
που σαν στόχο είχε την υπεύθυ-
νη ενημέρωση και εκπαίδευση των
ασθενών, που πάσχουν κυρίως από
χρόνια μεταβολικά (διαβήτη, παχυ-
σαρκία, οστεοπόρωση) και ενδοκρι-
νικά νοσήματα. Ο τρίτος σημαντικός
μας στόχος, η επικοινωνία με τους
αναγνώστες μας, που μέσα από την
έντυπη έκδοση ήταν δύσκολο να
επιτευχθεί, θα υλοποιείται τώρα εύ-
κολα με την ιστοσελίδα, που έτσι θα
εξυπηρετεί και τους τρείς σκοπούς,
που θέσαμε στην αρχή της έντυπης
έκδοσης μας το 2001 (Ενημέρωση-
Εκπαίδευση- Επικοινωνία). Η ηλε-
κτρονική έκδοση «Αρμονία  Ζωή»,
αναρτημένη στο διαδίκτυο (www.
armonia-zoi.gr), θα εμπλουτίζεται
τουλάχιστον κάθε μήνα με πλούσια
πρόσφατη αρθρογραφία, ενώ ο ανα-
γνώστης θα μπορεί να ανατρέχει και
στα παλαιότερα άρθρα, που έχουν
ταξινομηθεί σύμφωνα με τις ενότητες-
παράθυρα, που εμφανίζονται στην
αρχή της ιστοσελίδας. Μέσα από τις
ενότητες «Αγωγή υγείας» και «Ποιό-
τητα ζωής», όπως αυτές εμφανίζονται
στην αρχική σελίδα του δικτυακού
μας τόπου, θα προσφέρεται επιστη-
μονικά τεκμηριωμένη ενημέρωση
και καθοδήγηση, που αφορά στη
πρόληψη χρόνιων μεταβολικών νο-
σημάτων, στη σωστή διατροφή και
άσκηση, στη διατήρηση της ψυχικής
υγείας και στην επίτευξη αρμονίας
του ανθρώπου με τον εαυτό του και
το περιβάλλον. Η επικοινωνία με
τους αναγνώστες μας θα υλοποιείται
μέσα από την ενότητα «ερωτήματα
αναγνωστών». Η αποστολή των ερω-
τήσεων θα γίνεται ηλεκτρονικά, μέσω
της στήλης «επικοινωνία», ενώ μέσα
από τη στήλη του «δημοψηφίσματος»
οι αναγνώστες μας θα καλούνται
να εκθέτουν τις προτιμήσεις τους σε
ερωτήματα, που καλύπτονται από τη
θεματολογία του ηλεκτρονικού πε-
ριοδικού μας. Όπως και στην έντυπη
έκδοση, το περιεχόμενο της ιστοσελί-
δας θα συντάσσεται από επαγγελμα-
τίες της υγείας υψηλής επιστημονικής
κατάρτισης, που πιστεύουν ότι η νέα
εποχή της ενημέρωσης και επικοινω-
νίας μέσα από το διαδίκτυο αποτελεί
μονόδρομο για μια σύγχρονη και
δημοκρατική κοινωνία.
→ Πόσο σημαντική είναι η εκπαί-
δευση των ατόμων με διαβήτη.
Μπορεί ο ίδιος ο διαβητικός να
γίνει γιατρός του εαυτού του;
Μαζί με τη σωστή διατροφή, τη δι-
ατήρηση του σωματικού βάρους σε
πρόσφορα επίπεδα, την άσκηση και
τη σωστή φαρμακευτική αγωγή, η
εκπαίδευση αποτελεί το επιστέγασμα
της αντιμετώπισης του σακχαρώδη
διαβήτη. Με σωστή καθοδήγηση από
την ομάδα φροντίδας του διαβητικού
(γιατρός, διαιτολόγος, ψυχολόγος,
επισκέπτρια υγείας, κοινωνική λει-
τουργός) η εκπαίδευση συμβάλει
στη σωστή ρύθμιση και αποφυγή
επιπλοκών. Ο διαβητικός μπορεί με
τη συνεχιζόμενη εκπαίδευση του να
διατηρήσει ο ίδιος πλέον τη ποιότητα
της ζωής του σε υψηλά επίπεδα.
→ Πόσο σημαντικοί είναι οι πα-
ράγοντες: άσκηση, σωστή διατρο-
φή και καλή ψυχολογία για την
βελτίωση των τιμών σακχάρου
στα διαβητικά άτομα;
Η καλή ψυχολογική κατάσταση του
διαβητικού είναι συνάρτηση της καλής
ρύθμισης του με τη βοήθεια των πα-
ραγόντων, που προανέφερα. Θέλω να
προσθέσω τη δημιουργία και την ενα-
σχόληση με τη τέχνη και τα κοινά, που
καθιστούν το διαβητικό ασθενή ενεργό
και χρήσιμο μέλος της κοινωνίας μας.
→ Σε πρόσφατο άρθρο σας ανα-
φέρεστε στη σχέση του κόκκινου
κρέατος με το διαβήτη τύπου 2.
Τι ανησυχεί την επιστημονική
κοινότητα, όσον αφορά την κα-
τανάλωση του κόκκινου κρέατος,
τι δείχνουν πρόσφατες μελέτες;
Υπάρχουν παράγοντες, όπως η κατα-
νάλωση ερυθρού κρέατος, που συμ-
βάλουν, οριακά όμως, στην αύξηση της
επίπτωσης του διαβήτη. Να μη ξεχνάμε
όμως ότι, καθοριστικός παράγοντας
παραμένει η παχυσαρκία.
→ Εκτιμάτε ότι μπορεί να σταμα-
τήσει η αύξηση του διαβήτη τύ-
που 2, εάν υιοθετήσει όλος ο κό-
σμος την Μεσογειακή διατροφή;
Απόλυτα. Η επιστροφή στις ρίζες της
παραδοσιακής διατροφής μας με τη
κατανάλωση λαχανικών, φρούτων,
ψαριών, όσπριων, πουλερικών και
μικρής ποσότητας κρασιού έχει δείξει
ότι, βελτιώνει σημαντικά τις εργαστη-
ριακές παραμέτρους, ενδεικτικές της
ρύθμισης του ΣΔ2 και μειώνει, η και
αναστέλλει, την εκδήλωση του.
→ Εν μέσω κρίσης, ποιοι παρά-
γοντες πιστεύετε ότι μπορούν
να επηρεάσουν την ρύθμιση των
διαβητικών ατόμων. Τι θα συμ-
βουλεύατε να κάνουν όλοι οι
άνθρωποι, προκειμένου να βοη-
θήσουν την υγεία τους;
Η επιστροφή στη μεσογειακή δια-
τροφή (σαφέστατα πιο οικονομική), η
καθημερινή άσκηση, η παρακολού-
θηση με τους μετρητές της γλυκόζης, η
τήρηση του σωστού ωραρίου λήψης
φαγητού και φαρμακευτικής αγωγής,
δεν επηρεάζεται από την οικονομική
κρίση. Η ψυχολογία όμως μπορεί να
χειροτερεύσει και να επηρεάσει τη
καθημερινή φροντίδα του διαβητικού.
Σε αυτή τη περίπτωση θα πρέπει να
αντιδράσει με τα μέσα, που ανέφερα
πιο πάνω, η να προσφύγει, αν δεν το
επιτύχει, στο ψυχολόγο της ομάδας. x
ΦΑΡΜΑΣΕΡΒ - ΛΙΛΛΥ Α.Ε.Β.Ε. 15o χλµ. Εθνικής Οδού Αθηνών-Λαµίας, 14564 Κηφισιά,
τηλ.: 210 6294600 fax: 210 6294610, T.Θ. 51288
Γραφείο Θεσσαλονίκης: Αδριανουπόλεως 24, 551 33 Καλαµαριά, Θεσσαλονίκη τηλ.: 2310 480160
Για παραγγελίες: τηλ.: 210 6294629 fax: 210 6294630 e-mail: orders@lilly.gr www.lilly.gr
D.K.P.Cac11_2013
Μην το ξεγράφεις.
Tώρα γίνεται.
Αναγεννητικός παράγοντας
που επουλώνει τα έλκη διαβητικού ποδιού αποτελεσµατικά1
1. I.Slim et al, Journal of Wound Technology 2012;17
Σε σύντοµο χρονικό διάστηµα Με εύκολη εφαρµογή Μειώνοντας δραστικά τον πόνο
ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 4-6/201416
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανι-
σμό Υγείας οι ασθενείς με σακχαρώδη
διαβήτη αναμένεται να ξεπεράσουν τα
350 εκατομμύρια παγκοσμίως μέχρι το
2030, καθώς η συχνότητα της νόσου
αυξάνει ραγδαία. Αν και από πολλούς
χαρακτηρίζεται ως «πανδημία» του 21ου
αιώνα, ωστόσο η νόσος δεν εμφανίστη-
κε πρόσφατα. Περιγράφηκε για πρώτη
φορά σε χειρόγραφο της Αρχαίας Αιγύ-
πτου (1500 π.Χ.), ενώ το όνομα διαβήτης
δόθηκε από τον Αρεταίο πολλά χρόνια
αργότερα, το 200 μ.Χ. Για πολλούς αι-
ώνες δεν είχε γίνει κατανοητή η φύση
της νόσου, με συνέπεια η θεραπευτική
αντιμετώπιση ασθενών με σακχαρώδη
διαβήτη να μην είναι δυνατή.
Ιστορική αναδρομή των θεραπευ-
τικών μέσων
Η πορεία προς την εύρεση αποτελε-
σματικής θεραπείας χωρίς ανεπιθύμη-
τες ενέργειες περιλαμβάνει πολλούς
σταθμούς. Ο πιο σημαντικός σταθμός
στην ιστορία της νόσου ήταν ο συσχε-
τισμός της λειτουργίας του παγκρέατος
με αυτή. Στις αρχές του προηγούμενου
αιώνα με την ανακάλυψη της ινσουλί-
νης έγινε το σημαντικότερο βήμα, όσον
αφορά στη θεραπεία του σακχαρώδη
διαβήτη. Η αρχική άποψη, πως η θερα-
πεία της νόσου πρέπει να περιορίζεται
στη χορήγηση ινσουλίνης άλλαξε, όταν
το 1930 ανακαλύφθηκε τυχαία, πως ένα
αντιβιοτικό (σουλφοναμίδες) είχε υπο-
γλυκαιμική δράση. Αυτός ήταν πρακτικά
ο πρώτος σταθμός στη θεραπεία της
νόσου με αντιδιαβητικά δισκία. Από τότε
λοιπόν ξεκίνησε η προσπάθεια παρα-
γωγής μιας σειράς φαρμάκων με στόχο
την ρύθμιση του σακχάρου. Την αρχή
έκαναν οι σουλφονυλουρίες, ακολού-
θησαν οι διγουανίδες και στη συνέχεια
οι γλιταζόνες. Ο διαφορετικός τρόπος
δράσης των προηγούμενων φαρμάκων
ωστόσο δεν απέκλεισε την εμφάνιση
ανεπιθύμητων ενεργειών. Η διατήρηση
του σωματικού βάρους και η μείωση
των υπογλυκαιμιών αποτελούσαν
πάντα βασικό στόχο στη θεραπεία
του διαβητικού ασθενή, γι αυτό και η
έρευνα στον τομέα των αντιδιαβητικών
δισκίων συνεχίστηκε.
Το φαινόμενο των ινγκρετινών
και η νέα θεραπευτική στόχευση
Η προσπάθεια να βρεθούν πιο αποτε-
λεσματικά και ασφαλή φάρμακα οδή-
γησε το 2005 στην εμφάνιση μιας νέας
κατηγορίας φαρμάκων. Τα φάρμακα,
που σχετίζονται με το ονομαζόμενο
«φαινόμενο των ινκρετινών».
Πολλά χρόνια πριν είχε αναφερθεί
πως ορμόνες, που παράγονται και εκ-
κρίνονται από κύτταρα του τοιχώματος
του εντέρου μετά από λήψη τροφής,
διεγείρουν την έκκριση ινσουλίνης
από το πάγκρεας. Σε μελέτες που
έγιναν, αποδείχθηκε πως η έκκριση
της ινσουλίνης από τα β κύτταρα του
παγκρέατος αυξάνει πολύ περισσό-
τερο όταν η γλυκόζη χορηγείται από
το στόμα, σε σύγκριση με την ενδο-
φλέβια χορήγηση της. Η διαφορετική
ινσουλινική απόκριση ονομάστηκε
φαινόμενο ινκρετίνης, ενώ οι ορμόνες
που εκκρίνονται από τον πεπτικό σω-
λήνα (έντερο) ινκρετίνες.
έρευνα  ανάπτυξη
Νικόλαος Κλωνάρης,
ενδοκρινολόγος
Οι αναστολείς του ενζύμου
διπεπτιδυλο-πεπτιδάσης 4 (DPP-4)
στη θεραπευτική αντιμετώπιση του
σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2
ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 4-6/201418
έρευνα  ανάπτυξη
Εικόνα 1. Σχηματική απεικόνιση της δράσης των DPP-4 αναστολέων.
Πίνακας 1. Κύριες δράσεις των
αναστολέων του ενζύμου DPP-4.
•	Αυξάνουν την έκκριση της ιν-
σουλίνης και βελτιώνουν την
ευαισθησία σε αυτή
•	Μειώνουν την ηπατική παρα-
γωγή γλυκόζης, αναστέλλοντας
την έκκριση γλυκαγόνης από τα
α-κύτταρα
•	Μειώνουν την ταχύτητα της γα-
στρικής κένωσης
•	Βελτιώνουν το γλυκαιμικό έλεγχο
•	Δεν επηρεάζουν το μηχανισμό
της όρεξης και άρα το σωματικό
βάρος
•	Είναι πιθανό να εμπλέκονται στον
πολλαπλασιασμό και τη μειωμέ-
νη απόπτωση των β-κυττάρων
(παρατηρήσεις σε πειραματό-
ζωα).
Αυτή η ανακάλυψη αποτέλεσε ακόμα
ένα σημαντικό σταθμό στη σύγχρονη
θεραπευτική αντιμετώπιση της υπερ-
γλυκαιμίας του διαβήτη. Μελετήθη-
καν αρκετές ορμόνες από το πεπτικό
σύστημα και τελικά απομονώθηκαν
δυο πεπτίδια, που θεωρούνται υπεύ-
θυνα για το 80% του φαινομένου
της ινκρετίνης και είναι γνωστά ως
GIP και GLP-1 (Εικόνα 1). Σύμφωνα με
διάφορες μελέτες, το φαινόμενο της
ινκρετίνης είναι μειωμένο σε ασθενείς
με διαβήτη κατά 50% τουλάχιστον,
ήδη από την εμφάνιση της νόσου. Αυ-
τή η γνώση αποτέλεσε τη βάση μιας
προσπάθειας να βρεθούν φάρμακα,
που θα μπορούσαν να διορθώσουν
την παραπάνω διαταραχή και να βελ-
τιώσουν το γλυκαιμικό έλεγχο των
ασθενών με διαβήτη.
Το βασικό πρόβλημα, που έπρεπε να
ξεπεραστεί, προκειμένου να επιτευ-
χθεί ο σκοπός αυτός, ήταν να ανα-
σταλεί η ταχύτατη αποδόμησή της
ορμόνης GLP-1, που γίνεται φυσιολο-
γικά από το ένζυμο, που ονομάζεται
διπεπτιδυλο-πεπτιδάση 4 (DPP-4).
Έτσι, οι προσπάθειες της έρευνας
στράφηκαν στην παρασκευή ουσιών
με δομή και δράση ανάλογη με εκεί-
νη του GLP-1, αλλά ανθεκτικών στην
αποδόμηση από το ένζυμο DPP-4,
ή στην ανακάλυψη ουσιών με δυ-
νατότητα εμπόδισης (αναστολής) της
δράσης του ενζύμου DPP-4. Τα φάρ-
μακα της δεύτερης κατηγορίας είναι
γνωστά ως αναστολείς του DPP-4.
Χορηγούνται από το στόμα και δρουν
αναστέλλοντας το υπεύθυνο ένζυμο
για την αποδόμηση των ινκρετινών.
Επομένως η δράση τους ασκείται
έμμεσα, παρατείνοντας το χρόνο ημί-
σειας ζωής των ινκρετινών και αφή-
νοντας να ασκήσουν τις φυσιολογικές
δράσεις τους για μεγαλύτερο χρονικό
διάστημα. Σήμερα, οι αναστολείς του
ενζύμου DPP-4 κυκλοφορούν στην
αγορά και χρησιμοποιούνται στη
θεραπεία του διαβήτη τύπου 2. Το
ενδιαφέρον, όπως αναμενόταν, είναι
μεγάλο από την παγκόσμια κοινότητα
και αρκετά ακόμη φάρμακα αυτής
της κατηγορίας βρίσκονται σε στάδιο
προχωρημένης έρευνας και η έλευσή
τους στην αγορά αναμένεται σύντομα.
Η λήψη τροφής διεγείρει από το λε-
πτό έντερο την έκκριση των ινκρετι-
νών, που είναι γνωστές με τα αρχικά
GLP-1 και GIP. Τα δύο αυτά πεπτίδια
βοηθάνε ώστε να παράγεται από τα
C
M
Y
CM
MY
CY
CMY
K
ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 4-6/2014 ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 4-6/201420 21
έρευνα  ανάπτυξη
→ Οι αναστολείς DPP-4
αποτελούν ένα ακόμα όπλο
στη θεραπευτική φαρέτρα
για την αντιμετώπιση του
διαβήτη τύπου 2. Μπορούν
να χορηγηθούν με ασφάλεια,
από τη διάγνωση και σε
όλη τη διαδρομή της νόσου,
είτε σαν μονοθεραπεία,
είτε σε συνδυασμό με όλα
τα υπόλοιπα φάρμακα.
Εκτός από τη βελτίωση της
γλυκαιμίας, φαίνεται να έχουν
και ευεργετικές δράσεις στο
καρδιαγγειακό σύστημα, που
είναι εξίσου σημαντικές για
τους διαβητικούς ασθενείς.
β-κύτταρα του παγκρέατος (β-cells
στην εικόνα) περισσότερη ινσουλίνη
και από τα α-κύτταρα του παγκρέ-
ατος (α-cells στην εικόνα) λιγότερη
γλυκαγόνη κάτω από την επίδραση
της γλυκόζης αίματος. Αυτό έχει ως
αποτέλεσμα, αφενός περισσότερη
γλυκόζη να μπαίνει στους μύες και
να χρησιμοποιείται και αφετέρου το
συκώτι να παράγει λιγότερη γλυκό-
ζη. Το τελικό αποτέλεσμα είναι να
ελαττώνεται η γλυκόζη στο αίμα. Οι
ινκρετίνες, δυστυχώς, μένουν στην κυ-
κλοφορία λίγα λεπτά γιατί το ένζυμο,
που ονομάζεται DDP-4, τις εξουδετε-
ρώνει. Για να διατηρήσουμε τη δράση
τους περισσότερο χρόνο χορηγούμε
στον ασθενή με διαβήτη τύπου 2
φάρμακα, που είναι γνωστά ως DPP-4
αναστολείς, τα οποία μπλοκάρουν το
ένζυμο (κόκκινο Χ). Έτσι η διατήρηση
στην κυκλοφορία των ινκρετινών για
περισσότερο χρόνο βοηθάει, ώστε το
πάγκρεας να παράγει περισσότερη
ινσουλίνη και λιγότερη γλυκαγόνη και
το σάκχαρο να ρυθμίζεται καλλίτερα.
Είναι αυτονόητο ότι, οι αναστολείς του
DPP-4 αυξάνουν τα μεταγευματικά
επίπεδα του ενζύμου στο αίμα, αφού
εμποδίζουν την αδρανοποίηση του.
Η αύξηση αυτή συνοδεύεται από τις
ευεργετικές δράσεις, που αναφέρο-
νται στον πίνακα 1 και οδηγούν στην
ρύθμιση της υπεργλυκαιμίας.
Οι αναστολείς DPP-4 χορηγούνται
από το στόμα, γεγονός που βοηθά
στην καλύτερη συμμόρφωση των
ασθενών στη θεραπεία. Σήμερα,
στην παγκόσμια αγορά κυκλοφορούν
η σιταγλιπτίνη, η βιλνταγλιπτίνη, η
σαξαγλιπτίνη και η λιναγλιπτίνη. Η
τελευταία δεν κυκλοφορεί ακόμη
στην Ελλάδα (αναμένεται έγκριση
από τον ΕΟΦ), ενώ οι δύο πρώτες κυ-
κλοφορούν παράλληλα και σε έτοιμο
συνδυασμό με μετφορμίνη.Πρόκειται
για ιδιαίτερα ασφαλή φάρμακα και οι
ανεπιθύμητες ενέργειες που παρουσιά-
ζουν είναι ιδιαίτερα ήπιες. Με τους ανα-
στολείς DPP-4 σπανίως παρατηρείται
ελαφριά ναυτία. Η πιθανότητα πρόκλη-
σης παγκρεατίτιδας, που αναφέρθηκε
σε μελέτες φαρμακοεπαγρύπνησης,
αξιολογήθηκε ως μη σημαντική για τη
χρήση αυτών των φαρμάκων από την
επιτροπή για τα φαρμακευτικά προϊόντα
ανθρώπινης χρήσης του Ευρωπαϊκού
Οργανισμού Φαρμάκων. Στον πίνακα
2 συνοψίζονται τα πλεονεκτήματα και
μειονεκτήματα των φαρμάκων αυτών. x
Πίνακας 2. Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα των αναστολέων
του ενζύμου DPP-4.
Υπέρ Κατά
•	Χορήγηση από του στόματος.
•	Συγχορήγηση µε µετφορµίνη,
σουλφονυλουρίες, γλιταζόνες και µε
ινσουλίνη.
•	Αποτελεσματικότητα (μείωση προγευματικών
και μεταγευματικών τιμών σακχάρου και HbA1c
κατά 1%).
•	Ικανοποιητικό προφίλ ασφάλειας, γιατί δεν
προκαλούν υπογλυκαιµίες,ναυτία, εµέτους, ή
άλλες σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες.
•	Ουδέτερη δράση στο σωµατικό βάρος.
•	Μείωση γλυκαγόνης.
•	Χορήγηση σε χρόνια νεφρική ανεπάρκεια.
•	Ευνοϊκή δράση στο καρδιαγγειακό σύστημα (;).
•	Ευνοϊκή δράση στο β-κύτταρο (;) του
παγκρέατος.
•	Κόστος
•	Μέτρια
αντιδιαβητική ισχύ,
ειδικά σε ασθενείς
με αρκετά χρόνια
διαγνωσμένο
σακχαρώδη
διαβήτη.
•	Συμπτώματα ίωσης
•	Ουρολοιμώξεις (;)
•	Παγκρεατίτιδα (;)
•	Αντένδειξη σε
βαριά ηπατική
δυσλειτουργία.
ΑΦΙΞΕΙΣ
Διαβατήριο εμπιστοσύνης

ΜΕΤΡΗΤΗΣΓΛΥΚΟΖΗΣΑΙΜΑΤΟΣ
Γευματικοί δείκτες/Δείκτες άσκησης
Γραφική απεικόνιση
αποτελεσμάτων με μια ματιά
Αυτόματος μηχανισμός
απόρριψης ταινίας
Αυτόματη Κωδικοποίηση
Μικρό δείγμα αίματος, 0,3μL
Φωτισμός στην υποδοχή της ταινίας μέτρησης
Ρυθμίσεις Υψηλών  Χαμηλών ορίων
Ειδοποίηση για την ημερομηνία λήξης των ταινιών μέτρησης
Ευανάγνωστη LCD
οθόνη με backlight φωτισμό
Ειδοποίηση σε περίπτωση υπογλυκαιμίας
VI_2014_02
ΒΙΑΝΕΞ Α.Ε. ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΦΑΡΜΑΚΩΝ
• ΑΘΗΝΑ: Οδός Τατοΐου 146 71 Ν. Ερυθραία, Τηλ.: 210 8009111
• E-Mail: mailbox@vianex.gr • INTERNET: http://www.vianex.gr
• ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ: Ακάδημου 113, Kόμβος Μακρυγιάννη
Εύοσμος Θεσσαλονίκης, ΤΚ 56224, Τηλ: 2310 840440
ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ
ΒΙΑΝ Α.Ε. 14ο
χλμ. Ε.Ο. Αθηνών - Λαμίας,
145 64 Κηφισιά
Τηλ: 210 9883372, FAX: 210 9889591
Γραμμή κοινού: 800 11 11 800
www.glucocard.gr
C
M
Y
CM
MY
CY
CMY
K
ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 4-6/2014 ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 4-6/201422 23
ειδησεογραφία
από τη Σοφία Νέτα
Η πρόγνωση είναι δυσμενέστερη όταν ένα άτομο
έχει σακχαρώδη διαβήτη και κάποιο νεόπλασμα,
σύμφωνα με 14ετή μελέτη. Κατόπιν εξέτασης των
στοιχείων όλων των νεοδιαγνωσθέντων καρκινοπα-
θών στη Δανία το συγκεκριμένο διάστημα, διαφά-
νηκε ότι, όσοι λάμβαναν ινσουλίνη όταν διαγνώστη-
κε ο καρκίνος είχαν τετραπλάσιο κίνδυνο θανάτου
εντός ενός έτους από τη διάγνωση και πενταπλάσιο
εντός της πενταετίας.
Ασθενείς με διαβήτη, που λάμβαναν μόνο αντι-
διαβητικά χάπια, αλλά και διαβητικοί, που δεν
ακολουθούσαν αγωγή, είχαν 10% μεγαλύτερες πι-
θανότητες θανάτου μετά από 2 χρόνια και 5% μετά
από 5 χρόνια.
Οι ερευνητές ανέφεραν ότι, ενδεχομένως, να ευθύ-
νονται οι διαφορές στον τρόπο αντιμετώπισης του
καρκίνου στους διαβητικούς ασθενείς.
ΟΙ ΚΑΡΚΙΝΟΠΑΘΕΙΣ ΜΕ ΔΙΑΒΗΤΗ
ΕΠΙΒΑΡΡΥΝΟΝΤΑΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ
DVD ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΑΝΙΚΟ ΔΙΑΒΗΤΗ
Νέο εκπαιδευτικό DVD ευαισθη-
τοποίησης για τον ινσουλινο-
εξαρτώμενο διαβήτη τύπου 1,
αναμένεται να διανεμηθεί στα
εκπαιδευτικά ιδρύματα της χώ-
ρας, προσδοκώντας να αποτε-
λέσει την αφετηρία για μια κα-
μπάνια ευαισθητοποίησης γύρω
από το ζήτημα του διαβήτη και τη
βάση για την επίλυση μια σειράς
προβλημάτων, που οφείλονται
κατά κύριο λόγο στην άγνοια.
Το οπτικοακουστικό υλικό, υπό την
αιγίδα του Υπουργείου Παιδείας
 Θρησκευμάτων και εγκεκριμένο
από τον Ε.Ο.Φ., αποσκοπεί στη
γνωριμία και την εξοικείωση της
πάθησης του διαβήτη από τις νέες
γενεές, αλλά και στην ενημέρωση
μέσα στην Εκπαίδευση γύρω από
το πολύ σημαντικό και για πολλούς
άγνωστο αυτό ζήτημα.
Ολοκληρωμένη εκστρατεία ενημέρωσης για
την ινσουλίνη με κεντρικό μήνυμα: «Ξεκίνησε
έγκαιρα ινσουλίνη. Ζήσε φυσιολογικά!» ξεκινάει
η Ελληνική Διαβητολογική Εταιρεία. Στόχος της
εκστρατείας είναι η υπεύθυνη και πλήρης ενη-
μέρωση του ευρύτερου κοινού και η περαιτέρω
ευαισθητοποίηση της ιατρικής κοινότητας για τη
χρήση της ινσουλίνης.
Ειδικά ενημερωτικά έντυπα θα δίνονται στους
ασθενείς από τους θεράποντες ιατρούς, ενώ πα-
ράλληλα η εκστρατεία θα υποστηρίζεται και θα
προωθείται από ραδιοφωνικά σποτ σε σταθμούς
υψηλής ακροαματικότητας και από έντυπες κα-
ταχωρίσεις σε ειδικό τύπο.
Οι άνθρωποι, που αυξάνουν την κατανάλωση κα-
φέ κατά περισσότερο από ένα φλιτζάνι την ημέρα
έχουν 11% μικρότερο κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη
ΙΙ, συγκριτικά με εκείνους που διατηρούν σταθερή
την κατανάλωση καφέ, υποδεικνύει νέα έρευνα.
Αντίθετα, όσοι μειώνουν την κατανάλωση κατά την
ίδια ποσότητα, αυξάνουν τις πιθανότητες κατά 17%.
Το είδος του καφέ είχε περιεκτικότητα σε καφεΐνη
περίπου 100 milligramms. Σύμφωνα με την ερευ-
νήτρια Shilpa Bhupathiraju, του Harvard School of
Public Health ενδεχομένως οι ευεργετικές ιδιότητες
του καφέ αφορούν τις χημικές ουσίες του, που ίσως
βελτιώνουν το μεταβολισμό της γλυκόζης.
ΑΣΠΙΔΑ Ο ΚΑΦΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΔΙΑΒΗΤΗ ΙΙ
ΕΚΣΤΡΑΣΤΕΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ
ΠΟΙΑ Η ΣΧΕΣΗ ΔΙΑΒΗΤΗ - ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ;
Άνθρωποι με διαβήτη αντιμε-
τωπίζουν διπλάσιο κίνδυνο για
καρκίνο του παγκρέατος, σε σύ-
γκριση με ανθρώπους που δεν
έχουν διαβήτη, σύμφωνα με νέα
ανάλυση 88 μελετών.
Παρότι ο διαβήτης θεωρείται πα-
ράγοντας κινδύνου για καρκίνο του
παγκρέατος, δεν είναι γνωστή η
σειρά εμφάνισης των παθήσεων.
Η νέα ανάλυση έδειξε ότι, για ορι-
σμένους ανθρώπους ο καρκίνος
του παγκρέατος ενδεχομένως να
ευθύνεται για τον διαβήτη, ίσως
γιατί παράγει ορισμένες ουσίες,
που επηρεάζουν τον τρόπο, που ο
οργανισμός χειρίζεται την ινσουλίνη
και το σάκχαρο, με αποτέλεσμα την
ανάπτυξη διαβήτη. Σε ορισμένους
ασθενείς με καρκίνο στο πάγκρεας
και διαβήτη, ο διαβήτης βελτιώνε-
ται, όταν αφαιρείται ο καρκίνος.
Τα προβλήματα μνήμης, που εμφανίζονται στα άτομα
με διαβήτη, δεν οφείλονται μόνο στο μπλοκάρισμα
των αγγείων, αλλά και στο ότι ο εγκέφαλος συρρικνώ-
νεται, σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα. Η διαπίστωση
αυτή προέρχεται από παρατήρηση απεικονιστικών
εξετάσεων εγκεφάλου 600 ανθρώπων, ηλικίας 55
ετών και άνω, με διαβήτη τύπου 2.
Οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι, οι ασθενείς, που έπα-
σχαν από διαβήτη για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα,
είχαν μικρότερο μέγεθος εγκεφάλου και δήλωσαν ότι,
η απώλεια των νευρώνων οδηγεί σε απώλεια της ικα-
νότητας για πιο σύνθετες σκέψεις και μνήμη. Η συγκε-
κριμένη έρευνα υποδεικνύει ότι, ο διαβήτης μπορεί
να είναι παράγοντας κινδύνου για παθήσεις, όπως η
νόσος Alzheimer, χωρίς όμως να το αποδεικνύει.
ΠΟΣΟ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ Ο ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΤΟΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟ
ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 4-6/201424
Ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1
(ΣΔ1) αποτελεί ανοσολογικό νόσημα,
κατά το οποίο τα β-κύτταρα των νησι-
δίων του παγκρέατος καταστρέφονται
με αυτοάνοσο μηχανισμό.
Ο ΣΔ1 δεν είναι κληρονομικός, αλλά
για την εκδήλωσή του υπάρχει γενε-
τική προδιάθεση. Επίσης, φαίνεται ότι
διάφοροι παράγοντες από το περιβάλ-
λον (ιοί, stress, αλλεργιογόνα) μπορεί
να συμβάλλουν στην εμφάνισή του.
Στο ΣΔ1 το πάγκρεας παράγει ελάχι-
στη, ή καθόλου, ινσουλίνη. Αποτελεί
χρόνιο νόσημα και απαιτεί εφ’ όρου
ζωής θεραπεία με ινσουλίνη για αυτό
και η μορφή αυτή του διαβήτη φέρεται
και με τον όρο ινσουλινοεξαρτώμενος.
Υπολογίζεται ότι, το 10% όλων των πε-
ριπτώσεων διαβήτη είναι μορφές ΣΔ1.
Η συχνότητα του ΣΔ1 υπολογίζεται
σε 1 στα 590 άτομα ηλικίας κάτω
των 20 ετών, αναμένοντας να αυξη-
θεί τα προσεχή χρόνια.
Η μη ικανοποιητική ρύθμιση του σακ-
χάρου μπορεί να οδηγήσει στην πο-
ρεία της νόσου σε μία, ή περισσότερες
χρόνιες επιπλοκές. Ο διαβήτης αποτελεί
την πρώτη αιτία τύφλωσης των ενηλί-
κων, ακρωτηριασμού των κάτω άκρων,
χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας και αιμο-
κάθαρσης, στυτικής δυσλειτουργίας και
το βασικότερο αίτιο εμφραγμάτων και
αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων.
Σήμερα ο ΣΔ1 αντιμετωπίζεται με χο-
ρήγηση ινσουλίνης, εφαρμογή κατάλ-
ληλου διαιτολογίου, σωματική άσκηση
και συνεχή επιμόρφωση του παιδιού
και της οικογένειας γύρω από τη νόσο.
Παρά το γεγονός ότι πολλά έχουν
σήμερα αλλάξει στη θεραπεία με
ινσουλίνη, επιτρέποντας πιο ευέλικτα
θεραπευτικά σχήματα και στη διατρο-
φή, ωστόσο μεγάλο μέρος του αυθορ-
μητισμού της καθημερινής ζωής ακόμα
χάνεται στη ρουτίνα των τακτικών αυ-
τομετρήσεων του σακχάρου αίματος,
των προκαθορισμένων γευμάτων, των
εξετάσεων αίματος και των ενέσεων
για διατήρηση των επιπέδων σακχά-
ρου εντός των φυσιολογικών ορίων.
Συνεπώς, η εύρεση μίας θεραπείας
για τη νόσο θα αποτελούσε τη μεγα-
λύτερη επανάσταση στην έρευνα του
διαβήτη, μετά την ινσουλίνη.
Ελπίδες γεννούν τα πρώτα θετικά
αποτελέσματα από κλινικές δοκιμές
του «εμβολίου κατά του ΣΔ1», που
«επανεκπαιδεύει» το ανοσοποιητικό
σύστημα ώστε να μην καταστρέφει τα
ινσουλινοπαραγωγά β-κύτταρα του
παγκρέατος. Οι πρώτες δοκιμές σε
80 ασθενείς έδειξαν ότι, το εμβόλιο
μπορεί να καθυστερήσει, ή και να
εμποδίσει, την εμφάνιση του διαβήτη,
«επαναπρογραμματίζοντας» το ανο-
σοποιητικό σύστημα. Είναι ενθαρρυ-
ντικό, επίσης, ότι δεν παρατηρήθηκαν
παρενέργειες του εμβολίου. Ο επικε-
φαλής της ομάδας Αμερικάνων και
Ολλανδών ερευνητών, καθηγητής
Λόρενς Στάιμαν της ιατρικής σχολής
του Πανεπιστημίου Στάνφορντ της
Καλιφόρνια, μετά τη δημοσίευση των
αποτελεσμάτων της μελέτης στο ια-
τρικό περιοδικό «Science Translational
Medicine», έκανε λόγο για σημαντικό
βήμα προς την «επίτευξη της απενερ-
γοποίησης μιας ομάδας δυσλειτουργι-
κών ανοσοποιητικών κυττάρων, χωρίς
να απορρυθμιστεί όλο το ανοσοποιη-
στρατηγική ευθυγράμμιση
Σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1,
τι υπόσχεται το μέλλον
Θάλεια Παπάζογλου,
παιδίατρος - παιδοενδοκρινολόγος,
διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών
Περιοδικό "Σακχαρώδης Διαβήτης" Τεύχος 36
Περιοδικό "Σακχαρώδης Διαβήτης" Τεύχος 36
Περιοδικό "Σακχαρώδης Διαβήτης" Τεύχος 36
Περιοδικό "Σακχαρώδης Διαβήτης" Τεύχος 36
Περιοδικό "Σακχαρώδης Διαβήτης" Τεύχος 36
Περιοδικό "Σακχαρώδης Διαβήτης" Τεύχος 36
Περιοδικό "Σακχαρώδης Διαβήτης" Τεύχος 36
Περιοδικό "Σακχαρώδης Διαβήτης" Τεύχος 36
Περιοδικό "Σακχαρώδης Διαβήτης" Τεύχος 36
Περιοδικό "Σακχαρώδης Διαβήτης" Τεύχος 36
Περιοδικό "Σακχαρώδης Διαβήτης" Τεύχος 36
Περιοδικό "Σακχαρώδης Διαβήτης" Τεύχος 36
Περιοδικό "Σακχαρώδης Διαβήτης" Τεύχος 36
Περιοδικό "Σακχαρώδης Διαβήτης" Τεύχος 36
Περιοδικό "Σακχαρώδης Διαβήτης" Τεύχος 36
Περιοδικό "Σακχαρώδης Διαβήτης" Τεύχος 36
Περιοδικό "Σακχαρώδης Διαβήτης" Τεύχος 36
Περιοδικό "Σακχαρώδης Διαβήτης" Τεύχος 36
Περιοδικό "Σακχαρώδης Διαβήτης" Τεύχος 36
Περιοδικό "Σακχαρώδης Διαβήτης" Τεύχος 36
Περιοδικό "Σακχαρώδης Διαβήτης" Τεύχος 36
Περιοδικό "Σακχαρώδης Διαβήτης" Τεύχος 36

More Related Content

What's hot

ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ
ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ
ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ
Voula Zisopoulou
 
ΜΕΤΡΟΝ ΥΓΕΙΑΣ
ΜΕΤΡΟΝ ΥΓΕΙΑΣΜΕΤΡΟΝ ΥΓΕΙΑΣ
ΜΕΤΡΟΝ ΥΓΕΙΑΣGeorge Bolakis
 
πρόγραμμα 3ης εκπαιδευτικής διημερίδας φροντίδας κατακεκλιμένων και χρονίως π...
πρόγραμμα 3ης εκπαιδευτικής διημερίδας φροντίδας κατακεκλιμένων και χρονίως π...πρόγραμμα 3ης εκπαιδευτικής διημερίδας φροντίδας κατακεκλιμένων και χρονίως π...
πρόγραμμα 3ης εκπαιδευτικής διημερίδας φροντίδας κατακεκλιμένων και χρονίως π...
Piazza del Popolo
 
Αθανασία Ιγνατίδου
Αθανασία ΙγνατίδουΑθανασία Ιγνατίδου
Αθανασία ΙγνατίδουAthanasia Ignatidou
 
Ψηφιακή αφήγηση: Νίκος Σακκούλης - ΠΑΟ & Πούσκας
Ψηφιακή αφήγηση: Νίκος Σακκούλης - ΠΑΟ & ΠούσκαςΨηφιακή αφήγηση: Νίκος Σακκούλης - ΠΑΟ & Πούσκας
Ψηφιακή αφήγηση: Νίκος Σακκούλης - ΠΑΟ & Πούσκας
Tassos Karampinis
 
Κλινικές δεξιότητες στην Ανδρολογία - Andrology Update 2016 | Πρόγραμμα
Κλινικές δεξιότητες στην Ανδρολογία - Andrology Update 2016 | ΠρόγραμμαΚλινικές δεξιότητες στην Ανδρολογία - Andrology Update 2016 | Πρόγραμμα
Κλινικές δεξιότητες στην Ανδρολογία - Andrology Update 2016 | Πρόγραμμα
ISUD Non-profit organisation
 
2nd Andrology Update 2016
2nd Andrology Update 20162nd Andrology Update 2016
Final program small
Final program smallFinal program small
Final program smallkosalive
 
Νοσηλεία και Έρευνα - Τεύχος 33
Νοσηλεία και Έρευνα - Τεύχος 33Νοσηλεία και Έρευνα - Τεύχος 33
Νοσηλεία και Έρευνα - Τεύχος 33
Εταιρεία Νοσηλευτικών Σπουδών
 
DIATROFH KAI ASKHSH
DIATROFH KAI ASKHSHDIATROFH KAI ASKHSH
DIATROFH KAI ASKHSH
alexadra71
 
Νοσηλεία και Έρευνα - Τεύχος 32
Νοσηλεία και Έρευνα - Τεύχος 32Νοσηλεία και Έρευνα - Τεύχος 32
Νοσηλεία και Έρευνα - Τεύχος 32
Εταιρεία Νοσηλευτικών Σπουδών
 
Νοσηλεία και Έρευνα - Τεύχος 29
Νοσηλεία και Έρευνα - Τεύχος 29Νοσηλεία και Έρευνα - Τεύχος 29
Νοσηλεία και Έρευνα - Τεύχος 29
Εταιρεία Νοσηλευτικών Σπουδών
 
Επιτυχόντες 2014-ΓΕΛ Καρέα
Επιτυχόντες 2014-ΓΕΛ ΚαρέαΕπιτυχόντες 2014-ΓΕΛ Καρέα
Επιτυχόντες 2014-ΓΕΛ Καρέαlykkarea
 
Νοσηλεία και Έρευνα - Τεύχος 31
Νοσηλεία και Έρευνα - Τεύχος 31Νοσηλεία και Έρευνα - Τεύχος 31
Νοσηλεία και Έρευνα - Τεύχος 31
Εταιρεία Νοσηλευτικών Σπουδών
 
Τεύχος 40
Τεύχος 40Τεύχος 40

What's hot (18)

ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ
ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ
ΠΑΡΕΧΟΜΕΝΕΣ ΥΠΗΡΕΣΙΕΣ
 
ΜΕΤΡΟΝ ΥΓΕΙΑΣ
ΜΕΤΡΟΝ ΥΓΕΙΑΣΜΕΤΡΟΝ ΥΓΕΙΑΣ
ΜΕΤΡΟΝ ΥΓΕΙΑΣ
 
πρόγραμμα 3ης εκπαιδευτικής διημερίδας φροντίδας κατακεκλιμένων και χρονίως π...
πρόγραμμα 3ης εκπαιδευτικής διημερίδας φροντίδας κατακεκλιμένων και χρονίως π...πρόγραμμα 3ης εκπαιδευτικής διημερίδας φροντίδας κατακεκλιμένων και χρονίως π...
πρόγραμμα 3ης εκπαιδευτικής διημερίδας φροντίδας κατακεκλιμένων και χρονίως π...
 
Αθανασία Ιγνατίδου
Αθανασία ΙγνατίδουΑθανασία Ιγνατίδου
Αθανασία Ιγνατίδου
 
sakagiannis
sakagiannissakagiannis
sakagiannis
 
Ψηφιακή αφήγηση: Νίκος Σακκούλης - ΠΑΟ & Πούσκας
Ψηφιακή αφήγηση: Νίκος Σακκούλης - ΠΑΟ & ΠούσκαςΨηφιακή αφήγηση: Νίκος Σακκούλης - ΠΑΟ & Πούσκας
Ψηφιακή αφήγηση: Νίκος Σακκούλης - ΠΑΟ & Πούσκας
 
Κλινικές δεξιότητες στην Ανδρολογία - Andrology Update 2016 | Πρόγραμμα
Κλινικές δεξιότητες στην Ανδρολογία - Andrology Update 2016 | ΠρόγραμμαΚλινικές δεξιότητες στην Ανδρολογία - Andrology Update 2016 | Πρόγραμμα
Κλινικές δεξιότητες στην Ανδρολογία - Andrology Update 2016 | Πρόγραμμα
 
2nd Andrology Update 2016
2nd Andrology Update 20162nd Andrology Update 2016
2nd Andrology Update 2016
 
Final program small
Final program smallFinal program small
Final program small
 
Νοσηλεία και Έρευνα - Τεύχος 33
Νοσηλεία και Έρευνα - Τεύχος 33Νοσηλεία και Έρευνα - Τεύχος 33
Νοσηλεία και Έρευνα - Τεύχος 33
 
Teyxos 30
Teyxos 30Teyxos 30
Teyxos 30
 
CV
CVCV
CV
 
DIATROFH KAI ASKHSH
DIATROFH KAI ASKHSHDIATROFH KAI ASKHSH
DIATROFH KAI ASKHSH
 
Νοσηλεία και Έρευνα - Τεύχος 32
Νοσηλεία και Έρευνα - Τεύχος 32Νοσηλεία και Έρευνα - Τεύχος 32
Νοσηλεία και Έρευνα - Τεύχος 32
 
Νοσηλεία και Έρευνα - Τεύχος 29
Νοσηλεία και Έρευνα - Τεύχος 29Νοσηλεία και Έρευνα - Τεύχος 29
Νοσηλεία και Έρευνα - Τεύχος 29
 
Επιτυχόντες 2014-ΓΕΛ Καρέα
Επιτυχόντες 2014-ΓΕΛ ΚαρέαΕπιτυχόντες 2014-ΓΕΛ Καρέα
Επιτυχόντες 2014-ΓΕΛ Καρέα
 
Νοσηλεία και Έρευνα - Τεύχος 31
Νοσηλεία και Έρευνα - Τεύχος 31Νοσηλεία και Έρευνα - Τεύχος 31
Νοσηλεία και Έρευνα - Τεύχος 31
 
Τεύχος 40
Τεύχος 40Τεύχος 40
Τεύχος 40
 

Viewers also liked

Issue no.32
Issue no.32Issue no.32
Issue no.32
MedicalWeb.gr
 
Σακχαρώδης Διαβήτης Τεύχος No.37
Σακχαρώδης Διαβήτης Τεύχος No.37Σακχαρώδης Διαβήτης Τεύχος No.37
Σακχαρώδης Διαβήτης Τεύχος No.37
MedicalWeb.gr
 
Farmakeftikes 62 63
Farmakeftikes 62 63Farmakeftikes 62 63
Farmakeftikes 62 63
swotanalysi
 
Αικ. Συρίγου Φαρμακευτική Αλλεργία
Αικ. Συρίγου Φαρμακευτική Αλλεργία Αικ. Συρίγου Φαρμακευτική Αλλεργία
Αικ. Συρίγου Φαρμακευτική Αλλεργία
Medical School University of Athens esyrigou@homail.com
 
Παρασκευούλα Διαβητούλα
Παρασκευούλα ΔιαβητούλαΠαρασκευούλα Διαβητούλα
Παρασκευούλα Διαβητούλα
3ο Δημοτικό σχολείο Γαλατσίου
 
Διατροφή, Παχυσαρκία & Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2
Διατροφή, Παχυσαρκία & Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2Διατροφή, Παχυσαρκία & Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2
Διατροφή, Παχυσαρκία & Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2
medNutrition
 
Παχυσαρκία
Παχυσαρκία Παχυσαρκία
Παχυσαρκία
Sofia Chroni
 
Ζωή Γκιούλη - Σχολικός Εκφοβισμός
Ζωή Γκιούλη - Σχολικός ΕκφοβισμόςΖωή Γκιούλη - Σχολικός Εκφοβισμός
Ζωή Γκιούλη - Σχολικός Εκφοβισμός
eregep
 
Prevention deck 1 with voice
Prevention deck 1 with voicePrevention deck 1 with voice
Prevention deck 1 with voice
markovich4
 
8.2βταξηπροληψη poier point
8.2βταξηπροληψη poier point8.2βταξηπροληψη poier point
8.2βταξηπροληψη poier pointdimitraBALA
 
ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ και ΤΠΕ - Άννα Μυρωνάκη
ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ και ΤΠΕ - Άννα ΜυρωνάκηΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ και ΤΠΕ - Άννα Μυρωνάκη
ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ και ΤΠΕ - Άννα Μυρωνάκη
annamyr
 
παρουσίαση α2
παρουσίαση α2παρουσίαση α2
παρουσίαση α2IouliaTsaka14
 
Πρόληψη σχολικής βίας -Εκφοβισμού
Πρόληψη σχολικής βίας -ΕκφοβισμούΠρόληψη σχολικής βίας -Εκφοβισμού
Πρόληψη σχολικής βίας -Εκφοβισμού
http://users.sch.gr/violetastaurou/
 
ΠΡΟΛΗΨΗΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ
ΠΡΟΛΗΨΗΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝΠΡΟΛΗΨΗΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ
ΠΡΟΛΗΨΗΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝvictoria1971
 
Screening in Public Health
Screening in Public HealthScreening in Public Health
Screening in Public Health
Akhilesh Bhargava
 
Σκολίωση στα Παιδιά & στους Εφήβους
Σκολίωση στα Παιδιά & στους ΕφήβουςΣκολίωση στα Παιδιά & στους Εφήβους
Σκολίωση στα Παιδιά & στους Εφήβους
psaltakis
 

Viewers also liked (20)

HPV
HPVHPV
HPV
 
Issue no.32
Issue no.32Issue no.32
Issue no.32
 
Σακχαρώδης Διαβήτης Τεύχος No.37
Σακχαρώδης Διαβήτης Τεύχος No.37Σακχαρώδης Διαβήτης Τεύχος No.37
Σακχαρώδης Διαβήτης Τεύχος No.37
 
Farmakeftikes 62 63
Farmakeftikes 62 63Farmakeftikes 62 63
Farmakeftikes 62 63
 
Αικ. Συρίγου Φαρμακευτική Αλλεργία
Αικ. Συρίγου Φαρμακευτική Αλλεργία Αικ. Συρίγου Φαρμακευτική Αλλεργία
Αικ. Συρίγου Φαρμακευτική Αλλεργία
 
Παρασκευούλα Διαβητούλα
Παρασκευούλα ΔιαβητούλαΠαρασκευούλα Διαβητούλα
Παρασκευούλα Διαβητούλα
 
Διατροφή, Παχυσαρκία & Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2
Διατροφή, Παχυσαρκία & Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2Διατροφή, Παχυσαρκία & Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2
Διατροφή, Παχυσαρκία & Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου 2
 
Παχυσαρκία
Παχυσαρκία Παχυσαρκία
Παχυσαρκία
 
Ζωή Γκιούλη - Σχολικός Εκφοβισμός
Ζωή Γκιούλη - Σχολικός ΕκφοβισμόςΖωή Γκιούλη - Σχολικός Εκφοβισμός
Ζωή Γκιούλη - Σχολικός Εκφοβισμός
 
Prevention deck 1 with voice
Prevention deck 1 with voicePrevention deck 1 with voice
Prevention deck 1 with voice
 
4.2 ασθένειες
4.2 ασθένειες4.2 ασθένειες
4.2 ασθένειες
 
8.2βταξηπροληψη poier point
8.2βταξηπροληψη poier point8.2βταξηπροληψη poier point
8.2βταξηπροληψη poier point
 
ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ και ΤΠΕ - Άννα Μυρωνάκη
ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ και ΤΠΕ - Άννα ΜυρωνάκηΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ και ΤΠΕ - Άννα Μυρωνάκη
ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΕΝΗΛΙΚΩΝ και ΤΠΕ - Άννα Μυρωνάκη
 
παρουσίαση α2
παρουσίαση α2παρουσίαση α2
παρουσίαση α2
 
Ppt 9 5_11
Ppt 9 5_11Ppt 9 5_11
Ppt 9 5_11
 
Πρόληψη σχολικής βίας -Εκφοβισμού
Πρόληψη σχολικής βίας -ΕκφοβισμούΠρόληψη σχολικής βίας -Εκφοβισμού
Πρόληψη σχολικής βίας -Εκφοβισμού
 
ΠΡΟΛΗΨΗΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ
ΠΡΟΛΗΨΗΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝΠΡΟΛΗΨΗΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ
ΠΡΟΛΗΨΗΑΤΥΧΗΜΑΤΩΝ
 
Screening in Public Health
Screening in Public HealthScreening in Public Health
Screening in Public Health
 
Σκολίωση στα Παιδιά & στους Εφήβους
Σκολίωση στα Παιδιά & στους ΕφήβουςΣκολίωση στα Παιδιά & στους Εφήβους
Σκολίωση στα Παιδιά & στους Εφήβους
 
Nakou
NakouNakou
Nakou
 

Similar to Περιοδικό "Σακχαρώδης Διαβήτης" Τεύχος 36

βιογραφικό σημείωμα της ευανθίας ζιώζιου1
βιογραφικό σημείωμα της ευανθίας ζιώζιου1βιογραφικό σημείωμα της ευανθίας ζιώζιου1
βιογραφικό σημείωμα της ευανθίας ζιώζιου1
EYA ???????
 
Ισορροπημένη διατροφή και η άσκηση
Ισορροπημένη διατροφή και η άσκησηΙσορροπημένη διατροφή και η άσκηση
Ισορροπημένη διατροφή και η άσκησηΑννα Παππα
 
Υγεία και Διατροφή
Υγεία και ΔιατροφήΥγεία και Διατροφή
Υγεία και Διατροφή
lykagtri
 
Program - HDA Congress 2017
Program - HDA Congress 2017Program - HDA Congress 2017
Program - HDA Congress 2017
GrESPEN Org
 
25osynedrio
25osynedrio25osynedrio
25osynedrio
psaltakis
 
ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ 4 ΚΑΙ 8
ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ 4 ΚΑΙ 8ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ 4 ΚΑΙ 8
ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ 4 ΚΑΙ 8
Alexandra Gerakini
 
The experts advise you for physical & mental resilience
The experts advise you for physical & mental resilienceThe experts advise you for physical & mental resilience
The experts advise you for physical & mental resiliencebodyiq_hellas
 
Διατροφη και καρκινος
Διατροφη και καρκινοςΔιατροφη και καρκινος
Διατροφη και καρκινος
eytyxia
 
τα τροφιμα η ζωη μασ
τα τροφιμα η ζωη μαστα τροφιμα η ζωη μασ
τα τροφιμα η ζωη μασkar_dim
 
2Ο ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ_Όμιλος «Βιολογία και Ιατρική»_ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ
2Ο ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ_Όμιλος «Βιολογία και Ιατρική»_ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ2Ο ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ_Όμιλος «Βιολογία και Ιατρική»_ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ
2Ο ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ_Όμιλος «Βιολογία και Ιατρική»_ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ
Frantzeska Tsorteki
 
Project: Διατροφή 2011-2012
Project: Διατροφή 2011-2012Project: Διατροφή 2011-2012
Project: Διατροφή 2011-2012
3ο Λύκειο Φλώρινας
 
Φυσική Ε΄. Ενότητα 4. Κεφάλαιο 1: ΄΄Ισορροπημένη Διατροφή΄΄
Φυσική Ε΄. Ενότητα 4. Κεφάλαιο 1: ΄΄Ισορροπημένη Διατροφή΄΄Φυσική Ε΄. Ενότητα 4. Κεφάλαιο 1: ΄΄Ισορροπημένη Διατροφή΄΄
Φυσική Ε΄. Ενότητα 4. Κεφάλαιο 1: ΄΄Ισορροπημένη Διατροφή΄΄
Χρήστος Χαρμπής
 
διατροφη+&+εφηβεια+1
διατροφη+&+εφηβεια+1διατροφη+&+εφηβεια+1
διατροφη+&+εφηβεια+1Persephoni Pavlou
 
Ερευνητική Εργασία Α Λυκείου Α Τετραμήνου Α2
Ερευνητική Εργασία Α Λυκείου Α Τετραμήνου Α2Ερευνητική Εργασία Α Λυκείου Α Τετραμήνου Α2
Ερευνητική Εργασία Α Λυκείου Α Τετραμήνου Α2
lyk-erymanth
 
Ερευνητική εργασία Α Λυκείου Αράχωβας: Αρρώστιες του πλανήτη
Ερευνητική εργασία Α Λυκείου Αράχωβας: Αρρώστιες του πλανήτη Ερευνητική εργασία Α Λυκείου Αράχωβας: Αρρώστιες του πλανήτη
Ερευνητική εργασία Α Λυκείου Αράχωβας: Αρρώστιες του πλανήτη
Kaloussa Nafpaktitou
 
11ο Σχολείο Ουρολογίας | UroSchool 2018
11ο Σχολείο Ουρολογίας | UroSchool 201811ο Σχολείο Ουρολογίας | UroSchool 2018
11ο Σχολείο Ουρολογίας | UroSchool 2018
Institute for the Study of Urologic Diseases
 
ΤΕΥΧΟΣ 1_ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ
ΤΕΥΧΟΣ 1_ΟΚΤΩΒΡΙΟΣΤΕΥΧΟΣ 1_ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ
ΤΕΥΧΟΣ 1_ΟΚΤΩΒΡΙΟΣElina Miaouli
 
Stigma
StigmaStigma
Stigma
aglna
 

Similar to Περιοδικό "Σακχαρώδης Διαβήτης" Τεύχος 36 (20)

βιογραφικό σημείωμα της ευανθίας ζιώζιου1
βιογραφικό σημείωμα της ευανθίας ζιώζιου1βιογραφικό σημείωμα της ευανθίας ζιώζιου1
βιογραφικό σημείωμα της ευανθίας ζιώζιου1
 
Original adinatisma
Original adinatismaOriginal adinatisma
Original adinatisma
 
Ισορροπημένη διατροφή και η άσκηση
Ισορροπημένη διατροφή και η άσκησηΙσορροπημένη διατροφή και η άσκηση
Ισορροπημένη διατροφή και η άσκηση
 
Υγεία και Διατροφή
Υγεία και ΔιατροφήΥγεία και Διατροφή
Υγεία και Διατροφή
 
Program - HDA Congress 2017
Program - HDA Congress 2017Program - HDA Congress 2017
Program - HDA Congress 2017
 
25osynedrio
25osynedrio25osynedrio
25osynedrio
 
ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ 4 ΚΑΙ 8
ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ 4 ΚΑΙ 8ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ 4 ΚΑΙ 8
ΦΥΛΛΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ 4 ΚΑΙ 8
 
The experts advise you for physical & mental resilience
The experts advise you for physical & mental resilienceThe experts advise you for physical & mental resilience
The experts advise you for physical & mental resilience
 
Διατροφη και καρκινος
Διατροφη και καρκινοςΔιατροφη και καρκινος
Διατροφη και καρκινος
 
τα τροφιμα η ζωη μασ
τα τροφιμα η ζωη μαστα τροφιμα η ζωη μασ
τα τροφιμα η ζωη μασ
 
cv 2
cv 2cv 2
cv 2
 
2Ο ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ_Όμιλος «Βιολογία και Ιατρική»_ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ
2Ο ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ_Όμιλος «Βιολογία και Ιατρική»_ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ2Ο ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ_Όμιλος «Βιολογία και Ιατρική»_ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ
2Ο ΠΕΙΡΑΜΑΤΙΚΟ ΛΥΚΕΙΟ ΑΘΗΝΑΣ_Όμιλος «Βιολογία και Ιατρική»_ΜΟΡΙΑΚΗ ΒΙΟΛΟΓΙΑ
 
Project: Διατροφή 2011-2012
Project: Διατροφή 2011-2012Project: Διατροφή 2011-2012
Project: Διατροφή 2011-2012
 
Φυσική Ε΄. Ενότητα 4. Κεφάλαιο 1: ΄΄Ισορροπημένη Διατροφή΄΄
Φυσική Ε΄. Ενότητα 4. Κεφάλαιο 1: ΄΄Ισορροπημένη Διατροφή΄΄Φυσική Ε΄. Ενότητα 4. Κεφάλαιο 1: ΄΄Ισορροπημένη Διατροφή΄΄
Φυσική Ε΄. Ενότητα 4. Κεφάλαιο 1: ΄΄Ισορροπημένη Διατροφή΄΄
 
διατροφη+&+εφηβεια+1
διατροφη+&+εφηβεια+1διατροφη+&+εφηβεια+1
διατροφη+&+εφηβεια+1
 
Ερευνητική Εργασία Α Λυκείου Α Τετραμήνου Α2
Ερευνητική Εργασία Α Λυκείου Α Τετραμήνου Α2Ερευνητική Εργασία Α Λυκείου Α Τετραμήνου Α2
Ερευνητική Εργασία Α Λυκείου Α Τετραμήνου Α2
 
Ερευνητική εργασία Α Λυκείου Αράχωβας: Αρρώστιες του πλανήτη
Ερευνητική εργασία Α Λυκείου Αράχωβας: Αρρώστιες του πλανήτη Ερευνητική εργασία Α Λυκείου Αράχωβας: Αρρώστιες του πλανήτη
Ερευνητική εργασία Α Λυκείου Αράχωβας: Αρρώστιες του πλανήτη
 
11ο Σχολείο Ουρολογίας | UroSchool 2018
11ο Σχολείο Ουρολογίας | UroSchool 201811ο Σχολείο Ουρολογίας | UroSchool 2018
11ο Σχολείο Ουρολογίας | UroSchool 2018
 
ΤΕΥΧΟΣ 1_ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ
ΤΕΥΧΟΣ 1_ΟΚΤΩΒΡΙΟΣΤΕΥΧΟΣ 1_ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ
ΤΕΥΧΟΣ 1_ΟΚΤΩΒΡΙΟΣ
 
Stigma
StigmaStigma
Stigma
 

More from MedicalWeb.gr

Hellenic Society of Atherosclerosis: Lipid guidelines (2014)
Hellenic Society of Atherosclerosis: Lipid guidelines (2014)Hellenic Society of Atherosclerosis: Lipid guidelines (2014)
Hellenic Society of Atherosclerosis: Lipid guidelines (2014)
MedicalWeb.gr
 
Webinar ΕΔΕ: "Θεραπευτικός Αλγόριθμος ΣΔ-2. Από τη μετφορμίνη έως την ινσουλι...
Webinar ΕΔΕ: "Θεραπευτικός Αλγόριθμος ΣΔ-2. Από τη μετφορμίνη έως την ινσουλι...Webinar ΕΔΕ: "Θεραπευτικός Αλγόριθμος ΣΔ-2. Από τη μετφορμίνη έως την ινσουλι...
Webinar ΕΔΕ: "Θεραπευτικός Αλγόριθμος ΣΔ-2. Από τη μετφορμίνη έως την ινσουλι...
MedicalWeb.gr
 
Οφθαλμολογικά Χρονικά - Τόμος 24 (51) τεύχος 3ο - 2014
Οφθαλμολογικά Χρονικά - Τόμος 24 (51) τεύχος 3ο - 2014Οφθαλμολογικά Χρονικά - Τόμος 24 (51) τεύχος 3ο - 2014
Οφθαλμολογικά Χρονικά - Τόμος 24 (51) τεύχος 3ο - 2014
MedicalWeb.gr
 
«Δυσλιπιδαιμία», Webinar της ΕΔΕ (5/11/2014) και η εισηγήτρια που θα το παρου...
«Δυσλιπιδαιμία», Webinar της ΕΔΕ (5/11/2014) και η εισηγήτρια που θα το παρου...«Δυσλιπιδαιμία», Webinar της ΕΔΕ (5/11/2014) και η εισηγήτρια που θα το παρου...
«Δυσλιπιδαιμία», Webinar της ΕΔΕ (5/11/2014) και η εισηγήτρια που θα το παρου...
MedicalWeb.gr
 
Ελληνική Επιθεώρηση Αθηροσκλήρωσης - Τόμος 5ος, Τεύχος 3ο
Ελληνική Επιθεώρηση Αθηροσκλήρωσης - Τόμος 5ος, Τεύχος 3οΕλληνική Επιθεώρηση Αθηροσκλήρωσης - Τόμος 5ος, Τεύχος 3ο
Ελληνική Επιθεώρηση Αθηροσκλήρωσης - Τόμος 5ος, Τεύχος 3ο
MedicalWeb.gr
 
Κολοβέρου E, Παναγιωτάκος Δ. Η Μεσογειακή δίαιτα στην πρωτογενή πρόληψη του ...
Κολοβέρου E, Παναγιωτάκος Δ.  Η Μεσογειακή δίαιτα στην πρωτογενή πρόληψη του ...Κολοβέρου E, Παναγιωτάκος Δ.  Η Μεσογειακή δίαιτα στην πρωτογενή πρόληψη του ...
Κολοβέρου E, Παναγιωτάκος Δ. Η Μεσογειακή δίαιτα στην πρωτογενή πρόληψη του ...
MedicalWeb.gr
 
Τζιόμαλος Κ, Καραγιάννης Α, Άθυρος Β. Πιταβαστατίνη: Αποτελεσματικότητα και ...
Τζιόμαλος Κ, Καραγιάννης Α, Άθυρος Β.  Πιταβαστατίνη: Αποτελεσματικότητα και ...Τζιόμαλος Κ, Καραγιάννης Α, Άθυρος Β.  Πιταβαστατίνη: Αποτελεσματικότητα και ...
Τζιόμαλος Κ, Καραγιάννης Α, Άθυρος Β. Πιταβαστατίνη: Αποτελεσματικότητα και ...
MedicalWeb.gr
 
Κλούρας Ε, Λυμπερόπουλος Ε, Ελισάφ Μ. Αναστολή της PCSK9: Μια νέα προσέγγιση...
Κλούρας Ε, Λυμπερόπουλος Ε, Ελισάφ Μ.  Αναστολή της PCSK9: Μια νέα προσέγγιση...Κλούρας Ε, Λυμπερόπουλος Ε, Ελισάφ Μ.  Αναστολή της PCSK9: Μια νέα προσέγγιση...
Κλούρας Ε, Λυμπερόπουλος Ε, Ελισάφ Μ. Αναστολή της PCSK9: Μια νέα προσέγγιση...
MedicalWeb.gr
 
Οι νέες αντιδιαβητικές αγωγές στην αντιμετώπιση του ΣΔ τύπου 2. Ελληνική Επιθ...
Οι νέες αντιδιαβητικές αγωγές στην αντιμετώπιση του ΣΔ τύπου 2. Ελληνική Επιθ...Οι νέες αντιδιαβητικές αγωγές στην αντιμετώπιση του ΣΔ τύπου 2. Ελληνική Επιθ...
Οι νέες αντιδιαβητικές αγωγές στην αντιμετώπιση του ΣΔ τύπου 2. Ελληνική Επιθ...
MedicalWeb.gr
 
Αναθεωρημένες κατευθυντήριες οδηγίες της Ελληνικής Εταιρείας Αθηροσκλήρωσης ...
Αναθεωρημένες κατευθυντήριες οδηγίες της Ελληνικής  Εταιρείας Αθηροσκλήρωσης ...Αναθεωρημένες κατευθυντήριες οδηγίες της Ελληνικής  Εταιρείας Αθηροσκλήρωσης ...
Αναθεωρημένες κατευθυντήριες οδηγίες της Ελληνικής Εταιρείας Αθηροσκλήρωσης ...
MedicalWeb.gr
 
1. original paper tziomalos k
1. original paper tziomalos k1. original paper tziomalos k
1. original paper tziomalos kMedicalWeb.gr
 
Webinar ΕΔΕ - "Η αναγκαιότητα της διαιτητικής εκπαίδευσης των γιατρών" - Στέ...
Webinar ΕΔΕ - "Η αναγκαιότητα της διαιτητικής εκπαίδευσης  των γιατρών" - Στέ...Webinar ΕΔΕ - "Η αναγκαιότητα της διαιτητικής εκπαίδευσης  των γιατρών" - Στέ...
Webinar ΕΔΕ - "Η αναγκαιότητα της διαιτητικής εκπαίδευσης των γιατρών" - Στέ...
MedicalWeb.gr
 
Περιφερική Διαβητική Νευροπάθεια - Α. Αλαβέρας (webinar ΕΔΕ)
Περιφερική Διαβητική Νευροπάθεια - Α. Αλαβέρας (webinar ΕΔΕ)Περιφερική Διαβητική Νευροπάθεια - Α. Αλαβέρας (webinar ΕΔΕ)
Περιφερική Διαβητική Νευροπάθεια - Α. Αλαβέρας (webinar ΕΔΕ)
MedicalWeb.gr
 
Οφθαλμολογικά Χρονικά - 2ο Τεύχος 2014 (Απρίλιος - Ιούνιος 2014)
Οφθαλμολογικά Χρονικά - 2ο Τεύχος 2014 (Απρίλιος - Ιούνιος 2014) Οφθαλμολογικά Χρονικά - 2ο Τεύχος 2014 (Απρίλιος - Ιούνιος 2014)
Οφθαλμολογικά Χρονικά - 2ο Τεύχος 2014 (Απρίλιος - Ιούνιος 2014)
MedicalWeb.gr
 
World hepatitis day 2014
World hepatitis day 2014World hepatitis day 2014
World hepatitis day 2014
MedicalWeb.gr
 
Dr. Αναστασία Μαυρογιαννακη - "Εντατικοποίηση ινσουλινοθεραπείας" (ΕΔΕ Webina...
Dr. Αναστασία Μαυρογιαννακη - "Εντατικοποίηση ινσουλινοθεραπείας" (ΕΔΕ Webina...Dr. Αναστασία Μαυρογιαννακη - "Εντατικοποίηση ινσουλινοθεραπείας" (ΕΔΕ Webina...
Dr. Αναστασία Μαυρογιαννακη - "Εντατικοποίηση ινσουλινοθεραπείας" (ΕΔΕ Webina...
MedicalWeb.gr
 
ΕΔΕ Webinar (4.6.2014) - Έναρξη ινσουλινοθεραπείας στο ΣΔ2
ΕΔΕ Webinar (4.6.2014) - Έναρξη ινσουλινοθεραπείας στο ΣΔ2ΕΔΕ Webinar (4.6.2014) - Έναρξη ινσουλινοθεραπείας στο ΣΔ2
ΕΔΕ Webinar (4.6.2014) - Έναρξη ινσουλινοθεραπείας στο ΣΔ2
MedicalWeb.gr
 
H ινσουλινοθεραπεία στην καθημερινή πράξη (Σ. Μπούσμπουλας)
H ινσουλινοθεραπεία στην καθημερινή πράξη (Σ. Μπούσμπουλας)H ινσουλινοθεραπεία στην καθημερινή πράξη (Σ. Μπούσμπουλας)
H ινσουλινοθεραπεία στην καθημερινή πράξη (Σ. Μπούσμπουλας)
MedicalWeb.gr
 
Εισαγωγή στην Επιδημιολογία των Καρδιαγγειακών Νοσημάτων
Εισαγωγή στην Επιδημιολογία των Καρδιαγγειακών ΝοσημάτωνΕισαγωγή στην Επιδημιολογία των Καρδιαγγειακών Νοσημάτων
Εισαγωγή στην Επιδημιολογία των Καρδιαγγειακών Νοσημάτων
MedicalWeb.gr
 
Διαβητική Νεφροπάθεια - Webinar ΕΔΕ - Απρίλιος 2014
Διαβητική Νεφροπάθεια - Webinar ΕΔΕ - Απρίλιος 2014Διαβητική Νεφροπάθεια - Webinar ΕΔΕ - Απρίλιος 2014
Διαβητική Νεφροπάθεια - Webinar ΕΔΕ - Απρίλιος 2014
MedicalWeb.gr
 

More from MedicalWeb.gr (20)

Hellenic Society of Atherosclerosis: Lipid guidelines (2014)
Hellenic Society of Atherosclerosis: Lipid guidelines (2014)Hellenic Society of Atherosclerosis: Lipid guidelines (2014)
Hellenic Society of Atherosclerosis: Lipid guidelines (2014)
 
Webinar ΕΔΕ: "Θεραπευτικός Αλγόριθμος ΣΔ-2. Από τη μετφορμίνη έως την ινσουλι...
Webinar ΕΔΕ: "Θεραπευτικός Αλγόριθμος ΣΔ-2. Από τη μετφορμίνη έως την ινσουλι...Webinar ΕΔΕ: "Θεραπευτικός Αλγόριθμος ΣΔ-2. Από τη μετφορμίνη έως την ινσουλι...
Webinar ΕΔΕ: "Θεραπευτικός Αλγόριθμος ΣΔ-2. Από τη μετφορμίνη έως την ινσουλι...
 
Οφθαλμολογικά Χρονικά - Τόμος 24 (51) τεύχος 3ο - 2014
Οφθαλμολογικά Χρονικά - Τόμος 24 (51) τεύχος 3ο - 2014Οφθαλμολογικά Χρονικά - Τόμος 24 (51) τεύχος 3ο - 2014
Οφθαλμολογικά Χρονικά - Τόμος 24 (51) τεύχος 3ο - 2014
 
«Δυσλιπιδαιμία», Webinar της ΕΔΕ (5/11/2014) και η εισηγήτρια που θα το παρου...
«Δυσλιπιδαιμία», Webinar της ΕΔΕ (5/11/2014) και η εισηγήτρια που θα το παρου...«Δυσλιπιδαιμία», Webinar της ΕΔΕ (5/11/2014) και η εισηγήτρια που θα το παρου...
«Δυσλιπιδαιμία», Webinar της ΕΔΕ (5/11/2014) και η εισηγήτρια που θα το παρου...
 
Ελληνική Επιθεώρηση Αθηροσκλήρωσης - Τόμος 5ος, Τεύχος 3ο
Ελληνική Επιθεώρηση Αθηροσκλήρωσης - Τόμος 5ος, Τεύχος 3οΕλληνική Επιθεώρηση Αθηροσκλήρωσης - Τόμος 5ος, Τεύχος 3ο
Ελληνική Επιθεώρηση Αθηροσκλήρωσης - Τόμος 5ος, Τεύχος 3ο
 
Κολοβέρου E, Παναγιωτάκος Δ. Η Μεσογειακή δίαιτα στην πρωτογενή πρόληψη του ...
Κολοβέρου E, Παναγιωτάκος Δ.  Η Μεσογειακή δίαιτα στην πρωτογενή πρόληψη του ...Κολοβέρου E, Παναγιωτάκος Δ.  Η Μεσογειακή δίαιτα στην πρωτογενή πρόληψη του ...
Κολοβέρου E, Παναγιωτάκος Δ. Η Μεσογειακή δίαιτα στην πρωτογενή πρόληψη του ...
 
Τζιόμαλος Κ, Καραγιάννης Α, Άθυρος Β. Πιταβαστατίνη: Αποτελεσματικότητα και ...
Τζιόμαλος Κ, Καραγιάννης Α, Άθυρος Β.  Πιταβαστατίνη: Αποτελεσματικότητα και ...Τζιόμαλος Κ, Καραγιάννης Α, Άθυρος Β.  Πιταβαστατίνη: Αποτελεσματικότητα και ...
Τζιόμαλος Κ, Καραγιάννης Α, Άθυρος Β. Πιταβαστατίνη: Αποτελεσματικότητα και ...
 
Κλούρας Ε, Λυμπερόπουλος Ε, Ελισάφ Μ. Αναστολή της PCSK9: Μια νέα προσέγγιση...
Κλούρας Ε, Λυμπερόπουλος Ε, Ελισάφ Μ.  Αναστολή της PCSK9: Μια νέα προσέγγιση...Κλούρας Ε, Λυμπερόπουλος Ε, Ελισάφ Μ.  Αναστολή της PCSK9: Μια νέα προσέγγιση...
Κλούρας Ε, Λυμπερόπουλος Ε, Ελισάφ Μ. Αναστολή της PCSK9: Μια νέα προσέγγιση...
 
Οι νέες αντιδιαβητικές αγωγές στην αντιμετώπιση του ΣΔ τύπου 2. Ελληνική Επιθ...
Οι νέες αντιδιαβητικές αγωγές στην αντιμετώπιση του ΣΔ τύπου 2. Ελληνική Επιθ...Οι νέες αντιδιαβητικές αγωγές στην αντιμετώπιση του ΣΔ τύπου 2. Ελληνική Επιθ...
Οι νέες αντιδιαβητικές αγωγές στην αντιμετώπιση του ΣΔ τύπου 2. Ελληνική Επιθ...
 
Αναθεωρημένες κατευθυντήριες οδηγίες της Ελληνικής Εταιρείας Αθηροσκλήρωσης ...
Αναθεωρημένες κατευθυντήριες οδηγίες της Ελληνικής  Εταιρείας Αθηροσκλήρωσης ...Αναθεωρημένες κατευθυντήριες οδηγίες της Ελληνικής  Εταιρείας Αθηροσκλήρωσης ...
Αναθεωρημένες κατευθυντήριες οδηγίες της Ελληνικής Εταιρείας Αθηροσκλήρωσης ...
 
1. original paper tziomalos k
1. original paper tziomalos k1. original paper tziomalos k
1. original paper tziomalos k
 
Webinar ΕΔΕ - "Η αναγκαιότητα της διαιτητικής εκπαίδευσης των γιατρών" - Στέ...
Webinar ΕΔΕ - "Η αναγκαιότητα της διαιτητικής εκπαίδευσης  των γιατρών" - Στέ...Webinar ΕΔΕ - "Η αναγκαιότητα της διαιτητικής εκπαίδευσης  των γιατρών" - Στέ...
Webinar ΕΔΕ - "Η αναγκαιότητα της διαιτητικής εκπαίδευσης των γιατρών" - Στέ...
 
Περιφερική Διαβητική Νευροπάθεια - Α. Αλαβέρας (webinar ΕΔΕ)
Περιφερική Διαβητική Νευροπάθεια - Α. Αλαβέρας (webinar ΕΔΕ)Περιφερική Διαβητική Νευροπάθεια - Α. Αλαβέρας (webinar ΕΔΕ)
Περιφερική Διαβητική Νευροπάθεια - Α. Αλαβέρας (webinar ΕΔΕ)
 
Οφθαλμολογικά Χρονικά - 2ο Τεύχος 2014 (Απρίλιος - Ιούνιος 2014)
Οφθαλμολογικά Χρονικά - 2ο Τεύχος 2014 (Απρίλιος - Ιούνιος 2014) Οφθαλμολογικά Χρονικά - 2ο Τεύχος 2014 (Απρίλιος - Ιούνιος 2014)
Οφθαλμολογικά Χρονικά - 2ο Τεύχος 2014 (Απρίλιος - Ιούνιος 2014)
 
World hepatitis day 2014
World hepatitis day 2014World hepatitis day 2014
World hepatitis day 2014
 
Dr. Αναστασία Μαυρογιαννακη - "Εντατικοποίηση ινσουλινοθεραπείας" (ΕΔΕ Webina...
Dr. Αναστασία Μαυρογιαννακη - "Εντατικοποίηση ινσουλινοθεραπείας" (ΕΔΕ Webina...Dr. Αναστασία Μαυρογιαννακη - "Εντατικοποίηση ινσουλινοθεραπείας" (ΕΔΕ Webina...
Dr. Αναστασία Μαυρογιαννακη - "Εντατικοποίηση ινσουλινοθεραπείας" (ΕΔΕ Webina...
 
ΕΔΕ Webinar (4.6.2014) - Έναρξη ινσουλινοθεραπείας στο ΣΔ2
ΕΔΕ Webinar (4.6.2014) - Έναρξη ινσουλινοθεραπείας στο ΣΔ2ΕΔΕ Webinar (4.6.2014) - Έναρξη ινσουλινοθεραπείας στο ΣΔ2
ΕΔΕ Webinar (4.6.2014) - Έναρξη ινσουλινοθεραπείας στο ΣΔ2
 
H ινσουλινοθεραπεία στην καθημερινή πράξη (Σ. Μπούσμπουλας)
H ινσουλινοθεραπεία στην καθημερινή πράξη (Σ. Μπούσμπουλας)H ινσουλινοθεραπεία στην καθημερινή πράξη (Σ. Μπούσμπουλας)
H ινσουλινοθεραπεία στην καθημερινή πράξη (Σ. Μπούσμπουλας)
 
Εισαγωγή στην Επιδημιολογία των Καρδιαγγειακών Νοσημάτων
Εισαγωγή στην Επιδημιολογία των Καρδιαγγειακών ΝοσημάτωνΕισαγωγή στην Επιδημιολογία των Καρδιαγγειακών Νοσημάτων
Εισαγωγή στην Επιδημιολογία των Καρδιαγγειακών Νοσημάτων
 
Διαβητική Νεφροπάθεια - Webinar ΕΔΕ - Απρίλιος 2014
Διαβητική Νεφροπάθεια - Webinar ΕΔΕ - Απρίλιος 2014Διαβητική Νεφροπάθεια - Webinar ΕΔΕ - Απρίλιος 2014
Διαβητική Νεφροπάθεια - Webinar ΕΔΕ - Απρίλιος 2014
 

Περιοδικό "Σακχαρώδης Διαβήτης" Τεύχος 36

  • 1. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣΔΙΑΒΗΤΗΣ Φ Ρ Ο Ν Τ Ι Δ Α Γ Ι Α Ο Λ Ο Υ Σ Απρίλιος - Μάιος- Ιούνιος 2014 # 36 ISSN:1791-4574 ΣΕ ΣYΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΤΟ τεύχος 36 Κώστας Φαινέκος, ενδοκρινολόγος, τ. διευθυντής του τμήματος ενδοκρινολογίας και μεταβολισμού διαβητολογικού κέντρου Γ. Ν. Α «Κοργιαλένειο-Μπενάκειο ΕΕΣ»: «Ο διαβητικός μπορεί με τη συνεχιζόμενη εκπαίδευση του να διατηρήσει ο ίδιος πλέον τη ποιότητα της ζωής του σε υψηλά επίπεδα» Οι αναστολείς του ενζύμου DPP-4 στη θεραπευτική αντιμετώπιση του ΣΔ2 Σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1, τι υπόσχεται το μέλλον Δυσανεξία στη λακτόζη & σακχαρώδης διαβήτης ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣΔΙΑΒΗΤΗΣ-ΦΡΟΝΤΙΔΑΓΙΑΟΛΟΥΣ www.elodi.org Ε Π Ι Σ Η Μ Η & Α Π Ο Κ Λ Ε Ι Σ Τ Ι Κ Η Π Ε Ρ Ι Ο Δ Ι Κ Η Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Η Τ Η Σ Ε Λ . Ο . Δ Ι .
  • 2. Παπαδιαµαντοπούλου 41 | Ιλίσσια |115 28 | Αθήνα Tηλ. 210 7488821 | Fax 210 7488827 www.winmedica.gr Πόσο σίγουροι είστε για τη µέτρηση του σακχάρου των ασθενών σας; Η αξιόπιστη λύση για την υγεία σας. Τώρα µπορείτε να είστε πολύ! Ο µετρητής σακχάρου αίµατος On Call Vivid προσφέρει: 100% ακρίβεια Ευκολία στη χρήση, χωρίς κωδικοποίηση Αυτόµατη διόρθωση του αιµατοκρίτη Προειδοποίηση για εµφάνιση κετονών Προηγµένες λειτουργίες για διαχείρηση της νόσου
  • 3.
  • 4. ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΑ ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ ΕΛΟΔΙ, Γ’ Σεπτεμβρίου 90, Πλ. Βικτωρίας, 104 34 Αθήνα τηλ: 210 88 38 113, φαξ: 210 88 38 118 website : www.elodi.org EKΔΟΤΗΣ Αλέξανδρος Κόντος akontos@alfaconcept.gr ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΚΔΟΣΗΣ Ευαγγελία Ματθαίου lmattheou@alfaconcept.gr ΑΡΧΙΣΥΝΤΑΞΙΑ & ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ ΥΛΗΣ Μαρία Χατζηδάκη maria_hatzidaki@alfaconcept.gr ΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ Σοφία Νέτα ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ Ευαγγελία Ματθαίου lmattheou@alfaconcept.gr ΑRT DIRECTOR Αγαμέμνων Μπεγνής begnism@alfaconcept.gr ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ Δημήτρης Χατζησταύρου ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ Shutterstock ΕΚΤΥΠΩΣΗ Print Team - ΑΦΟΙ Στάντζου και ΣΙΑ ΕΕ ΕΚΔΟΣΗ ALFA CONCEPT ΕΠΕ, Γ. Θεοτόκη 11, 185 38 Πειραιάς / τ: 210 45 29 440-5, φ: 210 45 29 446 ΚΩΔΙΚΟΣ ΕΝΤΥΠΟΥ Γ.Γ.Ε. 018331 Η συντακτική επιτροπή, ο εκδότης και ο ιδιοκτήτης δεν φέρουν ευθύνη για οποιαδήποτε βλάβη ηθική ή σωματική προκληθεί από τη χρήση μεθόδων, προϊόντων ή εφαρμογή ιδεών που περιέχονται στις δημοσιεύσεις. Η έγκριση δημοσίευσης οποιασδήποτε μελέτης ή διαφημιστικού υλικού δεν σημαίνει αποδοχή των απόψεων του συγγραφέα ή της εταιρείας που διαφημίζει το προϊόν. Η ευθύνη αφορά τους συγγραφείς ή τις διαφημιζόμενες εταιρείες. Για τα αποστελλόμενα κείμενα, έντυπα και φωτογραφίες λαμβάνεται αυτομάτως το δικαίωμα δημοσίευσης. Το υλικό που αποστέλλεται στο περιοδικό για δημοσίευση δεν επιστρέφεται. Απαγορεύεται η αναπαραγωγή ή η μετάδοση όλου ή μέρους του περιοδικού χωρίς την έγγραφη άδεια του εκδότη. ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΕΙΔΙΚΟΙ ΣΥΜΒΟΥΛΟΙ ΣΥΝΤΑΞΗΣ Θεόδωρος Αλεξανδρίδης, καθηγητής παθολογίας - ενδοκρινολογίας, διευθυντής ενδοκρινολογικού τμήματος Πανεπιστημίου Πατρών Χαράλαμπος Βασιλόπουλος, ενδοκρινολόγος, αναπληρωτής διευθυντής τμήματος ενδοκρινο- λογίας - μεταβολισμού, Διαβητολογικό Κέντρο Νοσοκομείο «Ο Ευαγγελισμός» Αικατερίνη Δάκου-Βουτετάκη, ομότιμη καθη- γήτρια παιδιατρικής - ενδοκρινολογίας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Γεώργιος Δημητριάδης, καθηγητής παθολογίας, Β΄ προπαιδευτική παθολογική κλινική & μονάδα έρευνας Πανεπιστημίου Αθηνών, ΠΓΝ «Αττικόν» Χρήστος Ζούπας, ειδικός παθολόγος - διαβη- τολόγος, διευθυντής διαβητολογικής κλινικής Νοσοκομείο «Υγεία» Βασίλειος Καραμάνος, αναπληρωτής καθηγητής παθολογίας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Νικόλαος Λ. Κατσιλάμπρος, ομότιμος καθηγη- τής παθολογίας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών, αντιπρόεδρος Εθνικού Κέντρου Έρευνας Πρόληψης και Θεραπείας του Σακχαρώδη Διαβή- τη και των Επιπλοκών του (ΕΚΕΔΙ) Όλγα Κορδονούρη, καθηγήτρια παιδιατρικής, υπεύθυνη Διαβητολογικού Κέντρου Νοσοκομείο Παίδων, Ανόβερο, Γερμανία Χρήστος Μανές, ειδικός παθολόγος - διαβητολό- γος, αναπλ. διευθυντής Γ΄ παθολογικής κλινικής, υπεύθυνος Διαβητολογικού Κέντρου ΓΠΝΘ «Πα- παγεωργίου» Ασημίνα Μητράκου, αναπληρώτρια καθηγήτρια παθολογίας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Ζαδάλλα Μούσλεχ, ενδοκρινολόγος, διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Αλεξάνδρα Μπαργιώτα, επίκουρη καθηγήτρια παθο- λογίας-ενδοκρινολογίας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Μαριάννα Μπενρουμπή, παθολόγος, διευθύντρια Διαβητολογικού Κέντρου ΓΝΝ Αθηνών «Πολυκλινική» Ηλίας Μυγδάλης, παθολόγος, διευθυντής Β΄ πα- θολογικής κλινικής και Διαβητολογικού Κέντρου Νοσοκομείο «ΝΙΜΤΣ» Κωνσταντίνος Πολυχρονάκος, καθηγητής παιδια- τρικής, διευθυντής του εργαστηρίου ενδοκρινολο- γικής γενετικής, Πανεπιστήμιο McGill, διευθυντής τμήματος παιδιατρικής ενδοκρινολογίας, Νοσοκο- μείο Παίδων Μοντρεάλ Σωτήριος Ράπτης, καθηγητής παθολογίας, ενδοκρι- νολογίας μεταβολισμού και σακχαρώδη διαβήτη των Πανεπιστημίων Αθηνών και Ουλμ Γερμανίας, πρόεδρος Εθνικού Κέντρου Έρευνας Πρόληψης και Θεραπείας του Σακχαρώδη Διαβήτη και των Επιπλοκών του (ΕΚΕΔΙ) Βασιλική Σπηλιώτη, καθηγήτρια Παιδιατρικής Ενδοκρινολογίας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Πατρών, υπεύθυνη Μονάδας Παιδιατρικής Ενδο- κρινολογίας και Διαβήτη Στέλιος Τίγκας, επίκουρος καθηγητής ενδοκρινολο- γίας, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Αγαθοκλής Τσατσούλης, καθηγητής παθολογίας - ενδοκρινολογίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Δημήτριος Χιώτης, παιδίατρος - ενδοκρινολόγος Γεώργιος Χρούσος, καθηγητής παιδιατρικής, δι- ευθυντής Α’ παιδιατρικής κλινικής Πανεπιστημίου Αθηνών Helen Vlassara, MD, the Mount Sinai Chair on Diabe- tes and Aging, professor of geriatrics, medicine and molecular medicine, director, Division of Experimen- tal Diabetes and Aging, Brookdale Department of Geriatrics, Mt Sinai School of Medicine ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ Γεώργιος Ν. Κουκούλης, αναπληρωτής καθηγη- τής ενδοκρινολογίας ΜΕΛΗ Ανδριανή Βαζαίου, παιδίατρος, αναπλ. διευ- θύντρια Α΄ παιδιατρικής κλινικής, υπεύθυνη Διαβητολογικού Κέντρου, Νοσοκομείο Παίδων «Π. & Α. Κυριακού» Ανδρομάχη Βρυωνίδου, ενδοκρινολόγος, συντο- νίστρια διευθύντρια τμήματος, ενδοκρινολογίας και μεταβολισμού, υπεύθυνη διαβητολογικού κέντρου ΓΝΑ «Κοργιαλένειο-Μπενακειο» ΕΕΕ Χριστίνα Κανακά, παιδίατρος - παιδοενδοκρινο- λόγος - διαβητολόγος, αναπληρώτρια καθηγήτρια παιδιατρικής ενδοκρινολογίας - νε- ανικού διαβήτη, Α΄ παιδιατρική κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Νικόλαος Κεφαλάς, παιδίατρος-ενδοκρινολόγος Χρήστος Μπαρτσόκας, ομότιμος καθηγητής παιδι- ατρικής, διευθυντής παιδιατρικής κλινικής Νοσοκο- μείου «Μητέρα» Νικόλαος Τεντολούρης, αναπληρωτής καθηγητής παθολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών, υπεύθυνος Διαβητολογικού Κέντρου ΓΝΑ «Λαϊκό» Χαράλαμπος Τούντας, αναπληρωτής καθηγητής παθολογίας, διευθυντής παθολογικής κλινικής «Λευκός Σταυρός» Παναγιώτης Χαλβατζιώτης, επίκουρος καθηγη- τής παθολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών ΥΠO ΤΗΝ ΑIΓIΔΑ Ε.ΚΕ.ΔΙ ΕΠΙΣΗΜΗ & ΑΠΟΚΛΕΙΣ ΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡ ΩΣΗ ΤΗΣ Ε Λ.Ο.ΔΙ.
  • 5. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 4-6/2014 ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 4-6/20144 54 5ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 4-6/2014 ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 4-6/2014 6 10 22 30 36 16 48 ΔΙΑΒΗΤΗΣ Η ΑΙΤΙΑ Ο διαβήτης το καλοκαίρι, τι πρέπει να γνωρίζουμε ΣΤΗ ΜΑΧΗ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΔΙΑΒΗΤΗ Ο Μαραθώνιος δρόμος είναι για τον Νίκο τρόπος σκέψης, τρόπος ζωής και μαζί με το διαβήτη του καταφέρνει να βγαίνει νικητής των προσπαθειών του ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ Η σημασία της άσκησης για τα άτομα με διαβήτη ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΑΜΥΝΑ Η θεραπευτική αξία της κανέλας στο σακχαρώδη διαβήτη ΔΕΛΤΙΑ ΤΥΠΟΥ Τα νέα της αγοράς ΣΗΜΕΙΑ ΔΙΑΝΟΜΗΣ Γίνετε δωρεάν συνδρομητές στο περιοδικό Σακχαρώδης Διαβήτης Φροντίδα για όλους ΧΡΗΣΤΙΚΑ Ο οδηγός των διαβητολογικών κέντρων σε όλη τη χώρα ΑΝΟΙΧΤΟΣ ΔΙΑΛΟΓΟΣ Οι γιατροί απαντούν στις πιο συχνές ερωτήσεις για το διαβήτη 24 44 52 56 59 62 64 61 30 24 56 38 42 38 περιεχόμενα # 36 ΠΡΟΟΙΜΙΟ Γεώργιος Ν. Κουκούλης Διευθυντής σύνταξης περιοδικού ΕΛΟΔΙ ΠΡΟΣΩΠΟ ΜΕ ΠΡΟΣΩΠΟ Τέτ α τετ συνέντευξη με τον Κώστα Φαινέκο, ενδοκρινολόγο, τ. διευθυντή του τμήματος ενδοκρινολογίας και μεταβολισμού διαβητολογικού κέντρου Γ. Ν. Α «Κοργιαλένειο-Μπενάκειο ΕΕΣ» ΕΡΕΥΝΑ ΑΝΑΠΤΥΞΗ Οι αναστολείς του ενζύμου διπεπτιδυλο-πεπτιδάσης 4 (DPP-4) στη θεραπευτική αντιμετώπιση του ΣΔ2 ΕΙΔΗΣΕΟΓΡΑΦΙΑ Νέα και ειδήσεις για το διαβήτη από την Ελλάδα και τον κόσμο ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ ΕΥΘΥΓΡΑΜΜΙΣΗ Σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1, τι υπόσχεται το μέλλον Η ΣΕΛΙΔΑ ΤΟΥ ΓΙΑΤΡΟΥ Στατίνες και σακχαρώδης διαβήτης ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ - ΟΠΛΟΣΤΑΣΙΟ ΒΟΗΘΕΙΑΣ Η σχέση γιατρού και ασθενή ως επιβιωτική προοπτική ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΣΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΖΩΗ Δυσανεξία στη λακτόζη διαβήτης ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΔΡΑΣΕΙΣ Συνέδρια, ημερίδες, σεμινάρια, εκδηλώσεις γύρω από το σακχαρώδη διαβήτη 36 52
  • 6. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 4-6/20146 Αγαπητοί αναγνώστες, Το πιθανότερο, το συγκεκριμένο τεύχος του περιοδικού μας να το ξεφυλλίζετε σε κάποια από τις όμορφες παραλίες της χώρας μας απολαμβάνοντας τα δροσερά καλοκαιρινά σας μπάνια. Στο τεύχος αυτό θα βρείτε εκτός από τα αμιγώς ενημερωτικά επιστημο- νικά άρθρα και πληροφορίες που αφορούν στη φροντίδα του σώματος και ειδικότερα του δέρματος το οποίο χρειάζεται να προστατεύουμε από την αλόγιστη έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία, ειδικά τις με- σημβρινές ώρες. Άλλωστε, το καλοκαίρι είναι η εποχή που η αισθητική του σώματος αποτελεί αντικείμενο εντονότερης ενασχόλησης μας. Η εφίδρωση, που προκαλούν οι ιδιαίτερα υψηλές θερμοκρασίες, ταλαι- πωρεί το δέρμα μας και είναι προφανής η ανάγκη πρόσληψης αρκετών υγρών για την διατήρηση της ενυδάτωσης του. Tα άτομα με διαβήτη όμως να μην ξεχνούν την ανάγκη να καταναλώνουν με μέτρο φυσικούς χυμούς φρούτων. Τους καλοκαιρινούς μήνες, αναντίρρητα μας δίνεται η δυνατότητα να επιδοθούμε σε ευχάριστες δραστηριότητες, όπως είναι το κολύμπι, που πέρα από τη χαλαρωτική του επίδραση έχει το πλεονέκτημα να μην επιβαρύνει το μυοσκελετικό μας σύστημα. Πέρα όμως από το κολύμπι και τις άλλες θαλάσσιες δραστηριότητες μας, τις βραδινές κυρίως ώρες, που οι θερμοκρασίες είναι χαμηλότε- ρες, μπορούμε να συνδυάσουμε έναν ήρεμο περίπατο με μια στάση σε ένα όμορφο ταβερνάκι, εστιατόριο κτλ. αρκεί φυσικά να μην το παρακάνουμε όσον αφορά τις αποκλίσεις από την αναγκαία διατροφι- κή προσαρμογή μας. Η αύξηση της σωματικής δραστηριότητας τους καλοκαιρινούς μήνες επιβάλλεται να λαμβάνεται υπόψη στο σχεδιασμό της θεραπευτικής τακτικής του διαβήτη σε συνάρτηση πάντα με τις διατροφικές μας συνήθειες. Για όσου είναι τυχεροί και έχουν τη δυνατότητα της έστω και ολιγοήμε- ρης απόδρασης, οι μαγευτικές παραλίες της χώρας μας, το απέραντο γαλάζιο της θάλασσας και η πληθώρα περιοχών, νησιωτικών και μη, με αξιοθέατα που δίνουν το δικό τους χρώμα προσφέρουν βιωματικές εμπειρίες που ηρεμούν και αναζωογονούν τον ψυχικό κόσμο. Για όσους όμως αναγκαστούν να παραμείνουν στην πόλη ή το χωριό το καλοκαίρι πάντα προσφέρονται εναλλακτικές επιλογές. Μικρές αποδράσεις στις κοντινές παραλίες ή σε ορεινούς τόπους αναψυχής ακόμα και περίπα- τοι μέσα στην ίδια την πόλη αποτελούν σοφές επιλογές χαλάρωσης από την ένταση των υποχρεώσεων και προβλημάτων. Καλό καλοκαίρι σε όλους μας και καλή αντάμωση το φθινόπωρο με «γεμάτες τις μπαταρίες»! Γεώργιος Ν. Κουκούλης, αναπληρωτής καθηγητής ενδοκρινολογίας διευθυντής σύνταξης editorial ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 4-6/20146 1. ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΟΥ ΠΡΟΪΟΝΤΟΣ: Saizen® 8 mg click easy®, κόνις και διαλύτης για ενέσιμο διάλυμα. 2. ΠΟΙΟΤΙΚΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟΤΙΚΗ ΣΥΝΘΕΣΗ: Κάθε φιαλίδιο του Saizen® 8 mg click easy®, περιέχει 8 mg σωματοτροπίνη (ανασυνδυασμένη ανθρώπινη αυξητική ορμόνη). *παράγεται με τεχνολογία ανασυνδυασμένου DNA σε κύτταρα θηλαστικών. Η ανασύσταση με το περιεχόμενο του φυσιγγίου του βακτηριοστατικού διαλύτη δίνει μία συγκέντρωση 5,83 mg/ml. 4.3 Αντενδείξεις: Υπερευαισθησία στη δραστική ουσία ή σε κάποιο από τα έκδοχα. Η σωματοτροπίνη δε θα πρέπει να χρησιμοποιείται για την ενίσχυση της ανάπτυξης σε παιδιά με κλειστές επιφύσεις. Οποιαδήποτε ένδειξη ενεργών κακοηθών όγκων. Η σωματοτροπίνη δεν πρέπει να χρησιμοποιείται όταν υπάρχει οποιαδήποτε ένδειξη δραστηριότητας όγκου. Οι ενδοκρανιακοί όγκοι πρέπει να είναι ανενεργοί και η αντινεοπλασματική θεραπεία πρέπει να έχει ολοκληρωθεί πριν την έναρξη της θεραπείας με αυξητική ορμόνη. Η θεραπεία θα πρέπει να διακόπτεται αν υπάρχει ένδειξη αύξησης όγκου. Ασθενείς με οξέως κρίσιμη ασθένεια που έχουν υποστεί επιπλοκές μετά από επέμβαση ανοικτής καρδιάς, επέμβαση στην κοιλιακή χώρα, πολλαπλό τραύμα από ατύχημα, οξεία αναπνευστική ανεπάρκεια ή παρόμοιες καταστάσεις δεν θα πρέπει να θεραπεύονται με σωματοτροπίνη. Σε παιδιά με χρόνια νεφρική νόσο, η θεραπεία με σωματοτροπίνη θα πρέπει να διακόπτεται κατά τη μεταμόσχευση νεφρού. 4.4 Ειδικές προειδοποιήσεις και προφυλάξεις κατά τη χρήση: Η θεραπεία θα πρέπει να διενεργείται υπό την τακτική καθοδήγηση ενός ιατρού που είναι έμπειρος στη διάγνωση και αντιμετώπιση των ασθενών με ανεπάρκεια της αυξητικής ορμόνης. Η μέγιστη συνιστώμενη ημερήσια δόση δε πρέπει να υπερβαίνεται. Οι ασθενείς με ενδο- ή εξωκρανιακή νεοπλασία σε ύφεση, οι οποίοι λαμβάνουν θεραπεία με αυξητική ορμόνη θα πρέπει να εξετάζονται προσεκτικά και σε τακτικά χρονικά διαστήματα από τον ιατρό. Οι ασθενείς που εμφανίζουν δευτερογενή ανεπάρκεια της αυξητικής ορμόνης μετά από ενδοκρανιακό όγκο θα πρέπει να εξετάζονται συχνά για την πρόοδο ή την υποτροπή της υποκείμενης εξέλιξης της νόσου. Το Saizen® δεν ενδείκνυται για την μακροχρόνια θεραπεία των παιδιατρικών ασθενών με ανεπάρκεια ανάπτυξης οφειλόμενη σε γενετικά επιβεβαιωμένο σύνδρομο Prader-Willi, εκτός αν έχει επίσης διαγνωστεί να έχουν ανεπάρκεια αυξητικής ορμόνης. Υπήρξαν αναφορές άπνοιας ύπνου και αιφνίδιου θανάτου μετά την έναρξη της θεραπείας με αυξητική ορμόνη σε παιδιατρικούς ασθενείς με σύνδρομο Prader-Willi που είχαν έναν ή περισσότερους από του ακόλουθους παράγοντες κινδύνου: σοβαρή παχυσαρκία, ιστορικό απόφραξης των άνω αεραγωγών ή άπνοια ύπνου, ή άγνωστης αιτιολογίας αναπνευστική λοίμωξη. Έχει αναφερθεί λευχαιμία σε μικρό αριθμό ασθενών με ανεπάρκεια αυξητικής ορμόνης, μερικοί των οποίων έχουν λάβει αγωγή με σωματοτροπίνη, αλλά δεν υπάρχει απόδειξη ότι η επίπτωση της λευχαιμίας είναι αυξημένη σε αποδέκτες αυξητικής ορμόνης χωρίς παράγοντες προδιάθεσης. Οι ασθενείς με διαβήτη ή δυσανεξία στη γλυκόζη θα πρέπει να παρακολουθούνται στενά κατά τη διάρκεια της θεραπείας με σωματοτροπίνη. Το ιστορικό σταθερής αμφιβληστροειδοπάθειας δεν πρέπει να συνεπάγεται διακοπή της θεραπείας υποκατάστασης με σωματοτροπίνη. Στις περιπτώσεις ανάπτυξης εκφυλιστικών αλλοιώσεων και παρουσίας εκφυλιστικής αμφιβληστροειδοπάθειας, η θεραπεία υποκατάστασης με σωματοτροπίνη πρέπει να διακόπτεται. Θα πρέπει να διενεργείται έλεγχος της θυρεοειδικής λειτουργίας σε όλους τους ασθενείς. Σε ασθενείς με υποϋποφυσισμό θα πρέπει να παρακολουθείται στενά η συνήθης θεραπεία υποκατάστασης όταν χορηγείται η θεραπεία με σωματοτροπίνη. Σε περίπτωση σοβαρής ή υποτροπιάζουσας κεφαλαλγίας, οπτικών προβλημάτων, ναυτίας ή/και εμέτου, συνιστάται βυθοσκόπηση του οφθαλμού για το ενδεχόμενο οιδήματος οπτικής θηλής. Εάν επιβεβαιωθεί οίδημα οπτικής θηλής θα πρέπει να εξετασθεί το ενδεχόμενο καλοήθους ενδοκρανιακής υπέρτασης (ή ψευδονεόπλασμα του εγκεφάλου) και αν είναι απαραίτητο, θα πρέπει να διακοπεί η θεραπεία με Saizen®. Δοκιμασία αντισωμάτων στη σωματοτροπίνη θα πρέπει να διενεργείται σε κάθε ασθενή που δεν ανταποκρίνεται στη θεραπεία. Οι απότομες αυξήσεις της ανάπτυξης μπορούν να αυξήσουν τον κίνδυνο προβλημάτων των αρθρώσεων, ιδιαίτερα δε του ισχίου που βρίσκεται σε μεγάλη ένταση κατά την απότομη προεφηβική ανάπτυξη. Σε παιδιά με κοντό ανάστημα γεννημένα SGA, άλλοι ιατρικοί λόγοι ή θεραπείες που θα μπορούσαν να εξηγήσουν την αναπτυξιακή διαταραχή θα πρέπει να αποκλείονται πριν την έναρξη της θεραπείας. Στους SGA ασθενείς προτείνεται να μετράται η ινσουλίνη σε περίοδο νηστείας και η γλυκόζη του αίματος πριν την έναρξη της θεραπείας και ακολούθως κάθε χρόνο. Στους SGA ασθενείς προτείνεται να μετράται το επίπεδο IGF-I πριν την έναρξη της θεραπείας και ακολούθως δύο φορές το χρόνο. Στους SGA ασθενείς προτείνεται να μετράται το επίπεδο IGF-I πριν την έναρξη της θεραπείας και ακολούθως δύο φορές το χρόνο. Η εμπειρία στην εκκίνηση της θεραπείας στους SGA ασθενείς λίγο πριν την έναρξη της εφηβείας, είναι περιορισμένη και δε συνιστάται. Περιορισμένη είναι η εμπειρία με SGA ασθενείς που πάσχουν από το σύνδρομο Silver-Russel. Κατά τη διάρκεια της θεραπείας ορμονικής υποκατάστασης σε ενήλικες, αναμένεται να εμφανιστεί κατακράτηση υγρών. Το σημείο της ένεσης πρέπει να αλλάζει ώστε να αποφεύγεται η λιποατροφία. Η ανεπάρκεια αυξητικής ορμόνης στον ενήλικα είναι μία ισόβια κατάσταση και πρέπει να αντιμετωπίζεται ανάλογα, εντούτοις η εμπειρία στους ασθενείς άνω των 60 ετών καθώς και η εμπειρία σε παρατεταμένη χρήση είναι περιορισμένη. Σε όλους τους ασθενείς που αναπτύσσουν οξέως κρίσιμη νόσο θα πρέπει να αξιολογείται το όφελος της θεραπείας με Σωματοτροπίνη σε σχέση με το δυνητικό κίνδυνο. 4.8 Ανεπιθύμητες ενέργειες: Μέχρι και 10 % των ασθενών μπορούν να εμφανίσουν ερυθρότητα και κνησμό στο σημείο της ένεσης, ιδιαίτερα όταν χρησιμοποιηθεί η υποδόρια οδός. Οι ενήλικες ασθενείς που λαμβάνουν θεραπεία υποκατάστασης της αυξητικής ορμόνης, αναμένεται να παρουσιάσουν κατακράτηση υγρών. Κλινικές εκδηλώσεις της κατακράτησης υγρών μπορεί να είναι το οίδημα, η διόγκωση των αρθρώσεων, οι αρθραλγίες οι μυαλγίες και οι παραισθήσεις. Εντούτοις, αυτά τα συμπτώματα / σημεία είναι συνήθως παροδικά και δοσοεξαρτώμενα. Οι ενήλικες ασθενείς με ανεπάρκεια της αυξητικής ορμόνης, που είχαν διαγνωσθεί με ανεπάρκεια της αυξητικής ορμόνης στην παιδική ηλικία, ανέφεραν ανεπιθύμητες ενέργειες λιγότερο συχνά από τους ασθενείς με έναρξη της ανεπάρκειας της αυξητικής ορμόνης στην ενηλικίωση. Μπορεί να εμφανισθούν αντισώματα στη σωματοτροπίνη σε μερικούς ασθενείς. Έχει αναφερθεί λευχαιμία σε έναν μικρό αριθμό ασθενών με έλλειψη αυξητικής ορμόνης, μερικοί από τους οποίους έλαβαν θεραπεία με σωματοτροπίνη. Εντός κάθε κατηγορίας συχνότητας εμφάνισης, οι ανεπιθύμητες ενέργειες παρατίθενται κατά φθίνουσα σειρά σοβαρότητας. Κατηγορία Οργάνου Συστήματος: Διαταραχές του νευρικού συστήματος: Όχι συχνές (≥1/1,000, 1/100): Ιδιοπαθής ενδοκρανιακή υπέρταση (καλοήθης ενδοκρανιακή υπέρταση), Σύνδρομο καρπιαίου σωλήνα, Μη γνωστή συχνότητα: Μεμονωμένη κεφαλαλγία. Κατηγορία Οργάνου Συστήματος: Διαταραχές του μυοσκελετικού συστήματος και του συνδετικού ιστού. Πολύ σπάνιες (1/10,000): Επιφυσιολίσθηση κεφαλής μηριαίου οστού (Επιφυσιόληση κεφαλής μηριαίου οστού), ή ισχαιμική νέκρωση της κεφαλής του μηριαίου οστού. Κατηγορία Οργάνου Συστήματος: Διαταραχές του ενδοκρινικού συστήματος. Πολύ σπάνιες (1/10,000): Υποθυρεοειδισμός. Κατηγορία Οργάνου Συστήματος: Διαταραχές του μεταβολισμού και της θρέψης. Συχνές (≥1/100, 1/10): Στους ενηλίκους: Κατακράτηση υγρών: περιφερικό οίδημα, δυσκαμψία, αρθραλγία, μυαλγία, παραισθησία. Όχι συχνές (≥1/1,000, 1/100): Στα παιδιά: Κατακράτηση υγρών: περιφερικό οίδημα, δυσκαμψία, αρθραλγία, μυαλγία, παραισθησία. Μη γνωστή συχνότητα: Αντοχή στην ινσουλίνη, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε υπερινσουλιναιμία και σε σπάνιες περιπτώσεις σε υπεργλυκαιμία. Κατηγορία Οργάνου Συστήματος: Γενικές διαταραχές και καταστάσεις της οδού χορήγησης. Συχνές (≥1/100, 1/10): Αντιδράσεις στο σημείο της ένεσης: Τοπική λιποατροφία που μπορεί να αποφευχθεί με αλλαγές του σημείου της ένεσης. 7. ΚΑΤΟΧΟΣ ΤΗΣ ΑΔΕΙΑΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ: ΜΕRCK Α.Ε., Λ. Κηφισίας 41-45, Κτίριο Β΄, 151 23, Μαρούσι, Αθήνα, Τηλ. 210- 6165 100, Fax. 210-6101 373 8. ΑΡΙΘΜΟΣ ΑΔΕΙΑΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ: 24614/15-4- 10 10. ΗΜΕΡΟΜΗΝΙΑ ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΗΣ ΤΟΥ ΚΕΙΜΕΝΟΥ: 4 Ιουλίου 2013. Περαιτέρω πληροφορίες διατίθενται από τον κάτοχο της άδειας κυκλοφορίας κατόπιν αιτήσεως ή περιλαμβάνονται στη συνοπτική περιγραφή χαρακτηριστικών του προϊόντος, το φύλλο οδηγιών χρήσης και τη μονογραφία του φαρμάκου. Λιανική Tιμή: 221,10€ Και οι δύο ξεκίνησαν θεραπεία πρόσφατα. Ξέρετε ποιος έχει ήδη χάσει δύο ημέρες θεραπείας;* Merck Serono * Ό,τι χρειάζεται να γνωρίζεις END/24/11.13noveltista Βοηθήστε να γίνουν τα φάρµακα πιο ασφαλή και Αναφέρετε ΟΛΕΣ τισ ανεπιθύµητεσ ενέργειεσ για ΟΛΑ τα φάρµακα Συµπληρώνοντασ την «ΚΙΤΡΙΝΗ ΚΑΡΤΑ» Saizen® easypod™ είναι η μοναδική συσκευή αυτοχορήγησης αυξητικής ορμόνης σχεδιασμένη να καταγράφει ηλεκτρονικά την απλή, καθημερινή έγχυσή της. Λεωφόρος Κηφισίας 41-45 (Κτίριο Β), 151 23 Μαρούσι, Αθήνα www.merck.gr • www.merckserono.gr
  • 7. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 4-6/2014 ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 4-6/20148 9 πρόσωπο με πρόσωπο ΚΩΣΤΑΣ ΦΑΙΝΕΚΟΣ ενδοκρινολόγος, τ. διευθυντής του τμήματος ενδοκρινολογίας και μεταβολισμού διαβητολογικού κέντρου Γ. Ν. Α «Κοργιαλένειο-Μπενάκειο ΕΕΣ» « Μαζί με τη σωστή διατροφή, τη διατήρηση του σωματικού βάρους σε πρόσφορα επίπεδα, την άσκηση και τη σωστή φαρμακευτική αγωγή, η εκπαίδευση αποτελεί το επιστέγασμα της αντιμετώπισης του σακχαρώδη διαβήτη. Με σωστή καθοδήγηση από την ομάδα φροντίδας του διαβητικού (γιατρός, διαιτολόγος, ψυχολόγος, επισκέπτρια υγείας, κοινωνική λειτουργός) η εκπαίδευση συμβάλει στη σωστή ρύθμιση και αποφυγή επιπλοκών. Ο διαβητικός μπορεί με τη συνεχιζόμενη εκπαίδευση του να διατηρήσει ο ίδιος πλέον τη ποιότητα της ζωής του σε υψηλά επίπεδα » → Αγαπητέ κύριε Φαινέκο, μιλή- στε μας για τα πρώτα χρόνια των σπουδών σας, τι ήταν αυτό που σας οδήγησε από την παθολογία στην ενδοκρινολογία; Κατ’ αρχήν κ. Χατζηδάκη σας ευχαρι- στώ, που μέσα από το περιοδικό σας μου δίνετε την ευκαιρία να επικοινω- νήσω με τους αναγνώστες σας και ιδιαίτερα με τους διαβητικούς ασθε- νείς, που με τη σωστή φροντίδα και καθοδήγηση, στην οποία συμβάλλει το περιοδικό σας, αποτελούν ένα ενεργό, παραγωγικό και ευαισθη- τοποιημένο στις συνθήκες υγιεινής διαβίωσης τμήμα της κοινωνίας μας. Μετά την αποφοίτηση μου από το Πανεπιστήμιο Αθηνών οι σπουδές μου συνεχίσθηκαν στη Μεγάλη Βρετανία, όπου εξειδικεύθηκα στη παθολογία αρχικά και μετά στην εν- δοκρινολογία. Η προτίμηση μου στην ενδοκρινολογία οφείλεται στις δυνα- τότητες, που προσφέρει για κλινική και εργαστηριακή ενασχόληση, όπως και στις ερευνητικές της προοπτικές. → Από όσο γνωρίζω, ήσασταν ο πρώτος ενδοκρινολόγος, που δημιούργησε το πρώτο εξωτερι- κό ενδοκρινολογικό ιατρείο στην χώρα μας. Τι διαβλέπατε εκείνη την εποχή, που σας ώθησε στο να δημιουργήσετε στη συνέχεια το πρώτο διαβητολογικό ιατρείο; Πριν από εμένα, ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1950, υπήρχαν λί- γοι μεν, αλλά αξιόλογοι, ενδοκρι- νολόγοι με πολυετείς σπουδές στο εξωτερικό, μια και η ειδικότητα της ενδοκρινολογίας ήταν στα σπάργανα τότε στην Ελλάδα. Δημιούργησαν τμήματα στα μεγάλα νοσοκομεία, κυρίως της πρωτεύουσας, όπως στον Ευαγγελισμό, Ιπποκράτειο, Πολυκλι- νική, Αλεξάνδρα, Λαϊκό, με εξωτερικά κυρίως ενδοκρινολογικά ιατρεία. Ο διαβήτης, τουλάχιστον σε επίπεδο πρωτοβάθμιο, αποτελούσε κλινικό αντικείμενο των γενικών παθολόγων. Οι ενδοκρινολόγοι της εποχής δεν υπερέβαιναν τους δέκα, άρα ήταν αδύνατο να καλύψουν τις ανάγκες των χιλιάδων διαβητικών. Υπήρχαν όμως ενδοκρινολογικές κλινικές ,όπως της Πολυκλινικής, με εξωτερικό διαβητολογικό ιατρείο. Η δική μου ενασχόληση με το διαβήτη ήταν φυσικό επακόλουθο από τη μια της εκπαίδευσης μου στην ενδοκρι- νολογία, της οποίας αναπόσπαστο εκπαιδευτικό αντικείμενο αποτελεί ο σακχαρώδης διαβήτης και τα μεταβολι- κά νοσήματα, όπως π.χ. των οστών και από την άλλη της παντελούς έλλειψης υποδομών στο τότε σύστημα υγείας για πρωτοβάθμια περίθαλψη διαβητικών. → Ποια ήταν τα σημαντικότερα προβλήματα, που αντιμετωπίσα- τε την περίοδο εκείνη; Τη δεκαετία του ’80, όταν επέστρεψα από την Αγγλία και προσλήφθηκα, σαν επιμελητής αρχικά, στη παθολο- της Μαρίας Χατζηδάκη Εσείς πόσο σίγουροι είστε για την ΑΞΙΟΠΙΣΤΙΑ μέλος του φαρμακευτικού ομίλου the MENARINI Group [έδρα Φλωρεντία, Ιταλία] του μετρητή σας; GlucoMen Lx PLUS+ Μετρητής σακχάρου κετονών, που ήδη πληροί τις απαιτήσεις του ISO 15197:2013 2η έκδοση • Μέγιστη αξιοπιστία • Ακρίβεια 98% • Άριστη επαναληψιμότητα • Αυτόματος έλεγχος του όγκου του δείγματος • Ευκολία στη χρήση Κερδίστε πολύ περισσότερα από μια μέτρηση σακχάρου... 1 Με 4 κουτιά GlucoMen δώρο 1 κουτί ταινίες 2 Με τη 2η χρήση της προσφοράς 1 λαμβάνετε επιπλέον δώρο 1 Πιάτο ελέγχου μερίδων 3 Με την 3η χρήση της προσφοράς 1 λαμβάνετε επιπλέον δώρο 1 εξέταση Γλυκοζυλιωμένης 4 Με την 4η χρήση της προσφοράς 1 λαμβάνετε επιπλέον δώρο 1 Βηματομετρητή ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΝΟΜΙΩΝ Λεωφ. Βουλιαγμένης 575, 16451 Αργυρούπολη Γραμμή Εξυπηρέτησης: 801 11 44400 (210 9950 600 από κινητό) e-mail: inform@menarinidiagnostics.gr, www.menarinidiagnostics.gr
  • 8. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 4-6/2014 ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 4-6/201410 11 πρόσωπο με πρόσωπο γική κλινική του Νοσοκομείου του Ερυθρού Σταυρού, δεν υπήρχε ορ- μονολογικό εργαστήριο, που είναι απαραίτητο για την αυτόνομη άσκηση της ειδικότητας μου και η έννοια των εξωτερικών ιατρείων στο νοσοκομείο δεν ήταν ιδιαίτερα διαδεδομένη, όπως π.χ. στην Αγγλία, που η πρωτοβάθμια περίθαλψη αποτελούσε τη βάση του συστήματος. Αναγκάσθηκα έτσι να μεταφέρω τον βασικό εργαστηριακό εξοπλισμό από το ιδιωτικό μου ιατρείο και να δημιουργήσω στο νοσοκομείο με πρωτοβουλία μου ορμονολογικό εργαστήριο και να αναπτύξω διαβη- τολογικό ιατρείο, μια και οι διαβητικοί ήταν πολυάριθμοι και οι γιατροί από τις συγγενείς ειδικότητες της παθολογί- ας δεν ήταν ιδιαίτερα ευαισθητοποιη- μένοι στα ενδοκρινολογικά νοσήματα. → Στη συνέχεια, πως ασχοληθή- κατε με τα πολιτικά της υγείας και ποια ήταν η συμβολή σας στο νο- μοθετικό πλαίσιο του συστήματος υγείας μας. Πως καταλήξατε στην άποψη ότι, πρέπει να δημιουρ- γηθεί μία γνωμοδοτική επιτροπή για το σακχαρώδη διαβήτη; Το 1986 εκλέχθηκα, όντας γενικός γραμματέας της Ελληνικής Ενδοκρι- νολογικής Εταιρείας, εκπρόσωπος των ειδικοτήτων της παθολογίας στην επι- τροπή εκπαίδευσης και μετεκπαίδευ- σης του ΚΕΣΥ, θέση που κράτησα μέχρι την ανασύσταση της επιτροπής το 1989. Σαν μέλος της επιτροπής, συμμετείχα στη διαμόρφωση εισηγήσεων, που αφορούσαν ποικίλα θέματα, σχετικά με την εκπαίδευση των ιατρών και την οργάνωση των υπηρεσιών υγείας, όπως τον αριθμό και τον τρόπο επι- λογής των ιατρών για την απόκτηση ειδικότητας, τους φορείς εκπαίδευσης και συνεχιζόμενης εκπαίδευσης (Ακα- δημίες), τα κριτήρια για τη κατάργηση, συγχώνευση και δημιουργία ειδικοτή- των της ιατρικής και νοσηλευτικής, την κατανομή του ιατρικού προσωπικού ανά ειδικότητα, τα εκπαιδευτικά αντι- κείμενα των ειδικοτήτων και διάφορα άλλα θέματα, τα όποια, αν και ολο- κληρώθηκαν σαν εισηγήσεις, στην ουσία ουδέποτε υλοποιήθηκαν. Το 1987, μετά από δίκες μου ενέργειες και εισήγηση στο τότε υπουργό υγείας Γιώργο Γεννηματά, δημιουργήθηκε η γνωμοδοτική επιτροπή για το σακχα- ρώδη διαβήτη, της οποίας υπήρξα συ- ντονιστής μέχρι την ανασύσταση της μετά τις εκλογές του 1989. Η επιτροπή επεξεργάστηκε και ολοκλήρωσε τις προδιαγραφές για τη δημιουργία δι- αβητολογικών ιατρείων και κέντρων. Δυστυχώς, η επιτροπή παρέκλινε των αρχικών της στόχων, που ήταν η αναβάθμιση της πρωτοβάθμιας περί- θαλψης των διαβητικών και, παρά τις έντονες αντιρρήσεις μου, αποφάσισε την ειδική εκπαίδευση για ένα έτος ια- τρών παθολόγων, κυρίως από τα νο- σοκομεία του νεοσύστατου ΕΣΥ, αντί της δικής μου πρότασης, που ήταν η για ένα μήνα εκπαίδευση γιατρών της πρωτοβάθμιας περίθαλψης, στερώ- ντας έτσι τη δυνατότητα πρόληψης και έγκαιρης διάγνωσης του σακχαρώδη διαβήτη σε επίπεδο πρωτοβάθμιο και μεταφέροντας την «εξειδικευμένη» φροντίδα των διαγνωσμένων ήδη διαβητικών στα νοσοκομεία. Έτσι δη- μιουργήθηκαν οι προϋποθέσεις για την επαγγελματική κατοχύρωση των εκπαιδευομένων ως «διαβητολόγων», δεδομένης της μεγάλης επίπτωσης του σακχαρώδη διαβήτη στο πληθυσμό και των εμπορικών συμφερόντων, που σχετίζονται με τη φαρμακευτική αντιμετώπισή του. Παρ’ όλα αυτά, η πρωτοβουλία μου αυτή αποτέλεσε τη πρώτη σημαντική δράση του υπουρ- γείου υγείας για την οργάνωση της περίθαλψης των διαβητικών. Η δημιουργία του εθνικού κέντρου για τη διάγνωση και έρευνα του διαβήτη (ΕΚΕΔΙ) δημιουργήθηκε με πρωτο- βουλία του τ. καθηγητού κ. Σωτήρη Ράπτη. Υπήρξε η θεσμική, κατά κάποιο τρόπο, προέκταση της γνωμοδοτικής επιτροπής για το διαβήτη, αλλά σαν ίδρυμα ιδιωτικού δικαίου, το οποίο όμως επιχορηγείται από το κράτος. Δεν έχω πρόσφατη γνώση της προ- σφοράς του, αλλά δύο δράσεις του, που το τμήμα του Ερυθρού Σταυρού, που διεύθυνα, συμμετείχε, και συγκε- κριμένα η ηλεκτρονική διασύνδεση των διαβητολογικών κέντρων και ιατρείων και η δημιουργία ηλεκτρονικής κάρτας διαβητικών, ουδέποτε υλοποιήθηκαν. → Την εποχή, που εσείς ξεκινήσα- τε ως ενδοκρινολόγος, το ποσο- στό των διαβητικών ατόμων δεν ήταν ιδιαίτερο υψηλό. Στη συνέ- χεια όμως το ποσοστό αυτό άλλα- ξε άρδην, με αποτέλεσμα αυτή τη στιγμή να μιλάμε για πανδημία. Τι πιστεύετε ότι προκάλεσε αυτήν την αλματώδη αύξηση των ατό- μων με διαβήτη; Τρείς είναι οι βασικοί λόγοι. Ο πρώτος σχετίζεται με την αύξηση της επίπτωσης και του επιπολασμού της παχυσαρκίας, ιδιαίτερα στη χώρα μας, που είναι και ο κυριότερος προδιαθεσικός παράγοντας για τη εκδήλωση σακχαρώδη διαβήτη. Ο δεύτερος σχετίζεται με τη πιο έγκαιρη διάγνωση, λόγω της ευαισθητοποίη- σης ασθενών και γιατρών και ο τρίτος σχετίζεται με την αυστηροποίηση των κριτηρίων διάγνωσης και κυρίως της γλυκόζης νηστείας. → Ποια είναι η αίσθηση που έχε- τε, όσον αφορά την συνέχιση των πολιτικών και θεσμικών πρωτο- βουλιών, που εσείς ξεκινήσατε το 1985. Πιστεύετε ότι λείπουν πολιτικές ενέργειες για την δημι- ουργία πραγμάτων, που θα βελ- τίωναν την υγεία των διαβητικών ατόμων. Ποιος είναι ο ρόλος και η πρακτική λειτουργία του ΕΚΕΔΥ; Όπως πολλές άλλες θεσμικές και δι- αθρωτικές αλλαγές, που προτάθηκαν για την αναμόρφωση του συστήματος υγείας, ιδιαίτερα μετά τη δημιουργία του το 1985, έμειναν στα χαρτιά λόγω πολιτικής ατολμίας, κακών συμβού- λων και αντίδρασης των συντεχνιών. Η ευθύνη όλων των πολιτικών ηγε- σιών είναι διαχρονική και αφορά όχι μόνο το τομέα της υγείας και ιδιαίτερα της περίθαλψης των διαβητικών, αλλά όλο το φάσμα των δομών και της λειτουργίας του κράτους. Για το ΕΚΕΔΥ σας απάντησα παραπάνω. Εναπόκειται στο κράτος, το οποίο και το επιχορηγεί, να αξιολογήσει τη μέχρι τώρα προ- σφορά του και να πράξει αναλόγως. → Μιλήστε μας για την πρότασή σας του 1996 να δημιουργηθεί η «έξυπνη κάρτα». Πως θα λειτουρ- γούσε και σε τι θα ωφελούσε τον κόσμο; Το 1995 πρότεινα στο ΚΕΣΥ την ανά- πτυξη διαχειριστικής έξυπνης κάρτας για τη καταγραφή του είδους και του κόστους των προσφερόμενων προς τους ασφαλισμένους υπηρεσιών υγεί- ας. Η πρόταση εγκρίθηκε από την επι- τροπή βιοϊατρικής έρευνας του ΚΕΣΥ και χρηματοδοτήθηκε με 2.000.000 δρχ., που αποτέλεσε τη βάση μόνο για την αρχική επεξεργασία της πρότασης, η ευρεία εφαρμογή της οποίας θα επίλυε τα προβλήματα υπερσυντα- γογράφησης, πλασματικών εργαστη- ριακών μετρήσεων, αμοιβών ιατρών και φαρμακοποιών, στατιστικής ανά- λυσης νοσημάτων και θα περιόριζε δραστικά το κόστος περίθαλψης ανά ασφαλισμένο. Μετά 20 σχεδόν χρόνια με τη πίεση της κρίσης και της τρόικας οργανώνεται ένα παρόμοιο σύστημα, κεντρικής όμως μηχανοργάνωσης, που τότε δεν ήταν τεχνικά ακόμη εφι- κτό. Αν η πρόταση μου είχε εφαρμο- σθεί τότε, το κόστος των υπηρεσιών υγείας, μέσω ενός κεντρικού ελέγχου επεξεργασίας των δεδομένων, θα είχε περιορισθεί δραστικά. Το ίδιο συνέβη, άλλωστε, με τη ταξινό- μηση, κωδικοποίηση και κοστολόγηση όλων των ιατρικών πράξεων, που σαν πρόεδρος της επιτροπής κοστολόγησης του ΚΕΣΥ ανέλαβα το 1997. Μετά 3 χρό- νια σκληρής δουλειάς και με τη βοήθεια εξειδικευμένων ομάδων εργασίας, ορ- κωτών λογιστών και των επιστημονικών εταιρειών ειδικοτήτων παραδόθηκε σε ηλεκτρονική μορφή στο υπουργείο υγείας, αλλά ουδέποτε υλοποιήθηκε. → Εσείς τώρα έχετε δημιουργήσει ένα site, το οποίο ασχολείται με την ενημέρωση και την εκπαί-
  • 9. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 4-6/201412 δευση των ατόμων με διαβήτη. Μιλήστε μας για το site www. armonia-zoi.gr; Ο διαδικτυακός τόπος ΑΡΜΟΝΙΑ ΖΩΗ αποτελεί τη συνέχεια, σε ηλε- κτρονική όμως μορφή, της έντυπης έκδοσης του ομώνυμου περιοδικού, που σαν στόχο είχε την υπεύθυ- νη ενημέρωση και εκπαίδευση των ασθενών, που πάσχουν κυρίως από χρόνια μεταβολικά (διαβήτη, παχυ- σαρκία, οστεοπόρωση) και ενδοκρι- νικά νοσήματα. Ο τρίτος σημαντικός μας στόχος, η επικοινωνία με τους αναγνώστες μας, που μέσα από την έντυπη έκδοση ήταν δύσκολο να επιτευχθεί, θα υλοποιείται τώρα εύ- κολα με την ιστοσελίδα, που έτσι θα εξυπηρετεί και τους τρείς σκοπούς, που θέσαμε στην αρχή της έντυπης έκδοσης μας το 2001 (Ενημέρωση- Εκπαίδευση- Επικοινωνία). Η ηλε- κτρονική έκδοση «Αρμονία Ζωή», αναρτημένη στο διαδίκτυο (www. armonia-zoi.gr), θα εμπλουτίζεται τουλάχιστον κάθε μήνα με πλούσια πρόσφατη αρθρογραφία, ενώ ο ανα- γνώστης θα μπορεί να ανατρέχει και στα παλαιότερα άρθρα, που έχουν ταξινομηθεί σύμφωνα με τις ενότητες- παράθυρα, που εμφανίζονται στην αρχή της ιστοσελίδας. Μέσα από τις ενότητες «Αγωγή υγείας» και «Ποιό- τητα ζωής», όπως αυτές εμφανίζονται στην αρχική σελίδα του δικτυακού μας τόπου, θα προσφέρεται επιστη- μονικά τεκμηριωμένη ενημέρωση και καθοδήγηση, που αφορά στη πρόληψη χρόνιων μεταβολικών νο- σημάτων, στη σωστή διατροφή και άσκηση, στη διατήρηση της ψυχικής υγείας και στην επίτευξη αρμονίας του ανθρώπου με τον εαυτό του και το περιβάλλον. Η επικοινωνία με τους αναγνώστες μας θα υλοποιείται μέσα από την ενότητα «ερωτήματα αναγνωστών». Η αποστολή των ερω- τήσεων θα γίνεται ηλεκτρονικά, μέσω της στήλης «επικοινωνία», ενώ μέσα από τη στήλη του «δημοψηφίσματος» οι αναγνώστες μας θα καλούνται να εκθέτουν τις προτιμήσεις τους σε ερωτήματα, που καλύπτονται από τη θεματολογία του ηλεκτρονικού πε- ριοδικού μας. Όπως και στην έντυπη έκδοση, το περιεχόμενο της ιστοσελί- δας θα συντάσσεται από επαγγελμα- τίες της υγείας υψηλής επιστημονικής κατάρτισης, που πιστεύουν ότι η νέα εποχή της ενημέρωσης και επικοινω- νίας μέσα από το διαδίκτυο αποτελεί μονόδρομο για μια σύγχρονη και δημοκρατική κοινωνία. → Πόσο σημαντική είναι η εκπαί- δευση των ατόμων με διαβήτη. Μπορεί ο ίδιος ο διαβητικός να γίνει γιατρός του εαυτού του; Μαζί με τη σωστή διατροφή, τη δι- ατήρηση του σωματικού βάρους σε πρόσφορα επίπεδα, την άσκηση και τη σωστή φαρμακευτική αγωγή, η εκπαίδευση αποτελεί το επιστέγασμα της αντιμετώπισης του σακχαρώδη διαβήτη. Με σωστή καθοδήγηση από την ομάδα φροντίδας του διαβητικού (γιατρός, διαιτολόγος, ψυχολόγος, επισκέπτρια υγείας, κοινωνική λει- τουργός) η εκπαίδευση συμβάλει στη σωστή ρύθμιση και αποφυγή επιπλοκών. Ο διαβητικός μπορεί με τη συνεχιζόμενη εκπαίδευση του να διατηρήσει ο ίδιος πλέον τη ποιότητα της ζωής του σε υψηλά επίπεδα. → Πόσο σημαντικοί είναι οι πα- ράγοντες: άσκηση, σωστή διατρο- φή και καλή ψυχολογία για την βελτίωση των τιμών σακχάρου στα διαβητικά άτομα; Η καλή ψυχολογική κατάσταση του διαβητικού είναι συνάρτηση της καλής ρύθμισης του με τη βοήθεια των πα- ραγόντων, που προανέφερα. Θέλω να προσθέσω τη δημιουργία και την ενα- σχόληση με τη τέχνη και τα κοινά, που καθιστούν το διαβητικό ασθενή ενεργό και χρήσιμο μέλος της κοινωνίας μας. → Σε πρόσφατο άρθρο σας ανα- φέρεστε στη σχέση του κόκκινου κρέατος με το διαβήτη τύπου 2. Τι ανησυχεί την επιστημονική κοινότητα, όσον αφορά την κα- τανάλωση του κόκκινου κρέατος, τι δείχνουν πρόσφατες μελέτες; Υπάρχουν παράγοντες, όπως η κατα- νάλωση ερυθρού κρέατος, που συμ- βάλουν, οριακά όμως, στην αύξηση της επίπτωσης του διαβήτη. Να μη ξεχνάμε όμως ότι, καθοριστικός παράγοντας παραμένει η παχυσαρκία. → Εκτιμάτε ότι μπορεί να σταμα- τήσει η αύξηση του διαβήτη τύ- που 2, εάν υιοθετήσει όλος ο κό- σμος την Μεσογειακή διατροφή; Απόλυτα. Η επιστροφή στις ρίζες της παραδοσιακής διατροφής μας με τη κατανάλωση λαχανικών, φρούτων, ψαριών, όσπριων, πουλερικών και μικρής ποσότητας κρασιού έχει δείξει ότι, βελτιώνει σημαντικά τις εργαστη- ριακές παραμέτρους, ενδεικτικές της ρύθμισης του ΣΔ2 και μειώνει, η και αναστέλλει, την εκδήλωση του. → Εν μέσω κρίσης, ποιοι παρά- γοντες πιστεύετε ότι μπορούν να επηρεάσουν την ρύθμιση των διαβητικών ατόμων. Τι θα συμ- βουλεύατε να κάνουν όλοι οι άνθρωποι, προκειμένου να βοη- θήσουν την υγεία τους; Η επιστροφή στη μεσογειακή δια- τροφή (σαφέστατα πιο οικονομική), η καθημερινή άσκηση, η παρακολού- θηση με τους μετρητές της γλυκόζης, η τήρηση του σωστού ωραρίου λήψης φαγητού και φαρμακευτικής αγωγής, δεν επηρεάζεται από την οικονομική κρίση. Η ψυχολογία όμως μπορεί να χειροτερεύσει και να επηρεάσει τη καθημερινή φροντίδα του διαβητικού. Σε αυτή τη περίπτωση θα πρέπει να αντιδράσει με τα μέσα, που ανέφερα πιο πάνω, η να προσφύγει, αν δεν το επιτύχει, στο ψυχολόγο της ομάδας. x ΦΑΡΜΑΣΕΡΒ - ΛΙΛΛΥ Α.Ε.Β.Ε. 15o χλµ. Εθνικής Οδού Αθηνών-Λαµίας, 14564 Κηφισιά, τηλ.: 210 6294600 fax: 210 6294610, T.Θ. 51288 Γραφείο Θεσσαλονίκης: Αδριανουπόλεως 24, 551 33 Καλαµαριά, Θεσσαλονίκη τηλ.: 2310 480160 Για παραγγελίες: τηλ.: 210 6294629 fax: 210 6294630 e-mail: orders@lilly.gr www.lilly.gr D.K.P.Cac11_2013 Μην το ξεγράφεις. Tώρα γίνεται. Αναγεννητικός παράγοντας που επουλώνει τα έλκη διαβητικού ποδιού αποτελεσµατικά1 1. I.Slim et al, Journal of Wound Technology 2012;17 Σε σύντοµο χρονικό διάστηµα Με εύκολη εφαρµογή Μειώνοντας δραστικά τον πόνο
  • 10.
  • 11. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 4-6/201416 Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανι- σμό Υγείας οι ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη αναμένεται να ξεπεράσουν τα 350 εκατομμύρια παγκοσμίως μέχρι το 2030, καθώς η συχνότητα της νόσου αυξάνει ραγδαία. Αν και από πολλούς χαρακτηρίζεται ως «πανδημία» του 21ου αιώνα, ωστόσο η νόσος δεν εμφανίστη- κε πρόσφατα. Περιγράφηκε για πρώτη φορά σε χειρόγραφο της Αρχαίας Αιγύ- πτου (1500 π.Χ.), ενώ το όνομα διαβήτης δόθηκε από τον Αρεταίο πολλά χρόνια αργότερα, το 200 μ.Χ. Για πολλούς αι- ώνες δεν είχε γίνει κατανοητή η φύση της νόσου, με συνέπεια η θεραπευτική αντιμετώπιση ασθενών με σακχαρώδη διαβήτη να μην είναι δυνατή. Ιστορική αναδρομή των θεραπευ- τικών μέσων Η πορεία προς την εύρεση αποτελε- σματικής θεραπείας χωρίς ανεπιθύμη- τες ενέργειες περιλαμβάνει πολλούς σταθμούς. Ο πιο σημαντικός σταθμός στην ιστορία της νόσου ήταν ο συσχε- τισμός της λειτουργίας του παγκρέατος με αυτή. Στις αρχές του προηγούμενου αιώνα με την ανακάλυψη της ινσουλί- νης έγινε το σημαντικότερο βήμα, όσον αφορά στη θεραπεία του σακχαρώδη διαβήτη. Η αρχική άποψη, πως η θερα- πεία της νόσου πρέπει να περιορίζεται στη χορήγηση ινσουλίνης άλλαξε, όταν το 1930 ανακαλύφθηκε τυχαία, πως ένα αντιβιοτικό (σουλφοναμίδες) είχε υπο- γλυκαιμική δράση. Αυτός ήταν πρακτικά ο πρώτος σταθμός στη θεραπεία της νόσου με αντιδιαβητικά δισκία. Από τότε λοιπόν ξεκίνησε η προσπάθεια παρα- γωγής μιας σειράς φαρμάκων με στόχο την ρύθμιση του σακχάρου. Την αρχή έκαναν οι σουλφονυλουρίες, ακολού- θησαν οι διγουανίδες και στη συνέχεια οι γλιταζόνες. Ο διαφορετικός τρόπος δράσης των προηγούμενων φαρμάκων ωστόσο δεν απέκλεισε την εμφάνιση ανεπιθύμητων ενεργειών. Η διατήρηση του σωματικού βάρους και η μείωση των υπογλυκαιμιών αποτελούσαν πάντα βασικό στόχο στη θεραπεία του διαβητικού ασθενή, γι αυτό και η έρευνα στον τομέα των αντιδιαβητικών δισκίων συνεχίστηκε. Το φαινόμενο των ινγκρετινών και η νέα θεραπευτική στόχευση Η προσπάθεια να βρεθούν πιο αποτε- λεσματικά και ασφαλή φάρμακα οδή- γησε το 2005 στην εμφάνιση μιας νέας κατηγορίας φαρμάκων. Τα φάρμακα, που σχετίζονται με το ονομαζόμενο «φαινόμενο των ινκρετινών». Πολλά χρόνια πριν είχε αναφερθεί πως ορμόνες, που παράγονται και εκ- κρίνονται από κύτταρα του τοιχώματος του εντέρου μετά από λήψη τροφής, διεγείρουν την έκκριση ινσουλίνης από το πάγκρεας. Σε μελέτες που έγιναν, αποδείχθηκε πως η έκκριση της ινσουλίνης από τα β κύτταρα του παγκρέατος αυξάνει πολύ περισσό- τερο όταν η γλυκόζη χορηγείται από το στόμα, σε σύγκριση με την ενδο- φλέβια χορήγηση της. Η διαφορετική ινσουλινική απόκριση ονομάστηκε φαινόμενο ινκρετίνης, ενώ οι ορμόνες που εκκρίνονται από τον πεπτικό σω- λήνα (έντερο) ινκρετίνες. έρευνα ανάπτυξη Νικόλαος Κλωνάρης, ενδοκρινολόγος Οι αναστολείς του ενζύμου διπεπτιδυλο-πεπτιδάσης 4 (DPP-4) στη θεραπευτική αντιμετώπιση του σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2
  • 12. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 4-6/201418 έρευνα ανάπτυξη Εικόνα 1. Σχηματική απεικόνιση της δράσης των DPP-4 αναστολέων. Πίνακας 1. Κύριες δράσεις των αναστολέων του ενζύμου DPP-4. • Αυξάνουν την έκκριση της ιν- σουλίνης και βελτιώνουν την ευαισθησία σε αυτή • Μειώνουν την ηπατική παρα- γωγή γλυκόζης, αναστέλλοντας την έκκριση γλυκαγόνης από τα α-κύτταρα • Μειώνουν την ταχύτητα της γα- στρικής κένωσης • Βελτιώνουν το γλυκαιμικό έλεγχο • Δεν επηρεάζουν το μηχανισμό της όρεξης και άρα το σωματικό βάρος • Είναι πιθανό να εμπλέκονται στον πολλαπλασιασμό και τη μειωμέ- νη απόπτωση των β-κυττάρων (παρατηρήσεις σε πειραματό- ζωα). Αυτή η ανακάλυψη αποτέλεσε ακόμα ένα σημαντικό σταθμό στη σύγχρονη θεραπευτική αντιμετώπιση της υπερ- γλυκαιμίας του διαβήτη. Μελετήθη- καν αρκετές ορμόνες από το πεπτικό σύστημα και τελικά απομονώθηκαν δυο πεπτίδια, που θεωρούνται υπεύ- θυνα για το 80% του φαινομένου της ινκρετίνης και είναι γνωστά ως GIP και GLP-1 (Εικόνα 1). Σύμφωνα με διάφορες μελέτες, το φαινόμενο της ινκρετίνης είναι μειωμένο σε ασθενείς με διαβήτη κατά 50% τουλάχιστον, ήδη από την εμφάνιση της νόσου. Αυ- τή η γνώση αποτέλεσε τη βάση μιας προσπάθειας να βρεθούν φάρμακα, που θα μπορούσαν να διορθώσουν την παραπάνω διαταραχή και να βελ- τιώσουν το γλυκαιμικό έλεγχο των ασθενών με διαβήτη. Το βασικό πρόβλημα, που έπρεπε να ξεπεραστεί, προκειμένου να επιτευ- χθεί ο σκοπός αυτός, ήταν να ανα- σταλεί η ταχύτατη αποδόμησή της ορμόνης GLP-1, που γίνεται φυσιολο- γικά από το ένζυμο, που ονομάζεται διπεπτιδυλο-πεπτιδάση 4 (DPP-4). Έτσι, οι προσπάθειες της έρευνας στράφηκαν στην παρασκευή ουσιών με δομή και δράση ανάλογη με εκεί- νη του GLP-1, αλλά ανθεκτικών στην αποδόμηση από το ένζυμο DPP-4, ή στην ανακάλυψη ουσιών με δυ- νατότητα εμπόδισης (αναστολής) της δράσης του ενζύμου DPP-4. Τα φάρ- μακα της δεύτερης κατηγορίας είναι γνωστά ως αναστολείς του DPP-4. Χορηγούνται από το στόμα και δρουν αναστέλλοντας το υπεύθυνο ένζυμο για την αποδόμηση των ινκρετινών. Επομένως η δράση τους ασκείται έμμεσα, παρατείνοντας το χρόνο ημί- σειας ζωής των ινκρετινών και αφή- νοντας να ασκήσουν τις φυσιολογικές δράσεις τους για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Σήμερα, οι αναστολείς του ενζύμου DPP-4 κυκλοφορούν στην αγορά και χρησιμοποιούνται στη θεραπεία του διαβήτη τύπου 2. Το ενδιαφέρον, όπως αναμενόταν, είναι μεγάλο από την παγκόσμια κοινότητα και αρκετά ακόμη φάρμακα αυτής της κατηγορίας βρίσκονται σε στάδιο προχωρημένης έρευνας και η έλευσή τους στην αγορά αναμένεται σύντομα. Η λήψη τροφής διεγείρει από το λε- πτό έντερο την έκκριση των ινκρετι- νών, που είναι γνωστές με τα αρχικά GLP-1 και GIP. Τα δύο αυτά πεπτίδια βοηθάνε ώστε να παράγεται από τα C M Y CM MY CY CMY K
  • 13. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 4-6/2014 ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 4-6/201420 21 έρευνα ανάπτυξη → Οι αναστολείς DPP-4 αποτελούν ένα ακόμα όπλο στη θεραπευτική φαρέτρα για την αντιμετώπιση του διαβήτη τύπου 2. Μπορούν να χορηγηθούν με ασφάλεια, από τη διάγνωση και σε όλη τη διαδρομή της νόσου, είτε σαν μονοθεραπεία, είτε σε συνδυασμό με όλα τα υπόλοιπα φάρμακα. Εκτός από τη βελτίωση της γλυκαιμίας, φαίνεται να έχουν και ευεργετικές δράσεις στο καρδιαγγειακό σύστημα, που είναι εξίσου σημαντικές για τους διαβητικούς ασθενείς. β-κύτταρα του παγκρέατος (β-cells στην εικόνα) περισσότερη ινσουλίνη και από τα α-κύτταρα του παγκρέ- ατος (α-cells στην εικόνα) λιγότερη γλυκαγόνη κάτω από την επίδραση της γλυκόζης αίματος. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα, αφενός περισσότερη γλυκόζη να μπαίνει στους μύες και να χρησιμοποιείται και αφετέρου το συκώτι να παράγει λιγότερη γλυκό- ζη. Το τελικό αποτέλεσμα είναι να ελαττώνεται η γλυκόζη στο αίμα. Οι ινκρετίνες, δυστυχώς, μένουν στην κυ- κλοφορία λίγα λεπτά γιατί το ένζυμο, που ονομάζεται DDP-4, τις εξουδετε- ρώνει. Για να διατηρήσουμε τη δράση τους περισσότερο χρόνο χορηγούμε στον ασθενή με διαβήτη τύπου 2 φάρμακα, που είναι γνωστά ως DPP-4 αναστολείς, τα οποία μπλοκάρουν το ένζυμο (κόκκινο Χ). Έτσι η διατήρηση στην κυκλοφορία των ινκρετινών για περισσότερο χρόνο βοηθάει, ώστε το πάγκρεας να παράγει περισσότερη ινσουλίνη και λιγότερη γλυκαγόνη και το σάκχαρο να ρυθμίζεται καλλίτερα. Είναι αυτονόητο ότι, οι αναστολείς του DPP-4 αυξάνουν τα μεταγευματικά επίπεδα του ενζύμου στο αίμα, αφού εμποδίζουν την αδρανοποίηση του. Η αύξηση αυτή συνοδεύεται από τις ευεργετικές δράσεις, που αναφέρο- νται στον πίνακα 1 και οδηγούν στην ρύθμιση της υπεργλυκαιμίας. Οι αναστολείς DPP-4 χορηγούνται από το στόμα, γεγονός που βοηθά στην καλύτερη συμμόρφωση των ασθενών στη θεραπεία. Σήμερα, στην παγκόσμια αγορά κυκλοφορούν η σιταγλιπτίνη, η βιλνταγλιπτίνη, η σαξαγλιπτίνη και η λιναγλιπτίνη. Η τελευταία δεν κυκλοφορεί ακόμη στην Ελλάδα (αναμένεται έγκριση από τον ΕΟΦ), ενώ οι δύο πρώτες κυ- κλοφορούν παράλληλα και σε έτοιμο συνδυασμό με μετφορμίνη.Πρόκειται για ιδιαίτερα ασφαλή φάρμακα και οι ανεπιθύμητες ενέργειες που παρουσιά- ζουν είναι ιδιαίτερα ήπιες. Με τους ανα- στολείς DPP-4 σπανίως παρατηρείται ελαφριά ναυτία. Η πιθανότητα πρόκλη- σης παγκρεατίτιδας, που αναφέρθηκε σε μελέτες φαρμακοεπαγρύπνησης, αξιολογήθηκε ως μη σημαντική για τη χρήση αυτών των φαρμάκων από την επιτροπή για τα φαρμακευτικά προϊόντα ανθρώπινης χρήσης του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων. Στον πίνακα 2 συνοψίζονται τα πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα των φαρμάκων αυτών. x Πίνακας 2. Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα των αναστολέων του ενζύμου DPP-4. Υπέρ Κατά • Χορήγηση από του στόματος. • Συγχορήγηση µε µετφορµίνη, σουλφονυλουρίες, γλιταζόνες και µε ινσουλίνη. • Αποτελεσματικότητα (μείωση προγευματικών και μεταγευματικών τιμών σακχάρου και HbA1c κατά 1%). • Ικανοποιητικό προφίλ ασφάλειας, γιατί δεν προκαλούν υπογλυκαιµίες,ναυτία, εµέτους, ή άλλες σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες. • Ουδέτερη δράση στο σωµατικό βάρος. • Μείωση γλυκαγόνης. • Χορήγηση σε χρόνια νεφρική ανεπάρκεια. • Ευνοϊκή δράση στο καρδιαγγειακό σύστημα (;). • Ευνοϊκή δράση στο β-κύτταρο (;) του παγκρέατος. • Κόστος • Μέτρια αντιδιαβητική ισχύ, ειδικά σε ασθενείς με αρκετά χρόνια διαγνωσμένο σακχαρώδη διαβήτη. • Συμπτώματα ίωσης • Ουρολοιμώξεις (;) • Παγκρεατίτιδα (;) • Αντένδειξη σε βαριά ηπατική δυσλειτουργία. ΑΦΙΞΕΙΣ Διαβατήριο εμπιστοσύνης ΜΕΤΡΗΤΗΣΓΛΥΚΟΖΗΣΑΙΜΑΤΟΣ Γευματικοί δείκτες/Δείκτες άσκησης Γραφική απεικόνιση αποτελεσμάτων με μια ματιά Αυτόματος μηχανισμός απόρριψης ταινίας Αυτόματη Κωδικοποίηση Μικρό δείγμα αίματος, 0,3μL Φωτισμός στην υποδοχή της ταινίας μέτρησης Ρυθμίσεις Υψηλών Χαμηλών ορίων Ειδοποίηση για την ημερομηνία λήξης των ταινιών μέτρησης Ευανάγνωστη LCD οθόνη με backlight φωτισμό Ειδοποίηση σε περίπτωση υπογλυκαιμίας VI_2014_02 ΒΙΑΝΕΞ Α.Ε. ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΦΑΡΜΑΚΩΝ • ΑΘΗΝΑ: Οδός Τατοΐου 146 71 Ν. Ερυθραία, Τηλ.: 210 8009111 • E-Mail: mailbox@vianex.gr • INTERNET: http://www.vianex.gr • ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ: Ακάδημου 113, Kόμβος Μακρυγιάννη Εύοσμος Θεσσαλονίκης, ΤΚ 56224, Τηλ: 2310 840440 ΥΠΕΥΘΥΝΟΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑΣ ΒΙΑΝ Α.Ε. 14ο χλμ. Ε.Ο. Αθηνών - Λαμίας, 145 64 Κηφισιά Τηλ: 210 9883372, FAX: 210 9889591 Γραμμή κοινού: 800 11 11 800 www.glucocard.gr C M Y CM MY CY CMY K
  • 14. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 4-6/2014 ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 4-6/201422 23 ειδησεογραφία από τη Σοφία Νέτα Η πρόγνωση είναι δυσμενέστερη όταν ένα άτομο έχει σακχαρώδη διαβήτη και κάποιο νεόπλασμα, σύμφωνα με 14ετή μελέτη. Κατόπιν εξέτασης των στοιχείων όλων των νεοδιαγνωσθέντων καρκινοπα- θών στη Δανία το συγκεκριμένο διάστημα, διαφά- νηκε ότι, όσοι λάμβαναν ινσουλίνη όταν διαγνώστη- κε ο καρκίνος είχαν τετραπλάσιο κίνδυνο θανάτου εντός ενός έτους από τη διάγνωση και πενταπλάσιο εντός της πενταετίας. Ασθενείς με διαβήτη, που λάμβαναν μόνο αντι- διαβητικά χάπια, αλλά και διαβητικοί, που δεν ακολουθούσαν αγωγή, είχαν 10% μεγαλύτερες πι- θανότητες θανάτου μετά από 2 χρόνια και 5% μετά από 5 χρόνια. Οι ερευνητές ανέφεραν ότι, ενδεχομένως, να ευθύ- νονται οι διαφορές στον τρόπο αντιμετώπισης του καρκίνου στους διαβητικούς ασθενείς. ΟΙ ΚΑΡΚΙΝΟΠΑΘΕΙΣ ΜΕ ΔΙΑΒΗΤΗ ΕΠΙΒΑΡΡΥΝΟΝΤΑΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ DVD ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΑΝΙΚΟ ΔΙΑΒΗΤΗ Νέο εκπαιδευτικό DVD ευαισθη- τοποίησης για τον ινσουλινο- εξαρτώμενο διαβήτη τύπου 1, αναμένεται να διανεμηθεί στα εκπαιδευτικά ιδρύματα της χώ- ρας, προσδοκώντας να αποτε- λέσει την αφετηρία για μια κα- μπάνια ευαισθητοποίησης γύρω από το ζήτημα του διαβήτη και τη βάση για την επίλυση μια σειράς προβλημάτων, που οφείλονται κατά κύριο λόγο στην άγνοια. Το οπτικοακουστικό υλικό, υπό την αιγίδα του Υπουργείου Παιδείας Θρησκευμάτων και εγκεκριμένο από τον Ε.Ο.Φ., αποσκοπεί στη γνωριμία και την εξοικείωση της πάθησης του διαβήτη από τις νέες γενεές, αλλά και στην ενημέρωση μέσα στην Εκπαίδευση γύρω από το πολύ σημαντικό και για πολλούς άγνωστο αυτό ζήτημα. Ολοκληρωμένη εκστρατεία ενημέρωσης για την ινσουλίνη με κεντρικό μήνυμα: «Ξεκίνησε έγκαιρα ινσουλίνη. Ζήσε φυσιολογικά!» ξεκινάει η Ελληνική Διαβητολογική Εταιρεία. Στόχος της εκστρατείας είναι η υπεύθυνη και πλήρης ενη- μέρωση του ευρύτερου κοινού και η περαιτέρω ευαισθητοποίηση της ιατρικής κοινότητας για τη χρήση της ινσουλίνης. Ειδικά ενημερωτικά έντυπα θα δίνονται στους ασθενείς από τους θεράποντες ιατρούς, ενώ πα- ράλληλα η εκστρατεία θα υποστηρίζεται και θα προωθείται από ραδιοφωνικά σποτ σε σταθμούς υψηλής ακροαματικότητας και από έντυπες κα- ταχωρίσεις σε ειδικό τύπο. Οι άνθρωποι, που αυξάνουν την κατανάλωση κα- φέ κατά περισσότερο από ένα φλιτζάνι την ημέρα έχουν 11% μικρότερο κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη ΙΙ, συγκριτικά με εκείνους που διατηρούν σταθερή την κατανάλωση καφέ, υποδεικνύει νέα έρευνα. Αντίθετα, όσοι μειώνουν την κατανάλωση κατά την ίδια ποσότητα, αυξάνουν τις πιθανότητες κατά 17%. Το είδος του καφέ είχε περιεκτικότητα σε καφεΐνη περίπου 100 milligramms. Σύμφωνα με την ερευ- νήτρια Shilpa Bhupathiraju, του Harvard School of Public Health ενδεχομένως οι ευεργετικές ιδιότητες του καφέ αφορούν τις χημικές ουσίες του, που ίσως βελτιώνουν το μεταβολισμό της γλυκόζης. ΑΣΠΙΔΑ Ο ΚΑΦΕΣ ΓΙΑ ΤΟ ΔΙΑΒΗΤΗ ΙΙ ΕΚΣΤΡΑΣΤΕΙΑ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ ΠΟΙΑ Η ΣΧΕΣΗ ΔΙΑΒΗΤΗ - ΚΑΡΚΙΝΟΥ ΤΟΥ ΠΑΓΚΡΕΑΤΟΣ; Άνθρωποι με διαβήτη αντιμε- τωπίζουν διπλάσιο κίνδυνο για καρκίνο του παγκρέατος, σε σύ- γκριση με ανθρώπους που δεν έχουν διαβήτη, σύμφωνα με νέα ανάλυση 88 μελετών. Παρότι ο διαβήτης θεωρείται πα- ράγοντας κινδύνου για καρκίνο του παγκρέατος, δεν είναι γνωστή η σειρά εμφάνισης των παθήσεων. Η νέα ανάλυση έδειξε ότι, για ορι- σμένους ανθρώπους ο καρκίνος του παγκρέατος ενδεχομένως να ευθύνεται για τον διαβήτη, ίσως γιατί παράγει ορισμένες ουσίες, που επηρεάζουν τον τρόπο, που ο οργανισμός χειρίζεται την ινσουλίνη και το σάκχαρο, με αποτέλεσμα την ανάπτυξη διαβήτη. Σε ορισμένους ασθενείς με καρκίνο στο πάγκρεας και διαβήτη, ο διαβήτης βελτιώνε- ται, όταν αφαιρείται ο καρκίνος. Τα προβλήματα μνήμης, που εμφανίζονται στα άτομα με διαβήτη, δεν οφείλονται μόνο στο μπλοκάρισμα των αγγείων, αλλά και στο ότι ο εγκέφαλος συρρικνώ- νεται, σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα. Η διαπίστωση αυτή προέρχεται από παρατήρηση απεικονιστικών εξετάσεων εγκεφάλου 600 ανθρώπων, ηλικίας 55 ετών και άνω, με διαβήτη τύπου 2. Οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι, οι ασθενείς, που έπα- σχαν από διαβήτη για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, είχαν μικρότερο μέγεθος εγκεφάλου και δήλωσαν ότι, η απώλεια των νευρώνων οδηγεί σε απώλεια της ικα- νότητας για πιο σύνθετες σκέψεις και μνήμη. Η συγκε- κριμένη έρευνα υποδεικνύει ότι, ο διαβήτης μπορεί να είναι παράγοντας κινδύνου για παθήσεις, όπως η νόσος Alzheimer, χωρίς όμως να το αποδεικνύει. ΠΟΣΟ ΕΠΗΡΕΑΖΕΙ Ο ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΤΟΝ ΕΓΚΕΦΑΛΟ
  • 15. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 4-6/201424 Ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1 (ΣΔ1) αποτελεί ανοσολογικό νόσημα, κατά το οποίο τα β-κύτταρα των νησι- δίων του παγκρέατος καταστρέφονται με αυτοάνοσο μηχανισμό. Ο ΣΔ1 δεν είναι κληρονομικός, αλλά για την εκδήλωσή του υπάρχει γενε- τική προδιάθεση. Επίσης, φαίνεται ότι διάφοροι παράγοντες από το περιβάλ- λον (ιοί, stress, αλλεργιογόνα) μπορεί να συμβάλλουν στην εμφάνισή του. Στο ΣΔ1 το πάγκρεας παράγει ελάχι- στη, ή καθόλου, ινσουλίνη. Αποτελεί χρόνιο νόσημα και απαιτεί εφ’ όρου ζωής θεραπεία με ινσουλίνη για αυτό και η μορφή αυτή του διαβήτη φέρεται και με τον όρο ινσουλινοεξαρτώμενος. Υπολογίζεται ότι, το 10% όλων των πε- ριπτώσεων διαβήτη είναι μορφές ΣΔ1. Η συχνότητα του ΣΔ1 υπολογίζεται σε 1 στα 590 άτομα ηλικίας κάτω των 20 ετών, αναμένοντας να αυξη- θεί τα προσεχή χρόνια. Η μη ικανοποιητική ρύθμιση του σακ- χάρου μπορεί να οδηγήσει στην πο- ρεία της νόσου σε μία, ή περισσότερες χρόνιες επιπλοκές. Ο διαβήτης αποτελεί την πρώτη αιτία τύφλωσης των ενηλί- κων, ακρωτηριασμού των κάτω άκρων, χρόνιας νεφρικής ανεπάρκειας και αιμο- κάθαρσης, στυτικής δυσλειτουργίας και το βασικότερο αίτιο εμφραγμάτων και αγγειακών εγκεφαλικών επεισοδίων. Σήμερα ο ΣΔ1 αντιμετωπίζεται με χο- ρήγηση ινσουλίνης, εφαρμογή κατάλ- ληλου διαιτολογίου, σωματική άσκηση και συνεχή επιμόρφωση του παιδιού και της οικογένειας γύρω από τη νόσο. Παρά το γεγονός ότι πολλά έχουν σήμερα αλλάξει στη θεραπεία με ινσουλίνη, επιτρέποντας πιο ευέλικτα θεραπευτικά σχήματα και στη διατρο- φή, ωστόσο μεγάλο μέρος του αυθορ- μητισμού της καθημερινής ζωής ακόμα χάνεται στη ρουτίνα των τακτικών αυ- τομετρήσεων του σακχάρου αίματος, των προκαθορισμένων γευμάτων, των εξετάσεων αίματος και των ενέσεων για διατήρηση των επιπέδων σακχά- ρου εντός των φυσιολογικών ορίων. Συνεπώς, η εύρεση μίας θεραπείας για τη νόσο θα αποτελούσε τη μεγα- λύτερη επανάσταση στην έρευνα του διαβήτη, μετά την ινσουλίνη. Ελπίδες γεννούν τα πρώτα θετικά αποτελέσματα από κλινικές δοκιμές του «εμβολίου κατά του ΣΔ1», που «επανεκπαιδεύει» το ανοσοποιητικό σύστημα ώστε να μην καταστρέφει τα ινσουλινοπαραγωγά β-κύτταρα του παγκρέατος. Οι πρώτες δοκιμές σε 80 ασθενείς έδειξαν ότι, το εμβόλιο μπορεί να καθυστερήσει, ή και να εμποδίσει, την εμφάνιση του διαβήτη, «επαναπρογραμματίζοντας» το ανο- σοποιητικό σύστημα. Είναι ενθαρρυ- ντικό, επίσης, ότι δεν παρατηρήθηκαν παρενέργειες του εμβολίου. Ο επικε- φαλής της ομάδας Αμερικάνων και Ολλανδών ερευνητών, καθηγητής Λόρενς Στάιμαν της ιατρικής σχολής του Πανεπιστημίου Στάνφορντ της Καλιφόρνια, μετά τη δημοσίευση των αποτελεσμάτων της μελέτης στο ια- τρικό περιοδικό «Science Translational Medicine», έκανε λόγο για σημαντικό βήμα προς την «επίτευξη της απενερ- γοποίησης μιας ομάδας δυσλειτουργι- κών ανοσοποιητικών κυττάρων, χωρίς να απορρυθμιστεί όλο το ανοσοποιη- στρατηγική ευθυγράμμιση Σακχαρώδης διαβήτης τύπου 1, τι υπόσχεται το μέλλον Θάλεια Παπάζογλου, παιδίατρος - παιδοενδοκρινολόγος, διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών