Skip to main content
УЛААНБААТАР ИХ СУРГУУЛЬ
БИЗНЕС МЕНЕЖМЕНТИЙН ТЭНХИМ

ХИЧЭЭЛИЙН НЭР: ДУНД ШАТНЫ НББ
ЛЕКЦ 7 . БАРАА МАТЕРИАЛЫН ӨРТӨГИЙН КАРТ



Хичээлийн кредит: 3 кредит



Хичээлийн индекс: ВА366



Судлах анги: НББ-3 анги
АГУУЛГА

1. Бараа материалд оруулах биет зүйлс
2. Бараа материалын өртөгт хамаарах зүйлсийг
тооцож үзэх
3. Бараа материалын өртөгийг үнэлэх
Бараа материалд оруулах биет зүйлсэд
дараах зүйлс орно.
- Худалдан авах бараа материал
-Тээврийн нөхцөлд хэрэглэгдэх бараа
материал
-Тусгай зориулалттай бараа материал
Бараа материалын өртөгт хамааруулах
зүйлс
Бүтээгдэхүүний зардал буюу бараа материалыг
бэлэн болгохтой холбоотой бүх төрлийн
зардлууд орно. Гэхдээ шууд холбогдолгүй зарим
зардлууд байж болно. Тухайлбал:
- Удирдлагын зардал
- Зээлийн хүүгийн зардал гэх мэт
Бараа
материалын
өртөгт
хамааруулах бүртгэл нь үйлдвэрийн
зардал
буюу
борлуулсан
бүтээгдэхүүний өртөгийг тооцож үзээд
үйлдвэрлэсэн
бүтээгдэхүүний
өртөгийн тайлан гаргана. (Өөрөө
үйлдвэрлэл эрхэлж байвал)
Жишээ: Траст Трейд ХХК нь 2008.12.31-ний
байдлаар дараах бараа материалтай холбоотой
мэдээлэл өгөгдсөн.
2008.01.01 БМ эхний үлдэгдэл 14000, цэвэр худалдан
авалт 126000, худалдан авалтын буцаалт 1800,
Худалдан авалтын хөнгөлөлт 1200.
БМ-ын үлдэгдэлтэй холбоотой дараах шууд
зардлууд гарсан.
Цалингийн зардал 72000, хангамжийн зардал 33000,
цахилгаааны зардал 13000,
элэгдлийн зардал
23000, бусад зардал 9000.
2008.01.01 дуусаагүй үйлдвэрлэл 33000
12.31 БМ-ын эцсийн үлдэгдэл 17000, дуусаагүй
үйлдвэрлэлийн эцсийн үлдэгдэл 28000
Жилийн үйлдвэрлэсэн БМ-ын өртөгийг ол.
Траст Трейд ХХК
ҮБӨТ

1. Зарцуулсан ТЭМ
а) БМ эхний үлдэгдэл .................................. 14000
б) Нийт худалдан авалт ................ 126000
Ху. Авалтын буцаалт ................ (1800)
Ху.авалтын хөнгөлөлт .............. (1200)
Зарцуулахад бэлэн ТЭМ ................................. 123000
БМ эцсийн үлдэгдэл........................................... (17000)
Нийт зарцуулсан ТЭМ ...................................... 120000
2. Шууд холбоотой зардал
Цалингийн зардал........................... 72000
Шууд хөд. Зардал............................ 200000
Хан. Материалын зардал .............. 33000
Цахилгааны зардал......................... 13000
Элэгдлийн зардал ........................... 23000
Бусад зардал .................................. 9000
Нийт зардал..................................................... 350000
3. Тайлант хугацааны үйлдвэрлэлийн зардал
470000
4. Дуусаагүй үйфлдвэрлэлийн эхний үлдэгдэл 33000
5. Үйлдвэрлэлийн нийт зардал ........................... 503000
6. Дуусаагүй үйлдвэрлэлийн эцсийн үлдэгдэл
(28000)
Жилийн үйлдвэрлэсэн бүтээгдэхүүн ................. 475000
Үйлдвэрлэсэн бүтээгдэхүүний өртөгийн
тайланг багууллага өөрийн дотоод хэрэгцээнд
ашигладаг. Харин үйлчилгээний байгууллагын
хувьд
борлуулсан
бүтээгдэхүүнийөртөгийн
тайланг ашигладаг.
Үйлдвэрлэлийн
байгууллага
нь
зардлыг
хувьсах, тогтмол гэж ангилдаг.
Хувьсах зардал нь:
- Шууд материалын зардал
- Шууд хөдөлмөрийн зардал
Шууд
материалын
зардалд
тогтмол
зардлуудаас гадна БМ-ын өртөгтэй холбоотой
даатгал, татварын зардал, элэгдэлийн зардал
г.м
Хувьсах зардлууд нь үйлдвэрлэлийн тоо
хэмжээнээс шалтгаалж хувьсан өөрчлөгддөг
учир
бүтээгдэхүүний
өртөг
тооцоход
ашиглана.
Хувьсах зардлаар өртөг тооцох үед бүх
тогтмол зардлыг тайлант хугацааны зардал
гэж тооцно. Үүнийг ихэнх тохиолдолд БМ-ын
өртөг тооцдог бүрэн шингээлтээр өртөгийг
тооцох арга гэж хэлнэ.
БМ-ын өртөг тооцох 4 арга тус бүр дээр байнгын
ба цаг үеийн системээр бүртгэлийг хийдэг.
Жишээ: А компани 2007.07 сарын байдлаарх
БМ-тай холбоотой мэдээлэл өгөгдсөн.
07.01 БМ-ын эхний үлдэгдэл – 1000ш * 120 төг
07.03 Худалдан авалт – 400ш * 225 төг
07.10 Борлуулалт – 1300ш
07.25 Худалдан авалт – 250ш * 264 төг
07.30 Борлуулалт – 320ш
БМ-ыг бүртгэхдээ цаг үеийн, байнгын систем
хэрэглэдэг гэж үзээд LIFO, FIFO, дундаж
өртөгийн арга тус бүр дээр холбогдох
тооцооллыг хий.
Цаг үеийн систем хэрэглэдэг гэж үзвэл:
1. FIFO арга
Нийт ху.авалт = (1000ш*120) + (400ш*225) +
(250ш*264) = 276000₮
Нийт борлуулалт=1300ш+320ш=1620ш
FIFO = (1000ш*120)+(400ш*225)+(220ш*264)=
268080₮
БМ-ын эцсийн үлд= 30ш*264= 7920₮
2. LIFO арга
(250ш*264)+(400ш*225)+(970ш*120)=272400₮
БМ эцсийн үлд= 30ш*120= 3600₮
3. Дундаж өртөгийн арга
Нийт ху.авалт = 276000 = 170,37 ₮
Бор БМ
1620ш
БМ үлд.өртөг = 30ш*170,37 = 5111,1 ₮
ББӨ = 1620ш * 170,37 = 275999,4
БАЙНГЫН СИСТЕМИЙН ҮЕД:
FIFO АРГА:
Сар Худалдан авалт
өдөр Тоо
Нэгж Нийт
Ширх ийн
үнэ
эг
үнэ

Борлуулалт
Тоо. Нэгжийн
Ширх үнэ
эг

Үлдэгдэл
Нийт
үнэ

07.03 400

225

07.10
07.25 250
07.30

264

1000*120
300*225

187,500

66,000
320

100*225
220*264

58080

120,000

225

90,000

100

225

22,500

250

1300

120

400

90,000

Нэгж Нийт
ийн үнэ
үнэ

1000

07.01

Тоо.
Ширх
эг

264

66,000

30

264

7920
LIFO АРГА
Сар Худалдан авалт
өдөр Тоо
Нэгжи Нийт
Ширх йн
үнэ
эг
үнэ

Борлуулалт
Тоо. Нэгжий
Ширх н үнэ
эг

Үлдэгдэл
Нийт
үнэ

07.01
07.03 400

07.30

Нэгж
ийн
үнэ

Нийт үнэ

1000 120
225

400

225

90,000

400*225 198,000 100
900*120

120

12,000

250

1300
264

120,000

264

66,000

30

120

3600

90,000

07.10
07.25 250

Тоо.
Шир
хэг

66,000
320

250*264 68400
70*120