Downloaded 13 times
![ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/2013 11
ντικό για την ανάπτυξη ενός επιστήμονα,
όσο η φυσική οικογένεια για την ανάπτυξη
του κάθε ανθρώπου. Θα μου επιτρέψετε,
επειδή η οικογένεια αυτή έχει προσφέρει
αντικειμενικά στο χώρο της διαβητολογίας,
να σας πω λίγα λόγια, και για το τι έκαναν
αλλά και για την φιλοσοφία, που έδωσαν
και δίνουν πλέον, στα επιστημονικά παιδιά
κι εγγόνια μας.
Η ιστορία αυτή ξεκινά με δύο επιστήμονες,
τον ιατρό Berson και την φυσικό Yallow,
την πρώτη γυναίκα που πήρε PhD στην
πυρηνική φυσική την δεκαετία του 1950.
Μετά την ανακάλυψη της ακολουθίας των
αμινοξέων της ινσουλίνης από τον Έλληνα
καθηγητή Κατσουγιάννη στην Νέα Υόρκη,
οι Berson και Yallow ανακάλυψαν τα πρώ-
τα αντισώματα έναντι της ινσουλίνης και
άμεσα προχώρησαν ένα βήμα ακόμα πιο
πέρα: στο να συνδέσουν την ινσουλίνη
με ραδιενέργεια και να δημιουργήσουν
την πρώτη μέθοδο μέτρησης ινσουλίνης
[Radioimmunoassay (RIA)]. Από εκεί και
πέρα άνοιξαν δυο δρόμοι έρευνας: ο ένας
ήταν η μέτρηση με τη χρήση RIA πολλών
ορμονών (αυξητική ορμόνη, ΑCΤΗ κτλ), η
οποία άνοιξε τον δρόμο για μια επανάστα-
ση στην ενδοκρινολογία.
Την πρώτη μέθοδο RIA ακολούθησε σύ-
ντομα η δεύτερη γενιά μεθόδων (ELISA),
κατόπιν η τρίτη γενιά (χημοφωταύγεια)
και η τέταρτη γενιά αυτόματων αναλυτών,
που έχουμε σήμερα στα νοσοκομεία μας
(ηλεκτροχημειοφωταύγεια). Όλες αυτές
οι μέθοδοι /εργαλεία, που έχουμε σήμε-
ρα στην διάθεση μας, μάς οδήγησαν σε
πραγματική επανάσταση στην ιατρική. Είναι
αξιοσημείωτο ότι οι άνθρωποι αυτοί, που
θα μπορούσαν να έχουν πλουτίσει από τις
ανακαλύψεις τους, δεν πατεντάρισαν την
μέθοδό τους, συνειδητά, γιατί ήθελαν οι
ανακαλύψεις τους να είναι πάντα δωρεάν
στην υπηρεσία της ανθρωπότητος και των
ασθενών τους. Όσον αφορά τον χώρο της
διαβητολογίας, η μέτρηση σε ορούς αίμα-
τος των επίπεδων ινσουλίνης είχε ως απο-
τέλεσμα την ανακάλυψη ότι, περίπου στο
10% των ασθενών, τα επίπεδα της ινσου-
λίνης ήταν πάρα πολύ χαμηλά (κάτι που
ονόμασαν τύπου 1 διαβήτη), ενώ σε 90%
περίπου ήταν πάρα πολύ υψηλά (τύπου 2
διαβήτη). Αυτό τότε και εάν ήταν επανάστα-
ση. Κάνεις δεν ήξερε γιατί υπήρχε τύπου 1
και τύπου 2 διαβήτης. Και άρχισαν με τους
δικούς τους μαθητές να προσπαθούν να
βρουν το γιατί. Ο Jessie Roth ανακάλυψε
τον υποδοχέα της ινσουλίνης και μαζί με
τους δικούς του μαθητές ανακάλυψαν με-
ταλλάξεις στον υποδοχέα της ινσουλίνης
και αντισώματα, που προκαλούν σοβαρού
βαθμού αντίσταση στην ινσουλίνη . Οι
δικοί του μαθητές, ο Ron Kahn και ο Jeffrey
Flier, ήταν οι πρώτοι, που άρχισαν να ανα-
καλύπτουν τα μονοπάτια των μορίων, που
μεταδίδουν το σήμα της ινσουλίνης μέσα
στα κύτταρα και να προσπαθούν να βρούν
ινσουλινοευαισθητοποιούς παράγοντες.
Φυσικά, η δουλειά αυτής της επιστημονικής
οικογένειας και άξιζε να τιμηθεί σε υψη-
λότατο επίπεδο και, όντως, τιμήθηκε με το
βραβείο Νόμπελ.
Από αυτούς τους ανθρώπους εκπαιδεύ-
τηκα και από αυτούς έμαθα το πώς να
αντιμετωπίζω τα ερευνητικά ερωτήματα,
αλλά και πως να προσεγγίζω τον ασθενή
μου. Έμαθα, ότι το πρώτο κριτήριο, αλλά
και ο πρώτος στόχος και κύριο μέλημα της
ιατρικής μου καριέρας, θα πρέπει να είναι η
«ιατρική του προσώπου», το να βλέπω δη-
λαδή και να προσεγγίζω τον κάθε ασθενή,
ως μοναδικό και ανεπανάληπτο πρόσωπο,
ανεκτίμητης αξίας, ως πρόσωπο δηλαδή
,στο οποίο αξίζει η παροχή υπηρεσιών
και φροντίδας επιπέδου ίδιου με αυτήν,
που θα προσφέραμε στο πρόσωπο του
αδελφού, η του πατέρα μας. Έμαθα επι-
πλέον, και με την σειρά μου το διδάσκω
τώρα στους δικούς μου φοιτητές, ότι η
προσφορά μας ως ιατρών στο άτομο και
την κοινωνία δεν αρκεί να εκφράζεται μόνο
με την καλή ιατρική φροντίδα, που πρέπει
να παράσχουμε σε κάθε συνάνθρωπο
μας, αλλά και με το πως να διδάξουμε την
νέα γενιά των φοιτητών και ειδικευομένων
μας, έτσι ώστε να γίνουν και αυτοί άριστοι
ιατροί, ολοκληρωμένες προσωπικότητες
και άρτιοι άνθρωποι.
Με αυτόν τον τρόπο ένας καθηγητής μπο-
ρεί να ωφελεί όχι μόνον έναν ασθενή ανά
πάσα στιγμή, αλλά πολλούς. Τόσους, όσοι
και οι μαθητές του. Εάν, μάλιστα, μπορέσει
ο καθηγητής αυτός και οι μαθητές του να
βρουν απαντήσεις σε αναπάντητα μέχρι
σήμερα ερωτήματα, μέσω της έρευνας
τους, να βρουν δηλαδή καινούργια δια-
γνωστικά εργαλεία και καινούργια φάρ-
μακα, τότε θα μπορούσαν να ωφελήσουν
εκατομμύρια ανθρώπων, οι οποίοι, φυσικά,
στις περισσότερες περιπτώσεις μπορεί να](https://image.slidesharecdn.com/issueno-140429122119-phpapp01/85/33-13-320.jpg)
![ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/2013 33
Ο μεγαλύτερος αριθμός κλινικών με-
λετών έδειξε ότι η πιο αποτελεσματική
δοσολογία άσκησης είναι αυτή, που γί-
νεται τουλάχιστον για 3 φορές/εβδομάδα
(ιδανικά κάθε μέρα), με ένταση από ήπια
προς έντονη, ενώ η διάρκεια των προ-
γραμμάτων πρέπει να κυμαίνεται από 10
εβδομάδες μέχρι ένα έτος.
Για να είναι αποτελεσματική η άσκηση
στην πρόληψη του ΣΔ, θα πρέπει πα-
ράλληλα να ακολουθηθεί πρόγραμμα
υγιεινής διατροφής με περιορισμό της
πρόσληψης θερμίδων. Παρά τις θετικές
επιδράσεις της άσκησης στο ΣΔ, πρό-
σφατη μελέτη έδειξε ότι μόνο το 23% των
ατόμων με ΣΔ 2 ασκούνταν περισσό-
τερο από 60 λεπτά/εβδομάδα. Πιθανά,
ο φόβος και η έλλειψη ενημέρωσης να
επηρεάζει τη συμμετοχή των ασθενών σε
προγράμματα άσκησης.
Προγράμματα άσκησης για άτομα
με σακχαρώδη διαβήτη
Ο πίνακας 3 παρουσιάζει ένα ενδεικτικό
πρόγραμμα άσκησης, σύμφωνα με τις
κατευθυντήριες οδηγίες της Αμερικανι-
κής Διαβητολογικής Εταιρείας (ACSM και
ADA).
Ασκήσεις κινητικότητας/ευκαμψίας προ-
τείνονται για βελτίωση καθημερινών
δραστηριοτήτων. Οι ασκήσεις αυτές θα
πρέπει να γίνονται συμπληρωματικά και
δε θα πρέπει να αντικαθιστούν την αερό-
βια άσκηση, ή την άσκηση με αντιστάσεις.
Οδηγίες πριν την έναρξη
προγραμμάτων άσκησης
Η πιο ασφαλής οδηγία προς τους ασθε-
νείς με ΣΔ, πριν την συμμετοχή τους σε
κάποιο οργανωμένο, ή ελεύθερο πρό-
γραμμα άσκησης, είναι να αποσπάσουν
τη συγκατάθεση του θεράποντος ιατρού
(κυρίως ενδοκρινολόγου, διαβητολόγου,
ή καρδιολόγου). Η συμμετοχή των ασθε-
Πίνακας 4. Παράδειγμα μείωσης της δόσης της ινσουλίνης, ανάλογα με την έντα-
ση της άσκησης, σε ενήλικες με ινσουλινοεξαρτώμενο ΣΔ, όταν δεν είχε προηγηθεί
κατανάλωση υδατανθράκων [21, 22] (μετά από έγκριση του θεράποντος ιατρού)
Ένταση άσκησης
(% της VO2max)
Παράδειγμα μείωσης
της δόσης της ινσουλίνης
30 λεπτά άσκησης 60 λεπτά άσκησης
20-30% της VO2max
(χαμηλή)
~25% ~50%
45-50% της VO2max
(μέτρια)
~50% ~75%
75-80% της VO2max
(υψηλή)
~75% -](https://image.slidesharecdn.com/issueno-140429122119-phpapp01/85/33-35-320.jpg)
![ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/201344
Όσο θυμάμαι τον εαυτό μου, ήμουν
πάντοτε ένα υπερδραστήριο παιδί, ένα
«ζωηρό» αγοροκόριτσο. Μετά από 11
χρόνια ζωής και ανεμελιάς με επισκέ-
φτηκε ο νεανικός διαβήτης . «Νεανικός»
για μένα, αλλά και δύσκολος για την
εποχή των αρχών της δεκαετίας του ’90,
όπου η απουσία γνώσης εμπόδιζε την
καινοτομία και καθόριζε, εν πολλοίς, την
απουσία υλικών και μέσων.
Η συμπτωματολογία κοινή και γνωστή.
Πολυδιψία, πολυουρία και μια περίεργη
εξάντληση σε καθημερινή βάση, που
συνοδεύτηκε από μια σταδιακή απώλεια
βάρους. Όλως τυχαίως, ίσως, η συγκεκρι-
μένη συμπτωματολογία έπεται χρονικά
μιας ιδιαίτερα στρεσογόνου περιόδου
της ζωής μου, όπου η έλλειψη κατανό-
ησης και παιδαγωγικών τρόπων, σε μια
απλή, κατά τα άλλα, αλλαγή σχολικού
περιβάλλοντος, αποτέλεσε μια ιδιαίτερα
οδυνηρή εμπειρία για μένα. Διαγνωστικό
κέντρο στην περίπτωση μου ήταν το «Τζά-
νειο» νοσοκομείο, όπου μεταφέρθηκα με
διαβητική κετοξέωση και εξήλθα μετά
από ένα 20ήμερο νοσηλείας γεμάτη απο-
ρίες και άγχη για το μέλλον.
Εκεί, λοιπόν, με μια «αόρατη» πάθηση και
με πενιχρά μέσα κλήθηκα από νωρίς να
διαχειριστώ κάτι, που μου ήταν παντελώς
άγνωστο, στηριζόμενη στις προσπάθειες
της οικογένειάς μου και των γιατρών
μου, που με περιέβαλαν με αγάπη και
οδήγησαν με αυταπάρνηση την ψυχική
και σωματική μου υπόσταση σε μεγαλύ-
τερες ηλικίες, δίνοντας καθημερινά μια
αέναη μάχη ενάντια στην νόσο. Μέσω
αυτής της αδιάλειπτης καθοδήγησης από
τα αγαπημένα μου πρόσωπα, οι έννοιες
της οργάνωσης, μεθοδικότητας και της
αυτονομίας αποτελούσαν καθημερινές
πρακτικές και στόχους, έστω και αν ποτέ
δεν τις άκουσα μεμονωμένα ως λέξεις, ή
ορισμούς. Συνέπεια και άτεγκτη τήρηση
προγραμμάτων, χρόνων και διαδικασιών
στο σπίτι και ένα αστείρευτο πάθος να
προχωράω πάντα και να βρίσκομαι ένα
βήμα πιο μπροστά από όλους σε όλα.
Σχολεία, φροντιστήρια, διαβάσματα,
δουλειά, απολαύσεις, παρέες. Όλα ήταν
εκεί για την Σοφία, στο μέτρο που δεν
ενοχλούσαν το πρόγραμμα και, βέβαια,
τον ισχυρό πατριάρχη της οικογένειας,
που με έμαθε από πολύ νωρίς ότι αυτό,
που θα έκανε την διαφορά με μένα, ήταν
ακριβώς ότι δεν θα έπρεπε να διαφέ-
ρω. Πραγματικά μόνο δέος μπορώ να
αισθανθώ, όταν σκέφτομαι τι έκανε για
μένα εκείνα τα δύσκολα χρόνια.
Και μετά, το Πανεπιστήμιο και η Ιατρική.
Στόχος ζωής; Ναι, θα έλεγα, αν και, ως
ερώτηση είναι αρκετά δύσκολη και μάλ-
λον θα χρειαστεί να ιχνηλατήσω πολλά
χρόνια για να βρω την απάντησή της. Πά-
«Όταν η συνέχεια γίνεται ζόρικη, οι ζόρικοι συνεχίζουν…»
Τζων Κέννεντυ, 1917-1963, Αμερικανός πρόεδρος [1960-1963]
Σοφία Γραμματικού MD, Phd
ειδικευόμενη ενδοκρινολόγος
τμήμα ενδοκρινολογίας
& μεταβολισμού
διαβητολογικό κέντρο νοσοκομείο
«Κοργιαλένειο - Μπενάκειο»
στη μάχη κατά του διαβήτη
Ζώντας με διαβήτη...
μια προσωπική υπόθεση](https://image.slidesharecdn.com/issueno-140429122119-phpapp01/85/33-46-320.jpg)
![ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/201360
Αθήνα
> Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών
«Αττικόν», Β΄ Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική
Πανεπιστημίου Αθηνών, Ρίμινι 1, ΤΚ 12462, Χαϊδάρι,
T: 210 5831000, 210 5832013 (εξωτ. ιατρείο), fax: 210
5326454
> Γ.Ν. Παίδων Αθηνών «Αγία Σοφία», Α΄
Παιδιατρική Κλινική Παν. Αθηνών, Μ. Ασίας &
Θηβών, ΤΚ 11527, Αθήνα, Τ: 213 2013451, 210 7496312
(εξωτ. ιατρείο), fax: 210 7795538
> Γ.Ν. Αθηνών «Αλεξάνδρα», Β. Σοφίας 80, ΤΚ
11528, Αθήνα, Τ: 210 7770501-4, (εξωτ. ιατρείο),
Τ: 210 3381392, fax: 210 7770473
> Γ.Ν. Αθηνών «Γ. Γεννηματάς», Λ. Μεσογείων
154, ΤΚ 15669, Παπάγου, Τ: 210 7768000, 210 7768283
(εξωτ. ιατρείο), fax: 210 7705980
> Γ.Ν. Αθηνών «Ιπποκράτειο», Β΄ Παθολογική
Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Β. Σοφίας 114,
ΤΚ 11527, Αθήνα, Τ: 210 7769000, 213 2088333 (εξωτ.
ιατρείο) fax: 213 2088646
> Περιφερειακό Γ.Ν. Αθηνών «Κοργιαλένειο-
Μπενάκειο Ε.Ε.Σ.», Ερυθρού Σταυρού 1,
Αμπελόκηποι, ΤΚ 11526, Αθήνα, T: 210 6414000, 210
6414737 (εξωτ. ιατρείο), fax: 210 6414800
> Γ.Ν. Παίδων Αθηνών «Π.& Α. Κυριακού»,
Λεωφ. Μεσογείων 24, ΤΚ 10024, Αθήνα, Τ: 213
2009800, 210 7726856 (εξωτ. ιατρείο), 213 2009856
> Γ.Ν. Αθηνών «Λαϊκό», Α΄ Προπαιδευτική
Παθολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών,
Αγ. Θωμά 17, ΤΚ 11527, Αθήνα, Τ: 210 7456000, 210
7456874 (εξωτ. ιατρείο), 210 7456294 Τετ., 210 7456308
Πέμ., fax: 210 7791839
> Ν.Γ.Ν. «Ο Ευαγγελισμός», ενδοκρινολογικό
τμήμα, Υψηλάντου 45, ΤΚ 10676, Αθήνα, Τ: 210
7201000, 210 7201258 (εξωτ. ιατρείο), fax: 210 7291808
> Ν.Γ.Ν. Αθηνών ΝΙΜΤΣ, Μονής Πετράκη 12, ΤΚ
11521, Αθήνα, Τ: 210 7288001, 210 7288111 (εξωτ.
ιατρείο), fax: 210 7297958
> Γ.Ν. Αθηνών «Πολυκλινική», Πειραιώς 3, ΤΚ
10552, Αθήνα, Τ: 210 5276000, 210 5276222 (εξωτ.
ιατρείο), fax: 210 5202944
Πειραιάς
> Γ.Ν.Π. «Άγιος Παντελεήμων», Δημ.
Μαντούβαλου 3, ΤΚ 18484, Nίκαια, Τ: 213 2077000,
213 2077660 (εξωτ. ιατρείο), fax: 213 2076426
> Γ.Ν. Πειραιά «Τζάννειο», Αφεντούλη & Ζαννή 1,
ΤΚ 18536, Πειραιάς, Τ: 210 4592000, 210 4592174 & 583,
(εξωτ. ιατρείο), fax: 210 4511709
Θεσσαλονίκη
> Π.Γ.Ν.Θ. «ΑΧΕΠΑ», Α’ Παθολογική Κλινική
Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Στ.
Κυριακίδη 1, ΤΚ 54636, Θεσσαλονίκη, Τ: 2313303316
(ραντεβού), 2310 9933369 (εξωτ. ιατρείο), fax: 2310 994608
> Γ.Ν. Θεσσαλονίκης «Ιπποκράτειο», Β’
Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Πανεπιστημίου
Θεσσαλονίκης, Κωνσταντινουπόλεως 49, ΤΚ 54642,
Θεσσαλονίκη, Τ: 2310 89200, 2310 892101, 2310 892616,
(εξωτ. ιατρείο), fax: 2310 856075
> Γ.Π.Ν. Θεσσαλονίκης «Παπαγεωργίου», Γ΄
Παθολογική Κλινική, περιφ. οδός Θεσσαλονίκης,
Ν. Ευκαρπία, ΤΚ 56403, Ν. Ευκαρπία Θεσσαλονίκης,
Τ: 2313 323000 (εξωτ. ιατρείο) (εσωτ. 4226 ή 4248), fax:
2310 321862
Ιωάννινα
> Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Ιωαννίνων,
Λεωφ. Σταύρου Νιάρχου, ΤΚ 45500, Ιωάννινα, Τ:
26510 99111, 26510 99227 (εξωτ. ιατρείο), fax: 26510 46617
Πάτρα
> Πανεπιστημιακό Γ.Ν. Πατρών, ΤΚ 26110, Πάτρα, Τ:
2610 999111, 2610 969149 (εξωτ. ιατρείο), fax: 2610 969168
[ ΕΞΩΤΕΡΙΚΑ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΑ ΙΑΤΡΕΙΑ ]
Στερεά Ελλάδα / Αττική & Πειραιάς
> Μαιευτικό Γυναικολογικό κέντρο Αθηνών
«Έλενα Ε. Βενιζέλου», πλ. Ε. Βενιζέλου, ΤΚ
11521, Αθήνα, Τ: 210 6402000, 210 6402261 (εξωτ.
ιατρείο), fax: 210 6411156
> Π.Γ.Ν. Παίδων Αθηνών «Π.&Α. Κυριακού»,
Θηβών & Λεβαδείας 3, TK 11527, Αθήνα, Τ: 213
2009000, 213 2009310 (εξωτ. ιατρείο), fax: 213
2009429
> Ν.Γ.Ν.Α. «Σπηλιοπούλειο», Δ. Σούτσου 21, TK
10671, Αθήνα, Τ: 210 6410445, 213 2023418 ή 418,
(εξωτ. ιατρείο), fax: 210 6446951
> Γ.Ν.Μ. 1ο Νοσοκομείο ΙΚΑ (Μελισσίων),
τέρμα Ζαΐμη, TK 15127, Μελίσσια, Τ: 210 8106200,
210 8106262 (εξωτ. ιατρείο), fax: 210 8041837
> 251 Γενικό Νοσοκομείο Αεροπορίας,
Π. Κανελλοπούλου 3, ΤΚ 15500, Χολαργός, Τ: 210
7463399, 210 7464093 (εξωτ. ιατρείο), fax: 210 7715690
> Γ.Ν.Ν.Θ. Αθηνών «Σωτηρία», Μεσογείων 152,
TK 11527, Αθήνα, Τ: 210 7778611-19, 210 7763194
(εξωτ. ιατρείο), fax: 210 7778838
> Γ.Ν. Αθηνών «Σισμανόγλειο», Σισμανογλείου
1, Μαρούσι, ΤΚ 15126, Αθήνα, Τ: 210 8039001-60, 210
8039789 (εξωτ. ιατρείο), fax 210 8042700
> Γ.Ν.Ν. Αθηνών «Ελπίς», Δημητσάνης 7, TK
11522, Αθήνα, Τ: 210 6434001, 210 6494270 (εξωτ.
ιατρείο), fax: 210 6445602
> Γ.Ν. Βούλας «Ασκληπιείο», Βασ. Παύλου 1,
TK 16673, Βούλα, Τ: 213 2163000, 213 2163142 (εξωτ.
ιατρείο), fax: 210 8923326
> Γ.Ν. Πειραιά «Άγιος Παντελεήμων»,
Ενδοκρινολογικό Τμήμα, Δ. Μαντούβαλου 3,
Νίκαια, TK 18484, Νίκαια, Τ: 213 2077000, 213
2077448 (εξωτ. ιατρείο), fax.: 213 2076709
> Γ. Αντικαρκινικό Ν. Πειραιά «Μεταξά»,
Μπόταση 51, TK 18537, Πειραιάς, Τ: 213 2079670
(εξωτ. ιατρείο), fax: 210 4599774
> Γ.Ν.Α. «Γιώργος Γεννηματάς», λεωφ.
Μεσογείων 154, TK 15669, Αθήνα, Τ: 213 2032000,
213 2032283-4, fax: 210 7705980
> Γ.Ν.Α. «Αγία Όλγα», Αγίας Όλγας 3-5, ΤΚ 14231,
Ν. Ιωνία, Τ: 213 2057000, 213 2057222 (εξωτ. ιατρείο)
> Γ.Ν.Ε. «Θριάσιο», λεωφόρος Γ. Γεννηματά, ΤΚ
19018, Μαγούλα, Τ: 213 2028000, 213 2028774 (εξωτ.
ιατρείο), fax: 210 5551243
> Γ.Ν.Α. «Η Παμμακάριστος», Ιακωβάτων 43,
ΤΚ 11144, Αθήνα, Τ: 210 2284851, 210 2001100, 210
2001344 (εξωτ. ιατρείο), fax: 210 2020002
> Ν.Γ.Ν.Α. «Αμαλία Φλέμινγκ», 25ης Μαρτίου
14, ΤΚ 15126, Μελίσσια, Τ: 210 8030303, 210 8038371
(εξωτ. ιατρείο), fax: 210 8038399
> Γ.Ν. Παίδων Αθηνών «Αγία Σοφία», Μ. Ασίας
& Θηβών, TK 11527, Αθήνα, Τ: 210 7467000, 210
7467002 (εξωτ. ιατρείο), fax: 210 7797649
Ν. Βοιωτίας
> Ν.Γ.Ν. Θηβών, Τσεβά 2, TK 32200, Θήβα, Τ: 22620
24444, 26623 50133 (εξωτ. ιατρείο), fax: 22620 25406
Ν. Δωρίδος
> Ν.Γ.Ν. Άμφισσας, Οικισμός Δροσοχωρίου, TK
33100, Άμφισσα, Τ: 22650 28460, (εσωτ.: 171), fax:
22650 22086
Ν. Εύβοιας
> Ν.Γ.Ν. Χαλκίδας, Γαζέπη 48, Χαλκίδα, TK 34100,
Τ: 22210 21901-10, 22210 35259 (εξωτ. ιατρείο), fax:
22210 85131
> Κ.Υ. Καρύστου, Πολ. Κάτσικα 56, ΤΚ 34001,
Κάρυστος, Ν. Ευβοίας, Τ: 22243 50100, 22243 50104
(εξωτ. ιατρείο)
Ν. Φθιώτιδας
> Ν.Γ.Ν. Λαμίας, Παπασιοπούλου Τέρμα, ΤΚ 35100,
Λαμία, Τ: 22310 63000, 22310 63087 (εξωτ. ιατρείο),
fax: 22310 63324
Μακεδονία / Ν. Θεσσαλονίκης
> Ν.Γ.Ν.Θ. «Άγιος Δημήτριος», Ελένης
Ζωγράφου 2, ΤΚ 54634, Θεσσαλονίκη, Τ: 2313
322100, 2313 322427 (εξωτ. ιατρείο), fax: 2313 322205
> Ν.Α.Γ.Ν. Θεσσαλονίκης «Άγιος Παύλος»,
Εθνικής Αντίστασης 161, Φοίνικας, ΤΚ 54625,
Θεσσαλονίκη, Τ: 2310 493400 (τηλ. κέντρο), 2310
49353 (εξωτ. ιατρείο), fax: 2310 451727
> Γ.Ν. Θεσσαλονίκης «ΑΧΕΠΑ», Β΄ Παιδιατρική
Κλινική Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Στ.
Κυριακίδη 1, ΤΚ 54636, Θεσ/νίκη, Τ: 2310 993111,
60
Οδηγός διαβητολογικών κέντρων
χρηστικά
ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/2013](https://image.slidesharecdn.com/issueno-140429122119-phpapp01/85/33-64-320.jpg)
More Related Content
Similar to ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΝΟ 33
ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΝΟ 33
- 1. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣΔΙΑΒΗΤΗΣ Φ Ρ ΟΝ Τ Ι Δ Α Γ Ι Α Ο Λ Ο Υ Σ Ιούλιος - Αύγουστος - Σεπτέμβριος 2013 # 33 ISSN:1791-4574 ΣΕ ΣYΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΤΟ τεύχος 33 Χρήστος Μαντζώρος, τακτικός καθηγητής παθολογίας της ιατρικής σχολής Harvard και καθηγητής παθολογίας της ιατρικής σχολής του πανεπιστημίου της Βοστώνης: «Η έρευνά μας εστιάζεται στην αιτιολογία και θεραπευτική της παχυσαρκίας και των επιπλοκών της.» Πολλαπλές ενέσεις, ή αντλία ινσουλίνης στην αντιμετώπιση του ΣΔ1; Οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα παιδιά στο σχολείο ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣΔΙΑΒΗΤΗΣ-ΦΡΟΝΤΙΔΑΓΙΑΟΛΟΥΣ www.elodi.org Ε Π Ι Σ Η Μ Η & Α Π Ο Κ Λ Ε Ι Σ Τ Ι Κ Η Π Ε Ρ Ι Ο Δ Ι Κ Η Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Η Τ Η Σ Ε Λ . Ο . Δ Ι . • Καταχώριση της δόσης ινσουλίνης μετά από κάθε μέτρηση • Τεχνολογία Second-Chance sampling, που σας επιτρέπει εντός 30 δευτερολέπτων να τοποθετήσετε περισσότερο αίμα στην ίδια ταινία σε περίπτωση που το πρώτο δείγμα δεν είναι αρκετό • Χρησιμοποιεί τις νέες ταινίες μέτρησης CONTOUR® NEXT, με πατενταρισμένο μεσολαβητή, προσφέροντας ακόμη μεγαλύτερη ακρίβεια μέτρησης • Τεχνολογία πολλαπλού-παλμού που αξιολογεί ένα δείγμα αίματος 7 φορές, βελτιώνοντας περισσότερο την απόδοση του συστήματος • Ενσωματωμένο λογισμικό διαχείρισης διαβήτη GLUCOFACTS™ DELUXE για να βλέπετε και να συζητάτε τις πληροφορίες σας από οποιονδήποτε υπολογιστή Το Bayer (κατ/νο), ο Σταυρός της Bayer (κατ/νο), το CONTOUR, το GLUCOFACTS, και το No Coding είναι εμπορικά σήματα της Bayer. © 2013 Bayer HealthCare. Με την επιφύλαξη παντός δικαιώματος. Σύστημα Παρακολούθησης Γλυκόζης Αίματος Απλοποίηση της πληροφορίας. Βελτίωση της επικοινωνίας. Ο νέος μετρητής CONTOUR® NEXT USB της Bayer τώρα με νέα χαρακτηριστικά και ακόμη μεγαλύτερη ακρίβεια μέτρησης. Υψηλή απόδοση σε ακρίβεια και αξιοπιστία.Υψηλή απόδοση σε ακρίβεια και αξιοπιστία. ΤαινίεςΜέτρησηςΓλυκόζηςΑίματος ΝΕΟΝΕΟΝΕΟ PRO.0002.13 • Καταχώριση της δόσης ινσουλίνης μετά από κάθε μέτρηση • Τεχνολογία Second-Chance sampling, που σας επιτρέπει εντός 30 δευτερολέπτων να τοποθετήσετε περισσότερο αίμα στην ίδια ταινία σε περίπτωση που το πρώτο δείγμα δεν είναι αρκετό • Χρησιμοποιεί τις νέες ταινίες μέτρησης CONTOUR® NEXT, με πατενταρισμένο μεσολαβητή, προσφέροντας ακόμη μεγαλύτερη ακρίβεια μέτρησης • Τεχνολογία πολλαπλού-παλμού που αξιολογεί ένα δείγμα αίματος 7 φορές, βελτιώνοντας περισσότερο την απόδοση του συστήματος • Ενσωματωμένο λογισμικό διαχείρισης διαβήτη GLUCOFACTS™ DELUXE για να βλέπετε και να συζητάτε τις πληροφορίες σας από οποιονδήποτε υπολογιστή Το Bayer (κατ/νο), ο Σταυρός της Bayer (κατ/νο), το CONTOUR, το GLUCOFACTS, και το No Coding είναι εμπορικά σήματα της Bayer. © 2013 Bayer HealthCare. Με την επιφύλαξη παντός δικαιώματος. Σύστημα Παρακολούθησης Γλυκόζης Αίματος Απλοποίηση της πληροφορίας. Βελτίωση της επικοινωνίας. Ο νέος μετρητής CONTOUR® NEXT USB της Bayer τώρα με νέα χαρακτηριστικά και ακόμη μεγαλύτερη ακρίβεια μέτρησης. Υψηλή απόδοση σε ακρίβεια και αξιοπιστία. ΤαινίεςΜέτρησηςΓλυκόζηςΑίματος ΝΕΟΝΕΟ PRO.0002.13
- 2. www.medtronic-diabetes.gr Μόνο η Medtronicπαρέχει ένα πραγματικά ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης του διαβήτη Ôá óôïé÷åßá ðïõ áðáñôßæïõí ôï óýóôçµá Paradigm Veo ëåéôïõñãïýí óõµðëçñùµáôéêÜ. ÊÜèå óôïé÷åßï áðïôåëåß µÝñïò µéáò èåñáðåßáò ðïõ âåëôéþíåé ôá êëéíéêÜ áðïôåëÝóµáôá 1. MiniLink™ ðïµðüò êáé áéóèçôÞñáò óõíå÷ïýò êáôáãñáöÞò ãëõêüæçò – Áóýñµáôç, ïëïêëçñùµÝíç åðéêïéíùíßá 2. Bayer CONTOUR™ LINK ÌåôñçôÞò ãëõêüæçò – Áóýñµáôç µåôÜäïóç, áêñéâÞò ðëçñïöüñçóç 3. CareLink™ ëïãéóµéêü äéá÷åßñéóçò èåñáðåßáò – ÁíáöïñÝò ãéá êáëýôåñç êáôáíüçóç êáé Ýëåã÷ï Paradigm Veo Áíôëßá Éíóïõëßíçò Medtronic Hellas A.E. Αγίας Βαρβάρας 5, Χαλάνδρι, 152 31, Αττική - Τηλ.: 210 6779099 Αδριανουπόλεως 6, Καλαμαριά, 551 33, Θεσσαλονίκη - Τηλ.: 2310 402100 1. MiniLink™ ðïµðüò êáé áéóèçôÞñáò óõíå÷ïýò êáôáãñáöÞò ãëõêüæçò – Áóýñµáôç, ïëïêëçñùµÝíç åðéêïéíùíßá 2. Bayer CONTOUR™ LINK ÌåôñçôÞò ãëõêüæçò – Áóýñµáôç µåôÜäïóç, áêñéâÞò ðëçñïöüñçóç 3. CareLink™ ëïãéóµéêü äéá÷åßñéóçò èåñáðåßáò – ÁíáöïñÝò ãéá êáëýôåñç êáôáíüçóç êáé Ýëåã÷ï Paradigm Veo Áíôëßá Éíóïõëßíçò MEDTRONIC 21x28_Layout 1 1/12/2011 1:59 μμ Page 1
- 3. ΤΡΙΜΗΝΙΑΙΑ ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΚΔΟΣΗ ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ ΕΛΟΔΙ,Γ’ Σεπτεμβρίου 90, Πλ. Βικτωρίας, 104 34 Αθήνα τ: 210 88 38 113, φ: 210 82 17 444 EKΔΟΤΗΣ Αλέξανδρος Κόντος akontos@alfaconcept.gr ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΕΚΔΟΣΗΣ Ευαγγελία Ματθαίου lmattheou@alfaconcept.gr ΑΡΧΙΣΥΝΤΑΞΙΑ & ΣΥΝΤΟΝΙΣΜΟΣ ΥΛΗΣ Μαρία Χατζηδάκη maria_hatzidaki@alfaconcept.gr ΙΑΤΡΙΚΟΣ ΣΥΝΤΑΚΤΗΣ Σοφία Νέτα ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ Ευαγγελία Ματθαίου lmattheou@alfaconcept.gr ΑRT DIRECTOR Αγαμέμνων Μπεγνής begnism@alfaconcept.gr ΔΙΟΡΘΩΣΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ Δημήτρης Χατζησταύρου ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ Shutterstock ΕΚΤΥΠΩΣΗ Print Team - ΑΦΟΙ Στάντζου και ΣΙΑ ΕΕ ΕΚΔΟΣΗ ALFA CONCEPT ΕΠΕ, Γ. Θεοτόκη 11, 185 38 Πειραιάς / τ: 210 45 29 440-5, φ: 210 45 29 446 ΚΩΔΙΚΟΣ ΕΝΤΥΠΟΥ Γ.Γ.Ε. 018331 Επικοινωνήστε μαζί μας για ό,τι σας απασχολεί στο τηλέφωνο 210 8838 113 και fax 210 8838 118 ή στo email: elodi@elodi.org Οι απόψεις των συντακτών και των αρθρογράφων δεν αποτελούν αναγκαία τις απόψεις του εκδότη και του ιδιοκτήτη του περιοδικού. Για τα αποστελλόμενα έντυπα, κείμενα και φωτογραφίες, ο εκδοτικός οίκος παίρνει αυτομάτως το δικαίωμα δημοσίευσης. Κείμενα και φωτογραφίες που αποστέλλονται στο περιοδικό προς δημοσίευση δεν επιστρέφονται. Απαγορεύεται η αναπαραγωγή ή η μετάδοση όλου ή μέρους του περιοδικού χωρίς την έγγραφη άδεια του εκδότη ΣΥΝΤΑΚΤΙΚΗ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ Θεόδωρος Αλεξανδρίδης, καθηγητής παθολογίας - ενδοκρινολογίας, διευθυντής ενδοκρινολογικού τμήματος Πανεπιστημίου Πατρών Ανδριανή Βαζαίου, παιδίατρος, αναπλ. διευ- θύντρια Α΄ παιδιατρικής κλινικής, υπεύθυνη Διαβητολογικού Κέντρου, Νοσοκομείο Παίδων «Π. & Α. Κυριακού» Χαράλαμπος Βασιλόπουλος, ενδοκρινολόγος, αναπληρωτής διευθυντής τμήματος ενδοκρινο- λογίας - μεταβολισμού, Διαβητολογικό Κέντρο Νοσοκομείο «Ο Ευαγγελισμός» Αικατερίνη Δάκου-Βουτετάκη, ομότιμη καθη- γήτρια παιδιατρικής - ενδοκρινολογίας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Γεώργιος Δημητριάδης, καθηγητής παθολογίας, Β΄ προπαιδευτική παθολογική κλινική & μονάδα έρευνας Πανεπιστημίου Αθηνών, ΠΓΝ «Αττικόν» Χρήστος Ζούπας, ειδικός παθολόγος - διαβη- τολόγος, διευθυντής διαβητολογικής κλινικής Νοσοκομείο «Υγεία» Χριστίνα Κανακά, παιδίατρος - παιδοενδοκρι- νολόγος - διαβητολόγος, αναπληρώτρια καθη- γήτρια παιδιατρικής ενδοκρινολογίας - νεανικού διαβήτη, Α΄ παιδιατρική κλινική, Ιατρική Σχολή Πανεπιστημίου Αθηνών Βασίλειος Καραμάνος, αναπληρωτής καθηγητής παθολογίας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Δημήτριος Καραμήτσος, ομότιμος καθηγητής παθολογίας - διαβητολογίας Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Νικόλαος Λ. Κατσιλάμπρος, ομότιμος καθηγη- τής παθολογίας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών, αντιπρόεδρος Εθνικού Κέντρου Έρευνας Πρόληψης και Θεραπείας του Σακχαρώδη Διαβή- τη και των Επιπλοκών του (ΕΚΕΔΙ) Νικόλαος Κεφαλάς, παιδίατρος-ενδοκρινολόγος Όλγα Κορδονούρη, καθηγήτρια παιδιατρικής, υπεύθυνη Διαβητολογικού Κέντρου Νοσοκομείο Παίδων, Ανόβερο, Γερμανία Χρήστος Μανές, ειδικός παθολόγος - διαβητολό- γος, αναπλ. διευθυντής Γ΄ παθολογικής κλινικής, υπεύθυνος Διαβητολογικού Κέντρου ΓΠΝΘ «Πα- παγεωργίου» Ασημίνα Μητράκου, αναπληρώτρια καθηγήτρια παθολογίας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών Ζαδάλλα Μούσλεχ, ενδοκρινολόγος, διδάκτωρ Ιατρικής Σχολής ΑΠΘ Αλεξάνδρα Μπαργιώτα, επίκουρη καθηγήτρια παθο- λογίας-ενδοκρινολογίας, Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας Χρήστος Μπαρτσόκας, ομότιμος καθηγητής παιδι- ατρικής, διευθυντής παιδιατρικής κλινικής Νοσο- κομείου «Μητέρα» Μαριάννα Μπενρουμπή, παθολόγος, διευθύντρια Διαβητολογικού Κέντρου ΓΝΝ Αθηνών «Πολυκλι- νική» Ηλίας Μυγδάλης, παθολόγος, διευθυντής Β΄ πα- θολογικής κλινικής και Διαβητολογικού Κέντρου Νοσοκομείο «ΝΙΜΤΣ» Κωνσταντίνος Πολυχρονάκος, καθηγητής παιδια- τρικής, διευθυντής του εργαστηρίου ενδοκρινολο- γικής γενετικής, Πανεπιστήμιο McGill, διευθυντής τμήματος παιδιατρικής ενδοκρινολογίας, Νοσοκο- μείο Παίδων Μοντρεάλ Σωτήριος Ράπτης, καθηγητής παθολογίας, ενδοκρι- νολογίας μεταβολισμού και σακχαρώδη διαβήτη των Πανεπιστημίων Αθηνών και Ουλμ Γερμανίας, πρόεδρος Εθνικού Κέντρου Έρευνας Πρόληψης και Θεραπείας του Σακχαρώδη Διαβήτη και των Επιπλοκών του (ΕΚΕΔΙ) Βασιλική Σπηλιώτη, καθηγήτρια Παιδιατρικής Ενδοκρινολογίας Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Πατρών, υπεύθυνη Μονάδας Παιδιατρικής Ενδο- κρινολογίας και Διαβήτη Νικόλαος Τεντολούρης, αναπληρωτής καθηγητής παθολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών, υπεύθυνος Διαβητολογικού Κέντρου ΓΝΑ «Λαϊκό» Στέλιος Τίγκας, επίκουρος καθηγητής ενδοκρινολο- γίας, Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων Χαράλαμπος Τούντας, αναπληρωτής καθηγητής παθολογίας, διευθυντής παθολογικής κλινικής «Βιοκλινική Αθηνών» Αγαθοκλής Τσατσούλης, καθηγητής παθολογίας - ενδοκρινολογίας Πανεπιστημίου Ιωαννίνων Δημήτριος Χιώτης, παιδίατρος - ενδοκρινολόγος, διευθυντής σύνταξης περιοδικού της ΕΛΟΔΙ Γεώργιος Χρούσος, καθηγητής παιδιατρικής, δι- ευθυντής Α’ παιδιατρικής κλινικής Πανεπιστημίου Αθηνών Helen Vlassara, MD, the Mount Sinai Chair on Diabe- tes and Aging, professor of geriatrics, medicine and molecular medicine, director, Division of Experimen- tal Diabetes and Aging, Brookdale Department of Geriatrics, Mt Sinai School of Medicine ΥΠO ΤΗΝ ΑIΓIΔΑ Ε.ΚΕ.ΔΙ ΕΠΙΣΗΜΗ & ΑΠΟΚΛΕΙΣ ΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡ ΩΣΗ ΤΗΣ Ε Λ.Ο.ΔΙ.
- 4. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/201322 ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/2013 4 6 20 24 28 14 22 20 42 42 38 περιεχόμενα # 33 ΠΡΟΟΙΜΙΟ Γεώργιος Ν. Κουκούλης Διευθυντής σύνταξης περιοδικού ΕΛΟΔΙ ΠΡΟΣΩΠΟ ΜΕ ΠΡΟΣΩΠΟ Τέτ α τετ συνέντευξη με το Χρήστο Μαντζώρο, τακτικό καθηγητή παθολογίας της ιατρικής σχολής Harvard και καθηγητή παθολογίας της ιατρικής σχολής του πανεπιστημίου της Βοστώνης ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ Η σημασία της διατροφής και της άσκησης στην πρόληψη των καρδιαγγειακών επιπλοκών σε άτομα με ΣΔ2 ΚΟΙΝΩΝΙΚΗ ΜΕΡΙΜΝΑ Όταν έρχονται τα πάνω κάτω... Η υπογλυκαιμία σε ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη ΕΙΔΗΣΕΟΓΡΑΦΙΑ Νέα και ειδήσεις για το διαβήτη από την Ελλάδα και τον κόσμο ΡΥΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΔΙΑΒΗΤΗ Θεραπευτική αντιμετώπιση του ΣΔ1, πολλαπλές ενέσεις, ή αντλία ινσουλίνης; ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΣΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ ΖΩΗ Σακχαρώδης διαβήτης και άσκηση ΔΙΑΒΗΤΗΣ Η ΑΙΤΙΑ Επιστροφή στα θρανία - Οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα παιδιά στο σχολείο ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΑΜΥΝΑ Τα λαχανικά, ως αντιοξειδωτικοί παράγοντες, στη διατροφή μας 14
- 5. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/2013 33ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/2013 48 ΣΤΗ ΜΑΧΗ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΔΙΑΒΗΤΗ Χρειάζεται ενθάρρυνση, ώστε να αντιμετωπίζεται το μέλλον με αισιοδοξία και να ενισχύεται η προσωπική συμμετοχή σε θέματα διαχείρισης της ασθένειας με σκοπό την προώθηση της αυτονομίας ΣΩΜΑΤΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ Γνωρίζοντας το άθλημα της πετοσφαίρισης (Βόλεϋ) ΑΠΟΔΡΑΣΕΙΣ Ρόδος - το νησί του ήλιου και της απόλαυσης ΔΙΑΤΡΟΦΗ & ΑΛΛΑ Ισορροπημένη διατροφή μετά τις καλοκαιρινές διακοπές! ΔΕΛΤΙΑ ΤΥΠΟΥ Τα νέα της αγοράς ΙΑΤΡΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ Νέες κυκλοφορίες για να είστε πάντα ενήμεροι ΧΡΗΣΤΙΚΑ Ο οδηγός των διαβητολογικών κέντρων σε όλη τη χώρα ΣΗΜΕΙΑ ΔΙΑΝΟΜΗΣ Γίνετε δωρεάν συνδρομητές στο περιοδικό Σακχαρώδης Διαβήτης Φροντίδα για όλους ΑΝΟΙΧΤΟΣ ΔΙΑΛΟΓΟΣ Οι γιατροί απαντούν στις πιο συχνές ερωτήσεις για το διαβήτη 3ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/2013 44 51 54 56 58 60 63 64 44 28 38
- 6. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/20134 ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ || ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/2013| 7-9/2013| 7-9/2013| 7-9/2013| 7-9/201344 Αγαπητοί αναγνώστες, Μετά την χαλάρωση και την ξεκούραση των διακοπών του καλοκαιριού - έστω και περιορισµένων για όσους µπόρεσαν - µπήκαµε στο φθινόπωρο που σηµα- τοδοτεί την επάνοδο σε κανονικούς ρυθµούς εργασίας για τους µεγάλους και την επιστροφή στο σχολείο για τους νεώτερους. Δυστυχώς, τα µηνύµατα είναι δυσοίωνα αν λάβουµε υπόψη την απεργία των καθηγητών στα σχολεία πριν καν αυτά ανοίξουν, τη δύσκολη οικονοµική συγκυρία, την διαφαινόµενη κοινωνική αναστάτωση λόγω απεργιακών κινητοποιήσεων και την απουσία στοιχειώδους συναίνεσης των πολιτικών δυνάµεων για την αντιµετώπιση των προβληµάτων της χώρας µας. Η παραπάνω κατάσταση δεν πρέπει να µας αποθαρρύνει, αλλά αντίθετα να µας ωθεί σε αύξηση της δραστηριοποίησης µας ώστε να διαχειριστούµε µε απο- τελεσµατικό τρόπο, σε ατοµικό και συλλογικό επίπεδο, τα όποια προβλήµατα υγείας ή άλλα κοινωνικής φύσεως. Η εκδήλωση αλληλεγγύης, τα τελευταία χρόνια, προς αναξιοπαθούντες συµπολίτες µας αποτελεί ελπιδοφόρο µήνυµα και δείχνει ότι ως κοινωνία επιστρέφουµε στις αξίες του Ελληνορθόδοξου τρόπου ζωής. Κοινωνία πολιτών δεν υπάρχει χωρίς το στοιχείο της κοινωνικής αλληλεγγύης. Σηµαντικό, αλλά όχι µοναδικό, πεδίο δραστηριοποίησης µας είναι η «εκπαί- δευση» των ατόµων µε διαβήτη, η οποία αποτελεί ακρογωνιαίο λίθο για την αποτελεσµατική ρύθµιση του σακχάρου. Εκπαιδευτές και εκπαιδευόµενοι θααποτελεσµατική ρύθµιση του σακχάρου. Εκπαιδευτές και εκπαιδευόµενοι θα έχουµε την ευκαιρία να ανταλλάξουµε απόψεις και να ενηµερωθούµε στο 9οέχουµε την ευκαιρία να ανταλλάξουµε απόψεις και να ενηµερωθούµε στο 9ο Πανελλήνιο Συνέδριο (5-6 Οκτωβρίου στα Καµένα Βούρλα). Τα κείµενα τωνΠανελλήνιο Συνέδριο (5-6 Οκτωβρίου στα Καµένα Βούρλα). Τα κείµενα τωνΠανελλήνιο Συνέδριο (5-6 Οκτωβρίου στα Καµένα Βούρλα). Τα κείµενα των εισηγήσεων θα δηµοσιευτούν προοδευτικά στο περιοδικό ώστε οι πληροφορίεςεισηγήσεων θα δηµοσιευτούν προοδευτικά στο περιοδικό ώστε οι πληροφορίες που αφορούν νέα φάρµακα και επίκαιρους θεραπευτικούς χειρισµούς να φθά-που αφορούν νέα φάρµακα και επίκαιρους θεραπευτικούς χειρισµούς να φθά- σουν και σε όσους δεν θα µπορέσουν να παρακολουθήσουν τις εργασίες του.σουν και σε όσους δεν θα µπορέσουν να παρακολουθήσουν τις εργασίες του. Ευελπιστώ ότι πέρα από τον εκπαιδευτικό του σκοπό, το συνέδριο θα είναιΕυελπιστώ ότι πέρα από τον εκπαιδευτικό του σκοπό, το συνέδριο θα είναι ευκαιρία προβληµατισµού και συζήτησης για την ανάγκη οργάνωσης ενόςευκαιρία προβληµατισµού και συζήτησης για την ανάγκη οργάνωσης ενός Εθνικού συστήµατος αντιµετώπισης του διαβήτη, προληπτικά και θεραπευτικά.Εθνικού συστήµατος αντιµετώπισης του διαβήτη, προληπτικά και θεραπευτικά. Εξάλλου, ο αναµενόµενος δυσµενής αντίκτυπος των οικονοµικών και κοινω-Εξάλλου, ο αναµενόµενος δυσµενής αντίκτυπος των οικονοµικών και κοινω- νικών συνθηκών στο χώρο της υγείας επιβάλλει ενεργοποίηση προς κάθενικών συνθηκών στο χώρο της υγείας επιβάλλει ενεργοποίηση προς κάθε κατεύθυνση ώστε, όχι µόνο να προασπίσουµε ό,τι έχει κατακτηθεί µε αγώνεςκατεύθυνση ώστε, όχι µόνο να προασπίσουµε ό,τι έχει κατακτηθεί µε αγώνες αλλά και να βελτιώσουµε τις συνθήκες φροντίδας των ατόµων µε διαβήτη.αλλά και να βελτιώσουµε τις συνθήκες φροντίδας των ατόµων µε διαβήτη. Από την Πολιτεία δεν πρέπει να επαιτούµε αλλά να απαιτούµε µε βάση καλάΑπό την Πολιτεία δεν πρέπει να επαιτούµε αλλά να απαιτούµε µε βάση καλά µελετηµένες προτάσεις. Γεώργιος Ν. Κουκούλης, αναπληρωτής καθηγητής ενδοκρινολογίαςαναπληρωτής καθηγητής ενδοκρινολογίας διευθυντής σύνταξης editorial ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/20134
- 7.
- 8. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/20136 πρόσωπο με πρόσωπο ΧΡΗΣΤΟΣ ΜΑΝΤΖΩΡΟΣ> τακτικός καθηγητής παθολογίας της ιατρικής σχολής Harvard και καθηγητής παθολογίας της ια- τρικής σχολής του πανεπιστημίου της Βοστώνης, διευθυντής της ενδοκρινο- λογικής-διαβητολογικής κλινικής των βορειοανατολικών νοσοκομείων της Βοστώνης, διευθυντής του τμήματος διατροφής του νοσοκομείου Beth Israel Deaconess Medical Center, διευθυντής - εκδότης του επιστημονικού περιοδικού Metabolism, Clinical and Experimental « Η έρευνά μας εστιάζεται στην αιτιολογία και θεραπευτική της παχυσαρκίας και των επιπλοκών της, δηλαδή ασθενειών όπως ο διαβήτης, οι καρδιαγγειακές νόσοι και πολλοί καρκίνοι, που σχετίζονται άμεσα με την παχυσαρκία, όπως καρκίνοι του ενδομητρίου, του παχέως εντέρου, του μαστού κλπ. Πιστεύουμε ότι ο ανθρώπινος οργανισμός εκκρίνει ορμόνες, οι οποίες έχουν σημασία για την εκδήλωση αυτών των ασθενειών και ότι, εάν αυτές τις ενδογενείς ορμόνες τις φτιάξουμε και τις δώσουμε στους ασθενείς μας, μπορούμε να προλάβουμε, η να θεραπεύσουμε, κάποιες από τις ανωτέρω ασθένειες. → Κύριε Μαντζώρε, εκλεχτήκατε τακτικός καθηγητής παθολογίας και διευθυντής της ενδοκρινολογικής – δι- αβητολογικής κλινικής σε ένα από τα καλύτερα νοσοκομεία του κόσμου, το Harvard, σε ηλικία μόλις 45 ετών. Πως καταφέρατε να φτάσετε, σε σχετικά νεαρή ηλικία, «στην επιστημονική κορυφή» παγκοσμίως. Ποια ήταν η επιστημονική πορεία, που διανύσατε; Μετά τις σπουδές μου στην Ιατρική Σχο- λή Αθηνών, η αναζήτηση καλύτερου επιπέδου εκπαίδευσης, η οποία θα μου επέτρεπε να υπηρετήσω αργότερα όσο το δυνατόν καλύτερα τους συνανθρώπους μου, ήταν ο κύριος λόγος για τον οποίο με προσέλκυσε η Αμερική. Οι μεγάλες αναμονές ,για να ξεκινήσει κανείς ειδικό- τητα στην πατρίδα μας, ήταν ένας επιπλέον αποτρεπτικός λόγος, ως προς το να μείνω στην Ελλάδα. Οι ειδκότητες της ογκολο- γίας ή ενδοκρινολογίας, διαβητολογίας και μεταβολισμού, που σκεπτόμουν να ακολουθήσω, προαπαιτούσαν 10 χρόνια αναμονή για ειδικότητα. Έχοντας ως στόχο την καλύτερη εκπαί- δευση, προσπαθούσα και έβρισκα ως φοιτητής υποτροφίες, δεδομένου οτι η οικογένειά μου δεν είχε τα απαραίτητα μέσα για να με υποστηρίξει και πήγαινα τα καλοκαίρια στη Γερμανία για εκπαίδευση. Εκεί, ένας καθηγητής με κατηύθυνε προς τις Ηνωμένες Πολιτείες. Μου είπε ότι «εμείς βλέπουμε τους Αμερικανούς ως καλύ- τερουs μας. Εκεί στέλνουμε τους δικούς μας βοηθούς για να γίνουν καλύτεροι και κατόπιν τους φέρνουμε να υπηρετήσουν τα δικά μας κλινικά κέντρα και πανεπιστή- μια. Εάν θέλεις να προχωρήσεις πολύ, θα πρέπει να πας στην Αμερική». Τον ρώτησα, τί πρέπει να κάνω;. Μου είπε, «θα δώσεις τις εξετάσεις των USMLE κaι, αν είσαι κα- λός, θα σε πάρουν, διότι οι Αμερικάνοι εφαρμόζουν την αξιοκρατία στην πραξη». Έτσι απλά, αφού πέρασα τις εξετάσεις μου, πήγα στην Αμερική, όπου δεν ήξερα κανέ- ναν. Ο καθηγητής κύριος Δάϊκος, ο οποίος ήταν πρότυπό μου όταν ήμουν φοιτητής, έγραψε σε μια «λακωνικότατη» συστατική επιστολή ότι: «ο κύριος Μαντζώρος είναι της Μαρίας Χατζηδάκη
- 9. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/2013 7 ένας άριστος φοιτητής, που, αν βρεθεί στο κατάλληλο περιβάλλον και του δοθούν τα κατάλληλα ερεθίσματα, θα διαπρέψει». Δεν είχα καταλάβει τι εννοούσε τότε, αλλά θα έλεγα το ίδιο σήμερα για πολλούς Έλληνες φοιτητές ,που έχουν όρεξη και ταλέντα, ότι, αν τους βάλουμε στο κατάλ- ληλο περιβάλλον και τους δώσουμε τα κατάλληλα ερεθίσματα, θα διαπρέψουν σε τέτοιο βαθμό, ώστε να κάνουν κάποιους Γερμανούς, ή οποιονδήποτε άλλον στο εξωτερικό θέλει να μας υποτιμά, να τρίβει τα μάτια του από την έκπληξη. Στην Αμερική πήγα ουσιαστικά χωρίς χρήματα, με ένα σακίδιο με τα βιβλία μου, μία μικρή τσάντα με τα ρούχα μου και πίστη στον εαυτό μου και το Θεό, υπό την προστασία του οποίου έβαλα την όλη καριέρα μου. Με επένδυση πάρα πολ- λών ωρών σκληρής δουλειάς, τελείωσα μέσα σε επτά έτη τρείς ειδικότητες (παθο- λογία, ενδοκρινολογία-διαβητολογία και κλινική διατροφή στο Harvard) και πήρα δύο Master από το Harvard και το MIT καθώς και το διδακτορικό μου (όλα μέσα σε χρόνο ρεκόρ, επτά χρόνια, και όλα με άριστα). Ο πενιχρός μισθός του ειδικευ- όμενου, συμπληρωμένος από επιπλέον εφημερίες και κάποιες μικρές υποτροφίες από το Harvard και το Ίδρυμα Ωνάση, μου επέτρεψαν να πληρώσω τα δίδακτρα για τις σπουδές μου. Διακαής μου επιθυμία ήταν, μετά τις σπου- δές, να υπηρετήσω τους συμπατριώτες μας και τον τόπο, στον οποίο γεννήθηκα. Οι περισσότεροι από εμάς, που ζούμε πολλά χρόνια στο εξωτερικό, γεωγραφικά πολύ μακριά από την Ελλάδα, νοιώθουμε την πα- τρίδα μας πολύ κοντά από την πλευρά της θέρμης της καρδιάς μας για αυτήν, γιατί, όσο κάτι, που αγαπάς ,δεν το έχεις δίπλα σου, το αγαπάς με μεγαλύτερο πάθος. Το «νόστιμον ήμαρ», η ημέρα της επιστροφής, αν και ήταν πάντα στο μυαλό μου, δεν έγινε κατορθωτό να γίνει πραγματικότητα, παρά τις συνεχείς προσπάθειες μου. Η πατρίδα μας, διά των εκπροσώπων της, οι οποίοι κρατούσαν θέσεις κομβικές, δεν μου προσέφερε ποτέ θέση αντίστοιχη των δυνατοτήτων μου, η/ και των αντικειμενικών μου προσόντων, παρότι πολλές φορές προσπάθησα να επι- στρέψω σε ακαδημαϊκή θέση στην Αθήνα, με μόνο γνώμονα το να προσφέρω στους ασθενείς και τους νέους συναδέλφους της πατρίδας μας και παρά την τεράστια απώλεια δυνητικού εισοδήματος, που αυτό Έμαθα, ότι το πρώτο κριτήριο, αλλά και ο πρώτος στόχος και κύριο μέλημα της ιατρικής μου καριέρας, θα πρέπει να είναι η «ιατρική του προσώπου», το να βλέπω δηλαδή και να προσεγγίζω τον κάθε ασθενή, ως μοναδικό και ανεπανάληπτο πρόσωπο, ανεκτίμητης αξίας
- 10. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/20138 πρόσωπο με πρόσωπο θα συνεπαγόταν. Βέβαια, εκ των υστέρων, μπορώ να πω, οτι ευγνωμονώ τους κριτές, οι οποίοι με αδίκησαν μη εκλέγοντας με σε καθηγητική θέση σε ιατρική σχολή της χώ- ρας μας, διότι, παρά το ότι, κατά την γνώμη μου, με αδίκησαν κατάφωρα, ταυτόχρονα με ευεργέτησαν, επιτρέποντας μου να αναπτύξω την καριέρα μου στο εξωτερικό με τρόπο, που δεν θα μπορούσα να κάνω στην Ελλάδα και να ανέβω τελικά στην αξι- ολογικά υψηλότερη θέση καθηγητού πρώ- της βαθμίδας και διευθυντού κλινικής στην ενδοκρινολογία - διαβητολογία της πρώτης αξιολογικά ιατρικής σχολής παγκοσμίως. Ενώ η πατρίδα μας μου ύψωνε τείχος απορριπτικό για σημαντικές ακαδημαϊκές θέσεις στην Ελλάδα, σε αντίθεση, η νέα μου πατρίδα έβγαλε απόφαση, που με απήλλασσε από την υποχρέωση μου να επιστρέψω στην Ελλάδα και τελικά μου χορήγησε την αμερικανική υπηκοότητα, επί τη βάση του οτι η ιατρική και ερευνη- τική προσφορά μου προήγαγε «το εθνικό συμφέρον των ΗΠΑ». Ενώ, το καθηγητικό κατεστημένο των Αθηνών, επί τη βάση όχι αντικειμενικών κριτηρίων (αφού είχα πολ- λαπλάσια αντικειμενικά, μετρήσιμα, προσό- ντα από τους συνυποψηφίους μου), αλλά επί τη βάση υποκειμενικών κριτηρίων, ηρ- νείτο την επιστροφή μου στην χώρα, που με γέννησε και ακύρωνε τον πόθο μου να υπηρετήσω τους συμπατριώτες μου, η χώρα, που με υιοθέτησε, με ανέβασε σκα- λί – σκαλί, μέσα σε δέκα συνολικά χρόνια, από την βαθμίδα του ειδικευόμενου στον υψηλότερο θώκο της ακαδημαϊκής ιατρικής παγκοσμίως, την θέση του τακτικού καθη- γητού πρώτης βαθμίδας και διευθυντού κλινικής στο Harvard, το αξιολογικά πρώτο πανεπιστήμιο του κόσμου. Οι προηγμένες κοινωνίες γνωρίζουν, πως να ανταμείβουν και ηθικά, αλλά παράλληλα, και υλικά, τα ιδανικά, τα οράματα, τις προσπάθειες, αλλά, κυρίως, την αποτελεσματικότητα της προσφοράς του καθενός μας και στον συ- νάνθρωπο του και στο κοινωνικό σύνολο. → Ποια θέση έχετε στις ΗΠΑ σήμερα και πως θα συνοψίζατε τις δραστη- ριότητες σας; Προσπαθώ, όπως και όλοι οι συνάδελ- φοι μου στο Harvard, να εφαρμόζω το τετράπτυχο της σημερινής ακαδημαϊκής ιατρικής: αποτελεσματική διοίκηση κλι- νικών, πλήρη αφοσίωση κλινικά στη βοήθεια του πάσχοντος συνανθρώπου μου, στοχευμένη έρευνα, ώστε να επε- κτείνουμε το «φράχτη» της γνώσης και να δώσουμε απαντήσεις με καινούργια φάρμακα, η διαγνωστικά εργαλεία, στα άλυτα, μέχρι σήμερα, προβλήματα των ασθενών μας, και εντατική διδασκαλία φοιτητών και νεότερων ιατρών, ώστε να εκπαιδεύσουμε όσον το δυνατόν καλύ- τερα νεότερους συναδέλφους, οι οποίοι ελπίζουμε ότι θα κάνουν πολύ καλύτερα και αποτελεσματικότερα αύριο, αυτό, που κάνουμε εμείς σήμερα. Στα πλαίσια αυτά διευθύνω μια παθολο- γική κλινική ενδοκρινολογίας – διαβη- τολογίας, η οποία εκτείνεται και στα τρία κρατικά νοσοκομεία του πανεπιστημίου Harvard καθώς και ένα τμήμα διατροφής στο Beth Israel Deaconess Medical Center, πανεπιστημιακό νοσοκομείου του Harvard, ιδιωτικού μεν δικαίου, αλλά όχι κερδοσκο- πικού χαρακτήρα, δεδομένου ότι το κέρ- δος σε θέματα υγείας είναι ασύμβατο με την αποστολή της πρώτης ιατρικής σχολής, όχι «του κόσμου», όπως λένε πολλοί, αλλά «για τον κόσμο», όπως εμείς θέλουμε να βλέπουμε το Harvard. Οι κλινικές μας είναι χωρισμένες σε καλά οργανωμένες ομάδες παροχής υπηρεσιών στους πάσχοντες συνανθρώπους μας ,οι οποίες έχουν ως κορμό τους ειδικευόμενους ιατρούς και πάντα περιλαμβάνουν φοιτητές, είτε από το Harvard, είτε από το πανεπιστήμιο της Βοστώνης. Οι ειδικοί μας ιατροί συζητούν το κάθε περιστατικό, χωρίς εξαίρεση, με τους εκπαιδευόμενους, ώστε κάθε ασθε- νής να αποτελεί και ευκαιρία διδασκαλίας, την οποία βλέπουμε ως πολλαπλασιαστή ισχύος. Εάν, δηλαδή, μπορεί κανείς να κάνει το καλό σε έναν άνθρωπο, βλέπο- ντας έναν ασθενή ανά πάσα στιγμή, θα μπορέσει να κάνει το καλό σε πολλούς αν- θρώπους, αν διδάξει πολύ περισσότερους να κάνουν ό,τι καλύτερο μπορούν για τους συνανθρώπους τους. Στο εργαστήριο μας, πέρα από τα κλινι- κά μας καθήκοντα, μια μεγάλη ομάδα, περίπου 25-30 ατόμων (φοιτητών, βιολό- γων, ιατρών) ασχολείται με την εκπόνηση επιστημονικών εργασιών, οι οποίες θα μπορούσαν να διαχωριστούν σε εργασίες βασικής έρευνας (ανακάλυψη νέων ορμο- νών, καινούργιων φαρμάκων και δοκιμές
- 11. KTX SANOFI PEOPLE21 x28.indd 1 10/7/13 1:10 μ.μ.
- 12. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/201310 πρόσωπο με πρόσωπο τους σε πειραματόζωα), εργασίες επιδημι- ολογίας (οι οποίες είναι μελέτες παρατήρη- σης σε επίπεδο πληθυσμών) και κλινικές δοκιμές. Εγείροντας υποθέσεις από τις με- λέτες βασικής έρευνας και επιδημιολογίας, προσπαθούμε να συνθέσουμε καινούργια μόρια, καινούργιες ορμόνες, σε ποιότητα και ποσότητα κατάλληλη, για χορήγηση σε ανθρώπους. Κατόπιν προχωρούμε σε κλινικές δοκιμές, για να φέρουμε στο κρε- βάτι του ασθενούς καινούργια φάρμακα. Η έρευνά μας εστιάζεται στην αιτιολογία και θεραπευτική της παχυσαρκίας και των επιπλοκών της, δηλαδή ασθενειών όπως ο διαβήτης, οι καρδιαγγειακές νόσοι και πολλοί καρκίνοι, που σχετίζονται άμεσα με την παχυσαρκία, όπως καρκίνοι του ενδομητρίου, του πάχεως εντέρου, του μαστού κλπ. Πιστεύουμε ότι ο ανθρώ- πινος οργανισμός εκκρίνει ορμόνες, οι οποίες έχουν σημασία για την εκδήλωση αυτών των ασθενειών και ότι, εάν αυτές τις ενδογενείς ορμόνες τις φτιάξουμε και τις δώσουμε στους ασθενείς μας, μπορούμε να προλάβουμε, η να θεραπεύσουμε, κά- ποιες από τις ανωτέρω ασθένειες. Η πρώτη ορμόνη, για την οποία η ομάδα μας έγινε γνωστή, είναι η λεπτίνη. Οι προσπάθειες μας επικεντρώθηκαν, επίσης, σε μια άλλη ορμόνη, την αδιπονεκτίνη, η οποία είναι ινσουλινο-ευαισθητοποιός παράγοντας. Επίσης, κάνουμε αρκετή δουλειά επί των ινκρετινών, μελετώντας, πώς αυτές οι ορμόνες, που εκκρίνονται από το γαστρε- ντερικό, καθώς και μια άλλη καινούργια ορμόνη, που ανακαλύφθηκε πρόσφατα ότι εκκρίνεται από τον μυϊκό ιστό, η ορ- μόνη της άσκησης, που λέγεται ιρισίνη (από την ελληνική λέξη Ίρις), μεταφέρουν μηνύματα στον εγκέφαλο για να μειωθεί το βάρος και να βελτιωθεί ο μεταβολισμός (γλυκαιμικό προφίλ και καρδιαγγειακοί παράγοντες κινδύνου σε παχύσαρκους και διαβητικούς) . Χρηματοδοτούμαστε, με πολλά εκατομ- μύρια κάθε χρόνο, από την αμερικάνικη κυβέρνηση και παράγουμε, περίπου, μια εργασία κάθε εβδομάδα, ή κάθε δεύτερη εβδομάδα, με πολύ καλά αποτελέσματα. Έχουμε δημοσιεύσει πάνω από 375 εργα- σίες στο medline, πάνω από 100 εργασίες, ως μέλη του συστήματος Look Ahead και πάνω από 130 κεφάλαια και άρθρα ανα- σκοπήσεως σε περιοδικά κύρους. Έχω επί- σης δημοσιεύσει δυο βιβλία (“Nutrition and Metabolism” και “Obesity and Diabetes” με δυο διεθνείς εκδόσεις το καθένα. Οι μελέτες μας έχουν λάβει πάνω από 20,000 αναφορές με Η index 76, αριθμοί, οι οποίοι για τους επαΐοντες, μιλούν μόνοι τους. → Ποια είναι τα αποτελέσματα των μελετών σας; Δεν έχω τον χρόνο να αναλύσω όλα τα αποτελέσματα των μελετών μας, αλλά, συνοπτικά, θα ήθελα να αναφέρω ότι, μετά από επίπονες ερευνητικές προσπάθειες πολλών ετών, είχαμε την χαρά να δούμε να εγκρίνεται, πρώτα στην Ιαπωνία, και να επίκειται η έγκριση και στις ΗΠΑ, της ορμό- νης λεπτίνη (ελληνικό όνομα από τη λέξη «λεπτός»), για ασθενείς με μη φυσιολογική κατανομή σωματικού λίπους (λιποδυστρο- φία) και πολύ σοβαρού βαθμού αντίσταση στην ινσουλίνη, η οποία κλινικά εκφράζεται ως ανεπαρκής έλεγχος της υπεργλυκαιμί- ας, η υπερλιπιδαιμίας με φάρμακα, που εί- ναι διαθέσιμα σήμερα. Μας πήρε περίπου 15 χρόνια για την μελέτη της φυσιολογίας και τον ρόλο της λεπτίνης στην παθοφυσιο- λογία του ανθρώπου καθώς και τις μελέτες φαρμακοκινητικής και τις πρώτες κλινικές δοκιμές, που έδειξαν την αξία της λεπτίνης στον άνθρωπο. Είναι μεγάλη και η χαρά και η τιμή για έναν επιστήμονα να βλέπει, εν ζωή, μίαν ορμόνη, η ένα μόριο, το οποίο ανέπτυξε να γίνεται φάρμακο / θεραπεία για τους ασθενείς μας. Μια άλλη ερευνητική προσπάθεια μου ήταν να δημιουργήσω μια καινούργια κατηγορία φαρμάκων, τα οποία ονομάσα- με «επιλεκτικούς αγωνιστές των PPRγ. Το INT-131, το οποίο αναπτύξαμε ως φάρμακο, είναι ένας ειδικός αγωνιστής των PPRγ, ο οποίος, όπως λέει και το νούμερο του, είναι το φάρμακο με την σειρά 131 που ελέγξαμε και απεδείχθη ότι είχε την καλύτερη αποτε- λεσματικότητα στον έλεγχο του διαβήτη και σχεδόν καθόλου παρενέργειες. Το δοκιμά- σαμε πρώτα σε πειραματόζωα και κατόπιν, όπως μας ζητήθηκε από τον Αμερικανικό Οργανισμό Φαρμάκων, το δώσαμε σε 1η φάση δοκιμών σε μερικές δεκάδες διαβητι- κών, κατόπιν σε 2η φάση σε περισσότερους από 600 διαβητικούς τύπου 2 και αποδεί- ξαμε ότι είναι ένας αποτελεσματικότατος ινσουλινο-ευαισθητοποιός παράγοντας (όπως για παράδειγμα η πιογλιταζόνη), αλ- λά χωρίς τις παρενέργειες της τελευταίας. Για να δώσω κάποιες λεπτομέρειες, για όσους δεν ασχολούνται με ανάπτυξη φαρμάκων, από 10 χιλιάδες μόρια, που ένα εργαστήριο θα μελέτησει, μόνο 100 θα πάρουν έγκριση για να μπουν σε δοκιμές σε ανθρώπους. Από αυτά τα 100 μόρια, μόνο 50 θα πάρουν έγκριση για να μπουν σε 2η φάση δοκιμών σε ανθρώπους και από αυτά μόνο δύο θα αποδειχθεί ότι είναι επιτυχημένα από τα δεδομένα της δεύτερης φάσης δοκιμών σε ανθρώπους. Με την έγκριση του Αμερικα- νικού Οργανισμού Φαρμάκων προχωράμε στην τελική φάση δοκιμών, σε χιλιάδες πλέ- ον διαβητικούς, με την ελπίδα ότι και αυτό το φάρμακο, όπως η λεπτίνη, θα πάρει κάποια στιγμή την τελική έγκριση κυκλοφορίας και χρησιμοποίησης του από τους ασθενείς μας. Τώρα επικεντρωνόμαστε στην ανά- πτυξη δυο άλλων, πιο καινούργιων, ορμο- νών, που ελπίζουμε ότι θα αποδειχθούν αποτελεσματικά φάρμακα. Η πρώτη είναι η αδιπονεκτίνη, για τους καρκίνους που σχετίζονται με παχυσαρκία και διαβήτη και η δεύτερη, η ιρισίνη για την παχυσαρκία. Θεωρώ, ως επιστήμονας, που δουλεύει στον ακαδημαϊκό χώρο, ως ιδιαίτερη και σπάνια ευλογία από τον Θεό, την χαρά να δούμε και εγώ και οι συνεργάτες μου να τελεσφορούν οι επίπονες και μακροχρόνιες προσπάθειες μας να δημιουργήσουμε και- νούργια φάρμακα, όπως την λεπτίνη και το INT131, για τους διαβητικούς ασθενείς μας. → Τι θεωρείτε ότι έπαιξε βασικό ρόλο στην ακαδημαϊκή σας ζωή και πορεία; Αυτό, που θεωρώ ιδιαίτερα σημαντικό, εί- ναι οτι μετά από τρία πολύ σκληρά χρόνια καθαρά κλινικής εκπαίδευσης στην παθο- λογία, έφερε ο Θεός και βρέθηκα κοντά σε μια πολύ καλή επιστημονική οικογένεια, η οποία μου έκανε την τιμή να με δεχτεί ως μέλος της. Κι αυτό νομίζω ότι είναι σημα-
- 13. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/2013 11 ντικό για την ανάπτυξη ενός επιστήμονα, όσο η φυσική οικογένεια για την ανάπτυξη του κάθε ανθρώπου. Θα μου επιτρέψετε, επειδή η οικογένεια αυτή έχει προσφέρει αντικειμενικά στο χώρο της διαβητολογίας, να σας πω λίγα λόγια, και για το τι έκαναν αλλά και για την φιλοσοφία, που έδωσαν και δίνουν πλέον, στα επιστημονικά παιδιά κι εγγόνια μας. Η ιστορία αυτή ξεκινά με δύο επιστήμονες, τον ιατρό Berson και την φυσικό Yallow, την πρώτη γυναίκα που πήρε PhD στην πυρηνική φυσική την δεκαετία του 1950. Μετά την ανακάλυψη της ακολουθίας των αμινοξέων της ινσουλίνης από τον Έλληνα καθηγητή Κατσουγιάννη στην Νέα Υόρκη, οι Berson και Yallow ανακάλυψαν τα πρώ- τα αντισώματα έναντι της ινσουλίνης και άμεσα προχώρησαν ένα βήμα ακόμα πιο πέρα: στο να συνδέσουν την ινσουλίνη με ραδιενέργεια και να δημιουργήσουν την πρώτη μέθοδο μέτρησης ινσουλίνης [Radioimmunoassay (RIA)]. Από εκεί και πέρα άνοιξαν δυο δρόμοι έρευνας: ο ένας ήταν η μέτρηση με τη χρήση RIA πολλών ορμονών (αυξητική ορμόνη, ΑCΤΗ κτλ), η οποία άνοιξε τον δρόμο για μια επανάστα- ση στην ενδοκρινολογία. Την πρώτη μέθοδο RIA ακολούθησε σύ- ντομα η δεύτερη γενιά μεθόδων (ELISA), κατόπιν η τρίτη γενιά (χημοφωταύγεια) και η τέταρτη γενιά αυτόματων αναλυτών, που έχουμε σήμερα στα νοσοκομεία μας (ηλεκτροχημειοφωταύγεια). Όλες αυτές οι μέθοδοι /εργαλεία, που έχουμε σήμε- ρα στην διάθεση μας, μάς οδήγησαν σε πραγματική επανάσταση στην ιατρική. Είναι αξιοσημείωτο ότι οι άνθρωποι αυτοί, που θα μπορούσαν να έχουν πλουτίσει από τις ανακαλύψεις τους, δεν πατεντάρισαν την μέθοδό τους, συνειδητά, γιατί ήθελαν οι ανακαλύψεις τους να είναι πάντα δωρεάν στην υπηρεσία της ανθρωπότητος και των ασθενών τους. Όσον αφορά τον χώρο της διαβητολογίας, η μέτρηση σε ορούς αίμα- τος των επίπεδων ινσουλίνης είχε ως απο- τέλεσμα την ανακάλυψη ότι, περίπου στο 10% των ασθενών, τα επίπεδα της ινσου- λίνης ήταν πάρα πολύ χαμηλά (κάτι που ονόμασαν τύπου 1 διαβήτη), ενώ σε 90% περίπου ήταν πάρα πολύ υψηλά (τύπου 2 διαβήτη). Αυτό τότε και εάν ήταν επανάστα- ση. Κάνεις δεν ήξερε γιατί υπήρχε τύπου 1 και τύπου 2 διαβήτης. Και άρχισαν με τους δικούς τους μαθητές να προσπαθούν να βρουν το γιατί. Ο Jessie Roth ανακάλυψε τον υποδοχέα της ινσουλίνης και μαζί με τους δικούς του μαθητές ανακάλυψαν με- ταλλάξεις στον υποδοχέα της ινσουλίνης και αντισώματα, που προκαλούν σοβαρού βαθμού αντίσταση στην ινσουλίνη . Οι δικοί του μαθητές, ο Ron Kahn και ο Jeffrey Flier, ήταν οι πρώτοι, που άρχισαν να ανα- καλύπτουν τα μονοπάτια των μορίων, που μεταδίδουν το σήμα της ινσουλίνης μέσα στα κύτταρα και να προσπαθούν να βρούν ινσουλινοευαισθητοποιούς παράγοντες. Φυσικά, η δουλειά αυτής της επιστημονικής οικογένειας και άξιζε να τιμηθεί σε υψη- λότατο επίπεδο και, όντως, τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ. Από αυτούς τους ανθρώπους εκπαιδεύ- τηκα και από αυτούς έμαθα το πώς να αντιμετωπίζω τα ερευνητικά ερωτήματα, αλλά και πως να προσεγγίζω τον ασθενή μου. Έμαθα, ότι το πρώτο κριτήριο, αλλά και ο πρώτος στόχος και κύριο μέλημα της ιατρικής μου καριέρας, θα πρέπει να είναι η «ιατρική του προσώπου», το να βλέπω δη- λαδή και να προσεγγίζω τον κάθε ασθενή, ως μοναδικό και ανεπανάληπτο πρόσωπο, ανεκτίμητης αξίας, ως πρόσωπο δηλαδή ,στο οποίο αξίζει η παροχή υπηρεσιών και φροντίδας επιπέδου ίδιου με αυτήν, που θα προσφέραμε στο πρόσωπο του αδελφού, η του πατέρα μας. Έμαθα επι- πλέον, και με την σειρά μου το διδάσκω τώρα στους δικούς μου φοιτητές, ότι η προσφορά μας ως ιατρών στο άτομο και την κοινωνία δεν αρκεί να εκφράζεται μόνο με την καλή ιατρική φροντίδα, που πρέπει να παράσχουμε σε κάθε συνάνθρωπο μας, αλλά και με το πως να διδάξουμε την νέα γενιά των φοιτητών και ειδικευομένων μας, έτσι ώστε να γίνουν και αυτοί άριστοι ιατροί, ολοκληρωμένες προσωπικότητες και άρτιοι άνθρωποι. Με αυτόν τον τρόπο ένας καθηγητής μπο- ρεί να ωφελεί όχι μόνον έναν ασθενή ανά πάσα στιγμή, αλλά πολλούς. Τόσους, όσοι και οι μαθητές του. Εάν, μάλιστα, μπορέσει ο καθηγητής αυτός και οι μαθητές του να βρουν απαντήσεις σε αναπάντητα μέχρι σήμερα ερωτήματα, μέσω της έρευνας τους, να βρουν δηλαδή καινούργια δια- γνωστικά εργαλεία και καινούργια φάρ- μακα, τότε θα μπορούσαν να ωφελήσουν εκατομμύρια ανθρώπων, οι οποίοι, φυσικά, στις περισσότερες περιπτώσεις μπορεί να
- 14. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/201312 πρόσωπο με πρόσωπο μην έχουν καμία ιδέα, ούτε ποιός βρήκε το φάρμακο, που παίρνουν και από το οποίο ωφελούνται, ούτε πόσα χρόνια επίπονης δουλειάς και ξενυχτιών στα επιστημονικά εργαστήρια απαιτήθηκαν για αυτή τη προ- σπάθεια. Για έναν ιατρό και η διδασκαλία των νεότερων συναδέλφων του και η στοχευμένη έρευνα είναι πολλαπλασια- στές ισχύος στον δρόμο για τη δημιουργία και την παράδοση στους επόμενους, ενός κόσμου καλύτερου, ομορφότερου, αν- θρωπινότερου από αυτόν, που κληρονο- μήσαμε. Στα πλαίσια αυτών των αξιών, που παρέλαβα από την τιμημένη με Νόμπελ «επιστημονική» μου οικογένεια, έθεσα με πάθος την ζωή μου στην υπηρεσία των ασθενών μου και της επιστήμης μου. → Μιλήσατε για ανακάλυψη και ανά- πτυξη καινούργιων φαρμάκων, κάτι που δεν γίνεται στα Ελληνικά Πανε- πιστήμια. Μπορείτε να μας εξηγήσετε τι εννοείτε; Βέβαια. Η δημιουργία ιδεών και τα αρχικά στάδια ανάπτυξης κάποιου φαρμάκου μπο- ρεί άνετα να γίνει στα πλαίσια ακαδημαϊκής δουλειάς στα πανεπιστήμια, δεδομένου ότι, οι ιατροί είναι αυτοί, που γνωρίζουν τις ανάγκες των ασθενών καλύτερα από οποιονδήποτε άλλον. Αυτός, άλλωστε, είναι και ο στόχος της στοχευμένης ερευνας: η βελτίωση της υγείας και της ποιότητας ζωής και η παράταση της ζωής των ασθενών μας. Όταν μια καινούργια ιδέα για ένα καινούρ- γιο προϊόν, είτε εργαλείο, είτε διαγνωστικό τεστ, είτε φάρμακο, αρχίζει να ξεπερνά τις δυνατότητες ενός πανεπιστημίου, τα πανεπιστήμια στην Αμερική έχουν την δυ- νατότητα να δημιουργούν μικρές εταιρείες για την περαιτέρω μελέτη και δημιουργία καινούργιων φαρμάκων και διαγνωστικών εργαλείων, προς όφελος των ασθενών μας. Ένα απλό παράδειγμα ιατρικού εργαλείου είναι τα ακουστικά Λίτμαν, τα οποία όλοι οι ιατροί γνωρίζουν και χρησιμοποιούν και τα οποία όλοι οι ασθενείς μας έχουν δει στα χέρια των ιατρών τους. Τα ακουστικά αυτά ανακαλύφθηκαν και βελτιώθηκαν από τον προκάτοχο μου καθηγητή και διευθυντή της παθολογικής κλινικής στα κρατικά νοσοκο- μεία, που ανέφερα παραπάνω, τον Λίτμαν, ο οποίος δημιούργησε ένα καταπληκτικό διαγνωστικό εργαλείο στο νοσοκομείο μας πριν αυτό παραδοθεί για κατασκευή και φυσικά περαιτέρω βελτίωση στην εταιρεία, που σήμερα φέρει το όνομα του. Η δουλειά του έχει ωφελήσει εκατομμύρια ασθενείς και ιατρούς παγκόσμια. Το Harvard δημιουργεί περίπου μια εται- ρεία, κατά μέσο όρο, κάθε μήνα και το MIT μια εταιρεία κάθε δύο εβδομάδες. Αυτές οι εταιρείες υπόκεινται σε αυστηρό έλεγχο, ως προς την συμμόρφωση τους σε κανόνες νομικούς και ηθικούς, ώστε να μην δημιουργηθεί ούτε καν υπόνοια σκανδάλου και φυσικά δημιουργούν θέσεις εργασίας για νέους επιστήμονες και φέρνουν με τα προϊόντα τους πλού- το στις προηγμένες κοινωνίες. Ελπίζω ότι κάποια στιγμή και στην χώρα μας τα έξυπνα μυαλά καλά εκπαιδευμένων νέων επιστημόνων θα αρχίσουν να δη- μιουργούν, με προσήλωση στους ίδιους απόλυτα αυστηρούς κανόνες ηθικής δεοντολογίας, καινοτόμα προϊόντα. Εάν, για παράδειγμα και για να ξεφύγουμε για λίγο από τα φάρμακα, ήταν νέοι Έλληνες επιστήμονες αυτοί, που είχαν δημιουργή- σει την εταιρεία Apple, η οποία φτιάχνει, όπως ξέρουμε, τα iPhones, μόνον και μόνον η πώληση μιας τέτοιας εταιρείας θα επέτρεπε την πληρωμή όλου του εθνικού χρέους όχι μια, αλλά δύο φορές. Τέτοια καινοτόμα προϊόντα, απότοκα εντατικής και έξυπνης εργασίας νέων ανθρώπων, είναι κατά τη γνώμη μου τα μόνα, που θα μπορούσαν να φέρουν την «άνοιξη μετά το καταχείμωνο» της κρίσης και θα επιτρέ- ψουν στην γονατισμένη μας πατρίδα να ξανασταθεί στα πόδια της περήφανη ,όχι μόνον για το παρελθόν, αλλά και για το μέλλον της. Αλλά, για να γίνει πραγματικό- τητα αυτή η ελπίδα, απαιτείται και αλλαγή και νοοτροπίας και αλλαγή πλεύσης.. → Κύριε Μαντζώρε, από όλα αυτά, που έχετε κάνει και κάνετε, τις έρευ- νες σας, τα διαγνωστικά, τα θεραπευ- τικά εργαλεία, τα καινούργια φάρ- μακα, την υπηρεσία στους ασθενείς σας, τί θα ήταν αυτό, που θα βάζατε ως προτεραιότητα υψίστης σημασίας; Σας είπα πολλά πράγματα, από όσα μου επέτρεπε η ώρα, για την πορεία μου, για αυτά που έμαθα, για αυτά που προσπά- θησα και προσπαθώ να δώσω πίσω στην κοινωνία και στους ασθενείς μου. Νομίζω ότι, ως υπ’ αριθμόν ένα προτεραιότητα, θα πρέπει να θέτουμε πάντα την αντιμε- τώπιση του κάθε ασθενούς μας, οιοσδή- ποτε και εάν είναι αυτός, ως μοναδικής και ανεπανάληπτης προσωπικότητας, η οποία αξίζει την ανιδιοτελή, απεριόριστη και με σεβασμό εφαρμογή της ιατρικής επιστήμης και τέχνης μας, την εφαρμογή δηλαδή της ιατρικής της προσωπικότητας. Ως δεύτερο, αξιολογικά, θα έθετα, το να προσπαθούμε να δώσουμε όσο πιο πολλά μπορούμε στην ανάπτυξη των ταλέντων των νέων μας επιστημόνων, ώστε να τους επιτρέψουμε να κάνουν στη δική τους καριέρα, στη δική τους ζωή, πολύ περισσότερα, από ότι κάναμε εμείς. Όπως είπε η Yalow, όταν έπαιρνε το Nobel της ιατρικής: «Από όλα αυτά, που έζησα στη ζωή μου, αυτό που πραγματικά απόλαυσα ήταν η βοήθεια, που προσέ- φερα στην ανάπτυξη της καριέρας νέων επιστημόνων, που αυτήν την στιγμή, σε όλα τα μέρη του κόσμου κάνουν πολύ καλύτερα, από ότι κάναμε εμείς, αυτά, που τους μάθαμε». Αυτός ,νομίζω, οτι είναι ο ρόλος ενός επιστήμονα και δασκάλου, η συνεχής κατ’ αυτόν τον τρόπο προσφορά και στους ασθενείς του, και στην ευημερία και την πρόοδο της χώρας του, και στον κόσμο μας γενικότερα. x
- 16. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/201314 Για τους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2, η παρέμβαση στον τρόπο ζωής κατέχει πρωταρχική θέση στην αντιμετώπιση της νόσου. Πολλές μελέτες κατέδειξαν, ότι η απώλεια του πλεονάζοντος σωματι- κού βάρους και η σωματική άσκηση επι- δρούν ευμενώς στην υγεία των ατόμων με διαβήτη και σχετίζονται με καλύτερη γλυκαιμική ρύθμιση, καλύτερη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης, ελάττωση των λι- πιδίων και καλύτερη ποιότητα ζωής. Παρ’ όλα αυτά, δεν είχε ως τώρα διερευνηθεί αν και κατά πόσο μια τέτοια αυστηρή πα- ρέμβαση στον τρόπο ζωής των ατόμων με διαβήτη τύπου 2, με σκοπό την απώλεια σωματικού βάρους, θα μπορούσε να επιφέρει αλλαγή σε σοβαρές επιπλοκές του διαβήτη, όπως είναι τα καρδιαγγειακά συμβάματα. Για τον σκοπό αυτό πραγμα- τοποιήθηκε μια πολυκεντρική μελέτη στις Η.Π.Α., με το όνομα look AHEAD (Action for Health in Diabetes), η οποία συνέ- κρινε την επίδραση της υγιεινοδιαιτητι- κής παρέμβασης (διατροφή και άσκηση) στον καρδιαγγειακό κίνδυνο μεταξύ μιας ομάδας ασθενών, στους οποίους έγινε παρέμβαση στον τρόπο ζωής (ομάδα πα- ρέμβασης) και μιας, στην οποία δεν έγινε ειδική παρέμβαση (ομάδας ελέγχου). Στη μελέτη συμμετείχαν 16 κέντρα από τις επιστημονική ενημέρωση Η σημασία της διατροφής και της άσκησης στην πρόληψη των καρδιαγγειακών επιπλοκών σε άτομα με ΣΔ2 Μελέτη Look Ahead (Action for Health in Diabetes) Νικόλαος Τεντολούρης, αναπληρωτής καθηγητής ιατρικής σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών- υπεύθυνος του διαβητολογικού κέντρου, Γ.Ν.Α. «Λαϊκό» Ελπίδα Αθανασοπούλου, επιστημονική συνεργάτης του διαβητολογικού κέντρου, Γ.Ν.Α. «Λαϊκό»
- 17. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/2013 15 Η.Π.Α. και 5145 ασθενείς με μέση ηλικία τα 59 έτη. Η μελέτη δεν ήταν τυφλή, όμως οι αναλυτές των δεδομένων δεν είχαν γνώση της ομάδας-παρέμβασης και της ομάδας-ελέγχου και χρηματοδοτήθηκε, κύρια, από το Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας των ΗΠΑ. Τα κριτήρια για την επιλογή των ασθενών ήταν τα εξής: ηλικία 45-75 έτη, διαγνωσμένος σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2, Δείκτης Μάζας Σώματος >25 kg/ m2, γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη <11%, συστολική αρτηριακή πίεση <160 mmHg και διαστολική <100 mmHg, τριγλυκερίδια <600 mg/dl, καθώς και η ασφάλεια και ικανότητα να πραγματοποιήσουν έντονη φυσική άσκηση. Οι ασθενείς, που ελάμβα- ναν θεραπεία με ινσουλίνη, περιορίστηκαν στο 30% των ασθενών, ενώ επιλέχθηκαν ασθενείς ανεξαρτήτως ιστορικού καρδι- αγγειακής νόσου. Τα άτομα της μελέτης χωρίστηκαν με τυχαίο τρόπο στις δύο ομάδες, παρέμβασης και ελέγχου. Η ομάδα παρέμβασης κλήθηκε να ακο- λουθήσει ένα αυστηρό πρόγραμμα υπο- θερμιδικής διατροφής και έντονης φυσικής άσκησης, με στόχο την απώλεια τουλά- χιστον του 7% του αρχικού σωματικού βάρους, με τη βοήθεια τακτικών και εντατι- κών συνεδριών καθοδήγησης, αρχικά ανά εβδομάδα και στη συνέχεια με μειωμένη συχνότητα. Αντίθετα, η ομάδα ελέγχου αντιμετωπίστηκε με τρεις συνεδρίες κατ’ έτος, πού ήταν ενημερωτικές σχετικά με τη διατροφή και την άσκηση, οι οποίες κατόπιν περιορίστηκαν στη μία ανά έτος. Η φαρμακευτική αγωγή των ασθενών συ- νεχίστηκε από τους εκάστοτε θεράποντες ιατρούς, σύμφωνα με τη γνώμη τους. Η παρακολούθηση των ασθενών πε- ριλάμβανε κάθε χρόνο τη μέτρηση του σωματικού βάρους, της περιμέτρου της μέσης, της αρτηριακής πίεσης, βιοχημικές παραμέτρους, δοκιμασίες ανταπόκρισης στη φυσική άσκηση, ενώ οι μελετητές συγκέντρωναν στοιχεία για πιθανά συμ- βάματα υγείας, νοσηλείες ή/και θανάτους. Το κύριο καταληκτικό σημείο της μελέ- της ήταν, να προσδιοριστεί η επίδραση της υγιεινοδιαιτητικής παρέμβασης στον καρδιαγγειακό κίνδυνο. Για αυτό το λόγο συλλέχθηκαν στοιχεία για καρδιαγγεια- κούς θανάτους, οξέα, μη θανατηφόρα εμ- φράγματα του μυοκαρδίου και αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια και στηθάγχη. Ο αρχικός εκτιμώμενος μέσος χρόνος πα- ρακολούθησης των ασθενών ήταν τα 13,5 χρόνια, όμως η μελέτη διακόπηκε στα 9,6 έτη, καθώς οι αναλύσεις έδειξαν, ότι δεν προέκυψε διαφορά στα καρδιαγγειακά συμβάματα στις δυο ομάδες της μελέτης. Αναφορικά με το βάρος σώματος, η ομά- δα παρέμβασης παρουσίασε μεγαλύτερη μείωση, σε σχέση με την ομάδα ελέγχου (8,6% έναντι 0,7% τον πρώτο χρόνο, 6% έναντι 3,5% στο τέλος της μελέτης), η οποία, όμως, δεν κατάφερε να διατηρηθεί στον αρχικό στόχο για απώλεια τουλάχι- στον 7% του πλεονάζοντος σωματικού βάρους μέχρι το τέλος της μελέτης. Επί- σης, η ομάδα παρέμβασης είχε μεγαλύ- τερη μείωση στην περίμετρο της μέσης, καλύτερα επίπεδα γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης και αρτηριακής πίεσης και μεγαλύτερη σωματική ευεξία, σε σχέση με την ομάδα ελέγχου. Αντίθετα, δεν πα- ρατηρήθηκαν διαφορές στη συγκέντρω- ση των αθηρωγόνων λιποπρωτεϊνών χαμηλού μοριακού βάρους (LDL). Αναλυτικότερα, για το σωματικό βάρος παρατηρήθηκε, ότι η ομάδα παρέμβα- σης εμφάνισε μεγαλύτερη απώλεια βάρους, κυρίως κατά το πρώτο έτος της παρέμβασης. Στη συνέχεια, εμφάνισε αύξηση του σωματικού βάρους, μέχρι τα πέντε έτη περίπου, ενώ, στη συνέχεια σημειώθηκε εκ νέου μείωση. Η ομάδα ελέγχου, από την άλλη, παρουσίασε μια σταδιακή και πιο σταθερή μείωση του σωματικού βάρους, η οποία, όμως, ήταν πάντα μικρότερη από αυτήν της ομάδας παρέμβασης (Εικόνα 1). Παρόμοια αποτε- λέσματα προέκυψαν, τόσο για τη μείωση της περιμέτρου της μέσης, όσο και για τη βελτίωση των επιπέδων της γλυκοζυ- λιωμένης αιμοσφαιρίνης (Εικόνα 1). Ο καρδιαγγειακός κίνδυνος, με βάση την εμφάνιση καρδιαγγειακών συμβαμάτων, όπως προαναφέρθηκαν, δε σημείωσε σημαντική διαφορά μεταξύ των δύο ομάδων ασθενών (1,83 έναντι 1,92 ανά 100 άτομα ετησίως, p=0.51) (Εικόνα 2). Η υποανάλυση έδειξε, ότι τα αποτελέσματα αυτά ήταν ανεξάρτητα από την ηλικία, το φύλο, τη φυλή και την, τυχόν, αρχική καρδιαγγειακή νοσηρότητα. Δευτερεύουσες παράμετροι, που κατα- μετρήθηκαν, αφορούσαν τις σοβαρές υπογλυκαιμίες, τη χολολιθίαση, τα κατάγ- ματα και τους ακρωτηριασμούς, καθώς και τη συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια μεταξύ των δύο ομάδων ασθενών. Το εν- διαφέρον ήταν, ότι φαινομενικά οι ασθε- νείς της ομάδας παρέμβασης ανέφεραν περισσότερα κατάγματα, όμως η ιατρική διάγνωση των καταγμάτων δεν διέφερε στις δύο ομάδες. Από κλινική άποψη το εύρημα, της με- γάλης και γρήγορης μείωσης του πλεο- νάζοντος σωματικού βάρους, κατά τον
- 18. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/201316 Βιβλιογραφίκες αναφορές 1. The pissing evil: defining the disease. In: Tattersall R. Diabetes: the biography. Oxford, England: Oxford University Press, 2009:10-30. 2. The Look AHEAD Research Group. Cardiovascular effects of intensive lifestyle intervention in type 2 diabetes. N Engl J Med 2013;369:145-54. 3. Turnbull FM, Abraira C, Anderson RJ, et al. Intensive glucose control and macrovascular outcomes in type 2 diabetes. Diabetologia 2009;52:2288-98. 4. Holman RR, Paul SK, Bethel MA, Matthews DR, Neil HAW. 10-Year follow-up of intensive glucose control in type 2 diabetes. N Engl J Med 2008;359:1577-89. 5. Gerstein HC, Ambrosius WT, Danis R, et al. Diabetic retinopathy, its progression, and incident cardiovascular events in the ACCORD Trial. Diabetes Care 2013;36:1266-71. 6. Foster GD, Borradaile KE, Sanders MH, et al. A randomized study on the effect of weight loss on obstructive sleep apnea among obese patients with type 2 diabetes: the Sleep AHEAD study. Arch Intern Med 2009;169:1619-26. 7. Williamson DA, Rejeski J, Lang W, Van Dorsten B, Fabricatore AN, Toledo K. Impact of a weight management program on health-related quality of life in overweight adults with type 2 diabetes. Arch Intern Med 2009;169:163-71. 8. Gregg EW, Chen H, Wagenknecht LE, et al. Association of an intensive lifestyle intervention with remission of type 2 diabetes. JAMA 2012;308:2489-96. πρώτο χρόνο της μελέτης, είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον και υπογραμμίζει την αποτε- λεσματικότητα της υγιεινοδιαιτητικής πα- ρέμβασης. Στον υπόλοιπο, όμως, χρόνο της μελέτης, παρότι τα άτομα της ομάδας παρέμβασης κατάφεραν να έχουν μικρό- τερο σωματικό βάρος από τα άτομα της ομάδας ελέγχου, εμφάνισαν αύξηση του σωματικού βάρους. Για την ερμηνεία του αποτελέσματος οι μελετητές δεν πιστεύουν τόσο στην έλλει- ψη στατιστικής δύναμης της έρευνας. Μια ενδεχόμενη εξήγηση θα ήταν το μέγεθος της απώλειας σωματικού βάρους. Είναι πιθανό, το τελικό ποσοστό του σωματικού βάρους, που απώλεσε η ομάδα παρέμ- βασης σε σχέση με την ομάδα ελέγχου, να ήταν μικρό για να αναδειχθεί μια δια- φορά στον καρδιαγγειακό κίνδυνο. Παρ’ όλα αυτά, οι παρεμβάσεις στον τρόπο ζω- ής ήταν αρκετά αυστηρές, με αποτέλεσμα να είναι δύσκολο να εντατικοποιηθούν περαιτέρω. Ίσως απαιτείται μεγαλύτερη απώλεια σωματικού βάρους (>10%), για περίοδο πέραν των 10 ετών, για να αναδειχθεί μια ενδεχόμενη ευμενής επίδραση στον καρδιαγγειακό κίνδυνο. Μια άλλη άποψη θεωρεί, ότι οι ενημε- ρωτικές ενέργειες στην ομάδα ελέγχου, καθώς και η χρήση στατινών, επηρέασαν τη διαφορά μεταξύ των δύο ομάδων, ενώ και οι ενδεικνυόμενες, με βάση τις υπάρχουσες οδηγίες, ιατρικές παρεμβά- σεις για τη μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου, που εφαρμόστηκαν σε όλους τους ασθενείς, ενδεχομένως, μείωσαν την εμφάνιση καρδιαγγειακών συμβαμάτων, που θα συνέβαιναν υπό άλλες συνθήκες. Τέλος, δεν μελετήθηκε συγκεκριμένος τύπους δίαιτας, που εφαρμόστηκε από τους ασθενείς (π.χ. μεσογειακό μοντέλο διατροφής), ενώ στη μελέτη συμμετείχαν μόνο άτομα, που μπορούσαν να αντεπε- ξέλθουν στην έντονη σωματική άσκηση και για το λόγο αυτό τα αποτελέσματα δεν μπορούν να γενικευτούν για όλους τους ασθενείς με διαβήτη τύπου 2. Τα ενδιαφέροντα αποτελέσματα αυτής της έρευνας μπορούν, πλέον, να αξι- οποιηθούν από την ιατρική κοινότητα. Δείχνουν, ότι η επιθετική μείωση του σω- ματικού βάρους, μέσω υποθερμιδικής δίαιτας και άσκησης, αν και δεν φάνηκε να επηρεάζει τον καρδιαγγειακό κίνδυ- νο, μπορεί να οδηγήσει σε διατηρήσιμη απώλεια του σωματικού βάρους, να βελτιώσει τη γλυκαιμική ρύθμιση και την αρτηριακή πίεση, με αντίκτυπο τη μείωση των αναγκών για φαρμακευτική παρέμβαση. Έτσι, οι συγκεκριμένες πα- ρεμβάσεις, παρά την ουδέτερη, τελικά, επίδραση στον καρδιαγγειακό κίνδυνο, φαίνονται να διατηρούνται στο προ- σκήνιο για τη βελτίωση της γλυκαιμικής ρύθμισης και της ποιότητας ζωής των ασθενών με διαβήτη τύπου 2. x επιστημονική ενημέρωση Εικόνα 1. Οι τιμές του σωματικού βάρους (Α), της φυσικής κατάστασης (Β), της περι- μέτρου της μέσης (C) και της γλυκοζυλιω- μένης αιμοσφαιρίνης (D) στη διάρκεια της μελέτης. Κόκκινη γραμμή: Ομάδα ελέγχου. Μπλε γραμμή: η ομάδα παρέμβασης. Εικόνα 2. Ο κίνδυνος εμφάνισης καρ- διαγγειακών συμβαμάτων (θάνατοι από καρδιαγγειακά αίτια, μη θανατηφόρα εμφράγματα, μη θανατηφόρα αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια & νοσηλεία για στηθάγχη). Κόκκινηγραμμή:Ομάδαελέγχου. Μπλε γραμμή: η ομάδα παρέμβασης.Εικόνα 1 Εικόνα 2
- 19. C M Y CM MY CY CMY K ktx. andras 21x28.pdf1 3/6/13 4:00 µ.µ.
- 20. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/201318 21X28_ABBOTT_ALEX_SALONI_SAKX DIABETES.indd 1 4/15/13 12:38 PM
- 21. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/2013 19 2:38 PM ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ 21X28_ABBOTT_ALEX_SALONI_SAKX DIABETES.indd 2 4/15/13 12:38 PM
- 22. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/201320 Τί είναι η υπογλυκαιμία; Όταν ακούμε τον όρο υπογλυκαιμία, ση- μαίνει ότι τα επίπεδα σακχάρου αίματος είναι πιο χαμηλά από 70 mg/dl (ή κατά άλλους 63 mg/dl). Όταν κάποιος έχει σάκχαρο μι- κρότερο από 70 mg/dl έχει πάντα υπογλυκαιμία; Όχι. Ιδιαίτερα ορισμένες λεπτόσωμες γυ- ναίκες μπορεί να έχουν τιμές σακχάρου, έως και 40 mg/dl χωρίς συμπτώματα. Όταν έχουμε υπογλυκαιμία τα χαμηλά επίπεδα σακχάρου συνοδεύονται στη μεγάλη πλειοψηφία των ασθενών από χαρακτη- ριστικά συμπτώματα. Ποιά είναι τα συμπτώματα της υπογλυκαιμίας; Αρχικά, σε περιπτώσεις ελαφριάς υπο- γλυκαιμίας, παρουσιάζεται αστάθεια, ωχρότητα, εφίδρωση, ταχυπαλμία, μούδιασμα στα χείλη και αίσθημα κρύου, ή ζέστης. Σε περιπτώσεις, που η υπογλυκαιμία είναι ήπια, ο ασθε- νής εμφανίζει σύγχυση, αδυναμία και νευρικότητα. Όταν η υπογλυκαιμία είναι σοβαρή, ο ασθενής παρουσιάζει θάμπωμα όρασης, σοβαρή σύγχυση και, μπορεί, να φθάσει σε απώλεια συνείδησης (λιποθυμία). Μπορεί να έχουμε συμπτώμα- τα υπογλυκαιμίας, χωρίς χαμηλό σάκχαρο; Ναι. Όταν το σάκχαρο είναι πάρα πολύ υψηλό και μειωθεί απότομα σε μικρό χρο- νικό διάστημα. Μπορεί να έχουμε υπογλυκαιμία χωρίς τα συμπτώματα; Ναι. Οι ασθενείς, οι οποίοι έχουν αρκετά χρόνια διαβήτη και παρουσιάζουν πολύ συχνά υπογλυκαιμικά επεισόδια, μπορεί να εμφανίζουν πολύ χαμηλά επίπεδα σακχάρου, χωρίς, όμως, τα συμπτώματα. Ή μάλλον, για να είμαστε πιο ακριβείς, δεν εκ- δηλώνονται τα συμπτώματα της ελαφριάς και ήπιας υπογλυκαιμίας και ο ασθενής εκ- δηλώνει σοβαρό υπογλυκαιμικό επεισόδιο (σύγχυση και απώλεια συνείδησης). Σε τί οφείλεται η υπογλυκαι- μία στους σακχαροδιαβητικούς ασθενείς; Οι υπογλυκαιμίες στους διαβητικούς είναι συνήθως ιατρογενείς, δηλαδή, λόγω άστοχης λήψης των φαρμάκων που τους χορηγούνται, για να μειωθούν τα επίπεδα σακχάρου αίματος. Ποιές είναι οι πιο συνηθισμένες αιτίες πρόκλησης υπογλυκαιμιών; Ένα υπογλυκαιμικό επεισόδιο μπορεί να προκληθεί μετά από ανεπαρκή λήψη τρο- φής, ή παράλειψη κάποιου γεύματος, μετά από έντονη άσκηση, μετά από κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων αλκοόλ, ακραίες και- ρικές συνθήκες, αλληλεπιδράσεις των αντι- διαβητικών φαρμάκων με άλλα φάρμακα και, τέλος, μετά από λήψη μεγάλων δόσεων ινσουλίνης και αντιδιαβητικών φαρμάκων. Όλα τα αντιδιαβητικά φάρμακα προκαλούν υπογλυκαιμία; Όχι. Ορισμένα φάρμακα, όπως π.χ. η μετ- φορμίνη, οι αναστολείς του ενζύμου DPP-4 και οι συνδυασμοί τους προκαλούν, πάρα πολύ σπάνια, υπογλυκαιμία, ενώ άλλες φαρμακευτικές ουσίες, λόγω των αντιδια- βητικών δράσεων τους, προκαλούν συχνά υπογλυκαιμία (π.χ. ινσουλίνη, SUs). Τί κάνουμε, όταν νοιώσουμε συ- μπτώματα υπογλυκαιμίας; Πρώτα απ’ όλα μετράμε το σάκχαρό μας. Αν επιβεβαιωθεί η υπογλυκαιμία, τότε λαμ- βάνουμε, ένα χυμό πορτοκάλι, ένα σακ- χαρούχο ρόφημα, ένα φρούτο, κανονικό γεύμα, ή τέλος 15 – 20 γραμμάρια ζάχαρης. κοινωνική μέριμνα Όλοι έχουμε στο μυαλό μας, όταν ακούμε ότι κάποιος πάσχει από σακχαρώδη διαβήτη, ή, πιο συχνά, «ζάχαρο», ότι τα επίπεδα του σακχάρου αίματός του είναι πολύ υψηλά. Παρόλ’ αυτά οι ασθενείς με διαβήτη, υπό ορισμένες συνθήκες, είναι πιθανόν να παρουσιάσουν πολύ χαμηλά επίπεδα σακχάρου αίματος, ή αλλιώς υπογλυκαιμία. Αναστάσιος Γκούντουβας, ενδοκρινολόγος, MD, PhD Φωτεινή Χατζημάρκου, ενδοκρινολόγος, MD Όταν έρχονται τα πάνω κάτω... Η υπογλυκαιμία σε ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη
- 23. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/2013 21 Έπειτα, μετράμε το σάκχαρο αίματος μας σε 15 λεπτά πάλι. Αν είναι πάνω από 100 mg/dl έχει διορθωθεί η υπογλυκαιμία, αν όμως είναι χαμηλότερο από 100 mg/dl, επαναλαμβάνουμε τη θεραπεία και ξανά μετράμε πάλι το σάκχαρό μας σε 15 λεπτά. Αν ο ασθενής δεν είναι σε θέση, ή δυσκο- λεύεται να καταπιεί, τότε κάποιος τρίτος πρέπει να του χορηγήσει εντός της στομα- τικής κοιλότητας ζάχαρη, ή μαρμελάδα και να το αλείψει σε ολόκληρη την κοιλότητα. Αν ο ασθενής είναι αναίσθητος, πρέπει κάποιος τρίτος να του κάνει ενέσιμη γλυ- καγόνη. Αν δεν υπάρχει κάποιος, που να γνωρίζει τη διαδικασία, τότε ο ασθενής πρέ- πει να διακομισθεί άμεσα στο νοσοκομείο. Πρέπει να προσέξω κάτι κατά τη διόρθωση της υπογλυκαιμίας; Κατά τη διόρθωση της υπογλυκαιμίας δεν είναι επιθυμητή η κατανάλωση μεγάλων ποσοτήτων ζάχαρης. Μία τέτοια κίνηση μπορεί να αυξήσει πάρα πολύ τα επίπεδα γλυκόζης αίματος, καθώς ο οργανισμός μας μετά από κάθε υπογλυκαιμικό επει- σόδιο έχει την τάση να αυξάνει από μόνος του, αντιρροπιστικά, το σάκχαρο αίματος. Τί πρέπει να προσέχω, έτσι ώστε να αποφύγω την υπογλυκαιμία; Δεν παραλείπουμε γεύματα. Πριν από έντο- νη άσκηση μετράμε το σάκχαρό μας. Αν είναι κάτω από 150 mg/dl, τότε λαμβάνουμε υδα- τάνθρακες (π.χ. ένα μήλο) και μετά ξεκινάμε την άσκηση. Δεν αγνοούμε ποτέ τα συμπτώ- ματα της υπογλυκαιμίας. Μετράμε πάντα το σάκχαρό μας, όταν νοιώθουμε άσχημα. Δεν βγαίνουμε ποτέ έξω από το σπίτι σε συνθήκες έντονου ψύχους και καύσωνα. Δεν καταναλώνουμε μεγάλες ποσότητες αλκοόλ. Τί πρέπει να κάνω για να προφυ- λάξω τη ζωή μου σε περίπτωση σοβαρής υπογλυκαιμίας; Ενημερώνω τους ανθρώπους του περι- βάλλοντος μου για τα συμπτώματα και την αντιμετώπιση της υπογλυκαιμίας. Φοράω πάνω μου κάποιο διακριτικό, που να αναφέρει ότι πάσχω από διαβήτη, έτσι ώστε, αν μου συμβεί κάποιο υπογλυκαι- μικό επεισόδιο μακριά από τους οικείους μου, να αναγνωρίσει κάποιος το αίτιο της αδιαθεσίας μου. Έτσι λοιπόν, σύμφωνα και με όσα πιο πάνω αναφέρθηκαν, η υπογλυκαιμία είναι ένα εν δυνάμει επικίνδυνο σύμβα- μα για τη ζωή των διαβητικών ασθενών, το οποίο, όμως, με τη σωστή κατάρτιση και κατανόηση της αντιμετώπισής του από τα άτομα με διαβήτη αντιμετωπίζε- ται έγκαιρα και παύει να είναι φόβητρο. Πάνω απ’ όλα πρέπει να ξέρουμε ότι η υπογλυκαιμία δεν είναι αυτοϊάσιμη και πρέπει πάντοτε να αξιολογούμε τα συ- μπτώματά της. x
- 24. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/201322 ειδησεογραφία από τη Σοφία Νέτα ΔΙΑΒΟΥΛΙΜΙΑ: ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΗ ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΓΙΑ ΤΗ ΖΩΗ ΘΕΤΙΚΗ ΓΝΩΜΟΔΟΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ GLARGINE H επιτροπή φαρμακευτικών προϊόντων για ανθρώπινη χρήση εξέδωσε θετική γνωμοδότηση, ώστε να συμπερι- ληφθούν τα αποτελέσματα ασφάλειας και αποτελεσμα- τικότητας της ινσουλίνης glargine, σε σχέση με τα καρ- διαγγειακά συμβάματα από την κλινική μελέτη ORIGIN, στην αναθεωρημένη περίληψη χαρακτηριστικών του προϊόντος και στο φύλλο οδηγιών χρήσης του προϊόντος. Οι ενδείξεις για τη χρήση της ινσουλίνης glargine παραμέ- νουν αμετάβλητες. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, η ινσουλίνη glargine δεν μετέβαλλε τον σχετικό κίνδυνο για καρδιαγγειακή νόσο και καρδιαγγειακή θνησιμότητα σε σύγκριση με την καθι- ερωμένη θεραπεία. ΝΕΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΙΝΣΟΥΛΙΝΗ U300 Ανακοινώθηκαν τα αποτελέσματα της μελέτης EDITION I, σύμφωνα με τα οποία η ινσουλίνη U300 επιτυγχάνει παρόμοιο γλυκαιμικό έλεγχο με την ενέσιμη ινσουλίνη glargine, μειώνει όμως τον κίνδυνο νυκτερινών υπογλυ- καιμικών επεισοδίων. Επίσης, τα συνοπτικά αποτελέσματα από τη μελέτη EDITION II για τη νέα ινσουλίνη U300 έδειξαν παρόμοια μείωση των επιπέδων σακχάρου του αίματος, ενώ λιγό- τεροι ασθενείς υπέστησαν νυχτερινό επεισόδιο υπογλυ- καιμίας, συγκριτικά με την ινσουλίνη glargine. Η υπό έρευνα νέα ινσουλίνη U300 αποτελεί ένα νέο σκεύ- ασμα με βάση το βιολογικό παράγοντα στο μόριο της glargine, όμως οι μελέτες δείχνουν πιο επίπεδο προφίλ δράσης και πιο παρατεταμένη διάρκεια δράσης, συγκρι- τικά με την ινσουλίνη glargine, ενώ απαιτείται μικρότερος όγκος φαρμάκου για την υποδόρια έγχυση. Σύμφωνα με τον βρετανικό φορέα παρακολούθησης του διαβήτη ένα υψηλό ποσοστό γυναικών ηλικίας 15 - 30 ετών παραλείπουν τις ενέσεις ινσουλίνης για να χάσουν βάρος. Η διαβουλιμία, όπως ονομάζεται η κατάσταση, είναι συχνότερη στις νέες γυναίκες με διαβήτη τύπου 1, ο οργανισμός των οποίων δεν παράγει τη δική του ιν- σουλίνη και δεν μπορεί να ελέγξει το σάκχαρο στο αίμα. Σύμφωνα με στοιχεία, μεταξύ Απριλίου 2010 - Μαρτίου 2011, 8.472 άτομα εισήχθησαν σε νοσοκομεία της Αγ- γλίας και της Ουαλίας, λόγω ανεπαρκούς πρόσληψης ινσουλίνης. Οι ειδικοί εφιστούν την προσοχή, καθώς, όσοι δεν λαμβάνουν επαρκή ινσουλίνη, κινδυνεύουν από σοβαρές παρενέργειες, ακόμα και από θάνατο. Ήδη, η οργάνωση DWED (διαβητικοί με διατροφικές διαταραχές) έχει αναλάβει σειρά δράσεων για την ανα- γνώριση της διαβουλιμίας ως ψυχικής ασθένειας. Tina-quant HbA1cDx Gen. 2: Βοήθημα για τη διάγνωση του διαβήτη Ανακοινώθηκε από την Roche η έναρξη της εμπορικής διάθεσης, σε παγκόσμιο επίπεδο, του τεστ Tina-quant HbA1cDx Gen.2, το οποίο βοηθά τους γιατρούς στη διάγνωση και παρακολούθηση του διαβήτη. Επιπλέ- ον, επωφελούνται από τον εύκολο προσδιορισμό της γλυκοζυλίωσης της αιμοσφαιρίνης του ασθενούς σε πραγματικό χρόνο, χωρίς τις χρονοβόρες και εντατικές διαδικασίες για το προσωπικό. Χάρη στο νέο αυτό τεστ, οι ιατροί θα μπορούν, πλέον, να πραγματοποιούν άμεσο έλεγχο, χωρίς οι ασθενείς να χρειάζεται να βρίσκονται σε κατάσταση νηστείας.
- 25. ΈναςΜετρητής∆ιαμάντι...στοΚινητόσου! www.facebook.com/foradiamondW: www.idiamond.gr W:www.atcare.gr E: info@atcare.gr Τ: 2105783080 ΈναςΜετρητής∆ιαμάντι...στοΚινητόσου! Για την καλύτερη διαχείριση του ∆ιαβήτη, ζήσε την εμπειρία του Fora Diamond Κατεβάστε τώρα την εφαρμογή ∆ΩΡΕΑΝ στο Google Play & στο iTunes! www.idiamond.gr W: www.atcare.gr E: info@atcare.gr Κατεβάστε τώρα την εφαρμογή ∆ΩΡΕΑΝ στο Google Play & στο iTunes! www.facebook.com/foradiamondinfo@atcare.gr Τ: 2105783080 Κατεβάστε τώρα την εφαρμογή ∆ΩΡΕΑΝ στο Google Play & στο iTunes! info@atcare.gr Κατεβάστε τώρα την εφαρμογή ∆ΩΡΕΑΝ στο Google Play & στο iTunes!
- 26. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/201324 Ήταν το 1993 όταν στο έγκυρο ιατρικό περιοδικό NEJM δημοσιευόταν μια τεκμη- ριωμένη και ελπιδοφόρα μελέτη για τον ΣΔ 1, η ιστορική πια DCCT1 . Ναι, επιτέλους ήμασταν σίγουροι ότι η καλή ρύθμιση μας βοηθά να αποφύγουμε τις επιπλοκές. Η καλή ρύθμιση μπορούσε πια να επιτευ- χθεί, σύμφωνα με τη μελέτη, με τη χρήση της «εντατικοποιημένης θεραπείας», δηλα- δή με πολλές μετρήσεις του σακχάρου και πολλές χορηγήσεις δόσεων ινσουλίνης την ημέρα. Το τελευταίο γινόταν, είτε: • με πολλαπλές ημερησίως ενέσεις ιν- σουλίνης, ή • με πολλαπλές ημερησίως δόσεις ινσου- λίνης με αντλία ινσουλίνης. Σήμερα, 20 χρόνια αργότερα, αυτές οι μέθοδοι αποτελούν πια το σημείο ανα- φοράς (gold standard) της αντιμετώπισης του ΣΔ 1. Παραμένει, όμως, το ερώτημα, ποιος από τους δυο τρόπους χορήγησης ινσουλίνης είναι ο προτιμότερος. Στο άρ- θρο αυτό γίνεται μια ανασκόπηση της θε- ραπευτικής αντιμετώπισης του ΣΔ 1 σε μια προσπάθεια σύγκρισης των δυο μεθόδων. Θεραπεία με πολλαπλές ενέσεις: Να θυμίσουμε ότι το σάκχαρο, που κυ- κλοφορεί στο αίμα σε όλους τους ανθρώ- πους, δεν είναι μόνο αυτό, που περιέχουν οι τροφές, που καταναλώνουμε, αλλά και αυτό που παράγεται από το συκώτι μας σε περιόδους, που δεν τρώμε (π.χ σε ένα βραδινό οκτάωρο ύπνου). Για να αποφευ- χθεί η υπερπαραγωγή σακχάρου από το συκώτι ο οργανισμός παράγει μικρά ποσά ινσουλίνης συνεχώς όλο το 24ωρο. Στον ΣΔ 1 λοιπόν, που δεν υπάρχει έκκρι- ση ινσουλίνης, για να υποκαταστήσουμε αυτή την «βασική έκκριση ινσουλίνης», όπως λέμε στη θεραπεία με πολλαπλές ενέσεις, χορηγούμε μια δόση ινσουλίνης μακράς δράσης (καμιά φορά και δυο) έτσι ώστε ο οργανισμός να έχει μικρά και κάπως σταθερά επίπεδα ινσουλίνης όλο το 24ωρο. Την τελευταία δεκαετία χρησι- μοποιούμε για αυτό το σκοπό τα νεώτερα ανάλογα ινσουλίνης Glargine (Lantus) και Detemir (Levemir). Αυτά προσφέρουν πιο ομαλά, αλλά και περισσότερο προ- βλέψιμα, επίπεδα ινσουλίνης μέσα στο 24ωρο από τις παλαιότερες ανθρώπινες ινσουλίνες. Όμως, η βασική ινσουλίνη δεν αρκεί για τη ρύθμιση του σακχάρου στον ΣΔ 1 κι’ αυτό γιατί, κάθε φορά, που τρώμε, ο οργανισμός πρέπει να «διαχειριστεί» τις τροφές, που παίρνει και κυρίως τα σάκ- χαρα (υδατάνθρακες). Όταν δεν έχουμε ΣΔ 1 αυτό γίνεται με έντονη έκκριση ινσουλίνης από το πάγκρεας σε ποσό- τητες που εξαρτώνται ακριβώς από τη σύσταση του φαγητού και ιδιαίτερα από την περιεκτικότητα του σε υδατάνθρακες. Αυτό προσπαθούμε να μιμηθούμε όταν έχουμε ΣΔ 1 στη θεραπεία με πολλαπλές ενέσεις. Κάνουμε αμέσως πριν το φαγητό μέτρηση του σακχάρου αίματος, ώστε με ρύθμιση του διαβήτη Θεραπευτική αντιμετώπιση του ΣΔ1 πολλαπλές ενέσεις, ή αντλία ινσουλίνης; Παππάς Άγγελος, διευθυντής της ΕΣΥ, διαβητολογικό κέντρο Βενιζέλειου-ΠΑΓΝΗ Ηρακλείου
- 27. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/2013 25 μια ένεση ινσουλίνης ταχείας δράσεως – bolus, ή δόση εφόδου, όπως τη λέμε- να επιτευχθούν δυο στόχοι: 1. Να δοθεί ινσουλίνη σε ποσότητα που αντιστοιχεί στα θρεπτικά συστατικά του φαγητού, που πρόκειται να καταναλωθεί και, κυρίως, στους υδατάνθρακες. Αυτό αποτελεί τη γευματική δόση εφόδου. Επομένως το άτομο με ΣΔ 1 πρέπει να μάθει με τη βοήθεια των γιατρών και των διαιτολόγων να υπολογίζει γρήγορα και με σχετική ακρίβεια τις μονάδες ινσουλί- νης, που απαιτούνται για αυτό το σκοπό. 2. Να δοθεί ινσουλίνη για να «διορθωθεί» το σάκχαρο αίματος εκείνης της στιγμής. Κι αυτό γιατί είναι σύνηθες το σάκχαρο να ξεφεύγει από τους στόχους μας μέ- σα στην ημέρα, καθώς βασιζόμαστε σε μεγάλο βαθμό σε «εμπειρικές» χορηγή- σεις ινσουλίνης και όχι σε ένα αυτόματο σύστημα ρύθμισης του σακχάρου, όπως είναι το φυσιολογικό πάγκρεας. Η διορ- θωτική αυτή δόση εφόδου υπολογίζεται πάλι από το άτομο με ΣΔ 1. Μάλιστα διορθωτικές δόσεις μπορούν να δοθούν όταν διαπιστώσουμε ψηλά σάκχαρα σε οποιαδήποτε στιγμή της μέρας, έστω και αν δεν είναι ώρα φαγητού. Η θεραπευτική αυτή προσέγγιση είναι φανερό ότι αποτελεί μια ορθολογική προ- σέγγιση για την αντιμετώπιση του ΣΔ 1. Με την βελτίωση, αλλά και με την προσφορά σε χαμηλό κόστος των συσκευών μέτρη- σης σακχάρου από το τριχοειδικό αίμα, έγινε εφικτή η εφαρμογή των πολλαπλών ενέσεων σε όλα τα άτομα με ΣΔ 1. Θεραπεία με αντλία ινσουλίνης: Η αντλία ινσουλίνης είναι συσκευή υψη- λής τεχνολογίας, που προσφέρει ένα δια- φορετικό σύστημα χορήγησης ινσουλίνης. Η συσκευή αυτή, μικρότερη σε μέγεθος από ένα μικρό κινητό τηλέφωνο, χορηγεί ινσουλίνη μέσω ενός λεπτού σωληναρίου και ενός πλαστικού καθετήρα, που εισάγε- ται στον υποδόριο ιστό και σταθεροποιείται στο σώμα από τον χρήστη. Η διαδικασία είναι εύκολη και επαναλαμβάνεται κάθε τρείς μέρες συνήθως. Η αντλία χρησιμοποιεί ινσουλίνη ταχείας δράσεως αποθηκευμένη σε ένα reservoir. Η έγχυση ινσουλίνης γίνεται με δύο τρόπους: 1. Με συνεχή έγχυση, με σκοπό την υπο- κατάσταση της «βασικής έκκρισης» ιν- σουλίνης, που περιγράψαμε πιο πάνω. Ο ρυθμός έγχυσης, που ονομάζεται βασικός ρυθμός, μπορεί να μεταβάλλεται, από ώρα σε ώρα, μέσα στην ημέρα, όπως ο γιατρός σε συνεργασία με το άτομο με ΣΔ 1 μπορεί να καθορίσει. Αποθηκεύεται στην αντλία ώστε να είναι κάθε 24ωρο ο ίδιος. Η χρήση «βασικού ρυθμού» με αντλία προσφέρει τα παρακάτω πλεονεκτήματα, σε σύγκριση με τη βασική ινσουλίνη των πολλαπλών ενέσεων: Α. Προσαρμόζεται η έγχυση ινσουλίνης κα- τά τη διάρκεια του 24ωρου στις ανάγκες του συγκεκριμένου ατόμου. Πχ αρκετά άτομα τις πρώτες πρωινές ώρες, για λόγους ορ- μονικούς, απαιτούν μεγαλύτερη ποσότητα ινσουλίνης, ως βασική έκκριση (φαινόμενο της αυγής), από ότι στο υπόλοιπο 24ωρο. Β. Σε απρόβλεπτες καταστάσεις μεταβο- λής των μεταβολικών συνθηκών π.χ σε μια περίοδο έντονης άσκησης, έντονου stress, ή σε διαφορετικές φάσεις του καταμήνιου κύκλου, με πρωτοβουλία του χρήστη μπορεί να μεταβληθεί προ- σωρινά ο βασικός ρυθμός (να αυξηθεί, η να μειωθεί). Γ. Σε υπογλυκαιμία η διακοπή της αντλίας συνεπάγεται και τη απόλυτη διακοπή της έγχυσης ινσουλίνης διευκολύνοντας τη γρήγορη ανάταξη της υπογλυκαιμίας. Όπως θα δούμε παρακάτω, το πλεονέ- κτημα αυτό γίνεται σημαντικότερο με τη σύνδεση της αντλίας με τα συστήματα συνεχούς καταγραφής και ελέγχου της γλυκόζης (RT-CGMS) 2. Με την αντλία μπορούμε, επίσης, να χορηγήσουμε δόσεις εφόδου γευματικές και διορθωτικές με την ίδια λογική, που αναφέρθηκε στη θεραπεία πολλαπλών ενέσεων. Η επιλογή του πότε μια δόση θα χορηγηθεί και η ποσότητα της ινσουλίνης, που θα δοθεί, αποφασίζονται από τον χρήστη της αντλίας. Η αντλία δεν χορηγεί μόνη της δόση ινσουλίνης, ούτε απο- φασίζει τη δόση. Τα πλεονεκτήματα των δόσεων εφόδου με αντλία είναι: Α. Το ενσωματωμένο λογισμικό «υπολο- γιστής δόσης» (Bolus wizard), που έχουν οι σημερινές αντλίες, το οποίο συμβου- λεύει τον χρήστη για την δόση. Ο χρήστης πληροφορεί την αντλία για το σάκχαρο που έχει, μια διαδικασία που με τα σύγ- χρονα γλουκόμετρα γίνεται αυτόματα, και πόσους υδατάνθρακες πρόκειται να φάει. Β. Η αντλία μπορεί να χορηγεί ινσουλίνη με μεγαλύτερη ακρίβεια, συνήθως δεκαδικών της μονάδας (πχ 2,3 μονάδες), κάτι ιδιαίτερα
- 28. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/201326 ρύθμιση του διαβήτη χρήσιμο σε καταστάσεις όπως πριν από μικρά snack, σε μικρά παιδιά και σε άτομα με μεγάλη ευαισθησία στην ινσουλίνη. Γ. Λόγω της φορητότητας της αντλίας μπο- ρεί ο χρήστης να κάνει εύκολα επανειλημ- μένα γευματικές δόσεις, χωρίς να ασχο- λείται με βελονάκια και σύριγγες. (πχ σε παρατεταμένα και απρόβλεπτα στον όγκο τους γεύματα, ή σε μικρά και συχνά snack). Διαβάζοντας τα προτερήματα της αντλίας είναι λογικό να αναρωτηθεί κανείς, αν υπάρχουν μειονεκτήματα. Και, προφα- νώς, υπάρχουν, γιατί αλλιώς η αντλία θα αποτελούσε σήμερα τον μοναδικό τρόπο χορήγησης ινσουλίνης. Σε τί όμως μειονεκτεί η αντλία; 1. Η διακοπή χορήγησης ινσουλίνης, για οποιοδήποτε λόγο (π.χ τεχνικό), αφήνει το χρήστη της αντλίας απότομα χωρίς καθό- λου ινσουλίνη. Αν αυτό διαρκέσει πάνω από δύο ώρες το σάκχαρο ανεβαίνει απότομα και σε λίγο αρχίζει η διαβητική οξέωση, που οδηγεί σε διαβητικό κώμα. Γι’ αυτό οι αντλίες είναι επικίνδυνες σε άτομα που δεν κάνουν αυτό, που, έτσι και αλλιώς, είναι απαραίτητο να κάνουν στην εντατική ινσουλινοθεραπεία: να μετρούν το σάκχαρο συχνά (τουλάχιστον τέσσερις φορές καθημερινά). Τα άτομα αυτά είναι προτιμότερο να χρησιμοποιούν ενέσεις ινσουλίνης. Βέβαια και με αυτές, χωρίς τις απαραίτητες μετρήσεις, θα είναι αρρύθ- μιστα, αλλά δεν θα κινδυνεύουν το ίδιο από διαβητική οξέωση. Με τις πολλαπλές ενέσεις μπορεί να οδηγηθούμε σε δια- βητική οξέωση μόνο με την παράληψη δόσης της βασικής ινσουλίνης. 2. Η αντλία αποτελεί συσκευή, που πρέπει συνεχώς να βρίσκεται συνδεδεμένη με το σώμα μας, όμως πολλοί άνθρωποι δεν μπορούν να συμβιβαστούν με την ιδέα του να κουβαλούν συνεχώς πάνω τους ένα μηχάνημα, όσο μικρό και αν είναι αυ- τό. Είναι ενδιαφέρον, πάντως, το γεγονός, ότι πολλά άτομα τοποθέτησαν αντλία με σκοπό να έχουν καλύτερη ρύθμιση, αλλά εκ των υστέρων έκριναν ότι βελτιώθηκε αισθητά η ποιότητα της ζωής τους. 3. Το κόστος των αναλωσίμων υλικών είναι μεγαλύτερο με τη χρήση αντλίας. 4. Η χρήση της αντλίας, αλλά και κάθε συσκευής υψηλής τεχνολογίας, απαιτεί κα- τάλληλη εκπαίδευση. Χρειάζεται επιμονή στην κατανόηση, στην εφαρμογή των δυ- νατοτήτων της αντλίας (προσωρινός βασι- κός ρυθμός, υπολογιστής δόσης κλπ), ώστε να έχει ο χρήστης την μεγαλύτερη δυνατή ωφέλεια από αυτή. Αυτό δεν αναιρείται από το γεγονός ότι οι σημερινές αντλίες είναι ιδιαίτερα φιλικές για το χρήστη. Υπάρχουν επιστημονικές μελέτες σύγκρισης των δυο τρόπων θερα- πευτικής έγχυσης ινσουλίνης; Έχουν γίνει αρκετές μελέτες, με πιο σημα- ντικές τις «μετααναλύσεις», στις οποίες οι ερευνητές προσπαθούν να βγάλουν τα συμπεράσματά τους χρησιμοποιώντας τα στοιχεία από πολλές μικρότερες μελέτες σύγκρισης. Σε αυτές τις μελέτες φαίνεται ότι οι αντλίες ελαφρά υπερτερούν, μειώ- νοντας περισσότερο την γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη, σε σύγκριση με τις πολλα- πλές ενέσεις, κατά 0,2 έως 0,62 %, χωρίς αύξηση βάρους και χρησιμοποιώντας μικρότερα ποσά ινσουλίνης ημερησίως. Μια μεταανάλυση βρήκε ότι μειώνονται σημαντικά με την αντλία οι σοβαρές υπο- γλυκαιμίες2 . Γενικά, η σύγκριση των δύο τρόπων χο- ρήγησης ινσουλίνης σκοντάφτει σε πολλά μεθοδολογικά προβλήματα. Π.χ με την πάροδο του χρόνου και τα δύο συστήματα χορήγησης ινσουλίνης, που εξετάσαμε, σταδιακά βελτιώθηκαν σε σημαντικό βαθ- μό και έτσι οι μελέτες σύγκρισης συγκρίνα- νε κατά περιόδους διαφορετικά συστήματα. Ήδη αναφέραμε ότι στη θεραπεία με πολλαπλές ενέσεις χρησιμοποιούνται τα τελευταία χρόνια νεότερες ινσουλίνες, βελτιώνοντας αισθητά την ρύθμιση. Από την άλλη πλευρά η τεχνολογική πρόοδος έδωσε νέες δυνατότητες στις αντλίες. Έτσι, σημαντική πρόοδος έχει επιτευχθεί στην δυνατότητα αναδρομικής μελέτης των στοιχείων από τους θεράποντες με χρήση κατάλληλου λογισμικού (software), μετά από κατέβασμα (download) των δεδομέ- νων των αντλιών σε υπολογιστή. Στατιστι- κά στοιχεία, που αφορούν διαφορετικές ώρες της μέρας, διαφορετικές εβδομάδες, συνδυασμένα με γραφήματα, είναι στοι- χεία, που χρησιμοποιούνται όλο και πιο «έξυπνα» για τη ρύθμιση του βασικού ρυθμού, των παραμέτρων των γευματικών δόσεων και την εκτίμηση της συνολικής ρύθμισης του σακχάρου με αντλία. Πολ- λοί χρήστες αντλιών έχουν με το χρόνο εκπαιδευτεί αρκετά, ώστε μόνοι τους να χρησιμοποιούν το προηγμένο λογισμικό. Όμως, η πιο σημαντική τεχνολογική εξέ- λιξη των τελευταίων χρόνων είναι η ανά- πτυξη και βελτίωση των συστημάτων συνεχούς μέτρησης του σακχάρου στον υποδόριο ιστό, της «συνεχούς καταγρα- φής», όπως αναφέρονται στην ελληνική βιβλιογραφία (RT-CGMS). Ένα τέτοιο σύ- στημα βασίζεται σε αισθητήρα γλυκόζης, που τοποθετείται εύκολα υποδορίως και ο οποίος είναι σε επαφή με αυτοκόλλητο στο δέρμα πομπό, μεγέθους ενός νομίσματος. Ο αισθητήρας μετρά, σχεδόν συνεχώς, το σάκχαρο στον υποδόριο ιστό, μεταδίδο- ντας την πληροφορία, μέσω του πομπού,
- 29. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/2013 27 σε ένα δέκτη με τεχνολογία Bluetooth. Παρά το γεγονός ότι το σάκχαρο στον υπο- δόριο ιστό δεν ταυτίζεται με το σάκχαρο στο αίμα, η τιμή μέτρησης του σακχάρου στον υποδόριο είναι ιδιαίτερα χρήσιμη, αν γίνει η κατάλληλη εκπαίδευση του χρήστη για την εκτίμησή της. Το RT-CGMS δίνει, αναδρομικά, ιδιαίτερα χρήσιμα στοιχεία στο γιατρό για τη πορεία του σακχάρου αίματος και εκπαιδεύει τον ασθενή στην αντιμετώπιση της υπεργλυκαιμίας και την αποφυγή των υπογλυκαιμιών. Φαίνεται, όμως, ότι η σημαντικότερη προσφορά του είναι η σε πραγματικό χρόνο πληροφό- ρηση του ασθενούς για την πορεία του σακχάρου αίματος, ώστε αυτός να αντιδρά άμεσα για την διόρθωση της υπεργλυκαι- μίας, ή της υπογλυκαιμίας. Γι αυτό τον λόγο και σε όλες τις μελέτες παρατηρήθηκε σημαντική βελτίωση της ρύθμισης μόνο με τη συνεχή χρήση του RT-CGMS. Το RT-CGMS μπορεί να χρησιμοποιηθεί και από χρήστες πολλαπλών ενέσεων και από χρήστες αντλίας. Όμως ιδιαίτερα λειτουρ- γική είναι η ταυτόχρονη χρήση αντλίας και RT-CGMS, με την αντλία να αποτελεί, ταυ- τόχρονα, τον δέκτη των αποτελεσμάτων μέτρησης τoυ σακχάρου. Έτσι αποφεύγεται η ανάγκη να κουβαλά ο χρήστης μια επί πλέον συσκευή. Αυτό βιβλιογραφικά ονο- μάζεται «αντλία ενισχυμένη με αισθητήρα» (Sensor augmented pump - SAP) Με τη μεγάλη, τυχαιοποιημένη, ελεγχόμενη μελέτη STAR33 συγκρίθηκε η χρήση της αντλίας ενισχυμένης με αισθητήρα (SAP) με τις πολλαπλές ενέσεις. Το SAP προκάλεσε, μετά από ένα χρόνο χρήσης, μεγαλύτερη πτώση της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρί- νης, τόσο στα παιδιά, όσο και στου ενήλικες κατά μέσο όρο 0,6%. Όμως, όσοι χρησιμο- ποίησαν τον αισθητήρα σχεδόν συνεχώς (πάνω από 80% του χρόνου της μελέτης) είδαν την γλυκοζυλιωμένη τους να μειώνε- ται κατά 1,2%. Παράλληλα διαπιστώθηκε ότι οι χρήστες του SAP είχαν πολύ μικρότερες μεταβολές στο σάκχαρό τους, δηλαδή μι- κρότερη διακύμανση της γλυκόζης αίματος, στοιχείο καλύτερης ρύθμισης. Εξ’ άλλου πρόσφατα (Σεπτέμβριος του 2013) στο Ευρωπαϊκό Διαβητολογικό συνέδριο στη Βαρκελώνη ανακοινώ- θηκαν τα αποτελέσματα της μελέτης Diamond4 . Πρόκειται για ελληνική μελέτη παρατήρησης, στην οποία συμμετείχαν 13 διαβητολογικά κέντρα. Χρησιμοποιήθηκε για τρεις μήνες SAP από άτομα, που χρη- σιμοποιούσαν ήδη αντλία. Η χρήση του αισθητήρα ήταν σχεδόν συνεχής (κατά μέσο όρο 75% του χρόνου της μελέτης) και αυτό οδήγησε σε μείωση της γλυκο- ζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης κατά 0.8%. Τέλος, η σύνδεση αντλίας και αισθητήρα μέτρησης οδήγησε τα τελευταία χρόνια και στον πρώτο σημαντικό αυτοματισμό των τε- χνολογικά προηγμένων αυτών συσκευών. Συγκεκριμένα, η αντλία έχει τη δυνατότητα να διακόπτει την έγχυση ινσουλίνης για περιορισμένο χρονικό διάστημα, όταν ο αισθητήρας διαπιστώσει πτώση του σακ- χάρου αίματος σε υπογλυκαιμικά επίπεδα. Αποφεύγονται, έτσι, οι περισσότερες βαριές υπογλυκαιμίες και ιδιαίτερα οι νυκτερινές, που αποτελούσαν πάντα ένα σημαντικό πρόβλημα στη ρύθμιση του ΣΔ 1. Η αξιολόγηση του συστήματος έγινε με τη μελέτη Aspire5 που δημοσιεύτηκε φέ- τος (Ιούνιος 2013) στο περιοδικό NEJM. Η μελέτη έδειξε ότι με τον αυτοματισμό αυτό μειώθηκαν δραματικά κατά 30% οι υπογλυκαιμίες και κατά 40% οι σοβαρές και μάλιστα οι νυκτερινές. Δυστυχώς για τη διάδοση της χρήσης του αισθητήρα μεγάλο πρόβλημα αποτελεί μέχρι σήμερα το υψηλό κόστος του. x → Κανένας από τους δύο τρόπους θεραπευτικής χορήγησης ινσουλίνης, που εξετάσαμε, δεν αποτελεί με σιγουριά τον καλύτερο, για όλα τα άτομα με ΣΔ 1. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να υπάρχει συνεχής ενημέρωση για τις τεχνολογικές εξελίξεις στο τομέα αυτό. Τα άτομα με ΣΔ 1 έχουν το δικαίωμα, τόσο στην υπεύθυνη ενημέρωση, όσο και στην δοκιμαστική χρήση των νεώτερων θεραπευτικών μεθόδων. Έτσι μπορούν να επιλέγουν, σε συνεργασία με τους θεράποντες, την πιο κατάλληλη για το καθένα θεραπευτική μέθοδο, τόσο για τη βελτίωση της ποιότητας της ζωής τους, όσο και για την αποτελεσματικότερη ρύθμιση του σακχάρου αίματος Ενδεικτική Βιβλιογραφία 1. The Diabetes Control and Complications Trial Research Group. The effect of intensive treatment of diabetes on the development and progression of long-term complications in insulin- dependent diabetes mellitus. New Engl J Med 1993;329:683-9. 2. Pickup JC, Sutton AJ 2008 Severe hypoglycaemia and glycaemic control in type 1 diabetes: meta- analysis of multiple daily insulin injections compared with continuous subcutaneous insulin infusion. Diabet Med 25:765–774 3. Effectiveness of sensor augmented insulin-pump therapy in type 1 diabetes. Bergenstal RM, Tamborlane WV, Ahmann A, et al N Engl J Med 2010;363:311-20 4. Improvement of metabolic control after three months use of RT-CGM in type 1 diabetics treated with insulin pump. The multicenter Greek Study DIAMOND. EASD 2013 Barcelona, Spain 5. Threshold-Based Insulin-Pump Interruption for Reduction of Hypoglycemia Richard M. Bergenstal, M.D., et all for the ASPIRE In-Home Study Group N Engl J Med 2013; Jul 18;369(3):224-32
- 30. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/201328 διαβήτης στην καθημερινή ζωή Επιδημιολογία Παγκοσμίως, τα άτομα, που είχαν δια- γνωστεί με ΣΔ, υπολογίζονταν σε 285 εκατομμύρια το 2010. Καθώς η συχνότητα εμφάνισης ΣΔ αυξάνεται αλματωδώς, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (WHO) εκτιμά ότι 4,4% του πληθυσμού (ή πε- ρίπου 366 εκατομμύρια άνθρωποι) θα διαγνωστούν με ΣΔ μέχρι το 2030. Στην Ελλάδα εκτιμάται ότι το 7% του γενικού πληθυσμού πάσχει από ΣΔ, ενώ ένα ποσοστό ατόμων, στα αρχικά στάδια της νόσου, δεν έχει διαγνωσθεί. Άσκηση και σακχαρώδης διαβήτης Ο ρόλος της άσκησης, ως μέσο πρόλη- ψης, αλλά και θεραπείας του ΣΔ, είναι πλέον αποδεκτός στην επιστημονική Γιώργος Κ. Σακκάς PhD, κλινικός εργοφυσιολόγος, ινστιτούτο έρευνας και τεχνολογίας Θεσσαλίας, Εθνικό Κέντρο Έρευνας και Τεχνολογίας - ΕΚΕΤΑ Σακχαρώδης διαβήτης και άσκηση Ο σακχαρώδης διαβήτης (ΣΔ) χαρακτηρίζεται από δυσλειτουργία του μεταβολισμού της γλυκόζης, που προκαλεί υπεργλυκαιμία και οφείλεται στην ανισορροπία μεταξύ της διαθεσιμότητας και της ανάγκης για ινσουλίνη από τον οργανισμό. Ένα άτομο, που πάσχει από ΣΔ, δεν έχει την ικανότητα να μεταφέρει τη γλυκόζη στο εσωτερικό των κυττάρων για διάσπαση (γλυκόλυση) και παραγωγή ενέργειας. Αποτέλεσμα αυτής της δυσλειτουργίας είναι από τη μία πλευρά τα κύτταρα να «λιμοκτονούν» και να αυξάνουν τον καταβολισμό λιπών και πρωτεϊνών για την παραγωγή ενέργειας και από την άλλη πλευρά τα αυξημένα επίπεδα γλυκόζης στα αγγεία να προκαλούν «φθορά» στα αγγεία (ενδοθήλιο), γλυκοζυλίωση πρωτεϊνών και βλάβη στο νευρικό σύστημα. Πίνακας 1. Οξείες προσαρμογές της άσκησης σε άτομο με σακχαρώδη διαβήτη Η οξεία αερόβια άσκηση, για 30-45 λεπτά, επιφέρει μεγαλύτερη μεταφορά γλυκό- ζης στο κύτταρο και μείωση των επιπέδων γλυκόζης στο αίμα, τόσο κατά τη διάρκεια της άσκησης, όσο και για 24-48 ώρες στην ανάληψη. Η αύξηση της έντασης της άσκησης, για τα τελευταία 10 δευτερόλεπτα, βοηθά στην πρόληψη της υπογλυκαιμίας. Σε ινσουλινοεξαρτώμενους ασθενείς προτείνεται μείωση της δόσης της ινσουλίνης, ανάλογα με τη διάρκεια και την ένταση της άσκησης (με την σύμφωνη γνώμη του θεράποντα ιατρού - Πίνακας 4). Θεραπεία με ινσουλινομιμητικά φάρμακα μπορεί να επιφέρει υπογλυκαιμία κατά την άσκηση.
- 31.
- 32. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/201330 κοινότητα. Η άσκηση αποτελεί σημαντικό «φάρμακο» για το διαβήτη, καθώς βοηθά στη ρύθμιση των επιπέδων γλυκόζης, του σωματικού βάρους, στη μείωση της αρτηριακής πίεσης και στη βελτίωση των επιπέδων ζωής. Οι οξείες προσαρμογές της άσκησης (δηλαδή οι αλλαγές, που συμβαίνουν στο σώμα, την ώρα που λαμβάνει χώρα η άσκηση) σε ένα άτομο με σακχαρώδη διαβήτη παρουσιάζονται στο πίνακα 1. Η συστηματική άσκηση και η αυξημένη σωματική δραστηριότητα συμβάλλουν στην πρόληψη του ΣΔ τύπου 2. Καθώς η αντίσταση στην ινσουλίνη προηγείται της ολοκληρωμένης εκδήλωσης του ΣΔ, συστηματική συμμετοχή σε προγράμματα άσκησης από τα πρώτα χρόνια μπορεί να αποτελέσει σημαντικό σημείο αναστολής της εξέλιξης της νόσου. Μελέτες έδειξαν ότι η μείωση του σωμα- τικού βάρους και η συμμετοχή σε προ- γράμματα άσκησης μπορεί να μειώσει κατά 58% την εμφάνιση του σακχαρώδη διαβήτη τύπου 2 (ΣΔ 2) σε άτομα με μειωμένη ανοχή στη γλυκόζη. Ακόμη, προγράμματα πρόληψης του διαβήτη στις ΗΠΑ (USA diabetes prevention program) έδειξαν ότι μεταβολές στον τρόπο ζωής, με ταυτόχρονη μείωση του σωματικού βάρους κατά 7-10% και συμμετοχή σε προγράμματα άσκησης για τουλάχιστον 150 λεπτά/εβδομάδα, επιφέρουν μεγα- λύτερη μείωση στην εμφάνιση του ΣΔ 2 σε σύγκριση με τα άτομα, που έπαιρναν μόνο φαρμακοθεραπεία χωρίς μεταβολή του τρόπου ζωής. Τα χαμηλά επίπεδα κα- θημερινής σωματικής δραστηριότητας και λειτουργικής ικανότητας αποτελούν τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου στην εμφάνιση του ΣΔ. Άσκηση σε ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη 1 Καθώς τα άτομα με ΣΔ 1 λαμβάνουν εξωγενή ινσουλίνη, ιδιαίτερη προσοχή Πίνακας 2. Χρόνιες προσαρμογές της άσκησης σε ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη 2 • Η αερόβια άσκηση και η άσκηση με βάρη μπορούν να βελτιώσουν τα επίπεδα γλυκόζης, την αντίσταση στην ινσουλίνη, τη γλυκοζυλιωμένη αιμοσφαιρίνη, την ενδοθηλιακή λειτουργία και την καύση των λιπαρών οξέων. • Συνδυασμένη άσκηση (αερόβια και με αντιστάσεις) επιφέρει μεγαλύτερες βελτιώσεις στο λιπιδαιμικό προφίλ. • Η υψηλής επιβάρυνσης άσκηση (διάρκειας 60 λεπτών/ημέρα) ήταν πιο απο- τελεσματική στη βελτίωση του γλυκαιμικού ελέγχου. • Συστηματική άσκηση επιφέρει βελτιώσεις στην αρτηριακή πίεση ασθενών με ΣΔ 2. • Συμμετοχή σε προγράμματα άσκησης με επίβλεψη ήταν πιο αποτελεσματική για τους ασθενείς με ΣΔ, παρουσιάζοντας μεγαλύτερα ποσοστά προσκόλλη- σης στην άσκηση. • Η αυξημένη φυσική δραστηριότητα σχετίζεται με μείωση του καρδιαγγειακού κινδύνου και της θνητότητας σε άτομα με ΣΔ. διαβήτης στην καθημερινή ζωή
- 33. Όλοι έχουμε επώνυμο. Τοίδιο και τα φάρμακά μας! 50 χρόνια παράγει Επώνυμα, Αποτελεσματικά, Ασφαλή Γενόσημα και Πρωτότυπα Φάρμακα 200 εκατ. συσκευασίες φαρμάκων έχουν διατεθεί στην Ελλάδα Εξάγει σε περισσότερες από 60 χώρες σε όλον τον κόσμο Επενδύει συνεχώς, δημιουργώντας υψηλή Προστιθέμενη Αξία και Ανάπτυξη στην Ελλάδα Πρωτοπορεί στην Έρευνα και Ανάπτυξη καινοτόμων φαρμάκων με περισσότερες από 60 πατέντες στην Ευρωπαϊκή Ένωση 730 εργαζόμενοι στηρίζουν το Όραμα της ELPEN: Φροντίδα για τον Άνθρωπο E L P E N A . E . Φ Α Ρ Μ Α Κ Ε Υ Τ Ι Κ Η Β Ι Ο Μ Η Χ Α Ν Ι Α Tηλ: 210 60 39 326-9 Fax: 210 60 39 300 www.elpen.gr Η 1η Ελληνική Φαρµακευτική Βιοµηχανία ELPEN_2013_21x28.indd 1 2/5/13 2:08 PM
- 34. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/201332 θα πρέπει να ληφθεί κατά την άσκηση, ώστε να προληφθούν επεισόδια υπογλυ- καιμίας. Η ασκησιογενής υπογλυκαιμία μπορεί να εμφανιστεί κατά τη διάρκεια της άσκησης ή 2-21 ώρες μετά το πέρας της άσκησης. Από αποτελέσματα μελετών, που εξέτα- σαν τις χρόνιες επιδράσεις της αερόβιας άσκησης σε άτομα με ΣΔ 1, αναφέρεται ότι η συστηματική άσκηση επέφερε μείω- ση της γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης, ενώ η απαιτούμενη δόση ινσουλίνης μειώθηκε 6-15%. Στις μελέτες αυτές, τα άτομα με ΣΔ 1 παρουσίασαν βελτιώσεις στα λιπίδια, στην ευαισθησία στην ινσου- λίνη και στην ενδοθηλιακή λειτουργία μετά από προγράμματα άσκησης. Με- λέτες, που εξέτασαν τις επιδράσεις της άσκησης με βάρη, αναφέρουν επίσης μείωση των επιπέδων της γλυκοζυλιω- μένης αιμοσφαιρίνης στους ασθενείς με ΣΔ 1. Συνεπώς, οι παραπάνω ερευνητές προτείνουν ενασχόληση με μακροχρόνια προγράμματα άσκησης στα άτομα με ΣΔ 1, τουλάχιστον 3 φορές/εβδομάδα, ήπιας προς έντονης έντασης άσκηση. Άσκηση σε ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη 2 Πέραν των θετικών επιδράσεων της άσκησης στην ευαισθησία της ινσου- λίνης, βελτιώσεις παρουσιάζονται στη λειτουργία και άλλων συστημάτων του οργανισμού, όπως στην ενδοθηλιακή λειτουργία, το λιπιδαιμικό προφίλ κλπ. Τα αποτελέσματα παρουσιάζονται, συνοπτι- κά, στον πίνακα 2. Πόσο άσκηση πρέπει να κάνει ο ασθενής, που πάσχει από σακχα- ρώδη διαβήτη; Σε άτομα με παθολογική καμπύλη σακ- χάρου προτείνεται πρόγραμμα άσκησης τουλάχιστον 150 λεπτά/εβδομάδα με μέτρια προς υψηλής έντασης άσκηση. Πίνακας 3. Ενδεικτικό πρόγραμμα άσκησης για βελτίωση της αερόβιας ικανότητας. Συχνότητα Αρχικά 3 φορές/εβδομάδα (όχι περισσότερες από 2 συ- νεχόμενες ημέρες χωρίς άσκηση). Εξέλιξη σε 5 φορές/ εβδομάδα Ένταση Μέτρια προς υψηλή (40-60%). Μεγαλύτερα αποτελέσματα σε γλυκαιμικό προφίλ, όταν η ένταση είναι >60% Διάρκεια 150 λεπτά/εβδομάδα, μέτριας έντασης, ή 75 λεπτά υψηλής έντασης. Αν η αρχική διάρκεια ανά συνεδρία δεν μπορεί να είναι 30 λεπτά, προτείνονται εναλλακτικά δύο, ή τρία 10-λεπτα την ημέρα Είδος άσκησης Έντονο περπάτημα, ή άσκηση με συμμετοχή μεγάλων μυϊκών ομάδων Εξέλιξη προγράμματος Αύξηση συχνότητας άσκησης, μετά τις 2-4 εβδομάδες άσκησης. Ακολουθεί αύξηση της διάρκειας και μετέπειτα αύξηση της έντασης Παράδειγμα 150 λεπτά/εβδομάδα έντονο περπάτημα 6-7 km/ώρα, ή 75 λεπτά/εβδομάδα jogging στα 9-10 km/ώρα. Στους περισ- σότερους ασθενείς με ΣΔ 2, η υψηλή ένταση της άσκησης (9,6 km/ώρα) δεν είναι ανεκτή και μπορεί να οδηγήσει σε μυοσκελετικά προβλήματα) διαβήτης στην καθημερινή ζωή
- 35. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/2013 33 Ο μεγαλύτερος αριθμός κλινικών με- λετών έδειξε ότι η πιο αποτελεσματική δοσολογία άσκησης είναι αυτή, που γί- νεται τουλάχιστον για 3 φορές/εβδομάδα (ιδανικά κάθε μέρα), με ένταση από ήπια προς έντονη, ενώ η διάρκεια των προ- γραμμάτων πρέπει να κυμαίνεται από 10 εβδομάδες μέχρι ένα έτος. Για να είναι αποτελεσματική η άσκηση στην πρόληψη του ΣΔ, θα πρέπει πα- ράλληλα να ακολουθηθεί πρόγραμμα υγιεινής διατροφής με περιορισμό της πρόσληψης θερμίδων. Παρά τις θετικές επιδράσεις της άσκησης στο ΣΔ, πρό- σφατη μελέτη έδειξε ότι μόνο το 23% των ατόμων με ΣΔ 2 ασκούνταν περισσό- τερο από 60 λεπτά/εβδομάδα. Πιθανά, ο φόβος και η έλλειψη ενημέρωσης να επηρεάζει τη συμμετοχή των ασθενών σε προγράμματα άσκησης. Προγράμματα άσκησης για άτομα με σακχαρώδη διαβήτη Ο πίνακας 3 παρουσιάζει ένα ενδεικτικό πρόγραμμα άσκησης, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες οδηγίες της Αμερικανι- κής Διαβητολογικής Εταιρείας (ACSM και ADA). Ασκήσεις κινητικότητας/ευκαμψίας προ- τείνονται για βελτίωση καθημερινών δραστηριοτήτων. Οι ασκήσεις αυτές θα πρέπει να γίνονται συμπληρωματικά και δε θα πρέπει να αντικαθιστούν την αερό- βια άσκηση, ή την άσκηση με αντιστάσεις. Οδηγίες πριν την έναρξη προγραμμάτων άσκησης Η πιο ασφαλής οδηγία προς τους ασθε- νείς με ΣΔ, πριν την συμμετοχή τους σε κάποιο οργανωμένο, ή ελεύθερο πρό- γραμμα άσκησης, είναι να αποσπάσουν τη συγκατάθεση του θεράποντος ιατρού (κυρίως ενδοκρινολόγου, διαβητολόγου, ή καρδιολόγου). Η συμμετοχή των ασθε- Πίνακας 4. Παράδειγμα μείωσης της δόσης της ινσουλίνης, ανάλογα με την έντα- ση της άσκησης, σε ενήλικες με ινσουλινοεξαρτώμενο ΣΔ, όταν δεν είχε προηγηθεί κατανάλωση υδατανθράκων [21, 22] (μετά από έγκριση του θεράποντος ιατρού) Ένταση άσκησης (% της VO2max) Παράδειγμα μείωσης της δόσης της ινσουλίνης 30 λεπτά άσκησης 60 λεπτά άσκησης 20-30% της VO2max (χαμηλή) ~25% ~50% 45-50% της VO2max (μέτρια) ~50% ~75% 75-80% της VO2max (υψηλή) ~75% -
- 36. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/201334 διαβήτης στην καθημερινή ζωή νών σε ένα πρόγραμμα άσκησης μπορεί να γίνει πιο περίπλοκη όταν υπάρχουν και άλλα συνοδά νοσήματα, όπως καρδι- αγγειακή νόσος, υπέρταση, νευροπάθεια, ή διαγνωσμένες αγγειακές αλλοιώσεις. Οι πιο σοβαρές αντενδείξεις για την συμ- μετοχή των ασθενών με ΣΔ στα προγράμ- ματα άσκησης είναι η ασταθής υπέρταση, η καρδιακή ανεπάρκεια (>III NYHA), σοβαρές καρδιακές αρρυθμίες, ασταθής στηθάγχη, ενεργός ηπατική νόσος, αρρύθμιστος σακ- χαρώδης διαβήτης, σοβαρή εγκεφαλική και περιφερική αγγειακή νόσος και κάποιο σοβαρό ορθοπεδικό πρόβλημα. Η πιο σοβαρή επιπλοκή, που έχει ανα- φερθεί σε ασκούμενους ασθενείς με ΣΔ, είναι τα υπογλυκαιμικά επεισόδια και οι παροδικές κράμπες. Το γεγονός, ότι οι ασθενείς με ΣΔ μπορεί να πάσχουν και από άλλα συνοδά νοσήματα, δεν τους αποκλείει από τα προγράμματα άσκησης, τουναντίον, αφού η συστηματική άσκηση επιδρά θετικά στη μείωση της σοβαρότη- τας των συνοδών ασθενειών. Κατά κανόνα πρέπει να αποφεύγεται οποιαδήποτε μορφή άσκησης, όταν ο ασθενής έχει χαμηλά επίπεδα γλυκόζης στο αίμα (<80 mg/dl), ή αισθάνεται κά- ποια δυσφορία και αδυναμία. Η συστηματική άσκηση και η αυξημένη σωματική δραστηριότητα συμβάλλουν στην πρόληψη του ΣΔ. Καθώς η αντίσταση στην ινσουλίνη προηγείται της ολοκληρωμένης εκδήλωσης του ΣΔ, συστηματική συμμετοχή σε προγράμματα άσκησης από τα πρώτα χρόνια μπορεί να αποτελέσει σημαντικό σημείο αναστολής της εξέλιξης της νόσου
- 37. Για περισσότερες πληροφορίεςή για να ζητήσετε τα υλικά, απευθυνθείτε στην εταιρεία. Τηλ. Τμήματος Υποστήριξης ασθενών: 210 6294774 τις οικογέ΄νειες που ζουν με διαβή΄τη τύ΄που 1 Μερικέ΄ς φορέ΄ς, για να βοηθή΄σεις χρειά΄ζεται λί΄γο ίναι μια ιδέα γεμάτη μαγεία. Η Lilly Diabetes και η Disney ένωσαν τις δυνάμεις τους, με σκοπό να δημιουργήσουν υλικά και πηγές πληροφόρησης που απευθύνονται στις οικογένειες των παιδιών με διαβήτη τύπου 1, έτσι όπως μόνο η Disney μπορεί. Όλα αυτά αποτελούν τμήμα μίας νέας πρωτοβουλίας, που σχεδιάστηκε για να παρέχει ενημέρωση και υποστήριξη στις οικογένειες των παιδιών με διαβήτη τύπου 1. Περιλαμβάνει μια σειρά βιβλίων στα οποία η κύρια ηρωίδα είναι η Κόκο, μια μαϊμουδίτσα με διαβήτη τύπου 1, την οποία επέλεξε η Disney για τα μικρά παιδιά. Και αυτή είναι μόνο η αρχή από όλα τα θαυμάσια πράγματα που έχουν σχεδιάσει η Lilly Diabetes και η Disney για να βοηθήσουν τις οικογένειες των παιδιών με διαβήτη τύπου 1 να ανακαλύψουν τη μαγεία που χαρίζουν οι καθημερινές στιγμές. ίναι μια ιδέα γεμάτη μαγεία. Η Lilly DiabetesE 18ADDis6_2013 Για περισσότερες πληροφορίες ή για να ζητήσετε τα υλικά, απευθυνθείτε στην εταιρεία. Τηλ. Τμήματος Υποστήριξης ασθενών: 210 6294774 τις οικογέ΄νειες που ζουν με διαβή΄τη τύ΄που 1 Μερικέ΄ς φορέ΄ς, για να βοηθή΄σεις χρειά΄ζεται λί΄γο ίναι μια ιδέα γεμάτη μαγεία. Η Lilly Diabetes και η Disney ένωσαν τις δυνάμεις τους, με σκοπό να δημιουργήσουν υλικά και πηγές πληροφόρησης που απευθύνονται στις οικογένειες των παιδιών με διαβήτη τύπου 1, έτσι όπως μόνο η Disney μπορεί. Όλα αυτά αποτελούν τμήμα μίας νέας πρωτοβουλίας, που σχεδιάστηκε για να παρέχει ενημέρωση και υποστήριξη στις οικογένειες των παιδιών με διαβήτη τύπου 1. Περιλαμβάνει μια σειρά βιβλίων στα οποία η κύρια ηρωίδα είναι η Κόκο, μια μαϊμουδίτσα με διαβήτη τύπου 1, την οποία επέλεξε η Disney για τα μικρά παιδιά. Και αυτή είναι μόνο η αρχή από όλα τα θαυμάσια πράγματα που έχουν σχεδιάσει η Lilly Diabetes και η Disney για να βοηθήσουν τις οικογένειες των παιδιών με διαβήτη τύπου 1 να ανακαλύψουν τη μαγεία που χαρίζουν οι καθημερινές στιγμές. E 18ADDis6_2013
- 38. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/201336 | 7-9/2013 Μια σημαντική παράμετρος, που πρέ- πει να λαμβάνεται υπόψη πριν από την συμμετοχή ενός ασθενούς στην άσκηση (βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα), είναι τα επίπεδα γλυκόζης στο αίμα. Στην περίπτωση της υπεργλυκαιμίας, όταν τα επίπεδα γλυκόζης είναι: (i) >250 mg/dl και τα επίπεδα κετονών υψηλά, θα πρέπει να αποφεύγεται η άσκηση, (ii) >300 mg/dl, χωρίς υψηλά επίπεδα κετόνων, η άσκηση δεν αντενδείκνυται, αλλά θα πρέπει να γίνεται με ιδιαίτερη προσοχή και ο ασθε- νής θα πρέπει να ενυδατώνεται συχνά, ιδιαίτερα εάν η άσκηση είναι διάρκειας >1 h. Στην περίπτωση, που τα επίπεδα γλυκόζης είναι <100 mg/dL και ο ασθενής λαμβάνει ινσουλινομιμητική φαρμακευ- τική αγωγή, ή ινσουλίνη, θα πρέπει πριν την έναρξη άσκησης να καταναλώσει 15g υδατανθράκων. Καθώς μπορεί να εμφανιστεί υπογλυκαιμία μετά το πέρας της άσκησης, (later-onset hypoglycemia) η κατανάλωση 5-30g υδατανθράκων κατά τη διάρκεια και μετά το πέρας της άσκησης μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο υπογλυκαιμίας. Εάν η άσκηση πραγματοποιηθεί χωρίς μείωση της δόσης της ινσουλίνης, η Αμε- ρικανική Διαβητολογική Εταιρεία προτεί- νει την κατανάλωση 10-15g υδατανθρά- κων ανά ώρα άσκησης (μέτριας έντασης) για άτομο ~70 kg. Η οδηγία αυτή δεν είναι απόλυτη, καθώς ο τύπος ινσουλίνης μπορεί να επηρεάσει την απαιτούμενη πρόσληψη υδατανθράκων. Παράδειγμα μείωσης της δόσης της ινσουλίνης παρα- τίθεται στον πίνακα 4. x διαβήτης στην καθημερινή ζωή Συνοπτικές οδηγίες για τη συμμετοχή σακχαρωδιαβητικών σε προγράμματα άσκησης Έλεγχος γλυκόζης αίματος πριν την άσκηση. Όταν τα επίπεδα γλυκόζης είναι: 1. 100-250 mg/dl, συμμετοχή στην άσκηση. 2. <100 mg/dL και ο ασθενής λαμβάνει ινσουλινομιμητική φαρμακευτική αγωγή, ή ινσουλίνη, προτείνεται κατανάλωση υδατανθρακικού σνακ πριν την άσκηση. 3. >250 mg/dl και υψηλά επίπεδα κετονών, να αποφεύγεται η άσκηση. 4. >300 mg/dl με φυσιολογικά επίπεδα κετόνων, η άσκηση δεν αντενδεί- κνυται, αλλά ο αθλούμενος θα πρέπει να ενυδατώνεται συχνά. Για πρόληψη υπογλυκαιμίας μετά το πέρας της άσκησης, προτείνεται η κατανάλωση 5-30 g υδατανθράκων. Ο αθλούμενος να διαθέτει μετρητή γλυκόζης, κάποιο ρόφημα με γλυκόζη και να γίνεται έλεγχος για πιθανά τραύματα στα πόδια. Προσοχή θα πρέπει να δοθεί στα υποδήματα, που χρησιμοποιούνται κατά την άσκηση.
- 39.
- 40. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/201338 Δυστυχώς, στην Ελλάδα δεν υπάρχει ακόμη μια ομάδα ειδικών, που να μπορεί να μετακινείται και να εκπαιδεύει τους δασκάλους, ή τους καθηγητές και τους συμμαθητές. Αισιοδοξούμε και ελπίζουμε αυτό να επιτευχθεί στο άμεσο μέλλον. Στην περίοδο οικονομικής κρίσης, που περνά η χώρα μας, είναι πολύ σημαντική η συμβολή των εκπαιδευτικών στην αντι- μετώπιση του παιδιού με διαβήτη μέσα στο σχολικό περιβάλλον, διότι σε αντίθετη περίπτωση καθιστά έναν γονιό, συνήθως την μητέρα, άνεργη για να φροντίζει το παιδί στο σχολείο σε περίπτωση ανάγκης. Η αντιμετώπιση του διαβήτη δεν είναι προσωπική, ή μόνο οικογενειακή «υπό- θεση», μας αφορά όλους, πόσο μάλλον, όταν πρόκειται για τους μικρούς πολίτες της χώρας μας. Περιμένουμε από τους εκπαιδευτικούς την ανάλογη ευαισθησία. Ο ρόλος του σχολείου είναι σημαντικός, αφού, όπως γνωρίζουμε, αποτελεί την δεύτερη οικογένεια του παιδιού και το πρώτο κύτταρο της κοινωνίας, μετά την οικογένεια, με το οποίο έρχεται σε επαφή το παιδί. Κατ’ αρχήν λοιπόν, αλλάζει το κοινωνικό πλαίσιο στο οποίο δρα και αλληλεπιδρά το παιδί και κατά δεύτερον αλλάζει η ψυχοδυναμική του παιδιού, τα κίνητρα και οι αναπτυξιακές επιδιώξεις του. Η είσοδος στο σχολείο αποτελεί ορόσημο στη ζωή του παιδιού, η σχολική κοινότητα και οι καινούργιες εμπειρίες συμβάλλουν στη διαμόρφωση της ταυ- τότητάς του και στην ανάπτυξη του «Εγώ» του. Το νέο πλαίσιο εργασίας και αλληλε- πιδράσεων θα δώσει ευκαιρίες για νέα αντίληψη της ατομικότητας, το αίσθημα Επιστροφή στα θρανία Οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα παιδιά στο σχολείο διαβήτης η αιτία Ένα παιδί, από την στιγμή που θα ξεκινήσει την πρωτοβάθμια εκπαίδευση, περνά περισσότερες από 30 ώρες στο σχολείο, εκτός του οικογενειακού του περιβάλλοντος. Θεωρούμε ότι είναι υψίστης σημασίας, να υπάρχει συνεργασία μεταξύ ιατρικής ομάδας, γονέων και εκπαιδευτικών. Είναι απαραίτητο οι γονείς να ενημερώσουν με τις γνώσεις τους και, ει δυνατόν, με έντυπο υλικό, για το τι είναι ο διαβήτης, για τις καθημερινές ανάγκες του παιδιού και, φυσικά, για τις απαιτούμενες ενέργειες σε περίπτωση ανάγκης, όπως είναι η υπογλυκαιμία, ή η υπεργλυκαιμία, ή η χορήγηση ινσουλίνης. Θα πρέπει ο δάσκαλος να προσεγγίσει το παιδί με ιδιαίτερο τρόπο, έτσι ώστε το παιδί να απευθυνθεί άνετα σε αυτόν, όταν παραστεί ανάγκη. Ελίνα Γκίκα, διδάκτωρ ψυχολόγος, κλινική ψυχολόγος-ψυχοθεραπεύτρια, εκπαιδεύτρια διαβήτη
- 41. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/2013 39 δηλαδή του παιδιού για το ποιος είναι, το οποίο βέβαια σχετίζεται με τα αίσθημα της προσωπικής αξίας του παιδιού. Είναι σημαντικό να αναφέρουμε, ότι ο βαθμός αυτοεκτίμησης ενός παιδιού καθορίζεται από την αξία που του αποδίδουν οι «άλ- λοι», των οποίων η γνώμη βαρύνει για τον εαυτό του, δηλαδή οι γονείς, τα αδέλφια, η ευρύτερη οικογένεια, το σχολικό περιβάλ- λον. Μέσα στην οικογένεια η μεροληψία των γονέων και η έλλειψη κοινού μέτρου δεν επιτρέπουν μια αντικειμενική εκτίμηση των ικανοτήτων του παιδιού. Η αποδοχή του είναι εκ των προτέρων δεδομένη. Αντίθετα μέσα στη σχολική κοινότητα τίποτα δεν είναι εξασφαλισμένο, όλα θα πρέπει να κατακτηθούν από το ίδιο το παιδί. Η ύπαρξη μάλιστα του κοινού προ- γράμματος επιτρέπει την κοινωνική σύ- γκριση, απαραίτητη προϋπόθεση για μια καλύτερη αυτογνωσία. Κατά τη σχολική ηλικία το παιδί παρου- σιάζει δύο νέα βασικά στοιχεία στην ψυχοδυναμική του: την τάση για παραγω- γικότητα και την τάση για συμμετοχή στις ομάδες των συνομηλίκων. Είναι σαφές λοιπόν, ότι για να λειτουργήσει σωστά το παιδί με διαβήτη, όπως και κάθε παι- δί, θα πρέπει να γίνει αποδεκτό, με τις ιδιαιτερότητες, που το χαρακτηρίζουν. Συχνά το παιδί με διαβήτη νιώθει ότι είναι «διαφορετικό» από τα άλλα παιδιά και συχνά διακατέχεται από τον φόβο της απόρριψης και της μη αποδοχής από τους συμμαθητές ή τον δάσκαλο. Στην περίπτωση, που τέτοιου είδους φόβοι δεν αντιμετωπιστούν έγκαιρα και αποτελε- σματικά, υπάρχει ο κίνδυνος υιοθέτησης συμπεριφορών, όπως η απομόνωση, επιθετικότητα, η απόρριψη του εαυτού, ή ακόμα και η αυτοκαταστροφή (π.χ. μοναχικότητα, μελαγχολία, παραίτηση από το πλαίσιο ρύθμισης, παραίτηση από συνηθισμένες δραστηριότητες). Το παιδί, συνεπώς, φοβάται ότι το ενδεχό- μενο επεισόδιο μιας υπογλυκαιμίας, ή μιας υπεργλυκαιμίας, παρουσία των συμμαθη- τών, ή του δασκάλου ,το εκθέτει και αυτό του εντείνει τέτοιου είδους φόβους. Παρό- μοιες αντιδράσεις επηρεάζουν την ομαλή προσαρμογή του παιδιού στο σχολείο. Συμπεριφορές, που θα πρέπει να ανη- συχήσουν τους γονείς, ως προς την προ- σαρμογή του παιδιού στο σχολείο, είναι παρουσίαση σωματικών συμπτωμάτων, όπως αδιαθεσία, στομαχόπονοι κατά την προσέλευση στο σχολείο, αίσθημα μονα- ξιάς, μελαγχολίας, έντονο άγχος, αδυναμία συγκέντρωσης στην τάξη, αδιαφορία για τα μαθήματά του, δυσκολίες με τους συμμαθητές, ή με τον δάσκαλο, αίσθημα μειονεξίας και απαισιοδοξίας, όσον αφορά τις μαθητικές επιδόσεις. Είναι σημαντικό να αναφερθεί ότι τέτοιου είδους συμπεριφο- ρές δεν δικαιολογούν τον χαρακτηρισμό της «τεμπελιάς», ή «του κακού χαρακτή- ρα», και ότι τα πραγματικά αίτια μπορούν, μέσω της έγκαιρης διάγνωσης και της κατάλληλης αντιμετώπισης, να επιλυθούν
- 42. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/201340 διαβήτης η αιτία ικανοποιητικά. Η συλλογική αντιμετώπιση της κατάστασης σε συνεργασία με τους γονείς, τον δάσκαλο, το προσωπικό του σχολείου, και, τέλος, με τους συμμαθητές είναι η ιδανική περίπτωση. Πολλές φορές συμβαίνει οι εκπαιδευ- τικοί από ελλιπή ενημέρωση, ή άγνοια, να θεωρούν ότι ένα παιδί με διαβήτη χρειάζεται ιδιαίτερη μεταχείριση, ή, από έγνοια για αυτό που του συμβαίνει, να μην έχουν τις ίδιες απαιτήσεις και να το ξεχωρίζουν από τα άλλα παιδιά. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι οι προσδοκίες και οι απαιτήσεις ,τόσο των γονέων, όσο και του /των δασκάλων επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό τη σχολική συμπεριφορά και τις σχολικές επιδόσεις των παιδιών. Η ενθάρρυνση του ενδιαφέροντος και του ενθουσιασμού του παιδιού να χρησι- μοποιεί τις ικανότητές του και να αποκτά δεξιότητες, θα εδραιώσει στη ψυχή του παιδιού το συναίσθημα της εργατικότητας και της φιλοπονίας. Η δυσκολία αφορά κυρίως τα παιδιά προσχολικής ηλικίας και τα παιδιά του δημοτικού. Αναφορικά με τα παιδιά του Γυμνασίου ή του Λυκείου, θα πρέπει οι καθηγητές να χειρίζονται τους νέους μας με διαβήτη με κατανόηση και διακριτικότητα. Αυτό, που θα πρέπει σε κάθε περίπτωση και σε κάθε ηλικία να θυμόμαστε, είναι ότι τα παιδιά και οι νέοι με διαβήτη έχουν τις ίδιες μαθησιακές ικανότητες με όλους τους συνομηλίκους τους. Για τον λόγο αυτό δικαιούνται και τις ίδιες ευκαιρίες στην εκπαίδευση και στη γνώση. Δεν θα πρέπει ο διαβήτης να είναι δικαιολογία για ιδιαίτερο χειρισμό, παρά μόνο όσον αφορά το χειρισμό του διαβήτη τους. Καλή σχολική χρονιά! x Συμβουλές για τους εκπαιδευτικούς: Στο παιδί προσχολικής ηλικίας, ή σε κάποιο παιδί με ανώριμη συμπεριφορά, θα πρέπει να βεβαιωθεί ότι το κολατσιό και τα γεύματα έχουν ληφθεί σωστά, δηλαδή το παιδί έχει φάει όλο το κολατσιό, ή το γεύμα, που του έχει δοθεί από το σπίτι. Αυτή η επίβλεψη επιβάλλεται, αν το θεραπευτικό σχήμα διαβήτη του παιδιού απαι- τεί ενέσεις ινσουλίνης τις σχολικές ώρες. Το προσωπικό του σχολείου πρέπει να μπορεί να αναγνωρίσει τα συμπτώματα, που «ανακοινώνουν» μια υπογλυκαιμία. Πρέπει να επιτρέπεται στο παιδί να μπορεί να διορθώσει άμεσα υπογλυκαιμική αντίδραση καταναλώνοντας τους απαραίτητους γρήγορους υδατάνθρακες, είτε βρίσκεται στην τάξη, ή σε οποιονδήποτε σχολικό χώρο. Σε περίπτωση υπογλυκαιμίας το παιδί δεν πρέπει να μείνει ασυνόδευτο, παρά μόνο όταν συνέρθει εντελώς. Επαναλαμβανόμενοι έμετοι μπορεί να σηματοδοτούν μια σοβαρή ιατρική κατάστα- ση και οι γονείς πρέπει άμεσα να ειδοποιηθούν. Ελάχιστοι λόγοι άμεσα συνδεδεμένοι με τον διαβήτη μπορούν να δικαιολογήσουν συχνές, ή μεγάλες σχολικές απουσίες. Σε περίπτωση συχνών, ή παρατεταμένων σχολικών απουσιών, οι γονείς πρέπει να ενημερωθούν άμεσα και να αντιμετωπί- σουν το θέμα με την ιατρική ομάδα, που παρακολουθεί το παιδί.
- 43. Υλικά (για 6μερίδες) • 125ml κρέμα γάλακτος με λίγα λιπαρά • 325ml γάλα με λίγα λιπαρά • 4 φύλλα ζελατίνης • 8 κουταλάκια του γλυκού Slim Line ή Sucra Line • 6 κουταλάκια του γλυκού μαρμελάδα Light ΖΩΓΡΑΦΟΣ φράουλα • 1 βανίλια ΠΑΝΑΚΟΤΑ ΜΕ ΣΑΛΤΣΑ ΦΡΑΟΥΛΑ • Βάζετε τα φύλλα ζελατίνης μέσα σε ένα μπολ με κρύο νερό, για να μαλακώσουν. • Σε ένα κατσαρολάκι ζεσταίνετε την κρέμα γάλακτος, το γάλα, το γλυκαντικό και τη βανίλια, μέχρι να αρχίσουν να βράζουν και αποσύρετε από τη φωτιά. • Μέσα στο πολύ ζεστό ακόμα μίγμα, προσθέτετε τα φύλλα ζελατίνης (αφού τα στύψετε) και ανακατεύετε καλά μέχρι να διαλυθούν τελείως. • Μοιράζετε την κρέμα σε 6 μπολάκια και τα βάζετε στο ψυγείο για 3 ώρες τουλάχιστον, μέχρι να πήξουν καλά. • Για τη σάλτσα φράουλας, ζεσταίνετε σε ένα κατσαρολάκι τη μαρμελάδα με 6 κουταλάκια του γλυκού νερό. • Βγάζετε την πανακότα από το ψυγείο τη στιγμή του σερβιρίσματος και περιχύνετε με τη σάλτσα φράουλας. Ζάχαρη 1 φλιτζάνι 1 φλιτζάνι 1 φλιτζάνι Κατάλληλα για διαβητικούς. Γλυκαντικά με ελάχιστες θερμίδες. Ιδανικά για τη μαγειρική και τη ζαχαροπλαστική. Για πληροφορίες και βιβλίο συνταγών τηλεφωνήστε στο 210 4220320 ή επισκεφθείτε την ιστοσελίδα μας www.zografosdiet.grfacebook.com/zografos.diet Επιλέξτε ανάμεσα σε δύο προϊόντα ποιό σας ταιριάζει καλύτερα! ύο προϊόνταύο πού ο ύτερα!ύτετιάζει καλύλύκαιάζει κάζε λύά μεσ ιάζιάζ σα σε δύδε ύδσα σε ζει καλύλκαζει λύ Επιλέξτε αξτε ποιό σας ταιριριρις τας ανάμαν ταιριια Γλυκιά ελευθερίαμε προϊόντα Ξεχάστε ζάχαρη και θερμίδες! Ε ΣΑΑΕΕΜΕΜΜΑ ΜΜΑΚΟΤΑΑΝΑΝΑΝΝΑΝΑΑΑΠΑΑΠΠ ΛΤΕ ΣΑΣΕΕΕΕΜΕΜΜΑ ΜΜΑΚΟΤΑΑΝΑΝΝΝΑΝΑΑΑΑΑΠΑΑΠΠ ΑΑ Ε ΑΑΛΑΑΛΑΑΑΑΑΑΠΑΝΑΚΟΤΑ ΜΕ ΣΑΑΑ ΜΕ ΣΑΕ ΣΑΝ Α ΜΠ ΟΤΤΑΤΑΑΤΤΑΑΑΑΑΚΑ ΕΜΕΕΜΜΜΜΜΜΤΑΑΑΑΤΑΤΤΟΟΚΚΑΑΑΑΑΝΝΝΝΑΝΑΑΑΑΠΠΠΠ ΣΑΣΑΑΤΑΤΤΤ ΣΣ ΥΛΑΥΥΛΑΛΑ
- 44. Οι τελευταίες κατευθυντήριεςδιατροφικές οδηγίες δίνουν έμφαση στην καθημερινή κατανάλωση λαχανικών, αφού αυτά απο- τελούν πηγές πολύτιμων μακρο- και μικρο- θρεπτικών συστατικών για την υγεία του οργανισμού. Τα λαχανικά περιέχουν φυτι- κές ίνες, βιταμίνες, μέταλλα και ιχνοστοιχεία, αλλά ταυτόχρονα αποτελούν μοναδικές πηγές αντιοξειδωτικών φυτικοχημικών ουσιών. Οι κυριότερες ενώσεις με έντο- νη αντιοξειδωτική ικανότητα, που έχουν ανακαλυφθεί, είναι η βιταμίνη C (κόκκινες και πράσινες πιπεριές, κατσαρό λάχανο, μπρόκολο, θυμάρι, κουνουπίδι μαϊντανός), η βιταμίνη Ε (πράσινα φυλλώδη λαχανικά, σπαράγγια, αβοκάντο), τα καροτενοειδή (κίτρινα, πορτοκαλί, καρότο και πράσινα φυλλώδη λαχανικά, όπως το σπανάκι), το λυκοπένιο (ντομάτες) και οι πολυφαινόλες (μωβ λάχανο, μπρόκολο, πιπεριές). Οι αντιοξειδωτικές ικανότητες των λαχανι- κών παρουσιάζουν έντονο ενδιαφέρον για την επιστήμη της διατροφής. Το οξειδωτικό στρες αναγνωρίζεται, πλέον, σαν κρίσιμος παράγοντας στην εμφάνιση χρόνιων εκ- φυλιστικών ασθενειών, όπως ο καρκίνος και οι καρδιαγγειακές παθήσεις. Η θεωρία της αντιοξειδωτικής δράσης των λαχανικών οδήγησε στην υπόθεση, πως τα οφέλη της κατανάλωσης των τροφίμων αυτών, έναντι των προαναφερόμενων ασθενειών, προκύπτουν από τις δράσεις των αντιοξει- δωτικών ουσιών, που περιέχουν. Επιπρό- σθετα, επειδή πολλές φορές το χρώμα των λαχανικών οφείλεται στις αντιοξειδωτικές ουσίες που περιέχουν, δημιουργήθηκαν Παπαμίκος Βασίλειος, νοσοκομειακός διαιτολόγος ΓΝΑ – «Κοργιαλένειο Μπενάκειο», ειδικός γραμματέας συνδικαλισμού Πανελλήνιου Συλλόγου Διαιτολόγων - Διατροφολόγων, M. Med.Sci κλινικός διαιτολόγος - διατροφολόγος, πανεπιστημίου Γλασκώβης, MSc healthcare manager, Πανεπιστημίου Αθηνών, πτυχιούχος διαιτολόγος - διατροφολόγος, Χαροκοπείου Πανεπιστημίου διατροφή & άμυνα ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/201342 Τα λαχανικά, ως αντιοξειδωτικοί παράγοντες, στη διατροφή μας
- 45. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/2013 43 υποκατηγορίες ταξινόμησής τους για να διευκολυνθεί η μελέτη τους, αλλά και να γίνουν πιο ξεκάθαρα τα οφέλη τους. Οι διάφορες χώρες έχουν καθιερώσει ποικίλους τρόπους προσέγγισης στην κατη- γοριοποίηση των λαχανικών. Τα πορτοκαλί λαχανικά, π.χ. οι πορτοκαλί πιπεριές, είναι πλούσιες σε καροτενοειδή και, συνήθως, τοποθετούνται σε ξεχωριστή κατηγορία. Πολλά σκουρόχρωμα πράσινα λαχανικά, όπως το σπανάκι, είναι επίσης πλούσια σε καροτενοειδή. Η κατηγοριοποίηση, λοιπόν, των λαχανικών σε χρωματικές κατηγορίες μπορεί να διευκολύνει την οργάνωση των καθημερινών μενού, αλλά δεν αντιστοιχεί πάντα στο θρεπτικό τους περιεχόμενο. Διάφορα άλλα λαχανικά, όπως οι πράσι- νες πιπεριές και οι άσπρες πατάτες, είναι πλούσια στην αντιοξειδωτική βιταμίνη C, αλλά πάλι κατανέμονται σε διαφορετικές κατηγορίες. Μια αδρή κατηγοριοποίηση για το χρώμα των λαχανικών σε σχέση με τις δράσεις τους στην υγεία είναι αυτή, που ενθαρρύνει την κατανάλωση κόκκινων λαχανικών για την προστασία της καρδιάς (μιας και τα λαχανικά έντονου χρώματος είναι πολύ πλούσια σε πολυφαινόλες, που ενισχύουν την καρδιαγγειακή υγεία), την κατανάλωση μωβ λαχανικών για την ενίσχυση του ανοσοποιητικού συστήματος, την κατανάλωση πορτοκαλοκίτρινων για την ενίσχυση της υγείας των ματιών μας και, τέλος, την κατανάλωση σκουροπράσι- νων λαχανικών για την ενεργοποίηση των αποτοξινωτικών ενζύμων του συκωτιού. Τα τελευταία χρόνια η επιστήμη της δια- τροφής προσπαθεί να εξειδικεύσει ακόμα περισσότερο τη γνώση, που αποκτά από τις ολοένα και αυξανόμενες μελέτες και να εξειδικεύσει σε ορισμένες κατηγορίες λα- χανικών, που παρουσιάζουν αυξανόμενο ενδιαφέρον. Έτσι, τα σταυρανθή λαχανικά, με κυριότερους εκπρόσωπους το μπρόκο- λο και το κουνουπίδι, αλλά και τα λαχανικά τύπου Allium, που πήραν το όνομα τους από τις δραστικές ενώσεις τύπου allium, που περιέχουν, απέκτησαν ξεχωριστή σημασία στην καθημερινή διατροφή. Τα λαχανικά τύπου allium περιλαμβάνουν το σκόρδο, το κρεμμύδι, και τα πράσσα. Οι ισχυρά αντιοξειδωτικές σουλφοραφάνη, ινδόλες, ισοθειοκυανάτες και γλυκοσινο- λάτες, που περιέχονται στο μπρόκολο, η αλλισίνη του σκόρδου και οι φλαβονόλες και ανθοκυανίνες του κρεμμυδιού φαίνε- ται να τους προσδίδουν την πανίσχυρη αντιοξειδωτική δράση. Η μέτρηση της αντιοξειδωτικής δραστικό- τητας είναι σημαντική για την ανίχνευση πιθανών ευεργετικών δράσεων, που μπο- ρούν να έχουν τα λαχανικά. Η βιολογική μέτρηση της κυτταρικής αντιοξειδωτικής ικανότητας θεωρείται πλέον πιο έγκυρη από τις προϋπάρχουσες αντίστοιχες χη- μικές μεθόδους. Σε μια πολύ πρόσφατη έρευνα επιχειρήθηκε να μετρηθούν σε 27 λαχανικά το συνολικό φαινολικό τους περιεχόμενο, η κυτταρική αντιοξειδωτική ικανότητα και η ικανότητα απορρόφησης ελεύθερων ριζών οξυγόνου. Οι τρεις αυ- τοί δείκτες μπορούν να περιγράψουν με ικανό τρόπο την αντιοξειδωτική ικανότητα των υπό εξέταση τροφίμων. Τα τεύτλα, το μπρόκολλο και οι κόκκινες πιπεριές βρέ- θηκαν να έχουν την μεγαλύτερη ικανότητα απορρόφησης ελεύθερων ριζών, ενώ το αγγούρι είχε τη μικρότερη. Επιπρόσθετα, βρέθηκε ισχυρή θετική συσχέτιση της ικα- νότητας απορρόφησης ελεύθερων ριζών με το συνολικό φαινολικό περιεχόμενο των εξεταζόμενων λαχανικών. Οι πατάτες φάνηκε πως διαθέτουν το μεγαλύτερο φαινολικό περιεχόμενο στην καθημερινή δίαιτα του μέσου Αμερικανού. Αντίστοιχες μελέτες έχουν μετρήσει και ανιχνεύσει πως το λάχανο, το σκόρδο, τα λαχανάκια Βρυξελλών, το σγουρό λάχανο, το πράσινο κρεμμύδι, το σπανάκι και οι λαχανίδες επιδεικνύουν μεγάλη ικανότη- τα απορρόφησης ελεύθερων ριζών και αποτελούν ισχυρότατες διατροφικές πηγές αντιοξειδωτικών με αντικαρκινική δράση, τη στιγμή που άλλα λαχανικά, όπως το μαρού- λι και το αγγούρι, ήταν φτωχά στα συγκεκρι- μένα χαρακτηριστικά. Επίσης υψηλή, άλλα όχι στα επίπεδα των προαναφερόμενων λαχανικών, αντιοξειδωτική ικανότητα φά- νηκε πως παρουσιάζουν τα σπαράγγια, το μπρόκολο, το κουνουπίδι, το κόκκινο λάχανο, το κίτρινο κρεμμύδι, τα πράσινα φασόλια, τα ραπανάκια και τα γογγύλια. Συμπερασματικά, τα δεδομένα, πλέον, καταδεικνύουν, πως η γενική σύσταση για κατανάλωση φρούτων και λαχανικών φαίνεται να μην είναι επαρκής πλέον. Εκτός από τις 3 συνιστώμενες μερίδες λα- χανικών ημερησίως, η εστίαση του μέσου καταναλωτή πρέπει να δοθεί και στην ποι- ότητα των λαχανικών, που καταναλώνει. Η ανασκόπηση της βιβλιογραφίας δείχνει πως τα πιο συχνά καταναλισκούμενα λαχανικά είναι οι πατάτες, οι ντομάτες, τα καρότα και το μαρούλι. Στον αντίποδα, η κατανάλωση των σταυρανθών λαχανι- κών αντιπροσωπεύει, κατά μέσο όρο το 1%, της συνήθους κατανάλωσης λαχανι- κών. Ίσως, λοιπόν, λαμβάνοντας υπόψη το υψηλό αντιοξειδωτικό φορτίο των λαχανικών τύπου allium, των σταυραν- θών και των σκουρόχρωμων πράσινων λαχανικών, η σημασία να πρέπει να δοθεί κυρίως σε αυτές τις «περιθωριοποιημένες καταναλωτικά» κατηγορίες. x
- 46. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/201344 Όσο θυμάμαι τον εαυτό μου, ήμουν πάντοτε ένα υπερδραστήριο παιδί, ένα «ζωηρό» αγοροκόριτσο. Μετά από 11 χρόνια ζωής και ανεμελιάς με επισκέ- φτηκε ο νεανικός διαβήτης . «Νεανικός» για μένα, αλλά και δύσκολος για την εποχή των αρχών της δεκαετίας του ’90, όπου η απουσία γνώσης εμπόδιζε την καινοτομία και καθόριζε, εν πολλοίς, την απουσία υλικών και μέσων. Η συμπτωματολογία κοινή και γνωστή. Πολυδιψία, πολυουρία και μια περίεργη εξάντληση σε καθημερινή βάση, που συνοδεύτηκε από μια σταδιακή απώλεια βάρους. Όλως τυχαίως, ίσως, η συγκεκρι- μένη συμπτωματολογία έπεται χρονικά μιας ιδιαίτερα στρεσογόνου περιόδου της ζωής μου, όπου η έλλειψη κατανό- ησης και παιδαγωγικών τρόπων, σε μια απλή, κατά τα άλλα, αλλαγή σχολικού περιβάλλοντος, αποτέλεσε μια ιδιαίτερα οδυνηρή εμπειρία για μένα. Διαγνωστικό κέντρο στην περίπτωση μου ήταν το «Τζά- νειο» νοσοκομείο, όπου μεταφέρθηκα με διαβητική κετοξέωση και εξήλθα μετά από ένα 20ήμερο νοσηλείας γεμάτη απο- ρίες και άγχη για το μέλλον. Εκεί, λοιπόν, με μια «αόρατη» πάθηση και με πενιχρά μέσα κλήθηκα από νωρίς να διαχειριστώ κάτι, που μου ήταν παντελώς άγνωστο, στηριζόμενη στις προσπάθειες της οικογένειάς μου και των γιατρών μου, που με περιέβαλαν με αγάπη και οδήγησαν με αυταπάρνηση την ψυχική και σωματική μου υπόσταση σε μεγαλύ- τερες ηλικίες, δίνοντας καθημερινά μια αέναη μάχη ενάντια στην νόσο. Μέσω αυτής της αδιάλειπτης καθοδήγησης από τα αγαπημένα μου πρόσωπα, οι έννοιες της οργάνωσης, μεθοδικότητας και της αυτονομίας αποτελούσαν καθημερινές πρακτικές και στόχους, έστω και αν ποτέ δεν τις άκουσα μεμονωμένα ως λέξεις, ή ορισμούς. Συνέπεια και άτεγκτη τήρηση προγραμμάτων, χρόνων και διαδικασιών στο σπίτι και ένα αστείρευτο πάθος να προχωράω πάντα και να βρίσκομαι ένα βήμα πιο μπροστά από όλους σε όλα. Σχολεία, φροντιστήρια, διαβάσματα, δουλειά, απολαύσεις, παρέες. Όλα ήταν εκεί για την Σοφία, στο μέτρο που δεν ενοχλούσαν το πρόγραμμα και, βέβαια, τον ισχυρό πατριάρχη της οικογένειας, που με έμαθε από πολύ νωρίς ότι αυτό, που θα έκανε την διαφορά με μένα, ήταν ακριβώς ότι δεν θα έπρεπε να διαφέ- ρω. Πραγματικά μόνο δέος μπορώ να αισθανθώ, όταν σκέφτομαι τι έκανε για μένα εκείνα τα δύσκολα χρόνια. Και μετά, το Πανεπιστήμιο και η Ιατρική. Στόχος ζωής; Ναι, θα έλεγα, αν και, ως ερώτηση είναι αρκετά δύσκολη και μάλ- λον θα χρειαστεί να ιχνηλατήσω πολλά χρόνια για να βρω την απάντησή της. Πά- «Όταν η συνέχεια γίνεται ζόρικη, οι ζόρικοι συνεχίζουν…» Τζων Κέννεντυ, 1917-1963, Αμερικανός πρόεδρος [1960-1963] Σοφία Γραμματικού MD, Phd ειδικευόμενη ενδοκρινολόγος τμήμα ενδοκρινολογίας & μεταβολισμού διαβητολογικό κέντρο νοσοκομείο «Κοργιαλένειο - Μπενάκειο» στη μάχη κατά του διαβήτη Ζώντας με διαβήτη... μια προσωπική υπόθεση
- 47. Με βελόνες NovoFine® για απόλυτη συµβατότητα DBU/DV/ADV02/04.2013 STYLONew Ad_21x28.indd 1 9/12/13 1:51 PM
- 48. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/201346 στη μάχη κατά του διαβήτη ντως, το τέλος της σχολής και η αρχή της ειδικότητάς μου, με βρήκε ενεργά συμμέ- τοχη, σε μία πανευρωπαϊκή έρευνα, που μελετούσε – και μελετά- την πρόληψη του διαβήτη. Από την εν λόγω έρευνα προέκυψε και η διδακτορική μου διατρι- βή, ίσως το ζωντανότερο και αρτιότερο κομμάτι της εκπαιδευτικής μου πορείας μέχρι σήμερα, που φέρει ανεξίτηλα τα σημάδια της προσωπικής μου διαδρομής. Σε αυτό ακριβώς το σημείο το προσωπικό μου μεράκι και το γνωστικό αντικείμενο, παντρεύτηκαν την στατιστική και διαμόρ- φωσαν ένα πλαίσιο βασιμότητας στην αρχική υπόθεση, ότι απλές παρεμβάσεις και μια αλλαγή κουλτούρας, ίσως τελικά να έχουν ευεργετικά αποτελέσματα στην πρόληψη του διαβήτη. Μέσα σε όλα αυτά, κάποια στιγμή, ήρθε και η οικογένεια. Στον δεύτερο χρόνο της ειδικότητάς μου στην Παθολογία και με την διδακτορική μου έρευνα σε πλήρη εξέλιξη, έμελε να γίνει και πάλι το ένα βήμα πιο μπροστά στη ζωή μου. Κάπως έτσι ξεκίνησε, με τον σύζυγο μου, έναν δεύτερο «γλυκό» συνοδοιπόρο στην ζωή μου και έχω σήμερα δύο γλυκύτατα μω- ράκια και μπόλικες ιδέες και εμπνεύσεις για αυτό που εμείς ορίζουμε υποκειμενι- κά ως άμεσο μέλλον μας. Τελειώνοντας, θα ήθελα να μεταφέρω το μήνυμα, πως η κατανόηση της νόσου, η δεκτικότητα στις απαραίτητες κατά πε- ρίπτωση αγωγές και η ενημέρωση ότι οι επιπλοκές, που εμφανίζονται στην πορεία της, δεν σημαίνουν απαραίτητα επιδείνωση, συνιστούν την ασφαλέστε- ρη «πεπατημένη» για την αντιμετώπιση της. Επιπλέον, χρειάζεται ενθάρρυνση, ώστε να αντιμετωπίζεται το μέλλον με αισιοδοξία και να ενισχύεται η προσω- πική συμμετοχή σε θέματα διαχείρισης της ασθένειας με σκοπό την προώθηση της αυτονομίας. Μέσα σε αυτό το πολυ- παραγοντικό σύστημα η οικογένεια έχει δεσπόζουσα θέση, με τους γονείς να πρέπει να συμπεριφέρονται στο παιδί με τρόπο ανάλογο με εκείνον, με τον οποίο συμπεριφέρονται στα υγιή αδέλφια του, ενώ ο κοινωνικός περίγυρος θα πρέπει να αντιμετωπίζεται με ψυχραιμία και νη- φαλιότητα, όταν θα εκδηλώνει «φοβικά» αισθήματα και θα αναπτύσσει τάσεις αποκλεισμού. Άλλωστε, όπως έχω κατ’ επανάληψη σκεφτεί και φιλοσοφήσει, οι χειρότερες «αναπηρίες» είναι αυτές, που εκπορεύονται από το πνεύμα και όχι από το σώμα των ανθρώπων και που πάντα χαρακτηρίζονται από μονοδιάστατες «παρωπιδικές» αντιλήψεις και πορείες. x Χρειάζεται ενθάρρυνση, ώστε να αντιμετωπίζεται το μέλλον με αισιοδοξία και να ενισχύεται η προσωπική συμμετοχή σε θέματα διαχείρισης της ασθένειας με σκοπό την προώθηση της αυτονομίας. Μέσα σε αυτό το πολυπαραγοντικό σύστημα η οικογένεια έχει δεσπόζουσα θέση, με τους γονείς να πρέπει να συμπεριφέρονται στο παιδί με τρόπο ανάλογο με εκείνον, με τον οποίο συμπε- ριφέρονται στα υγιή αδέλφια του
- 49. Γνωρίστε το πιο μικρόβελονάκι και τον πιο μικρό μετρητή γλυκόζης αίματος! Γιατί τα μικρά πράγματα στη ζωή μας έχουν μεγαλύτερη αξία!! Αποκλειστικός Αντιπρόσωπος Ελλάδος Parapharm International A.E. Tηλ. 210 9647497, www.parapharm.gr ΔΩΡΕΑΝ ΓΡΑΜΜΗ_ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ: 800 11 79999 www.eyescream.gr
- 50. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/201348 σωματική άσκηση Γνωρίζοντας το άθλημα της πετοσφαίρισης (Βόλεϋ) Γεώργιος Ιπ. Κουκούλης, διευθυντής γυμνασίου Δομενίκου καθηγητής φυσικής αγωγής Από την παιδική ηλικία αρχίζουμε να ασχολούμαστε με τα ομαδικά αθλήματα, νιώθοντας και απολαμβάνοντας τη χαρά της διασκέδασης της ψυχαγωγίας και της κοινωνικοποίησης. Ένα από τα ομαδικά αθλήματα, που κεντρίζει το ενδιαφέρον των παιδιών, είναι και το άθλημα της πετοσφαίρισης (βόλεϋ). Χιλιάδες παιδιά, νέοι και μεγάλοι ασχολούνται με το βόλεϋ σ΄ όλο τον κόσμο χειμώνα – καλοκαίρι, γιατί το βόλεϋ είναι ένα άθλημα, που μπορεί να παιχτεί σε ανοικτά και κλειστά γήπεδα, αλλά και στην παραλία. Ιστορικές πληροφορίες Η πετοσφαίριση επινοήθηκε το 1895 από τον Αμερικανό καθηγητή Γουίλιαμ Μόρ- γκαν, που εργαζόταν στο παράρτημα της ΧΑΑΝ του Χόουλιοκ στην πολιτεία της Μασαχουσέτης των ΗΠΑ, στην προσπά- θειά του να δημιουργήσει ένα ομαδικό παιχνίδι κλειστού χώρου, χωρίς τον κίν- δυνο τραυματισμών. Αρχικά το ονόμασε «μινονετ». Το όνομα βόλεϊ δόθηκε αργό- τερα. Το νέο άθλημα διαδόθηκε πολύ γρήγορα, μέσω των παραρτημάτων της ΧΑΑΝ, σε όλες τις πολιτείες της Αμερι- κής και στην Ευρώπη, κατά τη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου, από τους αμερικανούς στρατιώτες. Στην Ελλάδα οι πρώτες ομάδες βόλεϊ εμφανίστηκαν στα τέλη της δεκαετίας 1910-20 στη Θεσ- σαλονίκη από τη Χ.Α.Ν.Θ. και στη Σμύρνη από τον Πανιώνιο. Για πολλά χρόνια το άθλημα ανήκε στον ΣΕΓΑΣ, ο οποίος δι- οργάνωνε τα σχετικά πρωταθλήματα. Το 1970 ιδρύθηκε η Ελληνική Ομοσπονδία Πετοσφαίρισης (ΕΟΠΕ). Σκοπός του παιχνιδιού Σκοπός του παιχνιδιού είναι να περάσει η μπάλα πάνω από το φιλέ και να ακου- μπήσει στο γήπεδο του αντιπάλου, ή να αναγκαστεί ο αντίπαλος να την πετάξει εκτός γηπέδου. Για να πετύχει το σκοπό αυτό η κάθε ομάδα έχει δικαίωμα να κά- νει τρεις μπαλιές με οποιοδήποτε μέρος του σώματος. Το μπλοκ δεν υπολογίζεται στις επαφές της ομάδας. Ο ίδιος παίκτης δεν έχει δικαίωμα να κάνει δύο συνε- χόμενες μπαλιές. Επίσης, μετά από κάθε χτύπημα η μπάλα πρέπει να αναπηδή- σει, δηλαδή δεν μπορεί να κρατηθεί από τον παίχτη (πιαστό). Οι διαιτητές είναι λίγο
- 52. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/201350 πιο ελαστικοί, όταν γίνεται πιαστό στην πρώτη επαφή της μπάλας (αυτό βέβαια σε μικρότερες κατηγορίες). Σύνθεση ομάδας Η κάθε ομάδα πετοσφαίρισης αποτελείται από έξι παίκτες. Επίσης, μπορεί να έχει μέ- χρι έξι αναπληρωματικούς, έναν προπο- νητή, το βοηθό του και φυσιοθεραπευτή. Στο ξεκίνημα κάθε σερβίς οι έξι αγωνιζό- μενοι παίκτες πρέπει να βρίσκονται μέσα στο γήπεδο και σε συγκεκριμένες θέσεις. Είναι τρεις στην επιθετική ζώνη (μπροστά: αριστερά, κέντρο, δεξιά) και τρεις στην αμυντική ζώνη (πίσω: αριστερά, κέντρο, δεξιά). Εξαιρείται ο παίκτης που εκτελεί το σερβίς. Οι παίκτες, που βρίσκονται στην αμυντική ζώνη, δεν επιτρέπεται να εκδηλώσουν επιθετικό χτύπημα πατώ- ντας στην μπροστινή ζώνη από ύψος μεγαλύτερο του φιλέ. Κάθε φορά, που η ομάδα τους κερδίζει το σερβίς, οι παί- κτες μετακινούνται κατά μία θέση προς τα δεξιά, κατά τη φορά των δεικτών του ρολογιού. Έτσι, σταδιακά, όλοι οι παίκτες παίζουν σε όλες τις θέσεις. Σε περίπτωση αλλαγής ο παίκτης, που βγαίνει, μπορεί να επανέλθει μόνο στη θέση του παίκτη, που τον αντικατέστησε. Στην κατηγορία του ΜΙΝΙ αγωνίζονται ανάλογα με την ηλικία 4 ή 3 αθλητές/τριες. Το άθλημα της Πετοσφαίρισης είναι ένα από τα κορυφαία ομαδικά αθλήματα. Το άθλημα αυτό, μέσω της φυσικής αγωγής, αναπτύσσει και τελειοποιεί τις φυσικές, ψυχικές και πνευματικές ικανότητες των αθλουμένων. Το παιχνίδι περιέχει απλές κινήσεις, που ο καθένας μπορεί να τις βελ- τιώσει, αλλά και σύνθετες, που απαιτούν άριστη φυσική κατάσταση και ιδιαίτερες δι- ανοητικές ικανότητες. Οι προγραμματισμέ- νες ενέργειες, η τήρηση των κανονισμών, η ανάγκη για αλληλοβοήθεια και η επιθυμία για νίκη, καλλιεργούν ικανότητες όπως: ομαδικότητα, υπομονή, αποφασιστικότητα, αυτοπειθαρχία κοινωνικότητα. Το άθλημα της πετοσφαίρισης είναι το μοναδικό ομα- δικό άθλημα, που από τη φύση του δεν γεννά οξύτητα, διαπληκτισμούς, βία, γιατί η κάθε ομάδα παίζει στην δική της πλευρά του γηπέδου. Είναι, επίσης, ένα απόλυτα ομαδικό άθλημα, μιας και δεν στηρίζεται ποτέ σε έναν παίκτη - στάρ, που μπορεί να πάρει το παιχνίδι επάνω του, αλλά αντίθετα απαιτεί την κατάθεση των σωματικών και ψυχικών δυνάμεων όλων των αθλητών και το αποτέλεσμα (νίκη ή ήττα) είναι η συνι- σταμένη της συλλογικής προσπάθειας. Η πετοσφαίριση είναι ένα άθλημα, που απαιτεί ευστροφία, εγρήγορση, φαντασία και υγιή πρωτοβουλία. Στον αγώνα ο αθλητής της πετοσφαίρισης, «άνθρωπος μεταξύ ανθρώπων», αντιλαμβάνεται τα όρια των δυνατοτήτων του, «μετρά» τις δυνάμεις του και προσπαθεί να ανεβάσει το επίπεδό του λίγο ψηλότερα. Το βόλεϊ χωρίζεται σε τρία πολύ βασικά αγωνιστι- κά επίπεδα. Τα Ολυμπιακά αγωνίσματα βόλεϊ: σάλας (παίζεται σε κλειστά γυμνα- στήρια και σε ανοικτά γήπεδα) και μπήτς βόλεϊ (αγώνες στην άμμο), καθώς και το βόλεϊ καθιστών ατόμων (sitting volley), που συγκαταλέγεται στα Παραολυμπιακά αθλήματα και wαγωνίζονται αθλητές με κινητικές αναπηρίες. Συμπέρασμα Από όλα, όσα έχουμε αναφέρει, συμπε- ραίνουμε ότι, το βόλεϊ είναι: • ένα άθλημα, με το οποίο μπορούν να ασχοληθούν από παιδιά 6 ετών μέχρι ενήλικες. • ένα άθλημα, που μπορεί να παίζεται σε υψηλό αγωνιστικό επίπεδο, αλλά και σε επίπεδο ερασιτεχνικό. • ένα άθλημα, που μπορεί να παίζεται για ψυχαγωγία και διασκέδαση και, ειδικά το μπήτς βόλεϊ, τους καλοκαιρι- νούς μήνες • ένα άθλημα που μπορούν να το παί- ξουν και άτομα με κινητικές αναπηρίες, αλλά και άτομα, που αντιμετωπίζουν διάφορα προβλήματα υγείας (π.χ. σακ- χαρώδη διαβήτη). Στο αγωνιστικό μέ- ρος του αθλήματος υπάρχουν πολλοί αθλητές, που πάσχουν από σακχαρώδη διαβήτη, που συμμετέχουν χωρίς κανέ- να πρόβλημα και μάλιστα διακρίνονται φροντίζοντας πάντα να προσαρμόζουν τη θεραπεία τους (γεύματα και φαρμα- κευτική αγωγή) σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού τους. Το βόλεϊ, λοιπόν, είναι μια θαυμάσια προετοιμασία και άσκηση ζωής περιε- κτικής σε νόημα και αξίες. x
- 53. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/2013 51 Της Μαρίας Χατζηδάκη Ένα ασταμάτητο παιχνίδι στο χρόνο μοιάζει για τον κάθε επισκέπτη το ταξίδι στην Ρόδο. Από την μία μεριά τα κάστρα των ιπποτών, από την άλλη μεριά τα βυζαντινά μνημεία φαίνεται πως «παλεύουν» να ισορροπή- σουν σε έναν πανάρχαιο ελληνικό πολι- τισμό που καθηλώνει κάθε επισκέπτη. Πι- στεύω πως δεν υπάρχει άνθρωπος που να επισκέφτηκε αυτό το πανέμορφο νησί και να μην εντυπωσιάστηκε από τις ομορφιές του. Η Ρόδος δεν έχει χαρακτηριστεί άδικα ως το νησί του Ήλιου. Τη μεγαλύτερη περί- οδο του χρόνου το νησί αυτό λούζετε από τις ακτίνες του κάνοντας τα γαλάζια νερά των παραλιών της να φαντάζουν διαμάντια. Το όνομα του το πήρε από την νύμφη Ρόδο, κόρη του Ποσειδώνα και της Αμφιτρίτης που αγαπήθηκε παράφορα από το θεό Ήλιο. Ωστόσο η συνέχεια του μύθου έχει ιδιαίτε- ρο ενδιαφέρον αφού όπως αναφέρετε οι πρώτοι κάτοικοι ήταν μια αλλόκοτη φυλή με μαγικές ιδιότητες. Αργότερα εποίκισαν το νησί οι Ηλιάδες, παιδιά του Ήλιου και της νύμφης Ρόδου. Μετά ήρθαν οι Κάρες και έποικοι από τη Μινωική Κρήτη, Αχαιοί και Δωριείς. Στα κλασικά χρόνια αλλά ακόμη περισσότερο στα ελληνιστικά μετά τη διά- λυση της αυτοκρατορίας του Αλεξάνδρου, η Ρόδος λόγω της γεωγραφικής της θέσης γνώρισε μεγάλη ακμή και έγινε μια πραγ- ματική θαλασσοκράτηρα. Οι αιώνες κυλού- σαν και το νησί του Ήλιου με τον ένα ή τον άλλο τρόπο πάντα κατάφερνε να κυριαρχεί στα δρώμενα της περιοχής του. Όμως η ση- μερινή μορφή της εκπληκτικής μεσαιωνικής πόλης οφείλεται κατά το μεγαλύτερο μέρος στο περίφημο Τάγμα των Ιπποτών του Αγίου Ιωάννη που επικράτησε πάνω από 200 χρόνια. Όταν οι Τούρκοι κατέκτησαν τα παράλια της Μικράς Ασίας πέρασαν στο Αιγαίο και κατέλαβαν και την Ρόδο όπου και παρέμειναν ως το 1912. Τέλος, το υπέροχο αυτό νησί ήρθε στην κτήση της Ιταλίας η οποία μετά την κατάρρευση του Ιταλογερ- μανικού άξονα προσχώρησε στην Ελλάδα μαζί με τα υπόλοιπα Δωδεκάνησα. Ταξίδι στο Μεσαίωνα Κάθε εξόρμηση προς τις εκπληκτικές πα- ραλίες ή τις πυκνοδασωμένες πλαγιές των βουνών αρχίζει και τελειώνει στην εντυπω- σιακή πόλη. Ξεκινήστε από το πασίγνωστο Μανδράκι και τη μεγάλη μαρίνα με τα ακρι- βά σκάφη και συνεχίστε τον περίπατο σας ανηφορίζοντας για το λόφο του Μόντε Σμιθ από όπου θα αγναντέψετε τη μοναδική θέα. Στη συνέχει κατηφορίστε για το περίφημο Ενυδρείο και μετά από μία βουτιά δροσε- ρές, ολόλευκες και αμμουδερές παραλίες βορειοδυτικά της πόλης, θα καταλήξετε σε κάποιο από τα καλά εστιατόρια του νησιού. Επιλέξτε ένα όμορφο απόγευμα για να επι- σκεφτείτε την Μεσαιωνική πόλη, που έχει χαρακτηριστεί από την Unesco ως Μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Η βόλτα σας αυτή καλό είναι να γίνει προς το απόγευμα διότι ο ήλιος του μεσημεριού δεν θα σας αφήσει να απολαύσετε την βόλτα στα όμορφα σοκάκια της πόλης και εκτός αυτού, η εικόνα της πόλης φωτισμένη το βράδυ είναι μαγική και δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να μην την δείτε. Στην πόλη των Ιπποτών, θα μπορέσετε να δείτε την σφραγίδα που άφησε κάθε λαός που πέρασε από αυτή. Κάστρα, πύργοι, αποδράσεις Ρόδος το νησί του ήλιου και της απόλαυσης
- 54. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/201352 τάφροι, πλακόστρωτες πλατείες με βρύσες και μπρούτζινα αγάλματα, παλάτια και βυζαντινές εκκλησίες, τζαμιά και στοές λιθόχτιστες, λουλουδιασμένες αυλές και ατελείωτα στενά καντούνια όλα αυτά μαζί δημιουργούν ένα μαγικό οπτικό σύνολο που ταξιδεύει τον επισκέπτη στο παρελθόν. Η θρυλική οδός των Ιπποτών θα σας φέ- ρει στο Παλάτι του Μεγάλου Μαγίστρου. Θα δείτε αρχαιολογικό και λαογραφικό μουσείο τέχνης αλλά και τη λαμπρή πινα- κοθήκη. Σας προτείνω να πιείτε τον καφέ σας στην πλατεία του Ιπποκράτους. Ανη- φορίζοντας προς τα εκεί θα περάσετε από τα μαγαζιά στο Μακρύ Παζάρι και θα χαζέ- ψετε τους ζωγράφους στην οδό Ορφέως. Η καστρούπολη δεν είναι ένας προορισμός που δείχνει τόσο εύκολα τις ομορφιές του στον επισκέπτη. Πρέπει να την επισκεφτείτε ξανά και ξανά και να είστε σίγουροι ότι κάθε φορά θα ανακαλύπτετε και κάτι καινούργιο και εντυπωσιακό για να απολαύσετε. Απολαύστε τις υπέροχες παραλίες του νησιού ΗακτογραμμήτηςΡόδουέχειναπροσφέρει δύο εντελώς διαφορετικά πρόσωπα στον επισκέπτη.Ανατολικάθαβρείτετιςκαλύτερες, τις πιο απάνεμες αλλά και πιο αξιοποιημένες παραλίες. Ένας μεγάλος και φαρδύς δρόμος που ξεκινάει από την πόλη φεύγει στο νότο και σας φέρνει κοντά σε όλα τα παραθα- λάσσια σημεία, τα πολύκοσμα θέρετρα και τις εκπληκτικές αμμουδιές των ανατολικών ακτών. Πρώτη στάση η Καλλιθέα με τους μικρούς όρμους, τα φοινικόδεντρα και τα ια- ματικάλουτράαπέχειαπότηνπόλημόλις11 χιλιόμετρα. Έξι χιλιόμετρα νοτιότερα, το γνω- στό Φαλιράκι με τις εκπληκτικές και πάντα γεμάτες κόσμο παραλίες του. Αμέσως μετά ο δρόμος απομακρύνεται για λίγο από τη θάλασσα.Ακολουθούνοιπλήρωςαξιοποιη- μένεςαλλάτεράστιεςσεμήκοςπαραλίεςτου ΛαδικούκαιΑφάντου.Μεμικρήπαράκαμψη από την άσφαλτο που συνεχίζει για Λίνδο αξίζει να ακολουθήσετε το τσιμεντένιο δρό- μογιατομοναστήριΤσαμπίκα.Εκείστοτέλος του αφήστε το αυτικίνητό σας κάτω από τα κέδρα και ανηφορίστε τα 300 σκαλοπάτια ωςτομικρόπαρεκκλήσι.Ηεντυπωσιακήθέα προς τις παραλίες Κολύμπια (στα βόρεια) και Τσαμπίκα (στα νότια) είναι υποβλητική. Επιστρέψτε στον κεντρικό δρόμο και μετά από πέντε χιλιόμετρα θα συναντήσετε τον Αρχάγγελο. Μετά από δύο χιλιόμετρα θα φτάσετε στην καταπράσινη παραλία Στεγνά. Συνεχίζοντας την πορεία σας προς την Λίνδο αξίζει να παρακάμψετε λίγο της πορείας σας και να επισκεφτείτε τον εντυπωσιακό κυκλι- κό όρμο Χαράκι όπου θα βρείτε υπέροχα παραθαλάσσια ταβερνάκια. Συνεχίζοντας στον κεντρικό δρόμο θα φτάσετε στην υπέ- ροχηΛίνδο.Τολευκόχωριόμετακυβισμένα σπίτια, τις γαλάζιες παραλίες και φυσικά το εντυπωσιακό κάστρο στην κορυφή του λό- φου σχηματίζουν μια εικόνα που μοιάζει με ζωγραφιά.Δενξέρειςτιναπρωτοθαυμάσεις. Τα διαχρονικά έργα των ανθρώπων ή το απαράμιλλο φυσικό τοπίο. Διασχίζοντας των νησιωτικόοικισμόμεταασβεστωμένασοκά- κια και τις ολάνθιστες γωνιές θα αρχίσετε να ανηφορίζετεπροςτοαπότομοδρόμογιατην ακρόπολη.Ερείπιαεπίερειπίωνσχηματίζουν ένα θέαμα μοναδικό. Πέτρες μεσαιωνικών οχυρωματικών έργων συνυπάρχουν με κο- λόνες αρχαίων ναών, τείχους υδραγωγείων και βυζαντινές εκκλησίες. Φεύγοντας από την Λίνδο, συνεχίζετε νοτιότερα και κινήστε παράλληλα με τις απλωτές παραλίες Λάρδος και Γεννάδι. Εδώ σε αυτά τα ατελείωτα χιλιόμετρα αμμουδιάς θα βρείτε πάντα κάποια ήσυχη γωνιά για να απολαύσετε το μπάνιο σας, ακόμη και τον πολυσύχναστο Αύγουστο. Στο νοτιότερο άκρο του νησιού αξίζει να επισκεφτείτε το εντυπωσιακό Πρασονήσι. Έντεκα χιλιόμετρα δρόμου θα σας οδηγή- σουν από τον οικισμό του Αγίου Παύλου αποδράσεις Η Ρόδος δεν έχει χαρακτηριστεί άδικα ως το νησί του Ήλιου. Τη μεγαλύτερη περίοδο του χρόνου το νησί αυτό λούζετε από τις ακτίνες του, κάνοντας τα γαλάζια νερά των παραλιών της να φαντάζουν διαμάντια
- 55. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/2013 53 στη στενή αμμουδερή παραλία μήκους 1.000 περίπου μέτρων, που συνδέει το εντυπωσιακό βράχο με το υπόλοιπο νησί. Το Πρασονήσι, ένα εντυπωσιακό νησάκι αποκλείεται να περάσει απαρατήρητο. Εάν επιλέξετε να πάρετε τον νοτιοδυτικό δρόμο από την πόλη της Ρόδου, στα πρώ- τα χιλιόμετρα θα συναντήσετε τα πολύκο- σμα παραθεριστικά κέντρα Ιξιά, Τριάντα, Κρεμαστή και Παραδείσι όπου κυριαρχούν τα πολυτελή ξενοδοχειακά συγκροτήματα. Μην σας προβληματίσει ο στενός δρόμος. Αμέσως μετά το αεροδρόμιο, το τοπίο ανοί- γει και η διαδρομή πλάι στη θάλασσα γίνε- ται και πάλι ευχάριστη και ενδιαφέρουσα. Πρώτη στάση η εντυπωσιακή αρχαία πόλη Κάμειρος που κατοικήθηκε από την εποχή των Αχαιών. Στη συνέχεια θα κατηφορίσετε για τη Σκάλα Καμείρου όπου θα απολαύ- σετε το ουζάκι σας στα παραλιακά κεντρά- κια. Από εδώ αναχωρούν και τα πλοιάρια για την κοντινή Χάλκη. Από τη Σκάλα Καμεί- ρου ακολουθώντας τις σχετικές ταμπέλες αξίζει να περπατήσετε τα χαλάσματα του στιβαρού Καστέλλου, που εποπτεύει ολό- κληρη τη δυτική ακτή και τα θαλάσσια πε- ράσματα των νησιών Αλίμια και Χάλκη. Θα περάσετε το παραδοσιακό χωριό Κρητινία με τις γειτονιές του να απλώνονται στην απότομη πλαγιά και θα ευχαριστηθείτε παρ’ όλο το στριφογύρισμα, την εκπλη- κτική διαδρομή για Μονόλιθο, μέσα σε πεύκα, κέδρους και βράχια. Ο δρόμος για την παραθαλάσσια τοποθεσία Γλυφάδα είναι πλέον ασφάλτινη. Αξίζει να τον κα- τηφορίσετε, όχι τόσο για την παραλία του που είναι στρωμένη με χοντρό βότσαλο, όσο για να απολαύσετε το μοναδικό του τοπίου. Στο τέλος της διαδρομής θα βρείτε εξοχικά κέντρα δίπλα στο κύμα. Από το Μονόλιθο θα επισκεφτείτε το επίσης ενδι- αφέρον κάστρο αλλά και θα ανακαλύψετε την άγνωστη πλευρά της πολυσύχναστης Ρόδου στις πευκόφυτες παραλίες, όπου θα σας φέρουν καλοστρωμένοι χωματόδρο- μοι. Δέκα χιλιόμετρα μετά το Μονόλιθο ο δρόμος φθάνει στο χωριό Απολακκιά με τη μικρή τεχνητή λίμνη. Εδώ θα κολυμπήσετε εντελώς μόνοι στις απάτητες παραλίες των νοτιοδυτικών ακτών. Μια μαγική βόλτα στην ενδοχώρα Εάν η βόλτα στις παραλίες του νησιού σας φάνηκε ατελείωτη περιμένετε να δεί- τε τι θα συναντήσετε εντός των τειχών της πόλεως. Οι διαδρομές που μπορείτε να πραγματοποιήσετε εντός της πόλης, είναι πολυάριθμες και ιδιαίτερα ενδιαφέρου- σες. Από την πόλη της Ρόδου εύκολα θα επισκεφτείτε την τοποθεσία Φιλέρημος όπου και δεσπόζει με την πέτρινη αυστη- ρότητά της η εκκλησία της Παναγιάς, πλάι στην αρχαία ακρόπολη της Ιαλυσσού. Η περιοχή είναι κατάφυτη και η θέα προς τις βόρειες ακτές φαντασμαγορική. Πηγαίνο- ντας προς Λίνδο, στο ύψος του παραθερι- στικού κέντρου Κόλυμπια, 26 χιλιόμετρα από τη Ρόδο, θα στρίψετε δεξιά όπως δείχνουν οι ταμπέλες προς Απόλλω- να και Έμπωνα. Ο δρόμος, ασφάλτινος ελίσσεται συνεχώς ανάμεσα σε υπέροχα δάση πλατάνων και πεύκων. Αξίζουν ιδιαίτερα οι τοποθεσίες Επτά Πηγές και Φουντούκλι στις καράφυτες πλαγιές του Προφήτη Ηλία όπου θα βρείτε τη βυζα- ντινή εκκλησία του Αγίου Νικολάου, και η τοποθεσία όπου βρίσκονται τα δύο ορει- νά ξενοδοχεία του νησιού. Όμως η πιο δημοφιλής διαδρομή στην ενδοχώρα είναι αυτή που οδηγεί στην Κοιλάδα των Πεταλούδων. Υπάρχουν πολλοί τρόποι για να φτάσετε σε αυτό το υπέροχο μέ- ρος. Θα ακολουθήσετε το δυτικό δρόμο που κινείται παράλληλα με την ακτή, θα περάσετε το αεροδρόμιο που απέχει 15 χιλιόμετρα από την πόλη και τρία χιλιό- μετρα μετά το χωριό Παραδείσι θα στρί- ψετε αριστερά. Ο δρόμος ανηφορίζει για επτά χιλιόμετρα και καταλήγει στη μικρή ρεματιά με τα τρεχούμενα νερά και την άφθονη φυτική βλάστηση. Ακόμη και αν δεν υπάρχουν πεταλούδες αξίζει να έρθετε μέχρι εδώ μόνο και μόνο για να απολαύσετε την ευλογία των τρεχού- μενων νερών, την πανδαισία χρωμάτων και οσμών, τη δροσιά της φύσης. Η επι- στροφή μπορεί να γίνει προς το χωριό Ψίνθος όπου και θα φτάσετε ακολου- θώντας τον δρόμο των έξι χιλιομέτρων. Από εκεί θα κατηφορίσετε εύκολα προς τις παραλίες του Αφάντου που απέχουν μόλις 10 χιλιόμετρα. x
- 56. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/201354 διατροφή & άλλα Τους καλοκαιρινούς μήνες και ειδικά την περίοδο των διακοπών είναι πιο εύκο- λο να «ξεφύγεις» και να επιτρέψεις στον εαυτό σου κάποιες μικρές ή… μεγαλύ- τερες «απαγορευμένες» απολαύσεις! Τώρα όμως είναι ώρα να ξαναβρούμε την ισορροπία στο πρόγραμμα διατρο- φής που ακολουθούμε χωρίς όμως να στερηθούμε τη γεύση και να θυσιάσουμε την απόλαυση. Σύμμαχός μας φυσικά η νέα γενιά επιδορπίων Sweet & Balance ΓΙΩΤΗΣ με stevia, που μας χαρίζουν καθημερινά γλυκές απολαύσεις χωρίς ενοχές και στερήσεις, οι οποίες συχνά οδηγούν στα αντίθετα αποτελέσματα την προσπάθειά μας! Τα επιδόρπια Sweet & Balance με stevia έχουν χαμηλό Γλυκαιμικό Δείκτη και Γλυκαιμικό Φορτίο, δεν περιέχουν ζά- χαρη αλλά το φυσικό γλυκαντικό από το φυτό stevia, μας δίνουν λίγες θερμί- δες και χαμηλά λιπαρά, ενώ περιέχουν και φυτικές ίνες. Έτσι είναι κατάλληλα και για διαβητικούς. Δοκιμάστε απολαυστικό Μιλφέιγ και Cheesecake, φτιάξτε τούρτα Cookies & Cream και μοιραστείτε τη με την υπόλοι- πη οικογένεια, χρησιμοποιήστε την Kρέ- μα Zαχαροπλαστικής και την Μousse σοκολάτας για να δημιουργήσετε δικά σας γλυκίσματα. Αλλά και κάθε στιγ- μή της ημέρας έχετε μαζί σας τα δισκία stevia για να δώσετε στα ροφήματά σας τη γλυκιά γεύση που επιθυμείτε. ΓνωρίστεόλητηνέαγενιάεπιδορπίωνSweet & Balance ΓΙΩΤΗΣ με stevia και ενημερωθεί- τε στο site www.sweetandbalance.gr Stevia: φυσικό γλυκα- ντικό χωρίς θερμίδες; Υπάρχει μελέτη που πιστοποιεί την αποτελεσματικό- τητα των επιδορπίων χαμηλού ΓΔ Sweet & Balance; Το γλυκαντικό από το φυτό stevia δεν μεταβολίζεται από τον ανθρώπινο οργανισμό και έτσι δεν παρέχει θερμίδες. Αυ- τός είναι και ο λόγος που όταν αντικαθιστά τη ζάχαρη σε τρό- φιμα, επιδόρπια και ροφήματα μειώνονται οι θερμίδες που προσλαμβάνουμε, χωρίς όμως να μειώνεται η γευστική ικανο- ποίηση. Έχει αναγνωριστεί ως απόλυτα ασφαλές συστατικό από όλους τους αρμόδιους φο- ρείς παγκόσμιας και Ευρωπαϊ- κής εμβέλειας. Το «Λαϊκό» Νοσοκομείο έχει πραγματοποιήσει κλινική μελέτη που αφορούσε ενήλικες με σακ- χαρώδη διαβήτη τύπου 2. Τα άτομα που στο διαιτολόγιό τους υπήρχαν επιδόρπια Sweet & Balance έως και τέσσερις φορές την εβδομάδα: έδειξαν καλύτερη και πιο εύκολη συμμόρφω- ση στο διαιτολογικό τους πρόγραμμα, με τελικό αποτέλεσμα σημαντική απώλεια βάρους (έως και 3 κιλά), πέτυχαν καλύτερη γλυκαιμική ρύθμι- ση, μείωσαν το Δείκτη Μάζας Σώματος και την αρτηριακή τους πίεση. Τέλος μειώθηκαν και οι δείκτες φλεγμονής. Είναι λοιπόν εμφανές, ότι δεν χρειάζεται να στερείται κανείς την απόλαυση του επιδορπίου, αρκεί να γνωρίζει να επιλέγει σωστά και να καταναλώνει με μέτρο. φυσικό γλυκα- Υπάρχει μελέτη που πιστοποιεί την αποτελεσματικό- τητα των επιδορπίων χαμηλού ΓΔ Sweet & Balance; Το γλυκαντικό από το φυτό stevia δεν μεταβολίζεται από Το γλυκαντικό από το φυτόΤο γλυκαντικό από το φυτό stevia δεν μεταβολίζεται από Το γλυκαντικό από το φυτό Ισορροπημένη διατροφή μετά τις καλοκαιρινές διακοπές!
- 58. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/201356 Στις 30 Ιουνίου 2013 πραγματοποιήθηκε ο επετειακός 10ος Olympus Marathon. Ανάμεσα στους αθλητές και ο SØren Kruse LilleØre που ξεχωρίζει για την προσπάθειά του καθώς συμβιώνει με τον διαβήτη εδώ και 11 χρόνια. Ο SØren που πριν από λίγες μέρες συμπλή- ρωσε τη συμμετοχή σε 100 μαραθωνίους στο κόσμο, δήλωσε για άλλη μια φορά ενθουσιασμένος που έδωσε το παρόν στο μυθικό «βουνό των Θεών». Αν και το φόρτε του είναι οι κλασσικοί μαραθώνιοι (42,195 Km) , και όχι οι ultra (περισσότερο από 42 χιλιόμετρα) λέει χαρακτηριστικά ότι δεν συ- γκρίνεται με τίποτα στο κόσμο η διαδρομή στο σημείο «θρόνος του Δία» . Και αυτό έχει ξεχωριστή σημασία αν αναλογιστεί κανείς ότι ο αθλητής έχει τρέξει τον αρτικό μαρα- θώνιο, τον μαραθώνιο στο Σινικό Τείχος , τον Marathon des Sables κ.ά. Όπως πάντα έτρεξε με τα χρώματα της Novo Nordisk A/S. Η Novo Nordisk Hellas ήταν χορηγός του Μαραθωνίου και υποστηρικτής της συμμετοχής του SØren. Παράλληλα ήταν επίσημος χορηγός των παράλληλων λι- λιπούτειων αγώνων «Olympus Marathon Kids & Junior». Ο άκρως γήινος «Δίας» - ο Σόρεν, στη γραμ- μή τερματισμού δε δίστασε να δηλώσει ότι ήταν ο πιο σκληρός αγώνας που έχει δώσει μέχρι στιγμής και παράλληλα πως θα ήταν η τελευταία φορά που θα έτρεχε τον Olympus Marathon. Αλλά το δυνατό χειροκρότημα των παι- διών από την «Ένωση Γονέων Παιδιών & Νέων με διαβήτη Βορείου Ελλάδος» που τον υποδέχθηκαν στη ζώνη τερματι- σμού «σκέπασε» κάθε αρνητική σκέψη. Τα χαμόγελα άνθισαν, τα φλας έλαμψαν και όλοι προσπαθούσαν να έχουν μια μικρή χειραψία με τον ήρωα της καρδιάς τους... και θα τον αναμένουμε και σε επόμενο αγώνα. Λίγα λόγια για τον Olympus Marathon Ο Olympus Marathon πραγματοποιείται στον Όλυμπο, το μυθικό «βουνό των θε- ών» την τελευταία Κυριακή κάθε Ιουνίου.Η διαδρομή του αγώνα ακολουθεί την ιερή πορεία των πιστών της αρχαιότητας, οι οποίοι ανέβαιναν από τη λατρευτική πόλη του Δίου στις κορυφές του Ολύμπου στην αρχή του καλοκαιριού για να θυσιάσουν στον υπέρτατο θεό, το Δία και να αποθέ- σουν τα αφιερώματά τους. Οι αθλητές ξεκινούν από τον αρχαιολογικό χώρο του Δίου στα 3 μόλις μέτρα υψόμε- τρο και φτάνουν ως τα 2780 μέτρα, περ- νώντας μπροστά από τον «Θρόνο του Δία», μια από τις ψηλότερες και πιο απόκρημνες κορυφές του βουνού αφού διασχίσουν 21 χιλιόμετρα μέσα σε εξαιρετικής φυσικής ομορφιάς μονοπάτια του Ολύμπου. Η ανά- βαση, σχεδόν αδιάλειπτη και κοπιαστική από την εκκίνηση του αγώνα μέχρι το ψη- λότερο σημείο της διαδρομής, καλύπτει σε 21 χιλιόμετρα πάνω από 2900 μέτρα ανά- βασης. Ο αγώνας, ο οποίος έχει συνολικό μήκος 44 χιλιόμετρα, ολοκληρώνεται στην πόλη του Λιτοχώρου, ένα από τα σημαντι- κότερα παραδοσιακά θέρετρα της βόρειας Ελλάδας, που βρίσκεται σε υψόμετρο 300 μέτρων και σε απόσταση 5 χιλιομέτρων από τις ακτές του Θερμαϊκού κόλπου. Η διαδρομή του αγώνα διασχίζει όλη την ανατολική πλευρά του βουνού και η θέα που έχουν οι αθλητές καθώς αγωνίζονται κόβει την ανάσα, στα ψηλότερα σημεία της. Ο Οlympus Marathon συγκεντρώνει αθλητές απ όλο τον κόσμο, οι οποίοι κατα- φθάνουν στο μυθικό βουνό για να λάβουν μέρος σε έναν αγώνα με διεθνή ακτινοβο- λία και να απολαύσουν ένα βουνό που εκτός από Εθνικό Πάρκο έχει ανακηρυχθεί από την UNESCO ως ένα «Μνημείο Παγκό- σμιας Φυσικής Κληρονομιάς». “Run to Change Diabetes” στον επετειακό Olympus Marathon δελτία τύπου
- 59. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/2013 57 Η Νέα Σειρά Μετρητών Σακχάρου FORA Diamond Series ήρθε στην Ελλάδα Είναι το πρώτο και μοναδικό σύστημα παρακολούθησης γλυκόζης αίματος που συνδέεται απευθείας με κινητό τηλέφωνο και υπολογιστή, παρέχοντας στους χρήστες άμεση πρόσβαση σε πλη- ροφορίες σημαντικές για την καλύτερη διαχείριση του διαβήτη. Η νέα σειρά μετρητών σακχάρου FORA Diamond, έρχεται να διευκολύνει τη ζωή των ατόμων με διαβήτη, προσφέροντας ευελιξία και ευκολία στη μακροχρόνια παρακολούθηση και ανάλυση των απο- τελεσμάτων των μετρήσεων γλυκόζης αίματος, διευκολύνοντας παράλληλα το έργο του θεράποντα γιατρού. ifora diabetes manager- Εφαρμογή Διαχείρισης Διαβήτη: Καταγραφή δεδομένων & ψηφιακό ημερολόγιο - Η διαχείριση του διαβήτη σου με μια ματιά! Οι μετρήσεις εμφανίζονται ανα εβδομάδα & ανα ημέρα ως ΠΜ(πρωινή μέτρηση), ΠΦ(πριν το φαγητό) , ΜΦ(μετά το φαγητό), ΜΜ (βραδινή μέτρηση), με διαφορετικά χρώματα ώστε να μπορείς να ξεχωρίσεις εύκολα τα υψηλά και χαμηλά αποτε- λέσματα. Επιπλέον μπορείς να καταχω- ρήσεις συγκεκριμένες σημειώσεις κατά τις μετρήσεις, όπως την καταγραφή της πρόσληψης υδατανθράκων, τη χρήση ινσουλίνης ή άλλων παραγόντων που μπορεί να σε βοηθήσει να κατανοήσει καλύτερα τα αποτελέσματά σου. Σημείωση: Η εφαρμογή είναι ένα μέσο καταγραφής και παρακολούθησης των μετρήσεων επιπέδου σακχάρου.Δενυποκαθιστάτηδιαδικασίαδιά- γνωσης ή θεραπείας για οποιαδήποτε πάθη- ση. Συμβουλευτείτε το γιατρό σας για ιατρικές συμβουλές που αφορούν την υγεία σας. Η εταιρία ΑTCARE προσφέρει σε όλους τους ασθενείς διαβήτη τύπου 1 δωρεάν το μετρητή σακχάρου, καθώς και δωρε- άν εκπαίδευση για την ορθή χρήση της εφαρμογής διαχείρισης διαβήτη. Για περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να επισκεφτείτε το www.atcare.gr “Η κατανάλωση τροφίμων που περι- έχουν φρουκτόζη οδηγεί στη μείω- ση της αύξησης της γλυκόζης στο αί- μα σε σύγκριση με τα τρόφιμα που περιέχουν σακχαρόζη ή γλυκόζη” EFSA Journal 12 June 2013, L160 Από τις χιλιάδες αιτήσεις ισχυρισμών υγεί- ας που είχαν κατατεθεί στην Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια Τροφίμων (EFSA), μόνο 200 εγκρίθηκαν. Ανάμεσα στις αι- τήσεις που έλαβαν έγκριση, είναι και η απόφαση της EFSA, όπως αυτή δημοσιεύ- θηκε στον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 536/2013, η οποία επιτρέπει στις εταιρείες που χρησιμο- ποιούν φρουκτόζη αντί για ζάχαρη, να κά- νουν τον παραπάνω σημαντικό ισχυρισμό υγείας. Η έγκριση αυτή, αποτελεί μια σημα- ντική κατοχύρωση για την ασφάλεια και τα οφέλη από την κατανάλωση φρουκτόζης. Νέας γενιάς πένα απο τη ΦΑΡΜΑΣΕΡΒ-ΛΙΛΛΥ Α.Ε.Β.Ε. Tα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη έχουν διαφορετικές ανάγκες, όταν χρειάζονται ινσουλινοθεραπεία. Η ΦΑΡΜΑΣΕΡΒ-ΛΙΛΛΥ Α.Ε.Β.Ε. μόλις κυκλοφόρησε τη νέας γενιάς επαναχρησιμοποιούμενη πέ- να, τη HumaPen Savvio, η οποία σχεδιάστηκε, ώστε να ταιριάζει στην καθημερινή ζωή των ατόμων με διαβήτη και να τους εμπνέει εμπιστοσύνη. Ο σχεδιασμός της HumaPen Savvio βασίσθηκε στις υποδείξεις ανθρώπων με διαβήτη σε αντίστοιχη έρευνα. Γι΄αυτό η HumaPen Savvio είναι εύχρηστη, μικρού μεγέθους και βάρους και επιπλέον με μοντέρνο σχεδιασμό, ώστε να μοιάζει περισσότερο με προσωπικό αντικείμενο καθημερινής χρήσης παρά με ιατρική συσκευή. Είναι διαθέσιμη σε 3 χρώματα, ώστε τα άτομα με διαβήτη να μπορούν να επιλέξουν αυτό που προτιμούν. Παγωτό Δωδώνη με Τα αγαπημένο μας παγωτό Δωδώνη μας προσφέρει μια νέα γευστική εμπειρία. Το θεϊκό παγωτό γίνεται ακόμα πιο απολαυ- στικό, απαλλαγμένο από τις θερμίδες της ζάχαρης με τη φυσική γλυκιά γεύση της Sweete: γλυκαντικό από το φυτό στέβια. Με τη φιλοσοφία της εταιρείας Δωδώνη για τα πιο φρέσκα, αγνά και εκλεκτά υλικά η Sweete ήρθε να προσθέσει στο παγωτό Δωδώνη εξαιρετική γεύση, χωρίς θερμί- δες από ένα προϊόν φυσικής προέλευσης. Επισκεφθείτε τα καταστήματα Δωδώνη για να απολαύσετε 3 νέες λαχταριστές γεύσεις του με : βανίλια, τριαντάφυλλο και σοκολάτα-λεμόνι. Αποτελεί ιδανική επιλογή για όσους θέλουν ή χρειάζεται να προσέχουν τη διατροφή τους αλλά δεν θέλουν να στε- ρηθούν το λαχταριστό παγωτό Δωδώνη. Η Sweete διατίθεται στην ελληνική αγο- ρά από τη φαρμακευτική εταιρεία ΦΑΡ- ΜΑΣΕΡΒ-ΛΙΛΛΥ σε 2 συσκευασίες: σε φακελίσκους(sticks) 40X1,5gr και σε μορφή κρυσταλλικής σκόνης των 150gr. λιπαρά Line ή μελάδα ΛΑ ο ψυγείο για να πήξουν καλά. ζεσταίνετε σε ένα α με 6 κουταλάκια τε την πανακότα από ερβιρίσματος και φράουλας. 1 φλιτζάνι Κατάλληλα για διαβητικούς. Γλυκαντικά με ελάχιστες θερμίδες. Ιδανικά για τη μαγειρική και τη ζαχαροπλαστική. ορίες και βιβλίο συνταγών τηλεφωνήστε στο 210 4220320 είτε την ιστοσελίδα μας www.zografosdiet.gr Επιλέξτε ανάμεσα σε δύο προϊόντα ποιό σας ταιριάζει καλύτερα! ύο προϊόνταύο πού ο ύτερα!ύτετιάζει καλύλύκαιάζει κάζε λύά μεσ ιάζιάζ σα σε δύδε ύδσα σε ζει καλύλκαζει λύ Επιλέξτε αξτε ποιό σας ταιριριρις τας ανάμαν ταιριια Γλυκιά ελευθερίαμε προϊόντα Ξεχάστε ζάχαρη και θερμίδες! ΛΑΛΑΛΑ
- 60. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/201358 Ομαδική ψυχολογική παρέμβαση σε ασθενείς με Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 1 Κλινικές εφαρμογές Περίληψη Με ιδιαίτερη χαρά γράφω αυτές τις γραμμές που αφορούν το προσφά- τως εκδοθέν βιβλίο της Δρ Κλινικής Ψυχολογίας, Ψυχολόγο-Νομικό κ. Δήμητρας Π. Σιούσιουρα με τίτλο «Ομαδική Ψυχολογική Παρέμβαση σε Ασθενείς με Σακχαρώδη Διαβήτη Τύπου 1 - Κλινικές Εφαρμογές» από τις Εκδόσεις ΒΗΤΑ. Κατά κοινή παραδοχή η αντιμετώπιση κάθε νόσου απαιτεί μία ολιστική προ- σέγγιση που περιλαμβάνει εκτός των άλλων ως βασικό της στοιχείο την ψυ- χολογική υποστήριξη των πασχόντων. Αυτό έχει μεγίστη σημασία για χρόνια νοσήματα όπως είναι ο διαβήτης και ιδιαίτερα ο διαβήτης τύπου 1 που συχνότατα πρωτοεμφανίζεται στην παιδική ηλικία. H προϋπηρεσία της συγγραφέως στο Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών «O Ευαγγελισμός» αποτελεί και αυτή μία εγγύηση για το ποιόν του βιβλίου, δε- δομένου ότι η ενεργός απασχόληση με το αντικείμενο συνιστά απαραίτητο συμπλήρωμα της θεωρητικής προ- σέγγισης του δύσκολου αυτού θέμα- τος. Το κείμενο χαρακτηρίζεται από επιστημονική πληρότητα, σαφή δια- τύπωση και επαρκή τεκμηρίωση των εννοιών που αυτό διαπραγματεύεται. Το πολυσέλιδο παράρτημα με τους πολλούς επεξηγηματικούς πίνακες δίνει στον αναγνώστη τη δυνατότητα να εφαρμόσει με επιτυχία στην πράξη προγράμματα ομαδικής ψυχολογικής παρέμβασης που είναι τόσο αναγκαία για τα άτομα με διαβήτη τύπου 1 και τους συγγενείς τους. Πιστεύω πράγματι ότι αυτό το βιβλίο είναι πολύ χρήσιμο για ιατρούς, ψυ- χολόγους, νοσηλευτές και κυρίως ασθενείς με σακχαρώδη διαβήτη τύπου 1. Η ενίσχυση της ψυχολογίας των πασχόντων αποτελεί απαραίτητο και αναντικατάστατο μέρος της όλης θεραπείας. Γι' αυτούς τους λόγους αξίζουν ειλι- κρινή συγχαρητήρια στη συγγραφέα Νικόλαος Κατσιλάμπρος Ομότιμος Καθηγητής Δήμητρα Σιούσιουρα Συγγραφέας: Δήμητρα Σιούσιουρα Τίτλος: "Ομαδική ψυχολογική παρέμβαση σε ασθενείς με Σακχαρώδη Διαβήτη τύπου 1 " Εκδόσεις ΒΗΤΑ ιατρική βιβλιοθήκη
- 62. www.medtronic-diabetes.gr Μόνο η Medtronicπαρέχει ένα πραγματικά ολοκληρωμένο σύστημα διαχείρισης του διαβήτη Ôá óôïé÷åßá ðïõ áðáñôßæïõí ôï óýóôçµá Paradigm Veo ëåéôïõñãïýí óõµðëçñùµáôéêÜ. ÊÜèå óôïé÷åßï áðïôåëåß µÝñïò µéáò èåñáðåßáò ðïõ âåëôéþíåé ôá êëéíéêÜ áðïôåëÝóµáôá 1. MiniLink™ ðïµðüò êáé áéóèçôÞñáò óõíå÷ïýò êáôáãñáöÞò ãëõêüæçò – Áóýñµáôç, ïëïêëçñùµÝíç åðéêïéíùíßá 2. Bayer CONTOUR™ LINK ÌåôñçôÞò ãëõêüæçò – Áóýñµáôç µåôÜäïóç, áêñéâÞò ðëçñïöüñçóç 3. CareLink™ ëïãéóµéêü äéá÷åßñéóçò èåñáðåßáò – ÁíáöïñÝò ãéá êáëýôåñç êáôáíüçóç êáé Ýëåã÷ï Paradigm Veo Áíôëßá Éíóïõëßíçò Medtronic Hellas A.E. Αγίας Βαρβάρας 5, Χαλάνδρι, 152 31, Αττική - Τηλ.: 210 6779099 Αδριανουπόλεως 6, Καλαμαριά, 551 33, Θεσσαλονίκη - Τηλ.: 2310 402100 1. MiniLink™ ðïµðüò êáé áéóèçôÞñáò óõíå÷ïýò êáôáãñáöÞò ãëõêüæçò – Áóýñµáôç, ïëïêëçñùµÝíç åðéêïéíùíßá 2. Bayer CONTOUR™ LINK ÌåôñçôÞò ãëõêüæçò – Áóýñµáôç µåôÜäïóç, áêñéâÞò ðëçñïöüñçóç 3. CareLink™ ëïãéóµéêü äéá÷åßñéóçò èåñáðåßáò – ÁíáöïñÝò ãéá êáëýôåñç êáôáíüçóç êáé Ýëåã÷ï Paradigm Veo Áíôëßá Éíóïõëßíçò MEDTRONIC 21x28_Layout 1 1/12/2011 1:59 μμ Page 1
- 63. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣΔΙΑΒΗΤΗΣ Φ Ρ ΟΝ Τ Ι Δ Α Γ Ι Α Ο Λ Ο Υ Σ Ιούλιος - Αύγουστος - Σεπτέμβριος 2013 # 33 ISSN:1791-4574 ΣΕ ΣYΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΤΟ τεύχος 33 Χρήστος Μαντζώρος, τακτικός καθηγητής παθολογίας της ιατρικής σχολής Harvard και καθηγητής παθολογίας της ιατρικής σχολής του πανεπιστημίου της Βοστώνης: «Η έρευνά μας εστιάζεται στην αιτιολογία και θεραπευτική της παχυσαρκίας και των επιπλοκών της.» Πολλαπλές ενέσεις, ή αντλία ινσουλίνης στην αντιμετώπιση του ΣΔ1; Οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν τα παιδιά στο σχολείο ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣΔΙΑΒΗΤΗΣ-ΦΡΟΝΤΙΔΑΓΙΑΟΛΟΥΣ www.elodi.org Ε Π Ι Σ Η Μ Η & Α Π Ο Κ Λ Ε Ι Σ Τ Ι Κ Η Π Ε Ρ Ι Ο Δ Ι Κ Η Ε Ν Η Μ Ε Ρ Ω Σ Η Τ Η Σ Ε Λ . Ο . Δ Ι . • Καταχώριση της δόσης ινσουλίνης μετά από κάθε μέτρηση • Τεχνολογία Second-Chance sampling, που σας επιτρέπει εντός 30 δευτερολέπτων να τοποθετήσετε περισσότερο αίμα στην ίδια ταινία σε περίπτωση που το πρώτο δείγμα δεν είναι αρκετό • Χρησιμοποιεί τις νέες ταινίες μέτρησης CONTOUR® NEXT, με πατενταρισμένο μεσολαβητή, προσφέροντας ακόμη μεγαλύτερη ακρίβεια μέτρησης • Τεχνολογία πολλαπλού-παλμού που αξιολογεί ένα δείγμα αίματος 7 φορές, βελτιώνοντας περισσότερο την απόδοση του συστήματος • Ενσωματωμένο λογισμικό διαχείρισης διαβήτη GLUCOFACTS™ DELUXE για να βλέπετε και να συζητάτε τις πληροφορίες σας από οποιονδήποτε υπολογιστή Το Bayer (κατ/νο), ο Σταυρός της Bayer (κατ/νο), το CONTOUR, το GLUCOFACTS, και το No Coding είναι εμπορικά σήματα της Bayer. © 2013 Bayer HealthCare. Με την επιφύλαξη παντός δικαιώματος. Σύστημα Παρακολούθησης Γλυκόζης Αίματος Απλοποίηση της πληροφορίας. Βελτίωση της επικοινωνίας. Ο νέος μετρητής CONTOUR® NEXT USB της Bayer τώρα με νέα χαρακτηριστικά και ακόμη μεγαλύτερη ακρίβεια μέτρησης. Υψηλή απόδοση σε ακρίβεια και αξιοπιστία.Υψηλή απόδοση σε ακρίβεια και αξιοπιστία. ΤαινίεςΜέτρησηςΓλυκόζηςΑίματος ΝΕΟΝΕΟΝΕΟ PRO.0002.13 • Καταχώριση της δόσης ινσουλίνης μετά από κάθε μέτρηση • Τεχνολογία Second-Chance sampling, που σας επιτρέπει εντός 30 δευτερολέπτων να τοποθετήσετε περισσότερο αίμα στην ίδια ταινία σε περίπτωση που το πρώτο δείγμα δεν είναι αρκετό • Χρησιμοποιεί τις νέες ταινίες μέτρησης CONTOUR® NEXT, με πατενταρισμένο μεσολαβητή, προσφέροντας ακόμη μεγαλύτερη ακρίβεια μέτρησης • Τεχνολογία πολλαπλού-παλμού που αξιολογεί ένα δείγμα αίματος 7 φορές, βελτιώνοντας περισσότερο την απόδοση του συστήματος • Ενσωματωμένο λογισμικό διαχείρισης διαβήτη GLUCOFACTS™ DELUXE για να βλέπετε και να συζητάτε τις πληροφορίες σας από οποιονδήποτε υπολογιστή Το Bayer (κατ/νο), ο Σταυρός της Bayer (κατ/νο), το CONTOUR, το GLUCOFACTS, και το No Coding είναι εμπορικά σήματα της Bayer. © 2013 Bayer HealthCare. Με την επιφύλαξη παντός δικαιώματος. Σύστημα Παρακολούθησης Γλυκόζης Αίματος Απλοποίηση της πληροφορίας. Βελτίωση της επικοινωνίας. Ο νέος μετρητής CONTOUR® NEXT USB της Bayer τώρα με νέα χαρακτηριστικά και ακόμη μεγαλύτερη ακρίβεια μέτρησης. Υψηλή απόδοση σε ακρίβεια και αξιοπιστία. ΤαινίεςΜέτρησηςΓλυκόζηςΑίματος ΝΕΟΝΕΟ PRO.0002.13
- 64. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/201360 Αθήνα > Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο Αθηνών «Αττικόν», Β΄ Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Ρίμινι 1, ΤΚ 12462, Χαϊδάρι, T: 210 5831000, 210 5832013 (εξωτ. ιατρείο), fax: 210 5326454 > Γ.Ν. Παίδων Αθηνών «Αγία Σοφία», Α΄ Παιδιατρική Κλινική Παν. Αθηνών, Μ. Ασίας & Θηβών, ΤΚ 11527, Αθήνα, Τ: 213 2013451, 210 7496312 (εξωτ. ιατρείο), fax: 210 7795538 > Γ.Ν. Αθηνών «Αλεξάνδρα», Β. Σοφίας 80, ΤΚ 11528, Αθήνα, Τ: 210 7770501-4, (εξωτ. ιατρείο), Τ: 210 3381392, fax: 210 7770473 > Γ.Ν. Αθηνών «Γ. Γεννηματάς», Λ. Μεσογείων 154, ΤΚ 15669, Παπάγου, Τ: 210 7768000, 210 7768283 (εξωτ. ιατρείο), fax: 210 7705980 > Γ.Ν. Αθηνών «Ιπποκράτειο», Β΄ Παθολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Β. Σοφίας 114, ΤΚ 11527, Αθήνα, Τ: 210 7769000, 213 2088333 (εξωτ. ιατρείο) fax: 213 2088646 > Περιφερειακό Γ.Ν. Αθηνών «Κοργιαλένειο- Μπενάκειο Ε.Ε.Σ.», Ερυθρού Σταυρού 1, Αμπελόκηποι, ΤΚ 11526, Αθήνα, T: 210 6414000, 210 6414737 (εξωτ. ιατρείο), fax: 210 6414800 > Γ.Ν. Παίδων Αθηνών «Π.& Α. Κυριακού», Λεωφ. Μεσογείων 24, ΤΚ 10024, Αθήνα, Τ: 213 2009800, 210 7726856 (εξωτ. ιατρείο), 213 2009856 > Γ.Ν. Αθηνών «Λαϊκό», Α΄ Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Πανεπιστημίου Αθηνών, Αγ. Θωμά 17, ΤΚ 11527, Αθήνα, Τ: 210 7456000, 210 7456874 (εξωτ. ιατρείο), 210 7456294 Τετ., 210 7456308 Πέμ., fax: 210 7791839 > Ν.Γ.Ν. «Ο Ευαγγελισμός», ενδοκρινολογικό τμήμα, Υψηλάντου 45, ΤΚ 10676, Αθήνα, Τ: 210 7201000, 210 7201258 (εξωτ. ιατρείο), fax: 210 7291808 > Ν.Γ.Ν. Αθηνών ΝΙΜΤΣ, Μονής Πετράκη 12, ΤΚ 11521, Αθήνα, Τ: 210 7288001, 210 7288111 (εξωτ. ιατρείο), fax: 210 7297958 > Γ.Ν. Αθηνών «Πολυκλινική», Πειραιώς 3, ΤΚ 10552, Αθήνα, Τ: 210 5276000, 210 5276222 (εξωτ. ιατρείο), fax: 210 5202944 Πειραιάς > Γ.Ν.Π. «Άγιος Παντελεήμων», Δημ. Μαντούβαλου 3, ΤΚ 18484, Nίκαια, Τ: 213 2077000, 213 2077660 (εξωτ. ιατρείο), fax: 213 2076426 > Γ.Ν. Πειραιά «Τζάννειο», Αφεντούλη & Ζαννή 1, ΤΚ 18536, Πειραιάς, Τ: 210 4592000, 210 4592174 & 583, (εξωτ. ιατρείο), fax: 210 4511709 Θεσσαλονίκη > Π.Γ.Ν.Θ. «ΑΧΕΠΑ», Α’ Παθολογική Κλινική Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Στ. Κυριακίδη 1, ΤΚ 54636, Θεσσαλονίκη, Τ: 2313303316 (ραντεβού), 2310 9933369 (εξωτ. ιατρείο), fax: 2310 994608 > Γ.Ν. Θεσσαλονίκης «Ιπποκράτειο», Β’ Προπαιδευτική Παθολογική Κλινική Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Κωνσταντινουπόλεως 49, ΤΚ 54642, Θεσσαλονίκη, Τ: 2310 89200, 2310 892101, 2310 892616, (εξωτ. ιατρείο), fax: 2310 856075 > Γ.Π.Ν. Θεσσαλονίκης «Παπαγεωργίου», Γ΄ Παθολογική Κλινική, περιφ. οδός Θεσσαλονίκης, Ν. Ευκαρπία, ΤΚ 56403, Ν. Ευκαρπία Θεσσαλονίκης, Τ: 2313 323000 (εξωτ. ιατρείο) (εσωτ. 4226 ή 4248), fax: 2310 321862 Ιωάννινα > Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο Ιωαννίνων, Λεωφ. Σταύρου Νιάρχου, ΤΚ 45500, Ιωάννινα, Τ: 26510 99111, 26510 99227 (εξωτ. ιατρείο), fax: 26510 46617 Πάτρα > Πανεπιστημιακό Γ.Ν. Πατρών, ΤΚ 26110, Πάτρα, Τ: 2610 999111, 2610 969149 (εξωτ. ιατρείο), fax: 2610 969168 [ ΕΞΩΤΕΡΙΚΑ ΔΙΑΒΗΤΟΛΟΓΙΚΑ ΙΑΤΡΕΙΑ ] Στερεά Ελλάδα / Αττική & Πειραιάς > Μαιευτικό Γυναικολογικό κέντρο Αθηνών «Έλενα Ε. Βενιζέλου», πλ. Ε. Βενιζέλου, ΤΚ 11521, Αθήνα, Τ: 210 6402000, 210 6402261 (εξωτ. ιατρείο), fax: 210 6411156 > Π.Γ.Ν. Παίδων Αθηνών «Π.&Α. Κυριακού», Θηβών & Λεβαδείας 3, TK 11527, Αθήνα, Τ: 213 2009000, 213 2009310 (εξωτ. ιατρείο), fax: 213 2009429 > Ν.Γ.Ν.Α. «Σπηλιοπούλειο», Δ. Σούτσου 21, TK 10671, Αθήνα, Τ: 210 6410445, 213 2023418 ή 418, (εξωτ. ιατρείο), fax: 210 6446951 > Γ.Ν.Μ. 1ο Νοσοκομείο ΙΚΑ (Μελισσίων), τέρμα Ζαΐμη, TK 15127, Μελίσσια, Τ: 210 8106200, 210 8106262 (εξωτ. ιατρείο), fax: 210 8041837 > 251 Γενικό Νοσοκομείο Αεροπορίας, Π. Κανελλοπούλου 3, ΤΚ 15500, Χολαργός, Τ: 210 7463399, 210 7464093 (εξωτ. ιατρείο), fax: 210 7715690 > Γ.Ν.Ν.Θ. Αθηνών «Σωτηρία», Μεσογείων 152, TK 11527, Αθήνα, Τ: 210 7778611-19, 210 7763194 (εξωτ. ιατρείο), fax: 210 7778838 > Γ.Ν. Αθηνών «Σισμανόγλειο», Σισμανογλείου 1, Μαρούσι, ΤΚ 15126, Αθήνα, Τ: 210 8039001-60, 210 8039789 (εξωτ. ιατρείο), fax 210 8042700 > Γ.Ν.Ν. Αθηνών «Ελπίς», Δημητσάνης 7, TK 11522, Αθήνα, Τ: 210 6434001, 210 6494270 (εξωτ. ιατρείο), fax: 210 6445602 > Γ.Ν. Βούλας «Ασκληπιείο», Βασ. Παύλου 1, TK 16673, Βούλα, Τ: 213 2163000, 213 2163142 (εξωτ. ιατρείο), fax: 210 8923326 > Γ.Ν. Πειραιά «Άγιος Παντελεήμων», Ενδοκρινολογικό Τμήμα, Δ. Μαντούβαλου 3, Νίκαια, TK 18484, Νίκαια, Τ: 213 2077000, 213 2077448 (εξωτ. ιατρείο), fax.: 213 2076709 > Γ. Αντικαρκινικό Ν. Πειραιά «Μεταξά», Μπόταση 51, TK 18537, Πειραιάς, Τ: 213 2079670 (εξωτ. ιατρείο), fax: 210 4599774 > Γ.Ν.Α. «Γιώργος Γεννηματάς», λεωφ. Μεσογείων 154, TK 15669, Αθήνα, Τ: 213 2032000, 213 2032283-4, fax: 210 7705980 > Γ.Ν.Α. «Αγία Όλγα», Αγίας Όλγας 3-5, ΤΚ 14231, Ν. Ιωνία, Τ: 213 2057000, 213 2057222 (εξωτ. ιατρείο) > Γ.Ν.Ε. «Θριάσιο», λεωφόρος Γ. Γεννηματά, ΤΚ 19018, Μαγούλα, Τ: 213 2028000, 213 2028774 (εξωτ. ιατρείο), fax: 210 5551243 > Γ.Ν.Α. «Η Παμμακάριστος», Ιακωβάτων 43, ΤΚ 11144, Αθήνα, Τ: 210 2284851, 210 2001100, 210 2001344 (εξωτ. ιατρείο), fax: 210 2020002 > Ν.Γ.Ν.Α. «Αμαλία Φλέμινγκ», 25ης Μαρτίου 14, ΤΚ 15126, Μελίσσια, Τ: 210 8030303, 210 8038371 (εξωτ. ιατρείο), fax: 210 8038399 > Γ.Ν. Παίδων Αθηνών «Αγία Σοφία», Μ. Ασίας & Θηβών, TK 11527, Αθήνα, Τ: 210 7467000, 210 7467002 (εξωτ. ιατρείο), fax: 210 7797649 Ν. Βοιωτίας > Ν.Γ.Ν. Θηβών, Τσεβά 2, TK 32200, Θήβα, Τ: 22620 24444, 26623 50133 (εξωτ. ιατρείο), fax: 22620 25406 Ν. Δωρίδος > Ν.Γ.Ν. Άμφισσας, Οικισμός Δροσοχωρίου, TK 33100, Άμφισσα, Τ: 22650 28460, (εσωτ.: 171), fax: 22650 22086 Ν. Εύβοιας > Ν.Γ.Ν. Χαλκίδας, Γαζέπη 48, Χαλκίδα, TK 34100, Τ: 22210 21901-10, 22210 35259 (εξωτ. ιατρείο), fax: 22210 85131 > Κ.Υ. Καρύστου, Πολ. Κάτσικα 56, ΤΚ 34001, Κάρυστος, Ν. Ευβοίας, Τ: 22243 50100, 22243 50104 (εξωτ. ιατρείο) Ν. Φθιώτιδας > Ν.Γ.Ν. Λαμίας, Παπασιοπούλου Τέρμα, ΤΚ 35100, Λαμία, Τ: 22310 63000, 22310 63087 (εξωτ. ιατρείο), fax: 22310 63324 Μακεδονία / Ν. Θεσσαλονίκης > Ν.Γ.Ν.Θ. «Άγιος Δημήτριος», Ελένης Ζωγράφου 2, ΤΚ 54634, Θεσσαλονίκη, Τ: 2313 322100, 2313 322427 (εξωτ. ιατρείο), fax: 2313 322205 > Ν.Α.Γ.Ν. Θεσσαλονίκης «Άγιος Παύλος», Εθνικής Αντίστασης 161, Φοίνικας, ΤΚ 54625, Θεσσαλονίκη, Τ: 2310 493400 (τηλ. κέντρο), 2310 49353 (εξωτ. ιατρείο), fax: 2310 451727 > Γ.Ν. Θεσσαλονίκης «ΑΧΕΠΑ», Β΄ Παιδιατρική Κλινική Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Στ. Κυριακίδη 1, ΤΚ 54636, Θεσ/νίκη, Τ: 2310 993111, 60 Οδηγός διαβητολογικών κέντρων χρηστικά ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/2013
- 65. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/2013 61 2310 993375-6 (εξωτ. ιατρείο), fax: 2310 994803 > Ν.Γ.Ν. Θεσσαλονίκης «Γ. Γεννηματάς» (κεντρικό), Εθνικής Αμύνης 41, ΤΚ 54635, Θεσσαλονίκη, Τ: 2310 211221, fax: 2310 210401 > Β΄ Γενικό Νοσοκομείο ΙΚΑ Θεσσαλονίκης, (Παναγία), Ν. Πλαστήρα 22, ΤΚ 55132, Κρήνη Θεσσαλονίκης, Τ: 2310 476936, fax: 2310 438322 > Γ.Ν. Θεσσαλονίκης «Ιπποκράτειο», Α΄ Παιδιατρική Κλινική Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Κωνσταντινουπόλεως 49, ΤΚ 54642, Θεσσαλονίκη, Τ: 2313 312000, 2310 892462 (εξωτ. ιατρείο), fax: 2310 992784 > Γ.Ν. Θεσσαλονίκης «Ιπποκράτειο», Α΄ Παθολογική Κλινική Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Κωνσταντινουπόλεως 49, ΤΚ 54642, Θεσσαλονίκη, Τ: 2313 312000, 2310 892394 & 96 (εξωτ. ιατρείο), fax: 2310 819758 > Γ.Π.Ν. Θεσσαλονίκης «Παπαγεωργίου», Α΄ Παθολογική Κλινική, περιφ. οδός Θεσσαλονίκης, Ν. Ευκαρπία, ΤΚ 56403, Ν. Ευκαρπία Θεσσαλονίκης, T: 2313 323000, 2310 693251-2, (εξωτ. ιατρείο), fax: 2310 321862 > Γ.Ν. Θεσσαλονίκης «Γ. Παπανικολάου», ΤΚ 57010, Εξοχή, Θεσσαλονίκη, T: 2313 307000, 2313 307528 (εξωτ. ιατρείο), fax: 2310 357603 > Θεαγένειο Αντικαρκινικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης, Αλεξ. Συμεωνίδη 2, ΤΚ 54351, Θεσσαλονίκη, T: 2310 898170 Ν. Κιλκίς > Νοσοκομείο Γουμένισσας, Μαυροπούλου 9, ΤΚ 61300, Γουμένισσα, Ν. Κιλκίς, Τ: 23430 41411, 23433 50321 (εξωτ. ιατρείο), fax: 23430 428431 > Ν.Γ.Ν. Κιλκίς, Νοσοκομείου 1, ΤΚ 61100, Κιλκίς, Τ: 23413 51400, 23413 51671 / 51498 (εξωτ. Ιατρείο), fax: 23413 51630 Ν. Πιερίας > Ν.Γ.Ν. Κατερίνης, 7ης Μεραρχίας 26, ΤΚ 60100, Κατερίνη, Τ: 23513 50200, 23513 50251 (εξωτ. ιατρείο), fax: 23513 50115 Ν. Χαλκιδικής > Ν.Γ.Ν. Χαλκιδικής, ΤΚ 63100, Πολύγυρος, T: 23710 20101, 23710 20248 (εξωτ. ιατρείο), fax: 23710 23781 Ν. Δράμας > Γ.Ν.Ν. Δράμας, Τέρμα Ιπποκράτους, ΤΚ 66100, Δράμα, Τ: 25210 23351-55, 25210 61458, 61433, (εξωτ. ιατρείο), fax: 25210 21883 Ν. Καβάλας > Ν.Γ.Ν. Καβάλας, Ύψωμα Βασιλάκη, ΤΚ 65500, περιοχή Αγ. Σύλλα, Καβάλα, Τ: 2513 501100, 2513 501231-2 (εξωτ. ιατρείο), fax: 2513 501548 Ν. Σερρών > Ν.Γ.Ν. Σερρών, 3ο χλμ Σερρών - Δράμας, ΤΚ 62100, Σέρρες, Τ: 23210 94500, 23210 94567 (εξωτ. ιατρείο), fax: 23210 94713 Ν. Ημαθίας > Γ.Ν.Ν. Βέροιας, Ασωμάτων Βεροίας, ΤΚ 59100, Βέροια, Τ: 23310 59100, 23313 51141 (εξωτ. ιατρείο), fax: 23310 29920 > Ν.Γ.Ν. Νάουσας, Νοσοκομείου 3, ΤΚ 59200, Νάουσα, Τ: 23320 22200, 23320 59241 (εξωτ. ιατρείο), fax: 23320 23422 Ν. Κοζάνης > Ν.Γ.Ν. Κοζάνης «Μαμάτσειο», Μαματσείου 1, ΤΚ 50100, Κοζάνη, Τ: 24610 67600, 24613 52647 (εξωτ. ιατρείο), fax: 24613 52630 Ν. Πέλλης > Ν.Γ.Ν. Γιαννιτσών, Τέρμα Λάμπρου Κατσώνη, ΤΚ 58100, Γιαννιτσά, Τ: 23820 56200, 23820 56536 (εξωτ. ιατρείο), fax: 23820 26553 Νησιά Αιγαίου Πελάγους / Ν. Λέσβου > Ν.Γ.Ν. Μυτιλήνης «Βοστάνειο», Ε. Βοστάνη 48, TK 81100, Μυτιλήνη, Τ: 22510 57700, 22513 51540 (εξωτ. ιατρείο), fax: 22510 40366 Ν. Σάμου > Ν.Γ.Ν. Σάμου «Άγιος Παντελεήμων», Κεφαλοπούλου 17, TK 83100, Σάμος, T: 22730 83100 (τηλ. κέντρο), 22730 83499 - 83136 (εξωτ. ιατρείο), fax: 22730 28968 / Κέντρο Υγείας Καρλοβασίου 22730 32222 'Ηπειρος / Ν. Ιωαννίνων > Γ.Ν. Ιωαννίνων «Γ. Χατζηκώστα», λεωφόρος Μακρυγιάννη, ΤΚ 45001, Ιωάννινα, Τ: 26510 80111, 26510 80444 - 80475 (εξωτ. ιατρείο), fax: 26510 31414 Θεσσαλία / Ν. Λάρισας > Πανεπιστημιακό Γ. Ν. Λάρισας, Μεζούρλο, TK 41110, Λάρισα, Τ: 2413 501000, 2413 502430 & 2431 (εξωτ. ιατρείο), fax: 2410 611097 > Γ. Ν. Λάρισας, Τσακάλωφ 1, TK 41221, Λάρισα, Τ: 2410 230031, 2410 560384 (εξωτ. ιατρείο), fax: 2410 535150 Ν. Μαγνησίας > Ν.Γ.Ν. Βόλου «Αχιλλοπούλειο», Πολυμέρη 134, TK 38222, Βόλος, Τ: 24210 94200, 24213 51115 (εξωτ. ιατρείο), fax: 24210 36870 Ν. Τρικάλων > Ν.Γ.Ν. Τρικάλων, Καρδίτσης 56, TK 42100, Τρίκαλα, Τ: 24313 50100, 24313 50721 (εξωτ. ιατρείο), fax.: 24310 37392 N. Καρδίτσας > Ν.Γ.Ν. Καρδίτσας, Τέρμα Ταυρωπού, 43100 Καρδίτσα, Τ: 24410 65555, 24413 51222 (εξωτ. ιατρείο, fax.: 24410 26313 Θράκη / Ν. 'Εβρου > Π.Γ.Ν. Αλεξανδρούπολης, Δραγάνα, ΤΚ 68100, Αλεξανδρούπολη, Τ: 25510 74000, 25510 75520 (εξωτ. ιατρείο), fax: 25510 76420 Ν. Ξάνθης > Ν.Γ.Ν. Ξάνθης, Νεάπολη Ξάνθης, TK 67100, Ξάνθη, Τ: 25410 47100, 25410 47261-262 (εξωτ. ιατρείο), fax: 25410 72139 Ν. Ροδόπης > Ν.Γ.Ν. Κομοτηνής, Σισμανόγλου 45, TK 69100, Κομοτηνή, Τ: 25313 51100, 25313 51465 (εξωτ. ιατρείο), fax: 25313 51527 Νησιά Ιονίου Πελάγους / Ν. Ζακύνθου > Ν.Γ.Ν. Ζακύνθου, ΤΚ 59200, Ζάκυνθος, Τ: 26950 59100, 26950 59221 (εξωτ. ιατρείο), fax: 26950 42520 Ν. Λευκάδας > Ν.Γ.Ν. Λευκάδας, Βαλαωρίτου 24, ΤΚ 31100, Λευκάδα, Τ: 26450 38200, 26450 38284 (εξωτ. ιατρείο), fax: 26450 25377 Κρήτη / Ν. Ηρακλείου > Γ.Ν. Ηρακλείου «Βενιζέλειο», Λ. Κνωσσού 363, ΤΚ 71409, Ηράκλειο Κρήτης, Τ: 2810 368000, 2810 368174 (εξωτ. ιατρείο), fax: 2810 368684 > Πε.Πα.Γ.Ν. Ηρακλείου, διασταύρωση Βουτών- Σταυρακίου, ΤΚ 71110, Βούτες Ηράκλειου, Τ: 2810 392111, 2810 392269 (εξωτ. ιατρείο), fax: 2810 542064 Ν. Χανίων > Ν.Γ.Ν. Χανίων «Άγιος Γεώργιος», Δημοκρατίας 81, 73134, Χανιά, Τ: 28210 22000, 28210 22594 (εξωτ. ιατρείο), fax: 28210 71112, 28210 22394 Πελοπόννησος / Ν. Αργολίδος > Ν.Γ.Ν. Άργους, Κορίνθου 191, ΤΚ 21200, Άργος, Τ: 27513 60290, 27510 24455, 27510 64128 (εξωτ. ιατρείο), fax: 27510 24644 Ν. Αρκαδίας > Ν.Γ.Ν. Τρίπολης «Ευαγγελίστρια», Ερ. Σταυρού (τέρμα), ΤΚ 22100, Τρίπολη, Τ: 2710 371700, 2710 371809 (εξωτ. ιατρείο), fax: 27103 38175 Ν. Κορινθίας > Ν.Γ.Ν. Κορίνθου, Λ. Αθηνών 53, ΤΚ 20100, Kόρινθος, Τ: 27413 61400, 27413 61549 (εξωτ. ιατρείο), fax: 27410 20529, 27413 61300 61↘ Ο οδηγός διαβητολογικών κέντρων είναι σύμφωνος με τα επίσημα στοιχεία του ΕΚΕΔΙ, όπως δημοσιεύτηκαν στις επίσημες λίστες του ΕΚΕΔΙ στις 7/7/2011 ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ | ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/2013
- 66. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/201362
- 67. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/2013 63 ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ: Αποστείλατε τα στοιχεία σας στο fax: 210 82 17 444, ή μπορείτε να αποστείλετε την αίτηση στα γραφεία της ΕΛΟΔΙ, Γ΄ Σεπτεμβρίου 90, 104 34, Αθήνα ή ηλεκτρονικά στο www.elogi.org. Για περισσότερες πληροφορίες καλέστε στο 210 88 38 113. ‘Όνομα - Επώνυμο: ............................................................................................................................................ Διεύθυνση:......................................................................................................................................................... Περιοχή: ............................................................................................................................................................. ΤΚ:....................................................................................................................................................................... Τηλέφωνο:.......................................................................................................................................................... e-mail:................................................................................................................................................................. Στοιχεία συνδρομητή ............................................................................................................................................ ......................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................. ....................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................ ......................................................................................................................................................... ............................................................................................................................................................. ....................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................. Υπογραφή: Επιθυμώ να λαμβάνω το περιοδικό: σε έντυπη μορφή σε ηλεκτρονική μορφή → ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΔΙΑΒΗΤΗ ΚΑΙ ΦΙΛΩΝ ΚΕΦΑΛΛΗΝΙΑΣ ΚΑΙ ΙΘΑΚΗΣ Σωτήρος 9, 28100, Αργοστόλι Κεφαλονιάς T. 26710 23754, 6937 416600 → ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΑΓΩΝΟΣ ΚΑΤΑ ΤΟΥ ΝΕΑΝΙΚΟΥ ΔΙΑΒΗΤΗ | ΠΕΑΝΔ Μεσογείων 24, Αθήνα / T. 210 77 96 600, F. 210 77 96 461 / peand@live.com → ΠΑΓΚΡΗΤΙΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΑΝΙΚΟ ΔΙΑΒΗΤΗ | ΠΑΣΥΝΕΔ ΠΑΓΝΗ Βούτες Ηρακλείου Κρήτης / T. 6973 500 783, 6973 409 526 / ipatsakis@gmail.com → ΠΑΝΗΠΕΙΡΩΤΙΚΗ ΕΝΩΣΗ ΓΙΑ ΤΟ ΝΕΑΝΙΚΟ ΔΙΑΒΗΤΗ | ΠΕΝΔΙ Μπουμπουλίνας 4, 454 45, Ιωάννινα, T/F. 26510 73 634 → ΠΑΝΘΕΣΣΑΛΙΚΟΣ ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΑΤΟΜΩΝ ΜΕ ΔΙΑΒΗΤΗ Σκουφά 29, 41 222, Λάρισα / T. 2410 25 24 31 → ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΓΑΛΗΝΟΣ Θεοφιλοπούλου 16, 117 43, Αθήνα T. 210 92 26 798 → ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΔΙΑΒΗΤΙΚΩΝ ΝΟΜΟΥ ΣΕΡΡΩΝ Ορφέως 14 (Παλαιό Νοσοκομείο) T/F. 23210 58 791 → ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΔΙΑΒΗΤΙΚΩΝ ΝΟΜΟΥ ΗΜΑΘΙΑΣ Σωφρονίου 25, 59 200, ΚΑΠΗ Νάουσας, Νάουσα T. 23320 24 947 → ΕΝΩΣΗ ΓΟΝΕΩΝ ΠΑΙΔΙΩΝ ΚΑΙ ΝΕΩΝ ΜΕ ΔΙΑΒΗΤΗ Ερμού 13, 54 624, Θεσσαλονίκη / T. 2310 223518, F. 2310 223 595 / www.diabetic.gr e-mail info@diabetic.gr → ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΔΙΑΒΗΤΙΚΩΝ Ν. ΚΟΖΑΝΗΣ | ΔΙΑΒΗΤΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ Εθν. Αντιστάσεως 11, 50 200, Πτολεμαϊδα T. 24630 28 188 / info@diabitiki-poria.gr www.diabitiki-poria.gr → ΠΑΝΕΛΛΗΝΙΑ ΕΝΩΣΗ ΔΙΑΒΗΤΙΚΩΝ 3ης Σεπτεμβρίου 90, Αθήνα / T. 210 88 38 118 → ΕΝΩΣΗ ΔΙΑΒΗΤΙΚΩΝ Ν. ΠΙΕΡΙΑΣ Εθνικής Αντιστάσεως 8, 60 100, Κατερίνη T. 23510 477 81 / diapi@otenet.gr Αν δεν βρίσκετε το περιοδικό μας σε ένα από τα παραπάνω σημεία διανομής, επικοινωνήστε με τα γραφεία της ΕΛΟΔΙ (Γ' Σεπτεμβρίου 90, 104 34, Αθήνα) ενημερωθείτε στο www.elodi.org ή αποστείλατε την παρακάτω αίτηση συνδρομής Σύλλογοι ατόμων με σακχαρώδη διαβήτη Σε όλα τα διαβητολογικά κέντρα πανελλαδικά (βλ. σελίδες 60-61) ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ:ΑΝΑΖΗΤΗΣΤΕ ΤΟ ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ - ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ ΣΤΑ ΕΞΗΣ ΣΗΜΕΙΑ: σημεία διανομής Γίνετε δωρεάν συνδρομητές στο περιοδικό Σακχαρώδης Διαβήτης - Φροντίδα για όλους
- 68. ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ |ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/201364 ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ || ΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣΦΡΟΝΤΙΔΑ ΓΙΑ ΟΛΟΥΣ | 7-9/2013| 7-9/2013| 7-9/2013| 7-9/2013| 7-9/2013646464 ανοικτός διάλογος Είμαι 14 ετών και έχω διαβήτη τύπου 1 από τα εννιά μου χρόνια. Γιατί είναι ανάγκη να μετράω τακτι- κά το σάκχαρο στο αίμα μου; Ο έλεγχος του σακχάρου στο αίμα είναι πολύ σημαντικός για σένα. Σε βοηθάει να γνωρίζεις πως είναι το σάκχαρο σου και ταυτόχρονα βοηθάει τον γιατρό που σε παρακολουθεί να βελτιώσει τη θεραπεία σου. Πάρα πολλά πράγματα ή καταστάσεις όπως το στρες, το παιχνίδι, κάποιο κρύωμα κτλ. επηρεάζουν το σάκχαρο σου. Η συχνή μέτρηση του σακχάρου είναι ο καλύτερος τρόπος για να είσαι σίγουρος πώς ρυθμί- ζεις ικανοποιητικά το σάκχαρο σου κατά τη διάρκεια της ημέρας. Το να διατηρείς το σάκχαρο στο αίμα όσο πιο κοντά στα φυσιολογικά επίπεδα, είναι καλό για όλες τις λειτουργίες του σώματος σου. Όταν το σάκχαρο ρυθμίζεται καλά το σώμα σου και το μυαλό σου λειτουργούν με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Αυτό ση- μαίνει ότι εσύ μπορεί να είσαι ο καλύτερος παίκτης στο ποδόσφαιρο, στο μπάσκετ ή όποιο άλλο άθλημα σου αρέσει αλλά και να έχεις τους καλύτερους βαθμούς στα μαθήματα σου. Μας ρωτάτε - σας απαντάμε Οι γιατροί συνεχώς μας λένε ότι πρέπει να ασκούμαστε γιατί αυτό βοηθάει στη ρύθμιση του σακχάρου. Πως γίνεται αυτό; Η άσκηση οποιαδήποτε μορφής είναι σημα- ντική για τη ρύθμιση του σακχάρου σου. Όταν γυμνάζεσαι το σώμα σου χρειάζεται περισ- σότερη ενέργεια την οποία παίρνει χρησιμο- ποιώντας σάκχαρο από το αίμα σου με απο- τέλεσμα το σάκχαρο να είναι χαμηλότερο για ώρες, ακόμα και για 24 ώρες στις περιπτώσεις που η άσκηση είναι έντονη και κρατάει πολύ. Αυτή η επίδραση της σωματικής άσκησης σημαίνει ότι ίσως χρειάζεται να ελαττώσεις τη δόση της ινσουλίνης ή να αυξήσεις την ποσότητα ή συχνότητα των γευμάτων σου με τη συμβουλή του γιατρού σου όταν πρόκειται να ασκηθείς ή να έχεις αυξημένη σωματική δραστηριότητα για οποιοδήποτε λόγο. Η άσκηση δεν είναι καλή μόνο για τη ρύθ- μιση του σακχάρου σου αλλά και για την καρδιά σου, τους μυς σου, τη διάθεση σου, το βάρος σου, την αυτοπεποίθηση σου και άλλα πολλά. Να θυμάσαι ότι 20 λεπτά γυμναστική την ημέρα βοηθάνε να κρατάς την καρδιά σου υγιή και το σωματικό σου βάρος, τη χοληστερόλη, και την αρτηριακή σου πίεση σε φυσιολογικά όρια. Τα άτομα με σακχαρώδη διαβήτη έχουν μεγαλύ- τερο κίνδυνο να εμφανίσουν παθήσεις των ούλων; Πραγματικά έτσι είναι. Τα άτομα με διαβήτη διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να εκδηλώσουν παθήσεις των ούλων και των δοντιών τους. Ο διαβήτης αν δεν ρυθμίζεται καλά μπορεί να εξασθενίσει το αμυντικό σύστημα της στοματι- κής περιοχής και να αυξήσει τον κίνδυνο παθήσεων του στόματος. Από την άλλη πλευρά, οι παθήσεις των ούλων μπορεί να επιδεινώσουν τη ρύθμιση του σακχάρου. Η καλή ρύθμιση του σακχάρου, το συστηματικό βούρτσισμα των δοντιών και η περιοδική προληπτική επίσκεψη στον οδοντί- ατρο εξουδετερώνουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης παθήσεων των ούλων στα άτομα με διαβήτη. x Στείλτε μας τις ερωτήσεις σας στο info@elodi.org