02 เครื่องมือในการวิจัย

เครื่องมือในการวิจัย |1

เครื่องมือในการวิจัย

ความหมายของเครื่องมือในการวิจัย
เครื่องมือวิจัย (ชมรมชีวอนามัยเพื่อความปลอดภัย มสธ., ม.ป.ป.) หมายถึง เปนอุปกรณ
หรือเทคนิคที่นักวิจัยใชในการเก็บรวบรวมขอมูลหรือวัดตัวแปรที่ตองการศึกษา เชนแบบสอบถาม
แบบสัมภาษณ (นายศรัณยู หมื่นเดชและนายชานันท ประภา)
เครื่องมือที่ใชในการวิจัย (มาเรียม นิลพันธุ, 2553 หนา 157) คือสิ่ง/อุปกรณ ที่ผูวิจัยสราง
ขึ้นมา เพื่ อรวบรวมขอ มูล หรื อ ใชเ ปนสิ่ง วัดตัวแปร เพื่ อใหไดมาซึ่ง ขึ้นมู ล โดยผูวิจัยควรเลื อกใช
เครื่องมือใหเหมาะสมกับตัวแปรที่ตองการวัด หรือ ตรงกับวัตถุประสงคของการวิจัย และตองเปน
เครื่องมือที่มีคุณภาพ (นางสาววณิชชา แมนยํา)
เครื่องมือการวิจัย (อดุลเดช ไศลบาท. 2555 : ออนไลน) หมายถึง เครื่องมือ อุปกรณ หรือสิ่ง
ที่ใชเปนสื่อสําหรับนักวิจัย ใชในการรวบรวมขอมูลตามตัวแปรในการวิจัยที่กําหนดไว ขอมูลดังกลาว
อาจเปนไดทั้งขอมูลเชิงปริมาณ และขอมูลเชิงคุณภาพเครื่องมือการวิจัย นับเปนสวนหนึ่งของการวิจัย
ทุกชนิด ไมวาจะเปนการศึกษาเฉพาะกรณี การวิจัยเชิงสํารวจ การวิจัยเชิงทดลอง (นางสาววิลาวัลย
สมยาโรน)
เครื่องมือที่ใชในการวิจัย (Research Instruments) (มาลัยทิพย อมตฉายา, ม.ป.ป.) เปน
สิ่งที่ผูวิจัยนํามาใชใหไดมา ซึ่งขอมูล (Data) เพื่อนําไปวิเคราะหแลวสรุปออกมาเปนผลของการวิจัย
(นางสาววิลาวัลย สมยาโรน)
เครื่องมือวิจัย (มหาวิทยาลัยรามคําแหง, ม.ป.ป.) หมายถึง สิ่งที่ใชสําหรับวัดคาของตัวแปร
การวิจัย หรือใชสําหรับเก็บรวบรวมขอมูลของตัวแปรการวิจัยทุกตัวแปรของปญหาการวิจัยที่ผูวิจัย
กําลังทําการวิจัยเพื่อหาคําตอบ เครื่องมือวิจัยมีหลายประเภท เชน แบบทดสอบ แบบสอบถาม แบบ
สัมภาษณ และแบบสังเกต เปนตน (นายศรัณยู หมื่นเดช)
กลาวโดยสรุป เครื่องมือในการวิจัย หมายถึง สิ่งที่นํามาใชในการรวมรวบขอมูล หรือวัดตัว
แปรในการวิจัย เพื่อนําไปวิเคราะหแลวสรุปผลการวิจัยตอไป


ประเภทของเครื่องมือในการวิจัย
วิกร ตันทวุฑโดม (ม.ป.ป.) เครื่องมือในการวิจัย อาจจําแนกไดเปนสองประเภทไดแก
1. เครื่องมือในการดําเนินการวิจัย คือ ชิ้นงานหรือสิ่งประดิษฐที่พัฒนาขึ้นและยังครอบคลุม
ถึงรูปแบบหรือแบบจําลองที่พัฒนาขึ้น
2. เครื่องมือที่ใชในการเก็บรวบรวมขอมูล เปนเครื่องมือที่ใชในการวัดตัวแปรตาง ๆ
(นางสาวชไมพร ศรีสุราช)
พวงรัตน ทวีรัตน (2540) กลาววา ในการเก็บรวบรวมขอมูลเพือการวิจัยนั้น จะใชเครื่องมือ
่
ชนิดใด ยอมขึ้นอยูกับลักษณะของเรื่องที่จะวิจัยวาเปนแบบใด ตองการขอมูลชนิดใด เพราะขอมูลที่ใช
ในการวิจั ย มี อ ยูห ลายลั ก ษณะดัง กล าวแล ว และเครื่ อ งมื อ ที่ ใชในการเก็ บ รวบรวมขอ มู ล ก็ แบ ง
ออกเปนหลายชนิด แตละชนิดของเครื่องมือก็เหมาะกับขอมูลแตลักษณะ ซึ่ ง เครื่ อ งมื อ วิ จั ยทาง
สังคมศาสตร นั้นมีอยูหลายชนิด แตที่นิยมใชมีอยู 5 ชนิด คือ
1. แบบทดสอบ
2. แบบสอบถาม
3. แบบสัมภาษณ
4. มาตราวัดทัศนคติ
5. แบบสังเกต (นางสาววณิชชา แมนยํา)
ประเภทของเครื่องมือในงานวิจัย (มาเรียม นิลพันธุ, 2553 หนา 157) ในการวิจัยทาง
การศึกษาดานหลักสูตรการเรียนการสอนและการนิเทศ มีเครื่องมือ สําคัญ ที่นิยมใชในงานวิจัย คือ
1. แบบสอบถาม
2. แบบทดสอบ
3. แบบสัมภาษณ
4. แบบสังเกต
5. ประเด็นสนทนากลุม
อดุลเดช ไศลบาท (2555) ไดแบงประเภทเครื่องมือของการวิจัยไว ดังนี้
1. เครื่องมือในการทดลอง มักเปนอุปกรณทางวิทยาศาสตรที่มีคุณภาพไดมาตรฐาน
2. เครื่องมือในการรวบรวมขอมูล ไดแก
- แบบสอบถาม


- แบบสัมภาษณ
- แบบทดสอบ/แบบวัดความรู
- แบบบันทึกขอมูล/แบบบันทึกการสังเกต
- แบบตรวจสอบ/บันทึกรายการ
ชมรมอาชีวอนามั ยเพื่ อ ความปลอดภัย มสธ. (ม.ป.ป.) กล าววา เครื่ อ งมื อ วิจั ยทางดาน
สรีรวิทยา และเครื่องมือทางวิทยาศาสตรอื่น ๆ แบงไดเปน 3 ลักษณะ
1. เครื่อ งมือ วัดทางดานกายภาพ เชน เครื่อ งมือ วัดแสง เสียง ฝุนในอากาศ อุณหภูมิ
ความดันโลหิต น้ําหนัก สวนสูง
2. เครื่องมือวัดทางเคมี เชน เครื่องมือในการตรวจเลือดหาระดับน้ําตาล แอลกอฮอล
หรือสวนประกอบอื่นๆ
3. เครื่องมือวัดทางจุลชีวะ เชน เครื่องมือตรวจวัดแบคทีเรียในเลือด ปสสาวะ การเพราะ
เชื้อแบคทีเรีย ไวรัส
มาลัยทิพ ย อมตฉายา (ม.ป.ป.) กล าววา การวิจัยในทางสัง คมศาสตร แบง ลัก ษณะของ
เครื่องมือที่ใชในการวิจัยเปน 4 แบบ ดังนี้
1.แบบทดสอบ Test
2.แบบสัมภาษณ Interview Form
3.แบบสังเกต Observation Form
4.แบบสอบถาม Questionnaire (นางสาววิลาวัลย สมยาโรน)
สรุป ประเภทของเครื่องมือในการวิจัยทางสังคมศาสตร ที่เนนวิจัยทางการศึกษา แบงเปน 2
ประเภทหลัก ไดแก
1. เครื่องมือที่ใชในการดําเนินงานวิจัย เชน E-book, CAI, WBI, WBT, ฯลฯ
2. เครื่อ งมื อที่ใชในการรวบรวมขอ มูล เชน แบบสอบถาม แบบสัม ภาษณ แบบสัง เกต
แบบทดสอบ


ในที่นี้ ผูจัดทําขอนําเสนอเครื่องมือที่ใชในการรวบรวมขอมูล แบบสอบถาม แบบสัมภาษณ
แบบสังเกต และแบบทดสอบ ดังรายละเอียดตอไปนี้

1. แบบสอบถาม (นางสาววิลาวัลย สมยาโรน)
1.1 ความหมาย
อวยพร เรื อ งตระกู ล ม.ป.ป ได นิ ย ามคํ า ว า แบบสอบถามไว ดั ง นี้ แบบสอบถาม
(questionnaire) คือ ขอเท็จจริง ความรูสึกความคิดเห็น เชนเดียวกันกับ (อุทุมพร จามรมาน. 2544)
ทีกลาววา แบบสอบถาม หมายถึง รูปแบบของคําถามเปนชุดๆ ที่ไดถูกรวบรวมไวอยางมีหลักเกณฑ
และเปนระบบ เพื่อใชวัดสิ่งที่ผูวิจัยตองการจะวัดจากกลุมตัวอยางหรือประชากรเปาหมายใหไดมาซึ่ง
ขอเท็จจริงทั้ งในอดีต ปจ จุบันและการคาดคะเนเหตุก ารณในอนาคต แบบสอบถามประกอบดวย
รายการคําถามที่สรางอยางประณีต เพื่อรวบรวมขอมูลเกี่ยวกับความคิดเห็นหรือขอเท็จจริง โดยสงให
กลุมตัวอยางตามความสมัครใจ การใชแบบสอบถามเปนเครื่องมือในการเก็บรวบรวมขอมูลนั้น การ
สร า งคํ า ถามเป น งานที่ สํ า คั ญ สํ าหรั บ ผู วิ จั ย เพราะวา ผู วิ จั ย อาจไม มี โ อกาสได พ บปะกั บ ผู ต อบ
แบบสอบถามเพื่ออธิบายความหมายตาง ๆ ของขอคําถามที่ตองการเก็บรวบรวม แบบสอบถาม เปน
เครื่องมื อวิจัยชนิดหนึ่งที่ นิยมใชกั นมาก เพราะการเก็บรวบรวมขอมูลสะดวกและสามารถใชวัดได
อยางกวางขวาง การเก็บขอมูลดวยแบบสอบถามสามารถทําไดดวยการสัมภาษณหรือใหผูตอบดวย
ตนเอง
ดังนั้นจึงสรุปไดวา แบบสอบถาม คือเครื่องมือที่ใชในการเก็บรวบรวมขอมูล เพื่อใหได
ขอคิดเห็นหรือขอเท็จจริง โดยใชคําถามที่รวบรวมไวอยางมีหลักเกณฑและเปนระบบ

1.2 ประเภทของแบบสอบถาม
มารยาท โยทองยศ (ม.ป.ป) กลาววา แบบสอบถามอาจแบงไดเปน 2 ประเภท คือ
1. คําถามปลายเปด (Open Ended Question) เปนคําถามที่เปดโอกาสใหผูตอบ
สามารถตอบไดอยางเต็มที่ คําถามปลายเปดจะนิยมใชกันมากในกรณีที่ผูวิจัยไมสามารถคาดเดาได
ลวงหนาวาคําตอบจะเปนอยางไร หรือใชคําถามปลายเปดในกรณีที่ตองการไดคําตอบเพื่อนํามาเปน
แนวทางในการสรางคําถามปลายปด ตัวอยางคําถามปลายเป ด เชน ทานตัดสิ นใจประกอบอาชีพ
คาขาย เพราะ......


2. คําถามปลายปด (Close Ended Question) เปนคําถามที่ผูวิจัยมีแนวคําตอบไวให
ผูตอบเลือกตอบจากคําตอบที่กําหนดไวเทานั้น คําตอบที่ผูวิจัยกําหนดไวลวงหนามักไดมาจากการ
ทดลองใชคําถามในลัก ษณะที่เ ปนคําถามปลายเป ด แล วนํามาจั ดกลุม ของคําตอบ หรื อไดม าจาก
การศึกษาผลการวิจัยที่เกี่ยวของ หรือจากแนวความคิดของผูวิจัยเอง และจากขอมูลอื่นๆ
อดุลยเดช ไศลบาท. (ม.ป.ป.) กลาววา แบบสอบถาม มี 2 ประเภท คือ
1. แบบปลายเปด Open-ended Form ประกอบดวยขอความ หรือขอคําถามที่เปด
โอกาสใหผูตอบ ขยายความคิดเห็นหรือใหรายละเอียดของคําตอบที่จะแสดงถึงความรูสึก อารมณ
พฤติกรรมของตนเองไดอยางกวางขวาง ซึ่งมีขอดีและขอเสีย ดังนี้
ขอดี คือไดรายละเอียดมาก ไมจํากัดขอบเขตของคําตอบ
ขอเสีย คือยากตอการวิเคราะหแปลผล
2. แบบปลายป ดแบบมี โ ครงสร าง Close ended/Closed Form/Structured
Question เปนขอคําถามที่กําหนดตัวเลือกคําตอบไวชัดเจน เพื่อใหผูตอบเลือกไดตรงกับความเปน
จริงหรือความรูสึก
ขอดี คือ ครอบคลุมเนื้อหาที่ตองการถาม สามารถวิเคราะหไดไมยุงยาก
ขอเสีย คือ จํากัดขอบเขตของคําตอบ
จากนั ก วิ ช าทั้ ง สองท า นที่ ก ล า วมา สรุ ป ได ว า แบบสอบถามมี 2 ประเภท คื อ
แบบสอบถามปลายเป ด ที่ มี ขอ ดี คือ คือ ไดร ายละเอี ยดมาก ไม จํ ากั ดขอบเขตของคําตอบ และ
แบบสอบถามปลายปด ที่มีขอดี คือครอบคลุมเนื้อหาที่ตองการถาม สามารถวิเคราะหไดไมยุงยาก
การสรางแบบสอบถาม
อุทุมพร จามรมาน. (2544) ไดกลาววา การสรางแบบสอบถามที่ดี ควรเปนดังนี้
1. สอดคลองกับวัตถุประสงคการวิจัย
2. ใชภาษาที่เขาใจงาย เหมาะสมกับผูตอบ
3. ใชขอความที่สั้น กะทัดรัด ไดใจความ
4. แตละคําถามควรมีนัย เพียงประเด็นเดียว
5. หลีกเลี่ยงการใชประโยคปฏิเสธซอน
6. ไมควรใชคํายอ
7. หลีกเลี่ยงการใชคําที่เปนนามธรรมมาก


8. ไมชี้นําการตอบใหเปนไปแนวทางใดแนวทางหนึ่ง
9. หลีกเลี่ยงคําถามที่ทําใหผูตอบเกิดความลําบากใจในการตอบ
10. คําตอบที่มีใหเลือกตองชัดเจนและครอบคลุมคําตอบที่เปนไปได
11. หลีกเลี่ยงคําที่สื่อความหมายหลายอยาง
12. ไมควรเป นแบบสอบถามที่มี จํานวนมากเกินไป ไมควรใหผูตอบใชเวลาในการ
ตอบแบบสอบถามนานเกินไป
13. ขอคําถามควรถามประเด็นที่เฉพาะเจาะจงตามเปาหมายของการวิจัย
14. คําถามตองนาสนใจสามารถกระตุนใหเกิดความอยากตอบ
มารยาท โยทองยศ (ม.ป.ป) กลาวถึง ขั้นตอนการสรางแบบสอบถามไววา
ขั้นที่ 1 ศึกษาคุณลักษณะที่จะวัด
ผูวิจัยจะตองทราบวาคุณลักษณะหรือประเด็นทีจะวัดใหมอะไรบาง โดยอาจดูไดจาก
่ ี
วัตถุประสงคของการวิจัย กรอบแนวความคิดหรือสมมติฐานการวิจัย จากนั้นจึงศึกษาคุณลักษณะหรือ
ประเด็นที่จะวัดดังกลาวใหเขาใจอยางละเอียดทั้งเชิงทฤษฎีและนิยามเชิงปฏิบัติการ ซึ่งอาจไดจาก
เอกสาร ตําราหรือผลการวิจัยตางๆ ที่มีลักษณะเดียวกันหรือใกลเคียงกัน
ขั้นที่ 2 กําหนดประเภทของขอคําถาม
ผูวิจัยจะตองพิจารณาประเภทของขอคําถามที่จะวัดคุณลักษณะที่ตองการ
ขั้นที่ 3 การรางแบบสอบถาม
เมื่ อผู วิจั ยทราบถึง คุณลั กษณะหรื อ ประเด็นที่จ ะวัด และกํ าหนดประเภทของขอ
คําถามที่ จ ะมี อ ยูในแบบสอบถามเรี ยบร อ ยแล ว ผู วิจั ยจึ ง ลงมื อ เขียนข อ คําถามให ครอบคลุ ม ทุ ก
คุณลัก ษณะหรือประเด็นที่ จะวัด โดยเขียนตามโครงสรางของแบบสอบถามที่ไดกล าวไวแลว และ
หลักการในการสรางแบบสอบถาม ดังนี้
1. ตองมีจุดมุงหมายที่แนนอนวาตองการจะถามอะไรบาง โดยจุดมุงหมายนั้นจะตอง
สอดคลองกับวัตถุประสงคของงานวิจัยที่จะทํา
2. ตองสรางคําถามใหตรงตามจุดมุงหมายที่ตั้งไว เพื่อปองกันการมีขอคําถามนอก
ประเด็นและมีขอคําถามจํานวนมาก


3. ตองถามใหครอบคลุม เรื่องที่ จะวัด โดยมีจํานวนขอคําถามที่พ อเหมาะ ไมมาก
หรือนอยเกินไป แตจะมากหรือนอยเทาใดนั้นขึ้นอยูกับพฤติกรรมที่จะวัด ซึ่งตามปกติพฤติกรรมหรือ
เรื่องที่จะวัดเรื่องหนึ่งๆ นั้นควรมีขอคําถาม 25-60 ขอ
4. การเรียงลําดับ ขอ คําถาม ควรเรียงลํ าดับให ตอ เนื่องสั มพั นธกัน และแบง ตาม
พฤติกรรมยอยๆ ไวเพื่อใหผูตอบเห็นชัดเจนและงายตอการตอบ นอกจากนั้นตองเรียงคําถามงายๆ ไว
เปนขอแรกๆ เพื่อชักจูงใหผูตอบอยากตอบคําถามตอ สวนคําถามสําคัญๆ ไมควรเรียงไวตอนทายของ
แบบสอบถาม เพราะความสนใจในการตอบของผูตอบอาจจะนอยลง ทําใหตอบอยางไมตั้งใจ ซึ่งจะ
สงผลเสียตอการวิจัยมาก
5. ลักษณะของขอความที่ดี ขอคําถามที่ดีของแบบสอบถามนั้น ควรมีลักษณะดังนี้
5.1 ข อ คํ า ถามไม ค วรยาวจนเกิ น ไป ควรใช ข อ ความสั้ น กะทั ด รั ด ตรงกั บ
วัตถุประสงคและสองคลองกับเรื่อง
5.2 ขอความ หรือภาษาที่ใชในขอความตองชัดเจน เขาใจงาย
5.3 ไมใชคําถามนําหรือแนะใหตอบ
5.4 ไมถามเรื่องที่เปนความลับเพราะจะทําใหไดคําตอบที่ไมตรงกับขอเท็จจริง
5.5 ไมควรใชขอความที่มีความหมายกํากวมหรือขอความที่ทําใหผูตอบแตละคน
เขาใจความหมายของขอความไมเหมือนกัน
5.6 ไมถามในเรื่องที่รูแลว หรือถามในสิ่งที่วัดไดดวยวิธีอื่น
5.7 ขอคําถามตอ งเหมาะสมกับ กลุ มตัวอยาง คือ ตองคํานึง ถึง ระดับ การศึกษา
ความสนใจ สภาพเศรษฐกิจ ฯลฯ
5.8 ขอคําถามหนึ่งๆ ควรถามเพียงประเด็นเดียว เพื่อใหไดคําตอบที่ชัดเจนและ
ตรงจุดซึ่งจะงายตอการนํามาวิเคราะหขอมูล
5.9 คําตอบหรือตัวเลือกในขอคําถามควรมีมากพอ หรือใหเหมาะสมกับขอคําถาม
นั้น แตถาไมสามารถระบุไดหมดก็ใหใชวา อื่นๆ โปรดระบุ ……………….
5.10 ควรหลีกเลี่ยงคําถามที่เกี่ยวกับคานิยมที่จะทําใหผูตอบไมตอบตามความเปน
จริงเชน ทานมีพฤติกรรมเบี่ยงเบนทางเพศหรือไม
5.11 คําตอบที่ไดจากแบบสอบถาม ตอ งสามารถนํามาแปลงออกมาในรู ปของ
ปริมาณและใชสถิติอธิบายขอเท็จจริงได เพราะปจจุบันนี้นิยมใชคอมพิวเตอรในการวิเคราะหขอมูล


ดังนั้นแบบสอบถามควรคํานึงถึงวิธีการประมวลขอมูลและวิเคราะหขอมูลดวยโปรแกรมคอมพิวเตอร
ดวย
ขั้นที่ 4 การปรับปรุงแบบสอบถาม
หลังจากที่สรางแบบสอบถามเสร็จแลว ผูวิจัยควรนําแบบสอบถามนั้นมาพิจารณา
ทบทวนอีกครั้งเพื่อหาขอบกพรองที่ควรปรับปรุงแกไข และควรใหผูเชี่ยวชาญไดตรวจแบบสอบถาม
นั้นดวยเพื่อที่จะไดนําขอเสนอแนะและขอวิพากษวิจารณของผูเชี่ยวชาญมาปรับปรุงแกไขใหดียิ่งขึ้น
ขั้นที่ 5 นําแบบสอบถามไปทดลองใชเพื่อวิเคราะหคุณภาพ
เปนการนําเอาแบบสอบถามที่ไดปรับปรุงแลวไปทดลองใชกับกลุมตัวอยางเล็กๆ
เพื่อนําผลมาตรวจสอบคุณภาพของแบบสอบถาม
ขั้นที่ 6 ปรับปรุงแบบสอบถามใหสมบูรณ
ผู วิ จั ย จะต อ งทํ า การแก ไ ขข อ บกพร อ งที่ ไ ด จ ากผลการวิ เ คราะห คุ ณ ภาพของ
แบบสอบถาม และตรวจสอบความถูก ตอ งของถอ ยคําหรื อ สํ านวน เพื่ อให แบบสอบถามมี ความ
สมบูรณและมีคุณภาพผูตอบอานเขาใจไดตรงประเด็นที่ผูวิจัยตองการ ซึ่งจะทําใหผลงานวิจัยเปนที่
นาเชื่อถือยิ่งขึ้น
ขั้นที่ 7 จัดพิมพแบบสอบถาม
จั ดพิ ม พ แ บบสอบถามที่ ไดป รั บ ปรุ ง เรี ยบร อ ยแล วเพื่ อ นําไปใชจ ริ ง ในการเก็ บ
รวบรวมขอมูลกับกลุมเปาหมาย โดยจํานวนที่จัดพิมพควรไมนอยกวาจํานวนเปาหมายที่ตองการเก็บ
รวบรวมขอมูล และควรมีการพิมพสํารองไวในกรณีที่แบบสอบถามเสียหรือสูญหายหรือผูตอบไมตอบ
กลับนอกจากนี้ โครงการฮักชุมชนอําเภอสันกําแพง. (2554) ยังไดกลาวถึง การสรางแบบสอบถาวา
ควรมีขั้นตอน ดังนี้
1. กําหนดวัตถุประสงคของการเก็บขอมูล วัตถุประสงคที่ ชัดเจน และสะทอนให
เห็นปริมาณขอมูลที่จะไดรับจากการสอบถาม จะชวยในการวางขอบเขตของคาถามและการวัด
2. ตัดสินใจวาตองการวัดอะไร เชน ทัศนคติ ความรู พฤติกรรม/การปฏิบัติ ทักษะ
ลักษณะประชากร
3. ระบุกลุมเปาหมาย จะถามใครจึงจะไดขอมูลที่ตองการ อาจมีการทดลองนาไป
ถามกลุมคนที่มีลักษณะเหมือนกับผูที่จะเปนกลุมเปาหมายกอนเพื่อดูวาแบบสอบถามใชไดกับคนกลุม
นั้นหรือไม


4. เลือกระดับการวัด
5. ตรวจสอบความนาเชื่อถือ เปนการวัดความสอดคลองของผลลัพธที่ไดจากการ
ใชแบบสอบถาม ความสอดคลอง หมายความวาผูตอบเขาใจความหมายที่แทจริงของคาถามตามที่
เขียน และ อดุลยเดช ไศลบาท. (ม.ป.ป.) กลาวถึง แนวทางในการสรางแบบสอบถามไวดังนี้
1. กํ าหนดขอบขายแนวคิดเรื่องราวที่จ ะตอบใหชัดเจน โดยการจัดลําดับ หัวขอ
ใหญ หัวขอยอย เชน ตองการถามเกี่ยวกับการอบรม อสม
ปจจัยนําเขา กระบวนการ
ผลลัพธ เนื้อหา
บรรยากาศ ผลสัมฤทธิ์ของการอบรม
สถานที่ ปฏิสัมพันธ
เจตคติ
2. เขียนขอความหรือขอคําถามจากหัวขอยอยๆ ทุกหัวขอ เชน เนื้อหาความรูที่ใช
อบรม อสม. เปนความรูที่ อสม. จะสามารถนําไปใชปฏิบัติงานไดที่ระดับใด
[ ] มาก
[ ] ปานกลาง
[ ] นอย
[ ] ใชไมได โปรดระบุ................................
3. จัดเรียงลําดับขอคําถาม มีรายละเอียดการชี้แจงการใชแบบสอบถาม
4. กอนนําแบบสอบถามไปใชจริง ควรประเมินความถูกตองและทดลองหาคําตอบ
จากทุกขอคําถามกอน
สรุปไดวา ขั้นตอนการสรางแบบสอบถาม จะตองกําหนดขอบขายแนวคิดเรื่องราวที่
จะตอบใหชัดเจน เขียนขอคําถามและจัดเรียง หาคุณภาพ และนําไปใช

เครื่องมือในการวิจัย | 10

1.3 การตรวจสอบคุณภาพของแบบสอบถาม
มารยาท โยทองยศ (ม.ป.ป) กล า วว า การวิ เ คราะห ห รื อ ตรวจสอบคุ ณ ภาพของ
แบบสอบถามทําไดหลายวิธี แตที่สําคัญมี 2 วิธี ไดแก
1. ความเที่ยงตรง (Validity) หมายถึง เครื่องมือที่สามารถวัดไดในสิ่งที่ตองการวัด
โดยแบงออกไดเปน 3 ประเภท คือ
1) ความเที่ยงตรงตามเนื้อหา (Content Validity) คือ การที่แบบสอบถามมีความ
ครอบคลุมวัตถุประสงคหรือพฤติกรรมที่ตองการวัดหรือไม คาสถิติที่ใชในการหาคุณภาพ คือ คาความ
สอดคล อ งระหวางขอ คําถามกั บ วัตถุประสงค หรื อ เนื้อ หา(IOC: Index of item Objective
Congruence) หรือดัชนีความเหมาะสม โดยใหผูเชี่ยวชาญ 3 คนขึ้นไป ประเมินเนื้อหาของขอถาม
เปนรายขอ
2) ความเที่ ย งตรงตามเกณฑ (Criterion-related Validity) หมายถึ ง
ความสามารถของแบบวัดที่สามารถวัดไดตรงตามสภาพความเปนจริง แบงออกไดเปนความเที่ยงตรง
เชิงพยากรณและความเที่ยงตรงตามสภาพ สถิติที่ใชวัดความเที่ยงตรงตามเกณฑ เชน คาสัมประสิทธิ์
สหสัมพันธ (Correlation Coefficient) ทั้งของ Pearson และ Spearman และ คา t-test เปนตน
3) ความเที่ยงตรงตามโครงสราง (Construct Validity) หมายถึงความสามารถ
ของแบบสอบถามที่สามารถวัดไดตรงตามโครงสรางหรือทฤษฎี ซึ่งมักจะมีในแบบวัดทางจิตวิทยาและ
แบบวัดสติปญญา สถิติที่ใชวัดความเที่ยงตรงตามโครงสรางมีหลายวิธี เชน การวิเคราะหองคประกอบ
(Factor Analysis) การตรวจสอบในเชิงเหตุผล เปนตน
2. ความเชื่ อมั่ น (Reliability) หมายถึง เครื่ องมื อ ที่ มี ความคงเส นคงวา นั่นคือ
เครื่องมือที่สรางขึ้นใหผลการวัดที่แนนอนคงที่จะวัดกี่ครั้งผลจะไดเหมือนเดิม สถิติที่ใชในการหาคา
ความเชื่อมั่นมีหลายวิธีแตนิยมใชกันคือ คาสัมประสิทธิ์แอลฟาของ คอนบารช (Conbach’s Alpha
Coefficient : α coefficient) ซึ่งจะใชสําหรับขอมูลที่มีการแบงระดับ การวัดแบบประมาณคา
(Likert Scale)
วชิ ร พั น ธ เชื้ อ หมอ. (ม.ป.ป.) กล า วว า การตรวจสอบความเชื่ อ มั่ น ของ
แบบสอบถาม เป นการหาความสอดคลอ งภายในโดยพยายามอธิบ ายวาขอ คําถามแตล ะขอในขอ
คําถามชุดหนึ่ง นั้นเป นเรื่ อ งเดียวกั นหรื อ ทิ ศทางเดียวกั นในกรณีที่ ข อ คําถามเป น แบบมาตรส ว น
ประมาณคา นิยมใชสัมประสิทธิแอลฟา ( ∝ - Coefficient) เพื่อหาคาความเชื่อมั่นของแบบสอบถาม


(พิตร, 2544 : 225 อางถึงใน วชิรพันธ เชื้อหมอ. ม.ป.ป.) นอกจากนี้แลวอาจหาความเชื่อมั่นดวยการ
สอบซ้ําก็ได (สมคิด , 2538 : 34 อางถึงใน วชิรพันธ เชื้อหมอ. ม.ป.ป.) ถาตองการแสดงวาใชวัดกี่ครั้ง
ก็ใหผลคงที่
วิกร ตันทวุฑโดม. (ม.ป.ป.) กลาววา แบบสอบถามเปนเครื่องมือวิจัยที่ใชมากในการ
เก็บรวบรวมขอมูลจากบุคคลโดยเฉพาะความรูสึกหรือความคิดเห็น (Blaxter, Hughes and Tight,
1996 : 159) ลักษณะสําคัญของแบบสอบถามคือไมมีคําตอบที่ถือวาผิด มักสรางขึ้นเพื่อใชเ ฉพาะ

กรณีหรือเฉพาะเรื่อง การตรวจสอบคุณภาพพิจารณาตามความจําเปน ที่นิยมกันเปนการตรวจสอบ
ความเที่ยงตรงและความเชื่อมั่น
การตรวจสอบความเที่ยงตรงของแบบสอบถาม โดยทั่วไปดําเนินการโดยผูเชี่ยวชาญ
ตรวจสอบความถูกตองเหมาะสมของเนื้อหา ขอคําถามครอบคลุมครบถวนตามทฤษฎีหรือแนวคิดและ
ครบถวนตามวัตถุประสงคหรือปญหาของการวิจัย( สมคิด, 2538, 34) บางกรณีอาจมีผูเชี่ยวชาญ
ทางดานเทคนิคการสรางแบบสอบถามเพื่อตรวจสอบความถูกตองของรูปแบบคําถามและการจัดขอ
คําถาม ถาเปนไปไดควรทําการวิเคราะหแบบสอบถามเปนรายขอ (ปญญา, 2548 : 42 -44) ควรมี
การทดลองนําไปใชกับกลุมตัวอยางกอนนําไปใชจริงก็จะดียิ่งขึ้น เพราะเปนการตรวจสอบอีกวาภาษา
ที่ใชในขอคําถามนั้นสื่อความหมายไดตรงกัน
การตรวจสอบความเชื่อมั่นของแบบสอบถาม เปน การหาความสอดคลองภายในโดย
พยายามอธิบายวาขอคําถามแตละขอในขอคําถามชุดหนึ่งนั้นเปนเรื่องเดียวกันหรือทิศทางเดียวกันใน
กรณีที่ขอคําถามเปนแบบมาตรสวนประมาณคา นิยมใช สัมประสิทธิแอลฟา ( ∝ - Coefficient)
เพื่อหาคาความเชื่อมั่นของแบบสอบถาม (พิตร, 2544 : 225) นอกจากนี้แลวอาจหาความเชื่อมั่นดวย
การสอบซ้ําก็ได (สมคิด , 2538 : 34) ถาตองการแสดงวาใชวัดกี่ครั้งก็ใหผลคงที่
สรุปไดวา การหาคุณภาพของแบบสอบถามทําได 2 วิธี คือ การหาคาความเที่ยง และ
การหาคาความเชื่อมั่น


1.4 การนําไปใช
อุทุมพร จามรมาน. (2544) กลาววา วิธีใชแบบสอบถามมี 2 วิธี คือการสงทางไปรษณีย
กับ การเก็ บขอ มู ลดวยตนเอง ซึ่ งไม วากรณีใดตองมี จดหมายระบุวัตถุป ระสงคของการเก็ บขอ มู ล
ตลอดจนความสําคัญของขอมูลและผลที่คาดวาจะไดรบ เพื่อใหผูตอบตระหนักถึงความสําคัญและสละ
ั
เวลาในการตอบแบบสอบถาม การทําใหอัตราตอบแบบสอบถามสูงเปนเปาหมายสําคัญของผูวิจัย
ขอมูลจากแบบสอบถามจะเปนตัวแทนของประชากรไดเมื่อมีจานวนแบบสอบถามคืนมามากวารอยละ
ํ
90 ของจํานวนแบบสอบถามที่สงไป แนวทางที่จะทําใหไดรับแบบสอบถามกลับคืนในอัตราที่สูง มี
วิธีการดังนี้
1. มีการติดตามแบบสอบถามเมื่อใหเวลาผูตอบไประยะหนึ่ง ระยะเวลาที่เหมาะสมใน
การติดตามคือ 2 สัปดาห หลังครบกําหนดสง อาจจะติดตามมากกวาหนึ่งครั้ง
2. วิธีการติดตามแบบสอบถาม อาจใชจดหมาย ไปรษณีย โทรศัพท เปนตน
3. ในกรณีที่ขอคําถามอาจจะถามในเรื่องของสวนตัว ผูวิจัยตองใหความมั่นใจวาขอมูลที่
ไดจะเปนความลับ
และวิกร ตันทวุฑโดม. (ม.ป.ป.) กลาววา แบบสอบนําไปใชเมื่อตองการเก็บรวบรวม
ขอมูลที่เปนความคิดเห็น ความตองการสภาพปญหา เปนตน โดยใหผูตอบเขียนหรือเลือกคําตอบ ซึ่ง
คําตอบนี้ไมมีถูกหรื อผิด อาจจะถามนักเรียนผูปกครอง หรือเพื่อนครู ขอมู ลที่ไดเป นทั้ง ขอมู ลเชิง
ปริมาณและขอมูลเชิงคุณภาพ
สรุ ปไดวาเราสามารถนําแบบสอบถามไปใชกั บกลุ มเป าหมายได 2 วิธีคือ การส งทาง
ไปรษณีย กับการเก็บขอมูลดวยตนเอง
ตัวอยางแบบสอบถาม
1. แบบสอบถามแบบปลายเปด
ตามความคิดเห็นของทานระบบบริการสาธารณสุขแบบผสมผสานที่ดําเนินการอยู
ในพื้นที่นี้เปนอยางไรบาง
…………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………


2. แบบสอบถามแบบปลายปด/มีโครงสราง เมื่อมีโรคระบาดเกิดขึ้น ทานไดปฏิบัติ
อยางไร เลือกตอบไดมากกวา 1 ขอ
(1) บํารุงสุขภาพใหแข็งแรง
(2) หลีกเลี่ยงโรคติดตอนั้น
(3) ไปรับวัคซีนเพื่อปองกันโรค
(4) ติดตามขาวสารเกี่ยวกับโรคนั้น
(5) แนะนําผูอื่นใหระมัดระวังการติดเชื้อ
(6) อื่นๆ ระบุ..............................................

2. แบบสัมภาษณ (นายศรัณยู หมื่นเดช)
มหาวิท ยาลั ย รามคํา แหง (ม.ป.ป.) ได ให ความหมายของการสั ม ภาษณ ไว ดัง นี้ การ
สัมภาษณ (Interview) หมายถึง การสนทนาที่มีจุดมุงหมายใหไดขอมูลตามที่ไดกําหนดไวลวงหนา
โดยจะมีผูสัมภาษณเปนผูตั้งคําถาม และผูถูกสัมภาษณจะเปนผูตอบคําถาม ผูสัมภาษณจะเปนผูจด
บันทึก ใชเทปบันทึกเสียงหรือใชวีดิโอเทปบันทึกคําตอบของคําถามตางๆ การสัมภาษณนี้เหมาะกับ
การเก็บขอมูลจากเด็กๆ หรือผูที่อานหนังสือไมคอยได
สุมิตร สุวรรณ (ม.ป.ป.) กลาววา การสัมภาษณ (interview) เปนการเจาะลึกประเด็นตาง
ๆ ที่ผูวิจัยสนใจ อาจใชสัมภาษณเปนรายบุคคลหรือเปนกลุมก็ได
กิติพัฒน นนทปทมะดุล (ม.ป.ป.) ไดใหความหมายของการสัมภาษณดังนี้ กลาวอยางให
เขาใจงายๆ การสัมภาษณคือการสนทนากันอยางมีทิศทาง จุดมุงหมายของการสัมภาษณโดยทั่วไปก็
คือการทําความเขาใจบุคคลที่นักวิจัยสัมภาษณในดานมุมตางๆของเขาหรือเธอ การสัมภาษณที่ทํา
ไดผ ลดัง ที่นัก วิจั ยประสงคถือไดวาเปนเครื่ องมื อในการเก็ บรวบรวมขอมู ลที่มี ประสิท ธิผลอยางสู ง
โดยเฉพาะอยางยิ่ง ในการวิจั ยเชิง คุณภาพในงานสวัสดิก ารสั ง คม การสั ม ภาษณทํ าใหนัก วิจัยเชิง
คุณภาพมีโอกาสในการเรียนรูและเขาใจในเรื่องราว ประสบการณ พฤติกรรม ความรูสึก และความ
คิดเห็นดานตางๆของบุคคลที่นักวิจัยจะไมมีทางลวงรูไดจากการเพียงสังเกตอยูหางๆ ยิ่งไปกวานั้น
การสั มภาษณยังชวยใหนักวิจั ยสามารถประเมินลึกซึ้ง ไปถึงการรับรู ของบุคคลวามี ความสําคัญตอ
บุคคลผูนั้นอยางไร


สรุปไดวา การสัมภาษณคือ การสนทนาอยางมีจุดมุงหมายระหวางผูสัมภาษณและผูถูก
สัม ภาษณ อาจเปนรายบุ คคลหรื อเปนกลุ ม ก็ได เพื่ อทราบความคิด เรื่ องราว ประสบการณ และ
ความรูสึก ในแงมุมตาง ๆ
แบบสัมภาษณ (หนวยที่ 6 เครื่องมือในการวิจัย. ม.ป.ป.)เปนการรวบรวมขอมูลโดยมีการ
สื่อสารกันระหวางผูถามกับผูใหขอมูล ทั้งนี้การสื่อสารจะตองมีจุดมุงหมาย
แบบสัมภาษณ (เครื่องมือในการวิจัย. ม.ป.ป.) (Interview Form) ลักษณะของเครื่องมือ
ชนิดนี้จะไดขอมูลมาจากการสนทนา เปนการถามตอบกันโดยตรง ทั้งผูถามจะมีฐานะเปนผูสัมภาษณ
(Interviewer) สวนผูตอบจะมีฐานะเปนผูถูกสัมภาษณ (Interviewee)
ดังนั้นอาจสรุปไดวา แบบสัมภาษณ คือ เครื่องมือที่ใชเก็บรวบรวมขอมูลโดยการสนทนา
อยางมีจุดมุงหมายระหวางผูสัมภาษณและผูถูกสัมภาษณ

2.2 ประเภทของการสัมภาษณ
การสัมภาษณแบงออกไดเปน 2 (การสรางเครื่องมือวิจัย. ม.ป.ป.) ลักษณะดังนี้
1) การสัมภาษณแบบที่มีโครงราง (Structured interview) เปนแบบที่มีคําถาม
กําหนดไวแนนอน บางคําถามก็เปนแบบปลายเปด บางคําถามก็เปนแบบปลายปด การสัมภาษณแบบ
นี้เหมือนกับแบบสอบถามที่กลาวมาแลว ตางกันตรงที่การสัมภาษณ ผูสัมภาษณเปนผูเขียนคําตอบ
ของผูตอบเอง
2) การสั ม ภาษณ แ บบไม มี โ ครงร า ง (Unstructured interview) เป นการ
สั ม ภาษณที่ ไม มี คํา ถามกํ า หนดไว ล วงหน า แน น อน ผู สั ม ภาษณ ส ามารถเปลี่ ย นแปลงคํา ถามได
ตลอดเวลา ตามสถานการณแตตองมุงใหไดขอมูลตามจุดมุงหมายที่กําหนดไว การสัมภาษณแบบนี้ผู
สัมภาษณจะตองมีความชํานาญการและตองจําคําถามตางๆ ได
แบงตามวิธีการสัมภาษณได 2 ประเภท คือ
1) แบบสัมภาษณช นิดมีโครงสรางแนนอน มีลักษณะคลายคลึงกับ แบบสอบถาม
แบบเลือกตอบ ประกอบดวยขอคําถาม และคําตอบเอาไวใหผูตอบเลือกหลายคําตอบ ผูเก็บรวบรวม
ขอมูลจะสัมภาษณตามเนื้อหาในแบบสัมภาษณ เทานั้นโดยอานคําถามทีละขอ แลวใหผูตอบเลือ ก
คําตอบที่ไดเตรียมไว


2) แบบสัมภาษณชนิดไมมีโครงสรางแนนอน มักประกอบดวยแนวคําถามกวาง ๆ
และมีลักษณะยืดหยุน เพื่อใหผูใหขอมูลสามารถใหขอคิดในแนวลึกคลายแบบสอบถามชนิดปลายเปด
การสัมภาษณแบงออกไดเปน 2 ประเภท (เครื่องมือที่ใชในการวิจัย. 2555) ไดแก การ
สัมภาษณแบบมีโครงสราง และการสัมภาษณแบบไมมีใครสราง
1) การสัมภาษณแบบมีโครงสราง (Structured Interview) การสัมภาษณแบบนี้
จะตองมีการกําหนดโครงสรางของขอคําถามตางๆ ไวกอนลวงหนาแลวจัดพิมพเปนแบบสัมภาษณ ผู
สัมภาษณจะซักถามผูถูกสัมภาษณทุกๆ คนดวยขอคําถามเดียวกันตามแบบสัมภาษณ โดยผูสัมภาษณ
จะจดบันทึกคําตอบทั้งหมดลงในแบบสัมภาษณ
2) การสัมภาษณแบบไมมีโครงสราง (Unstructured Interview) การสัมภาษณ
แบบนี้ผู สั มภาษณไมตอ งสร างขอคําถามตางๆ ไวก อ นล วงหนา เพียงแตกํ าหนดเป นแนวทางการ
สั ม ภาษณ (Interview Guide) ไวคร าวๆ เท านั้น การสั ม ภาษณแบบนี้จึ ง มี ความยืดหยุนสู ง ผู
สัมภาษณและผูถูกสัมภาษณจึงมีอิสระในการถามตอบอยางเต็มที่ ผูถูกสัมภาษณจึงตองมีความรูและ
ความเชี่ยวชาญเปนพิเศษ
กิติพัฒน นนทปทมะดุล (2554) ไดแบงประเภทการสัมภาษณไดดังนี้
1) การสัมภาษณแบบไมเปนทางการ (informal interview) มักจะใชควบคูไปกับ
การสังเกตแบบมีสวนรวม เพื่อใหเห็นภาพและเขาใจปรากฏการณทางสังคมวัฒนธรรม โดยการเตรียม
คําถามแบบกวาง ๆมาลวงหนาแบบไมจํากัดคําตอบ การสัมภาษณแบบไมเปนทางการนี้อาจใชวิธีการ
ตาง ๆ เชน การตะลอ ม กล อ มเกลา (probe) ซึ่ ง เป นการพู ดคุยซั ก ถามเพื่ อ ล วงเอาส วนลึก ของ
ความคิดออกมา หรือการเงี่ยหูฟง (eavesdropping) ซึ่งเปนการฟงคําสนทนาของผูอื่นโดยผูวิจัยไม
ตองตั้งคําถามเอง
2) การสัมภาษณแบบเปนทางการ (formal interview) หรือการสัมภาษณแบบมี
โครงสราง เปนการสัมภาษณที่ผูวิจัยไดเตรียมคําถามและขอกําหนดไวแนนอนตายตัว โดยปกตินักวิจัย
เชิง คุณภาพมัก จะไม ใชวิธีก ารนี้เป นหลัก เพราะไมไดชวยใหผู วิจัยไดขอ มูลที่ ลึก ซึ้ง และครอบคลุ ม
เพียงพอ โดยเฉพาะในแงของวัฒนธรรม ความหมายและความรูสึกนึกคิด แตอาจเหมาะสมกับการ
สัมภาษณผูนําชุมชนหรือผูบริหารองคกรมากกวา


3) การสัมภาษณแบบเจาะลึก (in-depth interview) เปนการสัมภาษณผูใหขอมูล
สําคัญ (key informant interview) ซึ่งเปนผูที่มีความรูหรือมีขอมูลในเรื่องที่ผูวิจัยกําลังศึกษาดีที่สุด
หรือมีความเกี่ยวของมากที่สุด โดยกําหนดตัวผูตอบบางคนแบบเจาะจงเอาไวลวงหนา
4) การสนทนากลุม (focus group discussion) เปนการระดมสมองและการ
อภิปรายในเรื่องที่ผูวิจัยกําลังศึกษา ซึ่งผูเขารวมสนทนาควรมีพื้นฐานประสบการณที่ใกลเคียงหรือ
คลายคลึงกัน ในการจัดกลุมสนทนา จะใชคนประมาณ 8 - 12 คน โดยผูวิจัยเปนผูดําเนินการสนทนา
และมีผูชวยอีก 1 - 2 คน อยางไรก็ตาม ในการสัมภาษณมีขั้นตอนที่สําคัญซึ่งผูวิจัยควรระลึกเอาไว
ดวย คือ การแนะนําตัว การสรางความสัมพันธ การจดบันทึกคําตอบ การใชภาษา ตลอดจนเวลาและ
สถานที่ที่ใชในการสัมภาษณ
โดยทั่วไป การสัมภาษณในฐานะเครื่ องมือ หรือ วิธีการในการเก็ บรวบรวมขอ มูลการวิจั ย
สามารถจําแนกไดเปน 3 (สุมิตร สุวรรณ. 2555) ประเภท คือ
1. การสัมภาษณแบบมีโครงสรางหรือแบบมาตรฐาน (Structured or standardized
interviews)
2. การสัมภาษณแบบไมมีโครงสรางหรือ แบบปลายเปด (Unstructured or open-
ended interviews)
3. การสัมภาษณแบบกึ่งโครงสราง (Semi-structured or guided interviews)
การสัมภาษณแบบมีโครงสราง การสัมภาษณแบบมีโครงสราง บางครั้งนิยมเรียกวา
การสัม ภาษณแบบมาตรฐาน กลาวคือเปนการสั มภาษณที่มีการกําหนดคําถามเฉพาะเจาะจงและ
ชัดเจน หลักการและเหตุผลของการสัมภาษณแบบมีโครงสราง คือ การพยายามทําใหผูถูกสัมภาษณ
แตละคนไดรับชุดคําถามชุดเดียวกัน เพื่อวาจะสามารถเปรียบเทียบคําตอบของแตละคนไดสะดวกขึ้น
การสัมภาษณประเภทนี้ตั้งอยูบนขอสันนิษฐานวา
(1) การสัมภาษณแบบมีโครงสรางนั้นสามารถที่จะเก็บรวบรวมขอมูลไดครบถวนตรง
ตามเรื่องที่นักวิจัยศึกษา
(2) ชุดคาถามในการสัมภาษณแบบมีโครงสรางนั้นสามารถทําใหผูถูกสัมภาษณเขาใจ
คาถามไดอยางชัดเจน และ
(3) ความหมายของคําถามแตละขอนั้นเปนความหมายที่ผถูกสัมภาษณทุกคนจะเขาใจ
ู
ตรงกัน


ในการตัดสินใจเลื อกใชการสัม ภาษณแบบมีโครงสรางหรือ แบบมาตรฐานนั้น หาก
นัก วิจั ยจํ าเป นตอ งเก็ บ ขอ มู ล ดวยการสั ม ภาษณ ผู มี ส วนร วมในการวิจั ย จํ านวนมากและตอ งใช ผู
สัมภาษณหลายคน ตลอดจนตองการนาขอมูลจากการสัมภาษณของผูมีสวนรวมในการวิจัยแตละราย
มาเปรี ย บเที ยบกั น การตั ดสิ น ใจเลื อ กการสั ม ภาษณ แบบมี โ ครงสร า งน า จะมี ค วามเหมาะสม
นอกจากนั้ น นั ก วิ จั ย ที่ ไ ม ใ คร มี ป ระสบการณ ในการสั ม ภาษณม าก อ นหรื อ เป น นั ก วิ จั ย มื อ ใหม
โดยเฉพาะเมื่อนักวิจัยมือใหมพิจารณาวาการเดินทางไปพบผูมีสวนรวมในการวิจัยหรือการมีโอกาส
สัมภาษณผูมีสวนรวมในการวิจัยบอยครั้งเปนไปไดยากลําบาก นักวิจัยมือใหมจึงนิยมเลือกสัมภาษณ
แบบมี โ ครงสร า ง จนเมื่ อ นัก วิ จั ย มี ป ระสบการณ ม ากขึ้ น มี ค วามชํา นาญ และมี ค วามมั่ น ใจใน
กระบวนการเก็บขอมูลดวยการสัมภาษณมากขึ้น อาจจะพิจารณาเลือกการสัมภาษณแบบอื่นๆที่ดูเปน
ธรรมชาติมากกวาและเปดโอกาสในการมีปฏิสัมพันธกับผูมีสวนรวมในการวิจัยไดมากยิ่งขึ้น
การสัมภาษณแบบมีโครงสรางหรือแบบมาตรฐานมีทั้งจุดที่เปนประโยชนและเปนขอ
จากัด ในดานที่เปนประโยชน การสัมภาษณแบบมีโครงสรางทําใหนักวิจัยเก็บขอมูลไดครบถวนอยาง
ที่ตองการ เนื่องจากตองจัดเตรียมชุดของขอคําถามมาอยางละเอียด โดยในคําถามบางขอ ผูมีสวนรวม
ในการวิจัยอาจจะไม ส ามารถตอบไดทันที นัก วิจัยก็ อ าจจะให เ วลา หรื อ ถามในขอ อื่ นๆก อ นแล ว
ยอนกลับมาถามใหมในขอที่ยังตอบไมได ซึ่งถาไมไดเตรียมขอคําถามไปแบบโครงสราง เมื่อถามไปขอ
อื่นๆ พลวัตของการสนทนาและการสัมภาษณอาจจะทําใหนักวิจัยลืมกลับมาถามและไมไดเก็บขอมูล
ไปอยางครบถวน
ในสวนที่เปนขอจํากัด ซึ่งนับเปนเหตุผลสําคัญที่นักวิจัยเชิงคุณภาพที่มีประสบการณ
ในการสัมภาษณไมนิยมใชก็คือ การสัมภาษณแบบมีโครงสรางมักทําใหนักวิจัยขาดความละเอียดออน
ในการสังเกตอารมณความรูสกของผูมสวนรวมในการวิจัย เนื่องเพราะนักวิจัยจะเกร็งกับการไลถามไป
ึ ี
ตามชุดคําถามที่เตรียมมามากเกินไป ทําใหการถามมา-ตอบไปมีลักษณะเปนกลไกที่หยาบและแข็ง
กระดางอยางมาก และในหลายกรณี ผูมีสวนรวมในการวิจัยจะรูสึกวามีกําแพงขวางกั้นการสนทนา
ระหวางเขาหรือเธอกับนักวิจัยไดงายมาก
นักวิจัยเชิงคุณภาพบางทานถึงกับมองวา การสัมภาษณแบบมีโครงสรางนั้นไมเหมาะ
กับผูมีสวนรวมในการวิจัยหลายคน หรือบางทานก็วาไมเหมาะสมกับการวิจัยเชิงคุณภาพโดยสิ้นเชิง
เราจึ ง มัก พบวา การวิจั ยเชิง คุณภาพส วนใหญ ไม นิยมใชก ารสั ม ภาษณแบบมี โ ครงสร างหรื อ แบบ
มาตรฐาน


การสั ม ภาษณ แ บบไม มี โ ครงสร า ง หรือ แบบปลายเปด การสั ม ภาษณ แ บบไม มี
โครงสร างหรือ บางครั้ งก็เ รียกกันวาการสัม ภาษณแบบปลายเป ดนั้น ถือวาเปนวิธีการเก็ บขอ มูล ที่
เหมาะสมที่สุดในการเก็บรวบรวมสาระดานการรับรูโลกและประสบการณของผูมีสวนรวมในการวิจัย
ทั้งนี้ การสัมภาษณแบบไมมีโครงสรางหรือแบบปลายเปดมีลักษณะตรงกันขามกับการสัมภาษณแบบ
มีโครงสรางหรือแบบมาตรฐานโดยสิ้นเชิง ในขณะที่การสัมภาษณแบบมีโครงสรางดูหยาบและแข็ง
กระดาง การสัมภาษณแบบไมมีโครงสรางดูยืดหยุนและลื่นไหลไปตามสถานการณไดดีกวา ทั้งนี้เพราะ
การสัมภาษณแบบไมมีโครงสรางไมไดใชขอคาถามที่กําหนดไวอยางตายตัว แตจะมีลักษณะรวบรวม
ชุดของคาถามที่สําคัญๆ ที่มีที่มาจากขอสันนิษฐานอันหลากหลายกวาการสัมภาษณแบบมีโครงสราง
นักวิจั ยที่ใชการสัม ภาษณแบบไมมี โครงสรางมัก ไมตองการกําหนดขอสั นนิษฐานที่
ตายตัวไวลวงหนา หรือนักวิจัยอาจจะไมทราบเลยวาขอสันนิษฐานของสิ่งที่จะเก็บรวบรวมนั้นเปน
ประการใดบาง นักวิจัยอาจไมทราบลวงหนาวา คําถามที่นักวิจัยจําเปนตองถามนั้นคือคําถามอะไรบาง
ดัง นั้น การสั ม ภาษณของนัก วิจั ยจึ ง มี ลัก ษณะเป นการสื บ คนหาขอ มู ล อยางแทจ ริ ง ยิ่ง ไปกวานั้น
นักวิจัยที่นิยมการสัมภาษณแบบไมมีโครงสรางยังเชื่อวาผูที่มีสวนรวมในการวิจัยหรือผูถูกสัมภาษณแต

ละคนจะมีการรับรูและเขาใจความหมายของขอคําถามที่มีโครงสรางหรือมีมาตรฐานอยางแตกตางกัน
ไมมีทางที่คนหลายคนจะเขาใจคําถาม แมวาจะมีมาตรฐานเพียงใด ไดอยางเหมือนกันโดยสิ้นเชิง
ในการสัมภาษณแบบไมมีโครงสรางหรือแบบปลายเปด นักวิจัยจะพิจารณาสรางคา
ถาม ปรั บ คําถาม และพั ฒ นาคําถามให ส อดคล องกั บ สถานการณจ ริ ง ในการสั มภาษณแตล ะครั้ ง
ขณะเดียวกันก็พยายามปรับใหคําถามนั้นเปดรับกับการทําใหไดขอมูลที่ตอบสนองตอวัตถุประสงคของ
การวิจั ยดวย ตัวอยางเชน ในการสั ม ภาษณเ ด็ ก เร ร อนที่ ให บ ริ ก ารทางเพศในพื้ นที่ แห ง หนึ่ง ของ
กรุงเทพมหานคร นักวิจัยพบวาเด็กเรรอนบางคนกลาเปดเผยเรื่องราวของตนไดไมยากนัก ในขณะที่
เด็กเรรอนกลุมเดียวกันอีกหลายคนเริ่มดวยการปฏิเสธวา ตนไมไดคาประเวณี จนนักวิจัยตองสราง
ความไววางใจอีกระยะเวลาหนึ่ง เด็กจึงเริ่มกลาที่จะบอกความจริงทีละเล็กละนอย หากนักวิจัยใชการ
สัมภาษณแบบมีโครงสรางหรือแบบมาตรฐาน นาจะประสบความยุงยากหรือไมไดขอมูลที่มากพอ ใน
การสัมภาษณครั้งนั้น นักวิจัยตองใชเวลาปรับเปลี่ยนคําถามและทาทีอยูนานพอสมควรจึงจะไดรับ
คําตอบที่เพียงพอและมีคุณคาตอการวิจัยอยางมาก
สําหรับนักวิจัยเชิงคุณภาพที่มีประสบการณนอยมาก มักจะวิตกกังวลในการสัมภาษณ
แบบไมมีโครงสราง และเลือกที่จะใชแบบสัมภาษณมาตรฐานที่เตรียมมาแลวอยางละเอียดมากกวา


อยางไรก็ตาม นักวิจัยเชิงคุณภาพมือใหมอาจจะตองเริ่มตนดวยความตั้งใจจริง ความรูสึกอยากรูอยาก
เห็ นในขอ มู ล ที่ ไมเ คยล วงรู ม าก อน คํานึง ถึง ความแตกตางของบุคคล และการให ความเคารพใน
ประสบการณที่ ห ลากหลายของแตล ะบุ ค คล เหล า นี้จ ะทํ าให เ ราเริ่ ม ตนการสั ม ภาษณแบบไม มี
โครงสรางไดราบรื่นขึ้นและมีความมั่นใจยิ่งขึ้นเรื่อยๆ
การสั ม ภาษณแบบไม มี โ ครงสร างหรื อ แบบปลายเป ด แม วา จะคล ายคลึ ง กั บ การ
สัมภาษณในการใหการปรึกษา (Counseling) และการสัมภาษณในการทางานสังคมสงเคราะหเฉพาะ
ราย (Social casework) ซึ่ ง ผู ให ก ารปรึ ก ษาหรื อ นัก สั งคมสงเคราะห อ าจจะตอ งรวมศูนยก าร
สัมภาษณไปที่สถานการณปญหาที่ผใชบริการประสบ การที่นักสังคมสงเคราะหตอบสนองตอเรื่องราว
ู
ที่ผูใชบริการเลามาจะชวยใหผูใชบริการขยายความในรายละเอียดมากยิ่งขึ้นและในที่สุดก็จะเกิดการ
ฉุกคิดหรือเริ่มพอจะมองเห็นโอกาสและแนวทางที่จะแกไขปญหาของตนเอง ในการสัมภาษณแบบไมมี
โครงสรางของนักวิจัย มีวัตถุประสงคเพื่อตองการขอมูลที่สามารถนาไปวิเคราะหเพื่อตอบคําถามใน
การวิจัยเปนหลัก
กระนั้นก็ตาม ในการวิจั ยดานสวัสดิการสัง คมซึ่ง มีเ นื้อ หาเกี่ ยวกับ สภาพชีวิตความ
เปนอยูของประชาชนอยางกวางขวาง เราพบวาสถานการณปญหาของผูมีสวนรวมในการวิจัยหลาย
กรณีเปนสิ่งที่เมื่อพูดคุยสัมภาษณแลว มีผลในเชิงการใหความชวยเหลือในเชิงการสังคมสงเคราะห
เฉพาะรายหรือการใหการปรึกษาไปพรอมกัน นอกจากนั้น ในบางสถานการณนักวิจัยอาจพิจารณาให
ความชวยเหลือ โดยพื้นฐานของจริยธรรมทางวิชาชีพหรือโดยมนุษยธรรมของนักวิจยแตละบุคคล เชน
ั
นักวิจัยผูหนึ่งไปเก็บขอมูลจากกลุมสนทนาประเด็นเฉพาะ (Focus group) ในกลุมประชาชนที่อาศัย
อยู ในเขตอําเภอแหงหนึ่งของจังหวัดเชียงใหม การวิจัยนั้นเปนเรื่องราวของ
ประชาชนที่มีความเดือดรอนจากที่ดินทากินซึ่งถูกทางราชการประกาศวาเปนเขตปา
สงวนแหงชาติ ทั้งๆที่ประชาชนอาศัยทามาหากินมานานกวา 70 ป นักวิจัยไปเก็บขอมูล ทวาไปพบ
กรณีเด็กหญิงคนหนึ่งในหมูบานนี้กําลังเดือดรอนเพราะพอแมเพิ่งเสียชีวิตดวยโรคเอดส ทําใหเด็กตอง
ออกจากโรงเรียนกลางคัน เพราะไมมีผูใดสงเสียใหเลาเรียน นักวิจัยประเมินวาเด็กหญิงขาดโอกาส
ทางการศึกษาอยางแนนอนและอาจเสี่ยงตอการถูกชักจูงไปดาเนินชีวิตอยางไมเหมาะสม นักวิจัยจึงได
ติดตอองคกรที่เกี่ยวของใหความชวยเหลือดานทุนการศึกษาแกเด็กหญิงผูนี้


โดยสรุป นักวิจัยเชิงคุณภาพควรจะเลือกใชการสัมภาษณแบบไมมีโครงสรางหรือแบบ
ปลายเปด เมื่อพิจารณาวาตนตองการขอมูลที่มีความลึกซึ้ง มีรายละเอียดมาก และตองการทาความ
เขาใจกับโลกและประสบการณของผูมีสวนรวมในการวิจัยอยางจริงจัง
การสัมภาษณแบบกึ่งโครงสราง การสัมภาษณแบบกึ่งโครงสรางหรือบางครั้งนิยม
เรี ยกวาการสั ม ภาษณแบบชี้นํา (Guided interview) เปนประเภทที่อ ยูตรงกลางระหวางการ
สัมภาษณสองประเภทขางตน คืออยูระหวางการสัมภาษณแบบมีโครงสรางและการสัมภาษณแบบไม
มีโครงสราง โดยการสัมภาษณสองประเภทแรกดูเหมือนจะเปนการสุดขั้วสุดโตงไปสองทาง และแตละ
ประเภทก็ มี จุ ดแข็ ง และจุ ด อ อ นทั้ ง สิ้ น การสั ม ภาษณแ บบมี โ ครงสร างดู ห ยาบและแข็ ง กระดา ง
ขณะเดียวกันการสัมภาษณแบบไม มีโครงสรางยืดหยุนและเปดกวางมาก ตองอาศัยนักวิจัยหรือ ผู
สัมภาษณที่มีประสบการณความชํานาญพอสมควร
การสัมภาษณแบบกึ่งโครงสรางหรือแบบชี้นํานี้โดยปกตินักวิจัยจะกําหนดคาถามที่
พอจะตัดสินใจไดวาจะถามอะไรบาง หรือ ใชคําสํ าคัญ (Keywords) เปนเครื่องชี้นาการสั มภาษณ
ตัวอยางเชน ในการวิจั ยเพื่ อศึก ษาคุณภาพชีวิตของผูพิ ก ารสายตาที่เ ป นวณิพกยานทาพระจันทร
นักวิจัยกําหนดคําถามที่ไมแนนอนตายตัว แตเปนคาถามที่มีคําสําคัญเกี่ยวกับสภาพของความพิการ
ของผูมีสวนรวมในการวิจัย ประวัติและสาเหตุที่พิการ ประวัติครอบครัว การประกอบอาชีพ การไดรับ
สวัสดิการจากรัฐ องคกรของคนพิการ องคกรเอกชน ฯลฯ นักวิจัยที่ศึกษาเรื่องนี้คอนขางเปนนักวิจัย
มื อ ใหม ท วา ไม ไ ดส ร างแบบสั ม ภาษณที่ มี โ ครงสร า ง ขณะเดี ยวกั นก็ ไ ม ไ ดใช ก ารสั ม ภาษณที่ ไม มี
โครงสราง นักวิจัยไมไดรางคาถามที่ชัดเจนแนนอนในแตละประเด็น ทวาสิ่งที่นักวิจัยดําเนินการกอน
การสัมภาษณคือ การเตรี ยมหัวขอคาถามอยางหลวมๆในลัก ษณะกึ่ง โครงสราง คือ การรางคําถาม
ปลายเปดที่มีคําสําคัญที่ตองการ พรอมกับมีความยืดหยุน พรอมจะปรับเปลี่ยนถอยคําใหสอดคลอง
กับผูมีสวนรวมในการวิจัยแตละคนและสถานการณการสัมภาษณที่เปลี่ยนแปลงไป
ดังนั้น จึงกลาวไดวา การสัมภาษณแบบกึ่งโครงสรางหรือแบบชี้นําจึงเปนประโยชน
อยางมาก สําหรับนักวิจัยที่ตองการเปรียบเทียบขอมูลจากผูมีสวนรวมในการวิจัยหลายๆคน พรอมๆ
กับตองการความเขาใจลึกซึ้งในโลกและประสบการณของแตละคน การสัมภาษณแบบกึ่งโครงสราง
เปนการอุดจุดออนของทั้งการสัมภาษณแบบมีโครงสรางและแบบไมมีโครงสราง การสัมภาษณแบบกึ่ง
โครงสรางหรือแบบชี้นําจึงเปนที่นิยมในหมูนักวิจัยเชิงคุณภาพไมนอยไปกวาการสัมภาษณแบบไมมี


โครงสราง สวนการสัมภาษณแบบมีโครงสรางนาจะเหมาะสมกับการเก็บรวบรวมขอมูลในการวิจัยเชิง
ปริมาณมากกวาในการวิจัยเชิงคุณภาพ (กิติพัฒน นนทปทมะดุลย. 2554)
ดังนั้นอาจสรุป ไดวา การสัม ภาษณสามารถแบง ไดเ ปน 3 ประเภทหลั ก ๆ คือ การ
สัมภาษณแบบมีโครงสราง การสัมภาษณแบบไมมีโครงสราง และการสัมภาษณแบบกึ่งโครงสราง

2.3 การสรางแบบสัมภาษณ
อดุลยเดช ไศลบาล (ม.ป.ป.) กลาววา การสรางเครื่องมือการวิจัยในการรวบรวมขอมูล
ทุก ประเภท ไม วาจะเป น แบบสัง เกต แบบสอบถาม หรื อแบบสั มภาษณ จะมี กระบวนการสร าง
เหมือนกัน จะแตกตางเฉพาะเนื้อหาที่จะทําการวิเคราะหซึ่งความแตกตางที่เห็นไดชัดเจน คือ การ
เขียนคําถามและการวางรูปแบบของเครื่องมือ (ในขั้นตอนที่ 5) เนื่องจาก เครื่องมือแตละประเภทมี
เทคนิคและวิธีการรวบรวมขอมูลแตกตางกัน
กระบวนการสรางเครื่องมือวิจัย
1. วิเคราะหปญหา วัตถุประสงคของการวิจัย สมมุติฐาน และกรอบแนวคิดในการวิจัย
- เพื่อใหทราบวามีตัวแปรใดบางที่ตองรวบรวมขอมูล
- เพื่อใชอธิบาย/อภิปรายผลการวิจัย
2. ศึกษาคนความแนวคิด ทฤษฎี และรายงานการวิจัย
- จะทําใหไดขอมูลพื้นฐานในการกําหนดประเด็นยอยของตัวแปรการวิจัย
3. วิเคราะหนิยามเชิงปฏิบัติการของตัวแปรการวิจัย
- เพื่อกําหนดประเด็นยอยของตัวแปรที่จะตองรวบรวมขอมูล
- เพื่อปรับปรุงนิยามเชิงปฏิบัติการของตัวแปรการวิจัยใหสมบูรณชัดเจนยิ่งขึ้น
4. กําหนดกรอบตัวแปรของเครื่องมือการวิจัย
- เพื่อจัดระเบียบหมวดหมูตัวแปรแตละตัว
- สามารถใชเทคนิคการวิเคราะหปญหา
5. การเขียนคําถามและวางรูปแบบเครื่องมือการวิจัย
- เปนการเขียนคําถาม คําตอบ หรือสิ่งที่ตองการรวบรวมขอมูลจากกรอบตัวแปร
- จัดพิมพเปนเครื่องมือการวิจัยฉบับราง


6. ตรวจสอบคุณภาพของเครื่องมือวิจัย โดยนักวิจัยและผูเชี่ยวชาญ
- ดานความเขาใจในภาษาที่ใช
- ดานความตรง
7. ปรับปรุงเครื่องมือการวิจัย
- ปรับปรุงเครื่องมือที่ผานการตรวจสอบจากผูเชี่ยวชาญแลว
8. ทดสอบเครื่องมือวิจัย
- ทดสอบกับกลุมตัวอยางที่มีความใกลเคียงกับกลุมศึกษามากที่สุด
- พิจารณาการกระจายของกลุมตัวอยาง เพราะอาจสงผลใหเกิดความแปรปรวน
9. ตรวจสอบและปรับปรุงคุณภาพของเครื่องมือวิจัย
- ตรวจสอบเครื่องมือในดานความเที่ยง และอํานาจจําแนก
10. พิจารณากลุมคําถามและความตอเนื่องของคําถาม
- เพื่อใหขอมูลที่ไดมาสะดวกในการวิเคราะห
- ควรกําหนดรหัสและคูมือลงรหัสไปพรอมกัน
แบบสัม ภาษณ (การสร างเครื่ องมื อ ทางการศึกษา. 2552) การสร างแบบสั ม ภาษณมี
ขั้นตอนนอยกวาประเภทอื่นๆ เพราะ มักเปนคําถามกวางๆใหผูตอบ ตอบโดยเสรี มี 3 ขั้นตอนสําคัญ
คือ
1. ศึกษาทฤษฎี หลักการ ตัวแปร หรือประเด็นสําคัญที่จะถาม
2 สรางขอคําถามใหสัมพันธกับประเด็นหรือคําสําคัญ โดยยึดหลัก ดังนี้
1) ไมใชคําถามนํา
2) ไมใชคําถามที่ทําใหผูตอบรูสึกตอตาน
3) ไมใชคําถามที่เ ปนความขัดแยง คานิยมของสัง คม เพราะผู ตอบจะตอบตาม
คานิยมทําใหไมไดรับความจริง
4. ทดลองใชกับผูที่มีลักษณะใกลเคียง
สรุ ป ไดว า การสร างแบบสั ม ภาษณ มี ขั้นตอนหลั ก ๆ 4 ขั้นตอนคือ 1) ศึก ษาทฤษฎี
หลักการ ตัวแปร หรือประเด็นที่จะถาม 2) สรางขอคําถามใหสัมพันธกับประเด็นหรือคําสําคัญ 3) ไม
ใชคําถามที่เป นความขัดแยง คานิยมของสัง คม 4) ทดลองใชกับผูที่มีลั กษณะใกลเคียงกับผูที่เราจะ
สัมภาษณ


2.4 การตรวจสอบคุณภาพของแบบสัมภาษณ
ในกรณีเปนแบบสัมภาษณแบบมีโครงสราง จะมีการตรวจสอบคุณภาพเชนเดียวกับการ
ตรวจสอบคุณภาพของแบบสอบถาม ดังนี้
ความเที่ย งตรง (Validity) หมายถึง ความถูกตองของสิ่ง ที่เครื่อ งมื อนั้นวัดได ความ
เที่ยงตรงมีหลายประเภท ซึ่งแตละประเภทจะมีความหมายเฉพาะและมีวิธีการคํานวณ ดังนี้
1. ความเที่ย งตรงเชิ งเนื้อหา (Content validity) หมายถึง ความสอดคล อ ง
ระหวางขอคําถามในเครื่องมือวิจัยกับพฤติกรรมที่ระบุไวในคํานิยามตัวแปร โดยอาศัยดุลยพินิจของ
ผู เ ชี่ยวชาญในการตัดสิ นใจวาแตล ะขอ คําถามมี ความสอดคล อ งกั บ นิย ามตัวแปรหรื อ ไม โดยใช
ผูเชี่ยวชาญประมาณ 7 – 9 คน และใชสูตรดัชนีความสอดคลอง (IOC) ดังนี้IOC = N∑R
เมื่อ ICO คือ ดัชนีความสอดคลอง
∑R คือ ผลรวมคะแนนความคิดเห็นของผูเชี่ยวชาญ
N คือ จํานวนผูเชี่ยวชาญ
เกณฑการพิจารณาใหคะแนนของผูเชี่ยวชาญ มีดังนี้
+1 หมายถึง มั่นใจวาวัดตรงนิยามตัวแปร
0 หมายถึง ไมมั่นใจวาวัดตรงนิยามตัวแปร
- 1 หมายถึง มั่นใจวาวัดไมตรงนิยามตัวแปร
คา IOC ของแตละขอไมควรนอยกวา 0.5 ยิ่งมีคามากยิ่งดีเพราะแสดงวาวัดไดตรง
กับนิยามของตัวแปร คา ICO ที่แสดงถึง คาเที่ ยงตรงเชิง เนื้อหาของขอสอบแตล ะขอที่ กลาวมาใน
เนื้อหา 7.2 ยังใชแสดงคาความเที่ยงตรงของขอคําถามแตละขอในแบบสอบถามไดอีกดวย โดยให
ผูเชี่ยวชาญพิจารณาวาขอคําถามแตละขอวัดตรงตามนิยามของตัวแปรหรือไม
2. ความเที่ย งตรงเชิงทฤษฎี (Construct validity) หมายถึงความสามารถของ
เครื่ อ งมื อ ที่ ส ามารถวัดคุณลั ก ษณะตรงตามโครงสร างหรื อ ตรงตามทฤษฎีของสิ่ ง ที่ จ ะวัดได เช น
โครงสร างทางสติป ญ ญาตามทฤษฎี ของกิ ล ฟอร ดประกอบดว ย 3 มิ ติ หรื อ ของเทอร ส โตนมี 7
องคประกอบ เปนตน ถาเครื่องมือที่สรางขึ้นวัดไดตรงตามนี้ ก็แสดงวามีความเที่ยงตรงเชิงทฤษฎี ถา
จะหาความเที่ยงตรงของแบบทดสอบจะหาไดดังนี้
2.1 ทดสอบความแตกตางระหวางกลุม ซึ่งตามทฤษฎีบอกวามีความแตกตางกันใน
เรื่องใดเรื่องหนึ่ง หรือคุณลักษณะใดลักษณะหนึ่ง เชน คนที่มีความสามารถทํางานดานตัวเลขตางกัน


จะมีความสามารถในการเรียนรูทางวิทยาศาสตรดานคํานวณแตกตางกันในการหาคาความเที่ยงตรง
เชิงทฤษฎีมีวิธีการดังนี้
2.1.1 แบงนักเรียนออกเปน 2 กลุม คือ กลุมสูงและกลุมตํ่าโดยใชแบบทดสอบวัด
ความสามารถดานตัวเลข
2.1.2 นําแบบทดสอบทางวิทยาศาสตรดานคํานวณที่สรางขึ้นไปสอบนักเรียนทั้ง
สองกลุม
2.1.3 เปรียบเทียบคะแนนเฉลียของนักเรียนกลุมสูงและกลุมตํ่าโดยใชสถิติทดสอบ
่
t – test ถาปรากฏวาแตกตางกันอยางมีนัยสําคัญทางสถิติ ก็แสดงวาแบบทดสอบที่สรางขึ้นมีความ
เที่ยงตรงเชิงทฤษฎี
2.2 หาคาสหสัมพันธกับแบบทดสอบอื่นๆ ที่มีอยูแลว และวัดพฤติกรรมเดียวกัน โดย
การนําแบบทดสอบที่สรางขึ้นกับแบบทดสอบอื่นๆ ที่วัดพฤติกรรมเดียวกันไปสอบกับนักเรียนกลุม
เดียวกั น แล วนําคะแนนของแบบทดสอบทั้งสองมาหาคาสหสัม พันธ (rx y ) ถาปรากฏวามีคา
สหสัมพันธเปนบวกก็แสดงวามีความเที่ยงตรงเชิงทฤษฎี
2.3 อาศัยการวิเคราะหองคประกอบ (Factor analysis) ซึ่งเปนเทคนิคทางสถิติที่จะ
ลดจํานวนตัวแปรหรือสิ่งที่จะวัดใหนอยลงเหลือแตตัวประกอบรวมที่สําคัญๆ หรือลักษณะประจําใน
ตัวแปรแตละตัวที่รวมกันอยู วิธีการก็คือ เราจะสรางเครื่องมือวัดตัวแปรใหครบทุกตัว เสร็จแลวนําไป
วัดกลุมตัวอยาง นําผลการวัดไปวิเคราะหองคประกอบดวยโปรแกรมคอมพิวเตอร ซึ่งจะวิเคราะห
ออกมาไดคาสหสัมพันธระหวางเครื่องมือวัดเปนรายคู ซึ่งจะชี้ใหเห็นวาตัวแปรแตละตัวมีลักษณะที่
รวมกันมากบางนอยบาง และผลสุดทายโปรแกรมคอมพิวเตอรก็จะจัดกลุมตัวแปรใหม เราเรียกวา
องคป ระกอบ (Factor) และคาน้ําหนักองคป ระกอบแตละตัวที่ ปรากฏออกมาหมายถึงคาความ
เที่ยงตรงเชิงทฤษฎี นั่นเอง
3. ความเที่ย งตรงเชิ งเกณฑ สั ม พันธ (Criterion-related validity) หมายถึ ง
ความสามารถของเครื่องมือที่วัดไดตรงกับสภาพความจริง หรือตรงตามเกณฑที่กําหนดขึ้นโดยการหา
คาสหสัมพันธระหวางคะแนนของเครื่องมือวัดที่ส รางขึ้น กับคะแนนเกณฑสัมพันธ ความเที่ยงตรง
ประเภทนี้ มี 2 แบบ คือ
3.1 ความเที่ยงตรงเชิงทํานาย (Predictive validity) หมายถึง ความสามารถของ
เครื่องมือที่วัดไดตรงกับความจริงในอนาคต การหาคาความเที่ยงตรงประเภทนี้จะหาคาสหสัมพันธ


ระหวางคะแนนของเครื่องมือวัดที่สรางขึ้นกับคะแนนเกณฑสัมพันธที่จะปรากฏในอนาคต เชน ใช
คะแนนเฉลี่ยสะสมปสดทายของนักเรียนเปนคะแนนเกณฑสมพันธ ซึ่งการหาความเที่ยงตรงประเภทนี้
ุ ั
ตองอาศัยเวลารอคอยเพราะคะแนนเกณฑจะไดทีหลัง
3.2 ความเที่ยงตรงเชิงสภาพปจจุบัน (Concurrent validity) หมายถึงความสามารถ
ของเครื่ อ งมื อ ที่ วัด ได ตรงกั บ ความจริ ง ในป จ จุ บั น การหาคา ความเที่ ย งตรงประเภทนี้จ ะหาค า
สหสั ม พั นธร ะหวางคะแนนของเครื่ อ งมื อ ที่ ส ร างขึ้น กั บ คะแนนของเครื่ อ งมื อ ที่ ใชเ ป นเกณฑ ซึ่ ง
เครื่องมือทั้งสองนี้นําไปวัดกลุมตัวอยางในเวลาเดียวกัน เชน ความเที่ยงตรงเชิงสภาพปจจุบันของ
แบบทดสอบทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร หาไดโดยใช แบบสังเกตพฤติกรรมการปฏิบัติในการ
ทดลองวิทยาศาสตรเปนคะแนนเกณฑ เปนตน (มหาวิทยาลัยรามคําแหง. ม.ป.ป.)
ความตรงของเครื่องมือ
1. การตรวจสอบความตรงโดยนักวิจัย เปนการตรวจสอบเบื้องตน เพื่อพิจารณาความ
สอดคลองของประเด็นตางๆ ที่ใชในการรวบรวมขอมูลของเครื่องมือ กับตัวแปรการวิจัย เชน ถาเปน
แบบสอบถาม จะเปนการตรวจสอบความสอดคลองของคําถามคําตอบกับตัวแปรการวิจัย ในกรอบตัว
แปร ซึ่งถาไมมีการสรางกรอบตัวแปร ก็ตองนําไปตรวจสอบกับปญหา วัตถุประสงค และสมมุติฐาน
ถาสอดคลองกันแสดงวาเครื่องมือนั้นมีความตรงเชิงเนื้อหา
2. การตรวจสอบความตรงโดยผูเชี่ยวชาญเฉพาะเรื่อง โดยตองคัดเลือกผูเชี่ยวชาญ
อยางนอย 3 ทาน ซึ่งประกอบดวย
- ผูที่รูเรื่องเนื้อหาสาระที่จะทําวิจัย
- ผูที่รูทฤษฎีที่ใชในการทําวิจัย
- ผูที่รูเรื่องการสรางเครื่องมือ หรือนักวัดและประเมินผล
3. การตรวจสอบความตรงโดยวิธีอื่นๆ โดยสวนใหญจะใชวิธีทางสถิติ เชน
3.1 การหาคาสหสัม พันธภายในของเครื่ องมือ (Internal Consistency หรื อ
Item Correlation) โดยการหาความสอดคลองระหวางคะแนนของคําถามแตละขอ กับคะแนนของ
ขอคําถามทั้งหมด ถาขอคําถามใดที่มีคาสหสัมพันธกับคะแนนรวมสูง แสดงวา มีความตรงสูง
3.2 การใชวิธี Known Group Techniqueเปนการเปรียบเทียบผลที่ไดจากการ
นําเครื่องมือไปทดสอบกับกลุมตัวอยาง 2 กลุม คือ กลุมที่มีคุณสมบัติตามตัวแปรที่ตองการศึกษา และ


กลุมที่ไมมีคุณสมบัติตามตัวแปรที่ตองการศึกษาแลวนํามาเปรียบเทียบดวยสถิติ t-test ถามีความ
แตกตางกัน แสดงวาเครื่องมือนั้นมีความตรง (อดุลยเดช ไศลบาท. ม.ป.ป.)
วิกร ตันทวุฑโดม (ม.ป.ป.) กลาววา แบบสัมภาษณถามีโครงสรางที่ชัดเจนจะใกลเคียง
กับแบบสอบถามบางประเภทโดยเฉพาะแบบสอบถามที่ใชคําถามปลายเปด โดยทั่วไปแลวกอนที่จะ
นําแบบสัมภาษณไปใชมักจะมีการตรวจสอบความเที่ยงตรง โดยอาศัยผูเชี่ยวชาญพิจารณาขอคําถาม
ในการสัมภาษณใหครอบคลุมเนื้อหาครบถวน ขอคําถามถูกตองเหมาะสม ตรงตามโครงสราง และ
ภาษาที่ใชเหมาะสมกับผูใหขอมูล (สมคิด, 2538 : 34) อาจนําแบบสัมภาษณที่ผูเชี่ยวชาญเห็นชอบ
แลวไปทดลองสัมภาษณกับกลุมตัวอยางเพื่อตรวจสอบความเหมาะสมของภาษาอีกก็ได ในสวนของ
ความเชื่อมั่นนั้นอาจทดสอบดวยวิธีสัมภาษณซ้ําเชนเดียวกับแบบสอบถามที่ใชวิธีสอบซ้ํา หรืออาจ
ตรวจสอบความเชื่อมั่นของคําตอบที่ไดจากการสัมภาษณดวยการใชผูสัมภาษณหลายคนสัมภาษณ
ผูใหขอมูลคนเดียว แลวตรวจสอบความสอดคลองของคําตอบกับผูสัมภาษณคนอื่น ๆ หรืออาจใชผู
สัมภาษณคนเดียว เมื่อไดขอมูลแลวนําขอมูลดังกลาวใหผูถูกสัมภาษณยืนยันคําตอบของตนเองก็ได
สรุ ป ได วา การตรวจสอบคุณ ภาพของแบบสั ม ภาษณ ถาเป นแบบสั ม ภาษณแบบมี
โครงสร า งควรตรวจสอบ 2 ดานคือ 1) ความเที่ ย ง 2) ความตรง ถ าเป นแบบสั ม ภาษณแ บบมี
โครงสรางควรตรวจสอบดานการใชภาษาเพิ่มดวย
2.5 การนําไปใช
กิติพัฒน นนทปทมะดุล (ม.ป.ป.) ไดกลาววา ในการสัมภาษณเพื่อเก็บรวบรวมขอมูลใน
การวิ จั ย เชิ ง คุณ ภาพไม ได มี ขั้ นตอนที่ เ ป นสู ตรสํ าเร็ จ ที่ ต อ งปฏิบั ติอ ยา งเคร ง ครั ดแต ป ระการใด
นอกจากนั้น นัก วิจั ยเชิง คุณภาพแตล ะท านอาจจะมี วิธีก ารเริ่ ม ตนเป นขั้นตอนที่ แตกตางกั นก็ ได
ขั้นตอนในการสัมภาษณในที่นี้จึงเปนการนามาเพื่อเปนประโยชนในการพิจารณาดําเนินการ และผูที่
นาไปใชอาจมีการนาปรับประยุกตเพื่อความเหมาะสม อยางนอยที่สุด นักวิจัยเชิงคุณภาพหรือผูที่เพิ่ง
เริ่มการสัมภาษณในการวิจัยเชิงคุณภาพจะไดมีขอพิจารณาในการดําเนินการสัมภาษณ
ขั้นตอนในการสัมภาษณเพื่อเก็บรวบรวมขอมูลในการวิจัยเชิงคุณภาพ ประกอบดวย 5
ขั้นตอนใหญๆ คือ
1. ขั้นการเตรียมการสัมภาษณ
2. ขั้นการเลือกวิธีบันทึกขอมูล
3. ขั้นดําเนินการสัมภาษณ


4. ขั้นการสะทอนการสัมภาษณ
5. ขั้นกระบวนการเก็บขอมูลเสร็จสมบูรณ
มหาวิทยาลัยรามคําแหง (ม.ป.ป.) ไดใหหลักการสัมภาษณดังนี้
1. เตรียมเครื่องมือใหพรอมทั้งแบบการสัมภาษณ เทปบันทึกเสียง สมุดจดบันทึก เปนตน
2. ถามีผูชวยสัมภาษณ ผูวิจัยจะตองสรางคูมือการสัมภาษณ พรอมทั้งฝกอบรมผูชวย
สัมภาษณดวย
3. ทําความเขาใจเรื่องที่จะสัมภาษณใหดีกอนออกสัมภาษณ
4. นัดแนะเวลา สถานที่ ผูถูกสัมภาษณใหเรียบรอย
5. ผูสัมภาษณตองสรางบรรยากาศกอนลงมือสัมภาษณ โดยแจงวัตถุประสงคของการ
สัมภาษณ สรางความคุนเคยหรือความไวใจกันกอนจะเริ่มสัมภาษณ
6. ดําเนินการสัมภาษณตามที่ไดเตรียมการลวงหนามากอน
7. ใชภาษาที่เขาใจงายๆ ไมกํากวม
8. ไมควรถามนําหรือถามในทํานองชี้นําคําตอบ
9. ผูสัมภาษณตองฟงมากกวาพูด
10. ผูสัมภาษณจะตองวางตัวเปนกลางไมแสดงความรูสึกดีใจ หรือเสียใจตอคําตอบ
ของผูถูกสัมภาษณ
11. อยาใชเวลาสัมภาษณนานจนเกินไป อยาพูดนอกเรื่องมากนัก
12. แสดงการขอบคุณผูถูกสัมภาษณกอนจบการสัมภาษณ
สรุปไดวา ขั้นตอนการสัมภาษณ มี 5 ขั้นตอน คือ 1) ขั้นเตรียมการ 2) ขั้นการเลือกวิธี
บันทึกขอมูล 3) ขั้นดําเนินการสัมภาษณ 4) ขั้นการสะทอนการสัมภาษณ 5) ขั้นกระบวนการเก็บ
ขอมูลเสร็จสมบูรณและมีหลักการสัมภาษณที่สําคัญอยู 12 ประการ คือ 1) เตรียมเครื่องมือใหพรอม
2) ถามีผูชวยสัมภาษณ ผูวิจัยจะตองสรางคูมือการสัมภาษณ พรอมทั้งฝกอบรมผูชวยสัมภาษณดวย
3) ทําความเขาใจเรื่องที่จะสัมภาษณใหดี 4) นัดแนะเวลา สถานที่ ผูถูกสัมภาษณใหเรียบรอย 5) สราง
ความคุนเคยหรือความไวใจ 6) สัมภาษณตามที่ไดเตรียมการลวงหนามากอน 7) ใชภาษาที่เขาใจงายๆ
ไมกํากวม 8) ไม ควรถามนําหรือถามในทํานองชี้นําคําตอบ 9) ผูสั มภาษณตองฟ งมากกวาพูด 10)
สัม ภาษณจ ะตอ งวางตัวเปนกลางไม แสดงความรู สึก ดีใจ หรื อเสี ยใจตอ คําตอบ 11) อยาใชเ วลา
สัมภาษณนานจนเกินไป 12) แสดงการขอบคุณผูถูกสัมภาษณกอนจบการสัมภาษณ


ตัวอยางแบบสัมภาษณ (การประเมินดานจิตพิสัย. 2550)
แบบสัมภาษณแบบมีโครงสราง
ตัวอยางที่ 1
แบบสัมภาษณคณะกรรมการประกันคุณภาพการศึกษาของสถานศึกษา
ตอนที่ 1 ขอมูลสวนตัว
1.1 เพศ ( ) ชาย ( ) หญิง
1.2 อายุ.................ป
1.3 ประสบการณเกี่ยวกับการประกันคุณภาพการศึกษา.............ป
คําชี้แจง ใหผูสัมภาษณถามคําถามแตละขอแลววงกลมรอบตัวเลือกที่นักเรียนตอบ
1. นักเรียนอายุกี่ป 2.นักเรียนมีพี่นองทั้งหมดกี่คน
ก. 12 ป ข. 13 ป ก. 2 คน ข. 3 คน
ค. 14 ป ง. 15 ปขึ้นไป ค. 4 คน ง. 5 คนขึ้นไป

3. ปจจุบันนักเรียนอาศัยอยูกับใคร 4. นักเรียนมาโรงเรียนอยางไร
ก. พอและแม ข. พอหรือแม ก. เดิน ข. ขี่จักรยาน
ค. ญาติ ง. อยูคนเดียว ค. ขับมอเตอรไซด ง. รถประจําทาง
แบบสัมภาษณแบบไมมีโครงสราง
คําชี้แจง ใหผูสัมภาษณถามคําถามแตละขอ แลวเขียนคําตอบที่นักเรียนตอบลงใน
ชองวางที่กําหนดให
1. นักเรียนชอบเรียนวิชาใดมากที่สุด ...........………...........................................….............
เพราะเหตุใด ...........................….....................………….................................................
2. นักเรียนไมชอบเรียนวิชาใดมากที่สุด ...................................................………................
เพราะเหตุใด ...........................….....................………….................................................
3. งานอดิเรกของนักเรียนคืออะไร ..............………………..…...........................................
4. .........................................................….......................………………..............................


คําชี้แจง ใหผูสัมภาษณถามขอมูลเกี่ยวกับนักเรียนในหัวขอตอไปนี้
1. วิชาที่นักเรียนชอบเรียนมากที่สุด พรอมทั้งเหตุผล
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
2. วิชาที่นักเรียนไมชอบเรียนมากที่สุด พรอมทั้งเหตุผล
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
.......................................................................................................................................
3. งานอดิเรก
.......................................................................................................................................
4. ...............................................................................................................................
.......................................................................................................................................

3. แบบสังเกต (นางสาววณิชชา แมนยํา)
การสังเกตการณ (Gold, 1958; Mereiam, 1998; Spradley, 1980 อางถึงใน องอาจ
นัยพัฒน, 2549) หมายถึง วิธีการเก็บรวบรวมขอมูลหลักฐาน โดยใชประสาทสัมผัสทั้ง 5 ไดแก ตา
เห็นรูป หูฟงเสียง จมูกดมกลิ่น ลิ้นรับรส และกายสัมผัสรอนเย็น ศึกษาสภาพลักษณะการเกิดขึ้น การ
เปนอยู การเปลี่ยนแปลงหรือดับสูญไปของสรรพสิ่ง หรือปรากฏการณตางๆ ที่สนใจ เพื่อทําความ
เขาใจ เกี่ยวกับสรรพสิ่งนั้นๆ และความสัมพันธระหวางสรรพสิ่งที่สนใจกับสิ่งอื่นๆ ที่อยูภายในบริบท
ที่ทําการสังเกตการณ
การสังเกต (มาเรียม นิลพันธุ, 2553) หมายถึง ชุดของพฤติกรรมที่ผูวิจัยตองการศึกษา
โดยกําหนดแนวทางการสังเกต และผูสังเกต บันทึกการสังเกต แบบสังเกต เปนเครื่องมือที่ใชในการ
รวบรวมขอมูล โดยการสังเกต
การสังเกต (พวงรัตน ทวีรัตน, 2540) หมายถึง เครื่องมือในการเก็บรวบรวมขอมูลที่ตอง
อาศัยประสาทสัมผัสหลายอยาง โดยเฉพาะอยางยิ่ง ประสาทสัมผัสทางตาและหูเปนสําคัญ การสังเกต
ใชไดดี สําหรับการศึกษาคุณลักษณะและพฤติกรรมของบุคคล รวมถึงปรากฏการณ และพิธีการตางๆ


ใชเปนเครื่องมือรวบรวมขอมูลไดทั้งดานวิทยาศาสตรหายภาพ และทางดานพฤติกรรมศาสตรและ
สังคมศาสตร
กลาวโดยสรุป คือ แบบสังเกต คือ เครื่องมือหรือวิธีการ ที่ใชในการรวบรวมขอมูล โดยใช
ประสาทสัมผัสทั้ง 5 ไดแก การมอง การฟง การดมกลิ่น การรับรส การสัมผัส เพื่อศึกษาพฤติกรรม
ของสิ่งที่ผูวิจัยตองการศึกษา

3.2 ประเภทของแบบสังเกต
องอาจ นัยพัฒน (2549) ไดแบง ประเภทของการสังเกตการณ ภายใตบริบท ของผูวิจัย
เขาไปมีสวนรวมกับตัวอยางบุคลหรือผูใหขอมูล จําแนก เปน 5 ประเภท ดังนี้
1. แบบไม มี ส ว นร วมโดยสมบูร ณ (Nonparticipation) เป นวิ ธีสั ง เกตการณ ที่
นักวิจัย สวมบทบาทเปนผูสังเกตการณอยางสมบูรณแบบ (Complete Observ) ซึ่งเปนไปในลักษณะ

แฝงตัวจากกลุมคนที่สนใจศึกษา
2. แบบมี สวนรวมโดยไม มีปฏิกิริยาโตตอบ (Passive Participation) เปนวิธีที่
ผูวิจัยเปดเผยบทบาทของตนเองใหบุคคล หรือกลุมคนผูเปนตัวอยางใหขอมูลหลักฐานรับทราบ เพื่อ
จะไดมีโอกาสเขาไปมีสวนรวมในบรรยากาศของเหตุการณที่สนใจ
3. แบบมีสวนรวมพอประมาณ (Moderate Participation) เปนวิธีที่ผูวิจัยเขาไป
สังเกตการณและมีปฏิสัมพันธรวมกับสมาชิกคนอื่นๆ ผานการทํากิจกรรมของชุมชนบางประการ
4. แบบมีสวนรวมโดยมีปฏิกิริยาโตตอบ (Active Participation) เปนวิธีที่นักวิจัย
เปดเผยบทบาทแทจริงใหกับบุคล หรือกลุมบุคคลในชุมชนที่เปนตัวอยางใหขอมูลวิจัยรับทราบ และมี
สวนรวมในการทํากิจกรรมของชุมชนอยางกระตือรือรน เชนเดียวกับสมาชิกรายอื่นๆ (Participation
as Observer)
มาเรียม นิลพันธุ (2553) ไดจัดแบงประเภท ของแบบสังเกต ตามเกณฑ ดังนี้
จําแนกตามโครงสราง แบงได 2 ลักษณะ คือ
1. การสังเกตแบบมี โ ครงสรา ง (Structured Interview) เป นการสั ง เกตที่
กําหนดประเด็นไวลวงหนา มีการกําหนดเครื่องมือคือแบบสังเกต
2. การสังเกตแบบไมมีโครงสราง (Unstructional Interview) เปนการสังเกต
ที่ไมไดมุงสังเกตเฉพาะสิ่งที่สังเกตเทานั้น เหมาะกับการสังเกตทั่วๆไป ในชวงแรกๆ ของการวิจัย


จําแนกตามประเภท แบงได 2 ชนิด คือ
1. การสังเกตทางตรง (Director Observation) เปนการสังเกตพฤติกรรมที่ผู
สังเกตเฝาดูพฤติกรรมดวยตนเอง
2. การสังเกตทางออม (Indirect Observation) เปนการสังเกตพฤติกรรมที่ผู
สังเกต ไมไดเผาดูพฤติกรรมโดยตรง แตเปนการสังเกตผานเครื่องมืออุปกรณตางๆ
จําแนกตามวิธีการ แบงได 2 ชนิด คือ
1. การสังเกตแบบมีสวนรวม (Participation Observation) เปนการสังเกตที่
ผูวิจัยเขาไปมีสวนรวมในกิจกรรมกับผูถูกสังเกตดวย ซึ่งผูถูกสังเกตอาจรูตัว เรียกวา การสังเกตโดย
การเขาร วมแบบไม สมบูรณ (Incomplete Participation) หรื อไม รูตัววาถูกสัง เกต เรียกวา การ
สังเกตโดยการเขารวมแบบสมบูรณ (Complete Participation)
2. การสังเกตแบบไมมีสวนรวม (Non Participation Observation) เปนการ
สังเกตที่ผูสังเกตอยูวงนอกของผูถูกสังเกต ไมไดเขารวมกิจกรรมดวย
พวงรัตน ทวีรัตน (2540) แบงการสังเกต ออกเปน 2 ประเภทใหญ ไดแก
1. การสังเกตทางตรง (Director Observation) เปนการสังเกตที่ผูสังเกตตอง
เผาดูเ หตุการณหรื อพฤติกรรมที่เ กิดขึ้นดวยตนเอง ผานทางประสารทสั มผั สทางตาเป นส วนใหญ
รองลงมาคือ หู
2. การสั งเกตทางออม (Indirect Observation) เป นการสัง เกต ที่ผู สัง เกต
ไมไดเห็นเหตุการณหรือพฤติกรรมที่เกิดขึ้นดวยตนเอง แตอาศัยการถายทอดดวยเครื่องมือ อยางใด
อยางหนึ่ง
กลาวโดยสรุป แบบสังเกต สามารถแบงออกได 2 ประเภทหลักๆ คือ การสังเกตทางตรงหรือ
มีสวนรวม และ การสังเกตทางออมหรือแบบไมมีสวนรวม
กรแกว จันทภาษา (2550) อางถึงใน สุภางค จันทวานิช (2549: 45) ไดจําแนกขอดีและ
ขอจํากัดของแบบสังเกตทั้ง 2 แระเภท ดังนี้
ขอดีของวิธีการสังเกตแบบมีสวนรวม
1. ทําใหผูวิจัยไดรับการยอมรับและสนิทสนมกับกลุมที่จะศึกษา โดยที่ผูถูกสังเกตไม
รูตัววาถูกสังเกตหรือเฝาดู จึงมีพฤติกรรมที่เปนไปตามธรรมชาติ ทําใหไดขอมูลที่เปนจริง


2. ทําใหเห็นภาพรวมของเหตุการณตางๆ อยางเปนธรรมชาติมากที่สุด ทําใหเขาถึง
ขอมูลไดงาย
3. สามารถตรวจสอบขอมูลไดซ้ําๆ
ขอจํากัดของวิธีการสังเกตแบบมีสวนรวม
1. มักใชไดกับการศึกษากลุมเล็กๆ
2. ผูวิจัยตองระวัง มิใหตนเองเขาไปมี ความรูสึก รวมและผู กพั นทางอารมณจนขาด
ความเที่ยงตรง อาจเปนเหตุใหมีอคติ หรือเขาขางกลุมที่กําลังศึกษาได ขอมูลก็จะขาดความเที่ยงตรง
3. การจดบันทึกเหตุการณตางๆ ทําไดลําบากขณะอยูรวมกิจกรรมกับกลุม
ขอดีของวิธีการสังเกตแบบไมมีสวนรวม
1. มักใชในการเริ่มตนเก็บขอมูล ทําไดงาย
2. ไมตองเสียเวลาใหไดรับการยอมรับจากกลุมศึกษา เพราะมีบทบาทเปนคนนอก ทํา
ใหมีโอกาสเกิดอารมณรวมนอย
3. เก็บขอมูลในระยะเวลาสั้นและสิ้นเปลืองคาใชจายนอยกวาวิธีการสังเกตแบบมีสวนรวม
ขอจํากัดของวิธีการสังเกตแบบไมมีสวนรวม
1. ถาผูสังเกตรูวาถูกสังเกต อาจทําใหไมแสดงพฤติกรรมที่เปนธรรมชาติออกมา
2. ขอมูลที่ไดไมละเอียดหรือสมบูรณเทาวิธีการสังเกตแบบมีสวนรวม
ประเภทของสิ่งที่ตองสังเกต
เพื่อไมใหผูวิจัยรูสึกสับสนไมทราบวาสิ่งทีตองการสังเกตเพราะขอบเขตบริบทของสิ่งที่
่
ตองการสังเกตกวางขวางและมีความซับซอน สามารถจําแนกรายการสิ่งที่ผูวิจัยจะตองสังเกตการณ
ได 6 ประเภท
(Bogdan & Biklen, 2003; LeCompte & Preissle, 1993; Patton, 2002 อางถึง
ใน องอาจ นัยพัฒน, 2549) ดังนี้
1. สถานที่/บริบทแวดลอมทางกายภาพ (Physical Setting/Context) ไดแก การ
สังเกตสภาพของสิ่ง แวดลอมทางกายภาพโดยทั่วไปวา มีส ภาพลักษณะอยางไร และมีลักษณะของ
อาณาบริเวณโดยรอบสถานที่สังเกตการณเปนอยางไร
2. ผูมีส วนรวม (Participants) ไดแก การพรรณนาวาใครเป นผู มี สวนร วม หรื อ
สถานที่ทําการสังเกตการณ และจํานวนผูมีสวนรวมและบทบาทตอการเขารวมอยางไร


3. แบบแผนการกระทําและปฏิสัมพันธ (Activities and Interactions) ไดแก
การสังเกตวามีการกระทําหรือพฤติกรรมอะไรบางที่เกิดขึ้นอยางเปนกระบวนการตอเนื่องจนเปนแบบแผน
4. การสนทนา (Conversation) ไดแก การสั ง เกตเกี่ ยวกั บ เนื้อ หาสาระที่ อ ยูใ น
ถอยคําสนทนาระหวางบุคคลหรือสถานที่ที่ทําการศึกษาวิจัย
5. ปจจัยแฝงเรน (Subtle Factors) ไดแก แบบแผนการกระทําทั้งที่เกิดขึ้นอยาง
เปนทางการและไมไดวางแผนไว ความหมายโดยนัยที่ แฝงอยูในถอยคําหรือสํานวนทางภาษาและ
สัญลักษณใดๆที่ปรากฏ
6. พฤติกรรมของผูวิจัย (Your own behavior) เนื่องจากผูวิจัยเปนเพียงสวนหนึ่ง
ของสิ่งที่ทําการสังเกตการณ ดังนั้น ผูวิจัยจะตองสังเกตการณบทบาทของผูวิจัยเองวามีสภาพลักษณะ
อยางไร ขณะทําการสังเกตการณสิ่งอื่นๆ การพูดหรือพฤติกรรม ตองทําการบันทึกไวประกอบการ
สังเกตดวย
สิ่งที่ตองสังเกต (สุภางค จันทวานิช, 2549: 50 -55) กอนที่จะทําการสังเกตผูวิจัยควร
กําหนดกรอบที่ใชในการสังเกตดังนี้ คือ
1. การกระทําของแตล ะบุคคล (Acts) คือ การสังเกตวิถีการดําเนินชีวิตของผูถูก
ศึกษา เชน ลักษณะเสื้อผาที่ใส อาหารที่รับประทาน สานที่อยูอาศัย
2. แบบแผนการกระทํา (Activities) คือ การสังเกตการกระทําหรือพฤติกรรมที่เปน
กระบวนการที่มีขั้นตอนและมีลักษณะตอเนื่องจนเปนแบบแผน เชน การปรุงอาหาร การเพาะปลูก
การจั ด งานประจํ า ป การรั ก ษาพยาบาล การสั ง เกตแบบแผนการกระทํ า เหล านี้ จ ะชี้ให เ ห็ นถึ ง
สถานภาพ บทบาท และหนาที่ของสมาชิกในสังคมได
3. ความหมาย (Meanings) คือ การสังเกตการใหความหมายของผูถูกศึกษาที่มีตอ
การกระทํา (Acts) และแบบแผนการกระทํา (Activities) ขางตน การสังเกตในสวนนี้จะทําใหเขาใจวา
ผูถูกศึกษามีความเชื่อ โลกทัศน ทัศนคติ เกี่ยวกับสภาะสังคมของตนเองอยางไร
4. ความสัมพันธ (Relationship) คือ การสั งเกตความสั มพันธระหวางบุคคลใน
ชุมชน เชน ความสัมพันธทางเครือญาติ ความสัมพันธทางการเมือง ความสัมพันธทางเศรษฐกิจ การ
สังเกตความสัมพันธระหวางบุคคลจะชวยใหเขาใจถึงโครงสรางทางสังคมที่ตองการศึกษาไดเปนอยางดี
5. การมีสวนรวม (Participation) คือ การสังเกตการมีสวนรวมกิจกรรมของผูถูก
ศึกษา การสังเกตในประเด็นนี้จะชวยใหผูวิจยเขาใจถึงโครงสรางทางสังคมที่ตองการศึกษาอีกทางหนึ่ง
ั


6. องค ประกอบของสิ่ งแวดล อ ม (Setting) คื อ การสั ง เกตองคป ระกอบของ
สิ่ ง แวดล อ มที่ ใ ช เ ป น พื้ น ที่ ศึ ก ษา เป น การสั ง เกตสถานที่ ใ นความความหมายทางภู มิ ศ าสตร
ความสัมพันธระหวางบุคคล วัฒนธรรม ความเชื่อ วิถีชีวิต ฯลฯ
กล าวโดยสรุป ผู วิจั ย จะตอ งคํานึงถึง สิ่ งที่ ตอ งสั ง เกตดวยกรอบการสัง เกต เพื่ อสร าง
ขอบเขตในการสังเกต ไมใหสิ่งที่ไดมา อยูนอกเหนือประเด็นในการสังเกต
3.3 กระบวนการในการสังเกต
องอาจ นัยพัฒน (2549) กลาววา กระบวนการเก็บรวบรวมขอมูลในภาคสนามสามารถ
จําแนกเปนขั้นตอนตางๆ ไดดังนี้
1. การเตรี ย มความพร อ ม เป น การเตรี ย มตั ว ของผู วิ จั ย ในส ว นที่ เ กี่ ย วข อ งกั บ
การศึกษา สภาพลัก ษณะทางกายภาพของชุมชนหรือที่เปนสถานที่หรือสนามของการวิจัย รวมทั้ ง
สภาพลักษณะทางสังคมของชุมชนแหงนั้น อยางกวางๆ ซึ่งสามารถ กระทําโดยการศึกษาแผนที่หรือ
เปกสารที่เกี่ยวของกับชุมชน นอกจากนี้ ผูวิจัยตองจัดประชุมเพื่อทําความเขาใจกับผูรวมงาน ในทุกๆ
ประเด็นที่เกี่ยวของ
2. การเขาสู และการสรา งความคุนเคยกับบริบทของสถานที่ศึกษาวิจัย เป นการ
ดําเนิน งานในขั้น ตอนแนะนําหรื อ แสดงตัวกั บ ตั วอยา งผู ใ ห ข อ มู ล หรื อ บุ คคลที่ เ กี่ ยวข อ งกั บ การ
ศึกษาวิจัย รูจักและรับทราบ บทบาทของตนเองหรือสมาชิกคนอื่นๆ ในคณะทํางานอยางชัดเจน
3. การสังเกตการณและการบันทึกขอมูล นักวิจัยควรเริ่มตนขั้นตอนการสังเกตการณ
และบันทึกขอมูลผลการสังเกตการณ เมื่อสิ่งตางๆ หรือสถานที่ที่ศึกษาวิจัย ดําเนินไปตามสภาวการณ
ปกติ ดังที่เคยเปนมา กอนที่ผูวิจัยจะเขามาทําการศึกษาวิจัย โดยมีหลักการดังนี้
3.1 มีลักษณะเจาะจง (Specific) ตรงกับจุดมุงหมายของการศึกษาวิจัยเปนหลัก
พรอมกับมีความยืดหยุนตอการสังเกตการณสิ่งอื่นๆ เมื่อเห็นวาสิ่งนั้นมีความสําคัญและเกี่ยวของกับ
ประเด็นคําถามและหัวขอปญหาวิจัย
3.2 พยายามแยกความรูสึกลําเอียงหรืออคติสวนตัว ผูวิจัยจะตองพยายามแยก
ความรูสึกออกจากบุคคล กลุมบุคคล หรือสิ่งที่พึงประสงคสังเกตการณเทาทีจะเปนไปได เพื่อใหขอมูล
่
หลักฐานของการสังเกตการณที่ไดรับมีความถูกตอง/เชื่อถือได


3.3 สั ง เกตการณ แ ละบั นทึ ก ข อ มู ล หลั ก ฐานอย า งละเอี ย ด ผู วิ จั ย จะต อ ง
สังเกตการณและบันทึกขอมูลหลักฐานอยางละเอียด ลุมลึก และครอบคลุมครบถวนประเด็นคําถาม
การวิจัยที่ตองการแสวงกาคําตอบ
3.4 บันทึกขอมูลที่ไดจากการสังเกตการณอยางทันทวงที ผูวิจัยควรบันทึกผล
อยางทันทวงที เพื่อหลีกเลี่ยงการบิดเบือนหรือความคลาดเคลื่อนเกิดขึ้นจากการลืมเลือน
3.5 จัดสรรเวลาสังเกตการณและบันทึกผลการสังเกตการณเหมาะสม ผูวิจัยไม
ควรสังเกตการณโดยปราศจากการบันทึก หรือทําการบันทึกผลการสังเกตการณนอยมาก หรือมุงเนน
บันทึกขอมูลจนทําการสังเกตการไมครอบคลุมครบถวน หรือสูญเสียโอกาสพบเห็นเหตุการณที่สําคัญ
ไปอยางนาเสียดาย
3.6 เก็บผลการสังเกตการณจากภาคสนามอยางปลอดภัย ผูวิจัยตองเก็บรักษา
สมุดบันทึกผลการสังเกตการณไวในที่ปลอดภัยจากจากการเขาถึงของบุคคลอื่น และควรถายสําเนา
เก็บไวอยางนอย จํานวน 2 ชุด เพื่อปองกันการสูญหาย หรือฉีกขาด
4. การตรวจสอบคุณภาพของข อมูลและผลการสั งเกตการณ เปนการตรวจสอบ
คุณภาพของขอมูลวาสามารถไววางใจหรือความเชื่อใจไดมากนอยเพียงไร
5. การถอนตัวออกจากสถานที่ศึกษาวิ จัย ผู วิจั ยควรเตรี ยมตัวออกจากสถานที่
ศึกษาวิจัยในระยะกอนที่การเก็บขอมูลจะสินสุดลง เพื่อกลาวลาตัวอยางผูถูกสังเกต รวมทั้งบุคคลอื่นๆ
้
ที่อํานวยความสะดวกในการศึกษาวิจัย และชวยคลี่คลายความรูสึกผูกพันทางอารมณระหวางผูวิจัย
และบุคคลอยางเหมาะสม

3.4 หลักการในการสังเกต
พวงรัตน ทวีรัตน (2540) กลาววา การสังเกตมีหลักการดังนี้
1. ในการสั งเกตตองกํ าหนดจุ ดมุง หมายที่ จ ะสั งเกตไวให แนนอน โดยอาจทํ าเป น
รายการพฤติกรรมที่จะสังเกตไวลวงหนาอยางชัดเจน พรอมกําหนดไววาจะบันทึกการสังเกตอยางไร
2. การสังเกตตองศึกษาเครื่องที่จะสังเกตไวใหมีความรูพื้นฐาน
3. การสังเกตตองนิยามสิ่งที่สังเกตใหแจมชัดวา หมายถึงอะไร มีขอบเขตแคไหน
4. การสังเกตจะตองกระทําอยางมีระบบ
5. การสังเกตตองใหไดขอมูลเชิงปริมาณ เพื่อนําผลไปวิเคราะหได


6. ผูสังเกตตองไมมีอติในการสังเกต
7. ผูสังเกตตองไดรับการฝกฝนในเรื่องที่จะสังเกตมาเปนอยางดี
8. การสังเกตตองสังเกตอยางละเอียดถี่ถวน
9. การสังเกตตองมีการบันทึกขอมูลโดยทันที
10. ในการสังเกตควรใชเครื่องมืออื่นๆ ประกอบดวย เพื่อชวยในการบนทึกการสังเกต
ซึ่งอาจจะเปนแบบตรวจสอบรายการ (Check List) หรือมาตราสวนประเมินคา (Rating Scale) หรือ
ทั้ง 2 อยาง

3.5 ลักษณะของผูสังเกต
พวงรัตน ทวีรัตน (2540) กลาววา การสังเกตจะไดผลดี ผูสังเกตจะตองมีลักษณะ 3
ประการ คือ
1. ตองมีความตั้งใจ (Attention) มีจุดหมายที่แนนอน และมีจิตใจจดจอตอเรื่อง
ที่จะสังเกต
2. ตองมีประสาทสัมผัสที่ดี (Sensation) คือ ประสาทสัมผัสตองปกติ และรับรู
ไดไว ทั้งนี้ ตาตองไมบอดและหูตองไมหนวก
3. ต อ งมี ก ารรั บ รู ไ ด ดี (Perception) คื อ ผู สั ง เกตต อ งพร อ มที่ จ ะรั บ รู แ ละ
สามารถแปลความหมายสิ่งที่รับรูนั้นไดถูกตอง นั่นคือ การสังเกตขึ้นอยูกับองคประกอบตอไปนี้ดวย
ไดแก
3.1 อารมณ (Emotion) คือ ผูสังเกตตองมีอารมณอันมั่นคง จิตใจ ไมวอกแวก
3.2 แรงจูงใจ (Motivation) คือ ผูสังเกตตองมีความรูสึกอยางสังเกต ในสิ่งที่จะ
สังเกตอยางเต็มใจ และมีความรูสึกเห็นคุณคาในสิ่งที่จะสังเกต
3.3 ความรังเกียจ (Prejudice) ผูสังเกตตองไมมีความรังเกียจกลุมตัวอยาง ตองทํา
จิตใจใหยุติธรรม ไมใชความรูสึกสวนตัวเขาไปเกี่ยวของ ตองบันทึกไปตามพฤติกรรมที่เกิด
3.4 ป ญ ญา (Mental Set) ผู สั ง เกตตอ งมี ความรู ในเรื่ อ งที่ สั ง เกตเป นอยางดี
สามารถแปลความหมายพฤติกรรมที่สังเกตไดอยางถูกตอง


3.6 การตรวจสอบผลการสังเกต
มาเรียม นิลพันธุ (2553) กลาววา สามารถตรวจสอบผลการสังเกตดวยการหาคาความ
เชื่อมั่นของการสังเกต แบงเปน 2 กรณี คือ
1. ผูสังเกตคนเดียว มีการสังเกตซ้ํา 2 ครั้ง โดยผูสังเกตคนเดิม แคตางเวลากัน ใน
พฤติกรรมเดียวกัน แลวนําผลการสังเกตครั้งที่ 1 และครั้งที่ 2 มาคํานวณหาคาสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ
อยางง าย โดยใชสูตรของ Pearson Product Moment Correlation หรื อ Spearmen Rank
Correlation ทั้งนี้ ขึ้นอยูกับขอมูลอยูในมาตราวัดระดับใด
2. ผูสังเกตหลายคนสังเกตพฤติกรรมเดียวกัน การสังเกตของผูสังเกตแตละคนตอง
เปนอิสระจากกัน แลวนําผลการสังเกตมาหาความสอดคลองกันของการสังเกต โดยการหาสัมประสิทธิ์
สหสัมพันธอยางงาย หรือใชสูตรของ วิลเลียม เอ สกอตต (William A. Scott) ซึ่งมีสูตรการคํานวณ
ดังนี้
π=
เมื่อกําหนดให
π แทน ความเชื่อมั่นของการสังเกต
แทน อัตราสวนของความนาจะเปนของการสังเกตพฤติกรรมไดตรงกัน
ของผูสังเกตสองคน ซึ่งหาไดจากผลตางระหวาง 1 กับผลรวมของ
สัดสวนของความแตกตางระหวางผูสังเกต
แทน อัตราสวนของความนาจะเปนของการสังเกตพฤติกรรมไดตรงกันที่
เกิ ดขึ้นโดยบัง เอิ ญของผู สัง เกตสองคนซึ่ ง หาไดจ ากสั ดสวนของ
คะแนนพฤติกรรมที่มีจํานวนสูงสุด และรองลงมา โดยเลือกจากผู
สังเกตคนใดคนหนึ่งก็ได นําคาทั้งสองมายกกํ าลัง สองแลวนํามา
รวมกัน


ตัวอยาง การหาความเชื่อมั่นของการสังเกตของผูสังเกตสองคน

ผูสังเกต ความแตกตาง
พฤติกรรม สัดสวนคนที่ 1 สัดสวนคนที่ 2
คนที่ 1 คนที่ 2 สัดสวน
1 13 15 .482 .484 .002
2 9 8 .333 .258 .075
3 3 5 .111 .161 .050
4 2 3 .074 .097 .023
รวม 27 31 1.000 .1000 .150

จากสูตร π=

P = 1 - 0.150
= 0.850
P = (.484)2 – (.333)2
= 0.343
. .
π =
.
ความเชื่อมั่นของการสังเกต = .772

ขอดีและขอจํากัดของแบบสังเกต
มาเรียม นิลพันธุ (2553) กลาวถึง ขอดีและขอจํากัดของการสังเกต ไวดังนี้
ขอดี
1. ไดขอมูลเชิงประจักษที่ถูกตองเปนจริง
2. ไดขอมูลเพิ่มเติมจากการเก็บขอมูลดวยวิธีการอื่นๆ หรือไมสามารถรวบรวมไดดวย
วิธีอื่นๆ
3. ไดขอมูลจากกลุมที่ไมตองการใหขอมูลดวยวาจาหรือการเขียน


ขอจํากัด
1. ผูถูกสังเกตจะเบี่ยงเบนพฤติกรรมความจริง หากรูตัววาถูกสังเกต
2. ข อ มู ล ที่ ไ ด ไ ม เ ป น ปรนั ย พฤติ ก รรมที่ แ สดงเป น ข อ มู ล เชิ ง คุ ณ ภาพ ผู สั ง เกต
เปลี่ยนเปนเชิงปริมาณ โดยใชความรูสึกสวนตัว
3. อาจเกิดความคลาดเคลื่อน หากผูสังเกตมีอคติ / ขาดประสบการณ
4. เก็บขอมูลไดเพียงบางสวน ไมสามารถไดขอมูลทุกแงมุม

ตัวอยางแบบสังเกต
1. แบบสังเกตที่ใชแบบบันทึกพฤติกรรมที่เปนตาราง เชน
เวลา สถานที่ พฤติกรรม จํานวนครั้ง หมายเหตุ
9.00-12.00 หองเรียน 1.ถามคําถาม 2
2.พูดคุยกับเพื่อน 10
3.เขียนรายงาน 2
4.คนหาหนังสือ 1
5.เขาหองน้ํา 4

2. แบบสังเกตแบบตรวจสอบรายการ โดยการกําหนดพฤติกรรมที่จะสังเกตไวลวงหนา โดย
พิจารณาวาผูถูกสังเกตแสดงพฤติกรรมหรือไมอยางไร เชน
แบบสังเกตพฤติกรรมการเรียนรู
พฤติกรรม ปฏิบัติ ไมปฏิบัติ ขอมูลเพิ่มเติม
1. เปดโอกาสใหนักศึกษามีสวนรวม …………………… …………………… ……………………
2. รับฟงความคิดเห็นนักเรียน …………………… …………………… ……………………
3. แลกเปลี่ยนเรียนรูกับนักเรียน …………………… …………………… ……………………


3. แบบสังเกตแบบมาตราสวนประเมินคา เชน
5 4 3 2 1
พฤติกรรม
มากที่สุด มาก ปานกลาง นอย นอยที่สุด
1. เปดโอกาสใหนักเรียนซักถาม
2. มีการเสริมแรงเมื่อตอบคําถามได
3. เปดโอกาสใหมีการทํางานกลุม

4. แบบทดสอบ (นางสาวชไมพร ศรีสุราช)
บุญธรรม กิจปรีดาบริสุทธิ์ (2542: 72) ใหความหมาย แบบทดสอบ วา เปนวิธีการเชิง
ระบบที่ใชในการเปรียบเทียบพฤติกรรมของบุคคลตั้งแต สองคนขึ้นไป ณ เวลาหนึ่ง หรือของบุคคลคน
เดียวหรือหลายคนในเวลาตางกัน
บราวน (อางใน บุญธรรม กิจปรีดาบริสุทธิ์ ,2542 : 72) ใหความหมายแบบทดสอบวา
เปนวิธีการเชิงระบบที่ใชสําหรั บวัดตัวอยางพฤติกรรม ตามความหมายแบบทดสอบจะมีลักษณะที่
สําคัญ 3 ประการ
1) แบบทดสอบเป น วิ ธีเ ชิ ง ระบบ (Systematic Procedure) หมายความว า
แบบทดสอบนั้นจะตองมีกฎเกณฑแนนอนเกี่ยวกับโครงการการบริหารจัดการและการใหคะแนน
2) แบบทดสอบเปนเปนการวัดพฤติกรรม (Behaviors) ซึ่งจะวัดเฉพาะพฤติกรรมที่วัด
ไดเทานั้นโดยผูตอบสนองตอบตอขอคาถามที่กําหนดให มิใชเปนการวัดโดยตรง
3) แบบทดสอบเปนเพียงสวนหนึ่งของพฤติกรรมที่ตองการวัดทั้งหมด (Sample of
all possible items) ตามความเปนจริง ไมมีแบบทดสอบชุดใดที่ จะมีขอคําถามวัดพฤติก รรมที่
ตองการไดทั้งหมด ฉะนั้นจึงตองตกลงวาขอคําถามในแบบทดสอบเปนตัวแทนของขอคาถามทั้งหมดที่
ใชวัดพฤติกรรมนั้น และถาผูตอบ ตอบขอคําถามใด คําถามหนึ่งถูก จะตองใหคะแนนเทากัน
อุทุมพร (ทองอุไทย) จามรมาน (2545) แบบทดสอบไดแก เครื่องมือตรวจสอบทางการ
ศึกษาที่กระตุนสมองให แสดงพฤติก รรมออกมาในเชิงความสามารถของบุ คคลนั้นๆ ประกอบดวย
ขอสอบจํานวนหนึ่ง ซึ่งขอสอบไดแก ขอความหรือขอคําถามที่เกี่ยวของกับจุดมุงหมายในการทดสอบ
และเนื้อหาสาระที่ทดสอบเฉพาะอยางและเกี่ยวของกับบุคคลที่ถูกทดสอบ


ศูนยเ ทคโนโลยีส ารสนเทศและการสื่ อ สาร สํ านัก ปลั ดกระทรวงสารธารณสุ ข (ม.ป.ป.)
แบบทดสอบ (Test) ลักษณะของเครื่องมือชนิดที่ใชวัดระดับสติปญญาหรือความสามารถทางสมอง
(Intellectual Ability) ของผู ถูก ทดสอบทั้ ง ในด านความจํ า ความเขาใจ และการประยุก ตใ ช
แบบทดสอบจึงตองมีการตั้งเกณฑ หรือขอบเขตของคําตอบที่ถูกตองเอาไวกอน เพื่อสามารถตัดสิน
ถูกผิดในแตละขอคําถามได ผลของการวัดจะออกมาเปนคาคะแนน ขอคําถามหรือขอสอบแตละขอ
เมื่อถูกเรียบเรียงขึ้นมาเปนชุดจึงเรียกวาแบบทดสอบ
กล า วโดยสรุ ป แบบทดสอบ หมายถึ ง วิ ธี ก ารเชิ ง ระบบที่ ใ ช วั ด พฤติ ก รรมหรื อ
ความสามารถ หรือความรูของคนตั้งแต 2 คนขึ้นไป

4.2 ประเภทของแบบทดสอบ
แบ ง ตามลั กษณะจุดมุ งหมายในการสราง ซึ่ง แบ งออกไดเ ปน 2 ประเภท ไดแก แบบ
อัตนัย (Subjective Test) และแบบปรนัย (Objective Test)
แบบอัตนัย (Subjective Test) เปนแบบทดสอบที่ตั้งเปนคําถามไวใหผูถูกทดสอบ
เขียนคําตอบไดเอง การควบคุมคําตอบจะเปนไปไดยาก ลักษณะของแบบทดสอบแบบอัตนัยแบงออก
ได 3 แบบ ไดแก
1. แบบไมจํากัดคํา ตอบ (Essay – extended response) ผู ถูกทดสอบ
สามารถเขียนคําตอบไดอยางเสรีตามความคิดเห็นของตน ดังตัวอยางที่ 1
ตัวอยางที่ 1 ทานมีความเห็นอยางไรตอการบริหารประเทศของรัฐบาลชุดปจจุบัน
2. แบบจํากัดคําตอบ (Essay – restricted response) ผูถูกทดสอบจะตอง
เขียนคําตอบภายใตเงื่อนไขตางๆ ที่ถูกกําหนดขึ้น ดังตัวอยางที่ 2
ตัวอยางที่ 2 ทานมีความเห็นอยางไรตอการบริหารงานดานเศรษฐกิจของรัฐบาล
ชุดปจจุบัน จงเขียนบรรยายมาไมเกิน 3 หนากระดาษ
3. แบบตอบอยางสั้นหรือแบบเติมคํา (Short answer or Completion) ผูถูก
ทดสอบจะตองเขียนคําตอบสั้นๆ เพียงประโยคเดียว หรือเติมคําลงในชองวาง เพื่อใหไดใจความที่
ถูกตองสมบูรณมากที่สุด ดังตัวอยางที่ 3
ตัวอยางที่ 3 รองนายกรัฐมนตรีที่รับผิดชอบดูแลงานดานเศรษฐกิจ ไดแก


แบบปรนั ย (Objective Test) เป น แบบทดสอบที่ มี ก ารกํ าหนดโครงสร า ง
(Structure) ทั้ งตัวคําถามและคําตอบเอาไวลวงหนา เพื่อใหผู ถูก ทดสอบตัดสินใจเลือ กตอบตาม
โครงสรางของคําถามคําตอบที่มีมาให ลักษณะของแบบทดสอบแบบปรนัยแบงออกได 3 แบบไดแก
1. แบบถูกผิด (True – False) ผู ถูก ทดสอบสามารถเขี ยนเครื่ อ งหมาย
หนาขอความที่เห็นวาถูก และเครื่องหมาย  หนาขอความที่เห็นวาผิด ดังตัวอยางที่ 4
.............. ขอ 1. รูปมีคาเทากับ 12 รูเดือน
..............ขอ 2. ฉินซีฮองเตมีพี่ชาย 2 คน คือ ฉินเอ และฉินบี
2. แบบจับคู (Matching) ลักษณะของแบบทดสอบชนิดนี้จะแบงออกเปน 2 ซีก
ซีกซายจะเปนขอคําถาม สวนซีกขวาจะเป นขอคําตอบ ผูถูกทดสอบจะเลือกตัวพยัญชนะที่อยูหนาขอ
คําตอบดานซี ก ขวาใหมี ความหมายสอดคลอ งกั บขอ คําถามดานซี ก ซ าย โดยนําพยัญชนะหนาขอ
คําตอบมาใสไวหนาขอคําถามขอนั้นๆ ดังตัวอยางที่ 5
(..........) ขอ 1. ปูที่มีหกขา ก. ปูเสือแลวขี้เกียจนอน
(..........) ขอ 2. ปูที่ไมมีขา ข. ปูเสือนอนกันสามคน
3. แบบเลือกตอบ (Multiple – Choice) ลักษณะของแบบทดสอบชนิดนี้แตละ
ขอคําถามจะมีคําตอบใหเปนตัวเลือกตอบอยูหลายตัว โดยปกติมี 4-5 ตัวเลือก ผูถูกทดสอบจะตอง
เลือกตัวเลือกที่เปนคําตอบที่ถูกตองที่สุดมาเพียงคําตอบเดียวโดยใสเครื่องหมาย  ลงใน  หนา
คําตอบที่ตองการ ดังตัวอยางที่ 6
1. ชมรมดนตรีไทยกลัวชมรมอะไรมากที่สุด
 1. ชมรมยิงปน  2. ชมรมเทควันโด
 3. ชมรมมวยปล้ํา  4. ชมรมจิ๊กซอ
2. นางพยาบาลกลัวใครมากที่สุด
 1. คนไข  2. ผูอํานวยการ
 3. ตํารวจ  4. หมอฟน


ประเภทของแบบทดสอบ (บุญธรรม กิจปรีดาบริสุทธิ์, 2542) แบงไดแตกตางกันตามเกณฑ
ที่ใช
1) แบงตามลักษณะทางจิตวิทยาที่ใชวัด แบงเปน 3 ประเภทไดแก
1.1) แบบทดสอบผลสัมฤทธิ์ (Achievement Test) เปนแบบทดสอบที่ใชวัดความรู
ความเขาใจตามพุทธิพิสัย (Cognitive domain) ซึ่งเกิดขึ้นจากการเรียนรู แบบทดสอบประเภทนี้แบง
ออกเปน 2 ชนิด คือ
1.1.1) แบบทดสอบที่ครูสรางเอง (Teacher –Made Test) เปนแบบทดสอบที่
สรางกันโดยทั่วไป เมื่อตองการใชก็สรางขึ้น ใชแลวก็เลิกกัน ถานาไปใชอีกก็ตองตัดแปลง ปรับปรุง
แกไข เพราะเปนแบบทดสอบที่สรางขึ้นใชเฉพาะครั้ง อาจยังไมมีการวิเคราะหหาคุณภาพ
1.1.2) แบบทดสอบมาตรฐาน (Standardized Test) เปนแบบทดสอบที่ไดมีการ
พัฒนาดวยการวิเคราะหทางสถิติมาแลวหลายครั้งหลายหน จนมีคุณภาพสมบูรณทั้งดานความตรง
ความเที่ยง ความยากงาย อานาจจาแนก ความเปนปรนัยและมีเกณฑปกติ(norm) ไวเปรียบเทียบ
ดวย รวมความแลวตองมีมาตรฐานทั้งดานการดาเนินการสอบและแปลผลคะแนนที่ได
1.2) แบบทดสอบความถนัด (Aptitude Test) เปนแบบทดสอบที่ใชวัดสมรรถภาพ
ทางสมองของคนวา มีความรู ความสามารถมากนอ ยเพียงใด และมี ความสามารถทางดานใดเป น
พิเศษ แบบทดสอบประเภทนี้แบงออกเปน 2 ชนิด คือ
1.2.1) แบบทดสอบความถนัดทางการเรียน (Scholastic Aptitude Test) เปน
แบบทดสอบความถนัดที่ วัดความสามารถทางวิชาการวามี ความถนัดในวิชาอะไร ซึ่ ง จะแสดงถึง
ความสามารถในการเรียนตอแขนงวิชานั้น และจะสามารถเรียนไปไดมากนอยเพียงใด
1.2.2) แบบทดสอบความถนัดพิเศษ (Specific Aptitude Test) เปนแบบทดสอบ
ที่ใชวัดความสามารถพิเศษของบุคคล เชน ความถนัดทางดนตรี ทางการแพทย ทางศิลปะ เปนตน ใช
สาหรับการแนะแนวการเลือกอาชีพ เชน แบบทดสอบวัดความถนัดทางศิลป (ญาณภัทร สีหะมงคล
www.ntc.ac.th/news/research/02/test.ppt)


จากตัวอยางแบบทดสอบความถนัดทางศิลปของฮอรนดังภาพ ภาพ A คือ โครงรางของภาพ
ที่ไดรับแจก โดยที่ผูถูกทดสอบจะวาดรูปอะไรก็ไดตามความรูสึกนึกคิดของตนเอง ตามแนวเสนที่กา
หนดไวให สวนภาพ B และ ภาพ C เปนตัวอยางภาพที่ผูถูกทดสอบวาดขึ้นเอง
1.3) แบบทดสอบบุคคล – สังคม (Personal-Social Test) เปนแบบทดสอบที่ใชวัด
บุคลิกภาพและการปรับตัวเขากับสังคมของบุคคล
2. ถาแบงตามรูปแบบของการถามการตอบ จะแบงเปน 2 ประเภท
2.1 แบบวัดความเรียง (Essay Test) แบบนี้จะกาหนดคาถามใหผูตอบจะตองเรียบ
เรียงคาตอบเองการวัดความรูดวยคาถามแบบความเรียงหรือที่รูจักวา เปนแบบอัตนัย รูปแบบจะมี
เฉพาะตัวคาถามเทานั้น สวนคาตอบจะเวนที่วางหรือกาหนดกระดาษคาตอบใหไวเปนพิเศษ สาหรับ
ให ผูตอบเขียนคาตอบลงไปเองผูตอบมี อิ สระในการตอบคาถามแบบนี้จะมีป ญ หาในการตรวจให
คะแนนทั้ง ความเป นธรรมและความสะดวกรวดเร็ว ฉะนั้นจึงไมนิยมไปใชเปนเครื่องมือในการเก็ บ
รวบรวมขอมูล
แบบทดสอบอั ตนัย คือ แบบทดสอบที่ มีลั กษณะ ผู ตอบตอ งเขียนบรรยายตอบ
ผูตอบมีสิทธิจะเขียนตอบอยางเสรี อาจจะมีคาตอบถูกหลาย ๆ ทาง คาตอบของขอสอบขอเดียวกัน
อาจจะมีความแตกตางทั้งในดานคุณภาพและความถูกตอง แบบทดสอบอัตนัย แบงประเภทได ดังนี้
(1) แบบไมจํากัดตอบ (extended response) ขอสอบแบบอัตนัยแบบไมจากัดคา
ตอบนี้ใหอิสรเสรีแกนักเรียนอยางเต็มที่ ในการอภิปรายแสดงความคิดเห็นและรวบรวมขอมูลเท็จจริง
ตางๆ มาใชในการสอน โดยทั่วไปขอสอบแบบนี้จะใหนักเรียนแสดงความสามารถ ซึ่งจาเปนตองอาศัย
การสังเคราะหและการประเมินผล ขอสอบนี้นับวามีคุณคาอยางยิ่งในการวัดกระบวนการทางสมองที่
สูงขึ้น ตัวอยาง เชน
- จงอธิบายทฤษฏีกําเนิดชนชาติไทยมา 1 ทฤษฏี
- จงยกตัวอยางงานวิจัยเชิงปฏิบัติการมา 1 งานวิจัยพรอมวิพากษวิธีการ
เก็บรวบรวมขอมูล
(2) แบบจํากัดตอบ (restricted response) ขอสอบแบบนี้มักจะกําหนดขอบเขต
แบบฟอรมและ เนื้อที่เฉพาะใหนักเรียนไมมีอิสรเสรีในการตอบมากนัก แบบทดสอบนี้ใหตอบสั้นกวา
แบบแรก คาตอบอยูภายในขอบเขตที่กํ าหนดไวในวงจากัด โดยทั่วไปแลวจะกําหนดขอบขายและ
ความยาวในการตอบไวดวยตัวอยางเชน


- จงอธิบายสาเหตุของการเกิดสงครามโลกครั้งที่ 2 มา 3 ประการ
- จงยกตัวอยางการกระทาที่แสดงถึงความรักชาติมา 5 ขอ
(3) แบบอั ตนัยประยุก ต หรื อ เรี ยกทั่ วไปวา แบบ MEQ (Modified Essay
Question) เปนแบบทดสอบคาถามปลายเปด เสนอกรณีศึกษา ตามลาดับเหตุการณ และใหขอมูล
เปนตอนๆ แลวมีคาถามแทรกเปนระยะๆ ขอมูลนั้นเกี่ยวสัมพันธกับคาถามมากหรือนอย ผูตอบตอง
ตัดสินใจเลือกขอมูลมาสังเคราะหคาตอบ คาถามแตละขอเปนอิสระกัน ขอสอบแบบ MEQ กาหนดให
ผูสอบทาขอสอบโดยใชขอมูลเฉาพะหนานั้นๆ มิใหยอนกลับไปแกขอสอบที่ทาไปแลวหรือเปดไปดู
ขอมูลขางหนา
แบบทดสอบ MEQ มีขอดี สามารถวัดความสามารถในกระบวนการแกปญหา มี
ความเป นปรนัยสูง มีป ระสิทธิภาพบนพื้นฐานของการปฏิบัติจริง วัดความสามารถในการกาหนด
ปญหาและวางแผนการจัดการปญหา เปดโอกาสใหไดตรวจสอบเจตคติ เหมาะการการสอนแบบเอา
ปญหาเปนตัวตั้ง และการสอนแบบบูรณาการ การใชแบบทดสอบ MEQ ในรูปแบบคอมพิวเตอรชวย
สอนจะสามารถชวยทั้งผูเรียนและผูสอนได
ตัวอยาง แบบทดสอบเสนอกรณีศึกษาพรอมทั้งคาถามบนจอภาพคอมพิวเตอรโดย
คอมพิวเตอรจะจับเวลาตามที่กําหนดไวในสวนบนของจอภาพ (พวงแกว ปุณยกนก, 2540 :363)

เวลาเริ่ม 10.09.18 เวลาสําหรับขอนี้ 5.00 นาที คะแนนขอนี้ 10 คะแนน
เวลาขณะนี้ 10.10.17 เวลาคงเหลือ 4.00 นาที คะแนนเต็ม 10 คะแนน

สถานการณ

คืนหนึ่งในเดือนเมษายน ที่ E.R. โรงพยาบาลจุฬาลงกรณเวลา 4 ทุม ผูปวยชายไทย อาชีพกรรมกร
อายุ 50 ป ถูนาสงดวยเรื่อง ทองเดินจนเปนลม

คําถาม 1 การดูแลรักษาเบื้องตนที่ดีและถูกตองสาหรับผูปวยรายนี้คือ (5 คะแนน)

คําถาม 2 สาเหตุการเปนลมในผูปวยรายนีเ้ กิดจากอะไรบาง (5 คะแนน)


ขอดีและขอเสียแบบทดสอบแบบอัตนัย
ขอดี ขอเสีย
ใชทดสอบเกี่ยวกับความสามารถในการวิเคราะห การตรวจ ใหคะแนนมักจะเปนจุดออนของ
ของผูเรียนได ขอสอบแบบนีผูตรวจที่ไมไดรับการฝก มักให
้
คะแนนโดยอิงตนเองเปนหลัก
สงผลกระทบตอผูเรียน ผูสอนและหลักสูตรใน
 บางครังผูตอบที่ชางอานจะไดคะแนนสูง ทั้งทีมี
้ ่
ภายหลัง นั้นคือชวยใหผูเรียนเกิดความสามารถใน ความรูในเรื่องนั้นไมมากนัก
ระดับทีสูงกวาความจา
่
ผูสอบแสดงความสามารถในการเขียน การ ผูตอบที่เขียนยาวๆ หรือทองจามากอาจจะได
รวบรวมความคิดและนาเสนอในรูปภาษาเขียนได คะแนนสูง
ทดสอบไดหลายเนื้อหาและหลายจุดมุงหมายใน จานวนขอสอบไมมากนักอาจจะไมครอบคลุม
เวลาเดียวกัน ประเด็นยอยๆ ทั้งหมด

2.2 แบบทดสอบสั้ นและเลือกตอบ (Short Answer and Multiple Choice
Test) หรื อที่ รู จัก กันทั่วไปคือ แบบปรนัย (Objective Test) แบบนี้จ ะกํ าหนดคําถามให และ
กําหนดใหตอบสั้นๆ หรือกําหนดคาตอบมาใหเลือก ผูตอบจะตองเลือกตอบตามนั้น แบงเปน
1) แบบถูก – ผิด (True – False Item) กําหนดขอความมาใหและใหตอบวา ถูก
หรือ ผิด ใช หรือ ไมใช จริง หรือ ไมจริง อยางใดอยางหนึ่ง
- แบบขอความเดียวรูปแบบที่พบกันทั่วไป คือ กําหนดขอ ความที่ สมบูร ณมาให
ผูตอบจะตองตอบวา ถูก หรือ ผิด เชน
….ประเทศไทยไมนับรวมจังหวัดนราธิวาส
….การศึกษาของไทยมีการปฏิรูปการศึกษา มาแลว 3ครั้ง
- แบบสองขอความสัมพันธกัน รูปแบบนี้กําหนดขอความมาให สองขอความ การ
ตอบถาขอความทั้งสองสัมพันธกันตามหลักวิชาการใหตอบถูก ถาไมสัมพันธใหตอบผิด เชน
…… แมน้ําปง นครสวรรค
…..แมนาแคว เชียงใหม
…. แมนาเจาพระยา กาญจนบุรี


- แบบขอความหลักตามหลังดวยขอความยอย รูปแบบนี้ตัวคาถามเปนขอความ
หลักและตัวคาตอบเป นขอความยอย แตละขอความหลักจะมีหลายขอความยอย ที่มีทั่ งถูกละ ผิ ด
คละกัน เชน ตัวอยาง จังหวัดเชียงราย
…..อยูเหนือสุดของประเทศ
…..มีพื้นที่สวนหนึ่งติดกับทะเล
2) แบบเลือ กตอบ(Multiple Choice Item) รู ป แบบทั่ วไปของแบบวัดชนิด
เลื อกตอบจะมี ตัวคาถามซึ่ งเขียนเปนประโยคสมบูร ณและมีตัวเลือ กตอบ กาหนดไวให เลื อกตอบ
อาจจะมี 3 4 5 หรือ 6 ตัวเลือกในสวนที่เปนตัวเลือกตอบประกอบดวยตัวถูกและตัวลวง คาถามแบบ
เลือกตอบมีหลายชนิด
- แบบตัว เลื อ กตอบถูก ตั วเดียว แบบนี้ ตัวเลื อ กตอบตอ งมี ตัวถู ก เพี ยงตัวเดีย ว
นอกนั้นเปนตัวลวง
อําเภอหลังสวนอยูในจังหวัดใด
ก นครราชสีมา ข สุราษฎรธานี
ค ชุมพร ง ระนอง
- แบบตัวเลือกตอบถูกมากทีสุด แบบนี้ตัวเลือกจะถูกทุกขอ แตมีเพียงตัวเดียวที่ถูก
่
ที่สุด
ทําไม ปจจุบันสัตวปาจึงมีจานวนนอยกวา 50 ปที่แลว
ก สัตวปาเกิดนอย ข ปาไมถูกทําลายไปมาก
ค คนนิยมกินสัตวปามากขึ้น ง มีคนเพิ่มมากขึ้น
- แบบใหเลือกตัวเลือกผิด รูปแบบนี้ตรงกันขามกับแบบแรก
ในขอตอไปนี้ อะไรไมใชกระบวนการของการวิจัย
ก เครื่องมือ ข กลุมตัวอยาง
ค ชื่อเรื่อง ง นักวิจัย


- แบบเปรียบเทียบ รูปแบบตัวคําถามจะบอกสิ่งของสองสิงเปรียบเทียบกัน ใหเห็น
่
ความสัมพันธโดยใชเกณฑอยางใดอยางหนึ่ง เชน
มะมวงสัมพันธกับดก ปลาสัมพันธกับอะไร (มะมวง:ดก ปลา:?)
ก เยอะ ข ชุก
ค ชุม ง หลาย
3) แบบใหตอบสั้น (Short Answer Item) เปนแบบที่ผูตอบตองคิดหาคําตอบเอง แต
จากัดคาตอบเพียงสั้นๆ เทานั้น มี 3 รูปแบบ คือ
- แบบขอคําถามสมบูรณ (Completion Item) รูปแบบการถามจะใชประโยคที่ มี
เนื้อหาสมบูรณ แตใหตอบสั้นๆ เพียงคาตอบเดียว เชน
มุมในสี่เหลี่ยมรวมกันเปนกี่องศา ........
- แบบขอความไมสมบูรณ (Incomplete Statement) รูปแบบการถามจะใชประโยค
ที่เปนขอความไมสมบูรณ เมื่อเติมคาหรือวลีลงไปจะทาใหประโยคสมบูรณ เชน
มุมในสี่เหลี่ยมรวมกันเปน ........ องศา
- แบบเติมคาที่มีความสัมพันธ รูปแบบการถามจะตั้งคาถามดวยประโยคหลักแลวตาม
ดวยหรือขอความยอยๆ เวนวางไวใหหาคาตอบเติม คาตอบที่จะเติมจะตองสัมพันธเกี่ยวของกับคํา
หรือขอความยอยนั้นๆ
4) แบบจับคู (Matching Test) เปนแบบทดสอบที่มีลักษณะการนําเสนอดวยคําวลี
หรื อขอความ 2 ส วนเพื่ อจั บคูกั น สวนที่ 1 คือ คาถามที่ มีลั กษณะเปนคําถามหรื อขอความซึ่ งเป น
มโนทัศนเขียนเรียงเปนแนวตั้ง 1 แถว สวนที่ 2 คือ คาตอบซึ่งเปนคําถามหรือขอความที่สัมพันธหรือ
เกี่ยวของกับปญหา เขียนเรียงเปนแนวตั้งอีกแถว โดยทั่วไปจานวนขอของคําตอบจะมีมากกวาคําถาม
การสรางแบบทดสอบแบบจับคูใหมีคุณภาพ มีหลักการดังนี้
(1) ควรเลือกขอความในหัวขอหรือเนื้อหาเดียวกันมาสรางแบบทดสอบ
(2) ขอความมีความยาวใกลเคียงกัน โดยทั่วไปจะใชขอความที่ยาวกวาเปนชุดของคา
ถาม สวนขอความที่สั้นกวาจะเปนชุดของคาตอบ
(3) ตองมีจานวนขอความที่เปนคาตอบมากกวาขอความที่เปนคาถาม
(4) ขอ ความที่ เปนคาถามและคาตอบจะตองสั้น กะทัดรัด มี ความชัดเจน และเป น
สาระสําคัญ


ตัวอยางแบบทดสอบแบบจับคู
คําชี้แจง จงเลือกคําจากรายการทางขวามือที่มีความสัมพันธกันมากที่สุดกับขอความ
ทางซายมือ แลวนาตัวอักษรหนาคําทางขวามือเขียนลงในชองวางทางซายมือที่มีความสัมพันธกัน
……. 1. มีความยาวเทากันทั้งสี่ดานและมุมเปนมุมฉาก ก. รูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส
……. 2. มีความยาวเทากันทั้งสี่ดานและมุมไมเปนมุมฉาก ข. รูปสี่เหลี่ยมผืนผา
……. 3. มีดานตรงขามยาวเทากันสองคูและมุมเปนมุมฉาก ค. รูปสี่เหลี่ยมคางหมู
……. 4. มีดานประชิดยาวเทากันสองคูและมุมไมเปนมุมฉาก ง. รูปสี่เหลี่ยมรูปวาว
……. 5. มีดานตรงขามขนานกันสองคูและมุมไมเปนมุมฉาก จ. รูปสี่เหลี่ยมดานขนาน
ฉ. รูปสี่เหลี่ยมขนมเปยกปูน
3) แบงตามลักษณะของการตอบ จะแบงเปน 3 ประเภท
3.1) แบบทดสอบปฏิบัติ (Performance Test) เป นแบบทดสอบดวยการให
ปฏิบัติทาจริงๆ เชน การแสงดละคร การชางฝมือ การพิมพดีด การทดลอง เปนตน
3.2) การทดสอบเขียนตอบ (Paper-pencil Test) เปนแบบทดสอบที่ใชกันทั่วไป
ซึ่งใชกระดาษ
3.3) แบบทดสอบปากเปลา (Oral Test) เปนการทดสอบที่ใหผูตอบพูดแทนการ
เขียนมักจะเปนการพูดคุยกันระหวางผูถามกับผูตอบ เชน การสอบสัมภาษณ การสอบวิทยานิพนธ
ของบางสถาบัน
4) แบงตามเวลาที่กําหนดใหตอบ จะแบงเปน 2 ประเภท ไดแก
4.1) แบบทดสอบที่ใชความเร็ว (Speed Test) เปนแบบทดสอบที่กาหนดเวลาให
จากัด ตองตอบภายในเวลานั้น มักจะมีจานวนขอคาถามมากๆ แตใหเวลานอยๆ
4.2) แบบทดสอบใหเวลามาก (Power Test) เปนแบบทดสอบที่ไมกาหนดเวลา
ใหเวลาตอบอยางเต็มที่ ผูตอบจะใชเวลาตอบเทาใดก็ได เสร็จแลวเปนเลิกกัน
5) แบงตามลักษณะเกณฑที่ใชวัด จะแบงเปน 2 ประเภท ไดแก
5.1) แบบทดลองอิงเกณฑ (Criterion-Referenced Test) เปนแบบทดสอบที่
สอบวัดตามจุดประสงคของการเรียนรู หรือ ตามเกณฑภายนอก ซึ่งเปนเนื้อหาของวิชาการเปนหลัก
5.2) แบบทดสอบอิ ง กลุ ม (Norm-Referenced Test) เป นแบบทดสอบที่
เปรียบเทียบผลระหวางกลุมที่สอบดวยกัน


แบบวัดอิงกลุมหรืออิงเกณฑ การวัดความรูตองกําหนดวัตถุประสงคของการวัดวา
ตองการแปลความหมายของผลการวัดเปนแบบอิงเกณฑหรืออิงกลุม ถาตองการแปลเปนแบบอิงกลุม
ลักษณะขอสอบหรือขอคําถามที่สรางตองเปนเนื้อหาองคความรูในเรื่องนั้นแบบทั่วๆ ไป ขอคําถาม
ที่ตั้งขั้นตองมีความยากงายพอเหมาะกับกลุมที่ตองการใหตอบ เพราะวาตองการนําผลการวัดของแต
ละคนเปรียบเที ยบกันขอคาถามแบบนี้เมื่อ เลื อกรวมเปนแบบวัด เรี ยกวา แบบวัดอิงกลุม และถา
ตองการนําผลการวัดไปเทียบกับมาตรฐานหรือวัตถุประสงความีความรูอยูในระดับที่ยอมรับไดมาก
นอ ยเพี ยงใด โดยการกําหนดจุ ดตัดของคะแนนที่ตอ งทํ าไดส าหรั บ ใชเ ปนเกณฑ ในการตัดสิน ขอ
คําถามในลักษณะนี้เ มือเลื อกรวมเป นแบบวัดเรียกวา แบบวัดอิงเกณฑ และดินสอหรือปากกาเป น
อุปกรณชวยตอบ ผูตอบตองเขียนตอบทั้งหมด

แบบอิงกลุม แบบอิงเกณฑ
มีการจําแนกผูเ รียนออกจากกันได มีการจําแนกผูเ รียนออกจากเกณฑหรือมาตรฐานได
เหมาะที่จะใชในการทดสอบหลังเรียน เหมาะที่จะใชกับการทดสอบระหวางเรียน
ใหคําตอบวาในกลุมนี้ใครเกงกวากัน ใหคําตอบวากลุมนี้มีคนกี่คนทีผานเกณฑ
 ่
เหมาะกับการประเมินสรุป เหมาะกับการประเมินความรอบรู
การสรุปผลขึ้นอยูกับกลุมและลักษณะของกลุม
  การสรุปผลขึ้นอยูกับเกณฑและความชัดเจนของ
เกณฑ

4.3 การสรางแบบทดสอบ
หลักการสรางขอสอบที่ดี สรุปไดดังนี้
1) ขอสอบแบบอัตนัย ควรเป นขอ สอบที่ มีคําถามที่ก ะทั ดรั ดชัดเจนแตอ ยาให สั้ น
จนเกินไปเพราะคาถามที่สั้นเกินไปจะทาใหผูอานตีความไปไดหลายประเด็น จนยากที่จะจับจุดที่ถาม
ได และเพื่อใหครูผูสอนตรวจคําตอบใหคะแนนไดอยางถูกตอง ขอสอบแบบอัตนัยอาจอธิบายแนวทาง
ที่ตองการคําตอบไวจะทําให นักเรียนตอบไดตรงแนวทางยิ่งขึ้น นอกจากนี้ ครูควรทําเฉลยและเกณฑ
การใหคะแนนไวลวงหนา เกณฑการใหคะแนน หมายถึง แนวทางในการใหคะแนนที่สามารถแยกแยะ
ระดับตางๆ ของความสําเร็จในการเรียนหรือการปฏิบัติ มีความรูอะไร และสามารถทําอะไรได เชน
ตัวอยาง เกณฑการใหคะแนน ในการตรวจโจทยปญหาคณิตศาสตร


5 คะแนน สําหรับวิธีการทําที่อธิบายไดชัดเจนในเนื้อหานั้นๆ และคําตอบที่ถูกตอ ง
สมบูรณ
4 คะแนน สําหรับวิธีการทําในเนื้อหานั้นๆ และคําตอบที่ถูกตองสมบูรณ
3 คะแนน สําหรับวิธีการทําในเนื้อหานั้นๆ และคําตอบที่เกือบถูกตองสมบูรณ
2 คะแนน สําหรับวิธีการทําในเนื้อหานั้นๆ ไดถูกตองเพียงครึ่งเดียวหรือแสดงวิธีทาถูก
แตคําตอบผิด หรือไมชัดเจนวาหาคําตอบมาไดอยางไร
1 คะแนน สําหรับการทําถูกไมถึงครึ่งหนึ่ง และขาดเหตุผลในการคิด
0 คะแนน สําหรับการแสดงวิธีทําผิดทั้งขอ และคาตอบผิด
2) ข อสอบแบบเลื อกตอบ คํา ถามควรยึดหลั ก คําถามชัดเจนเขาใจง าย แตล ะ
ขอความถามเพียงเรื่องเดียว หลีกเลี่ยงคําถามประโยคปฏิเสธ หรือปฏิเสธซอนปฏิเสธ ถาเปนปฏิเสธ
ใหเนนขอความปฏิเสธหลีกเลี่ยงการใชคําถาม วลี หรือเหมือนหนังสือเรียน และไมไปแนะคําตอบใน
ขออื่นตัวเลือกควรยึดหลัก สอดคลองกับคําถาม ตัวเลือกที่ผิดหรือตัวลวงจะตองผิดอยางมีเหตุผล ถา
ตัวเลื อกเปนตัวเลขควรเรี ยงจากนอ ยไปมาก หรือ มากไปนอย ไม มีลั กษณะแนะคําตอบ และควร
หลีกเลี่ยงใชตัวเลือกวา “ถูกทั้งขอ ก และ ข ” หรือ “ถูกทุกขอ” หรือ “ไมมีขอถูก”

4.4 การหาคุณภาพของแบบทดสอบ สรุปพอสังเขปดังนี้
1) ความเที่ยงตรง (Validity) เปนคุณภาพของแบบทดสอบที่หมายถึง แบบทดสอบที่
สามารถวั ด ได ต รงตามลั ก ษณะหรื อ จุ ดประสงคที่ ตอ งการจะวั ด ซึ่ ง เป น คุ ณสมบั ติ ที่ ส าคั ญ ของ
แบบทดสอบวัดผลสัมฤทธิ์ ความถนัด เจตคติ จริยธรรม บุคลิกภาพ และอื่นๆ แบบทดสอบทุกฉบับ
จะตองมีคุณภาพดวยความเที่ยงตรงจึง จะเชื่อไดวาเปนแบบทดสอบที่ดี และผลที่ไดจากการวัดจะ
ถูกตองตรงตามที่ตองการ
ความเที่ยงตรงในการวัดจําแนกตามคุณลักษณะหรือจุดประสงคที่ตองการวัดแบงไดเปน
(Jack R. Fraenkel and Norman E.Wallen, 2006: 151)
(1) ความเที่ยงตรงตามเนื้อหา (Content Validity) หมายถึง วัดไดตรงตามเนื้อหา
ที่ตองการวัด
(2) ความเที่ยงตรงเชิงเกณฑ (Criterion – Related Validity) หมายถึง ผลการ
วัดไดสัมพันธกับเกณฑที่ตองการ มี 2 ลักษณะ


ความเที่ ยงตรงเชิง สภาพ ใชก ารประเมิน เชน ความสามารถทางทฤษฎีและปฏิบัติ ตอ ง
สอดคลองกัน มีลักษณะวัดเวลาเดียวกัน (x และ y เวลาเดียวกัน) หรือ การที่ผูวิจัยประเมินใชขอสอบ
ประเมิน กับการที่คนที่รูจักประเมิน ไดผลประเมินตรงกัน แสดงวาตรงตามสภาพ
ความเที่ยงตรงเชิงพยากรณ ใชการประเมิน เชน ความสามารถแต มีลักษณะวัดเวลาตางกัน
โดยวัดปจจุบัน และวัดในอนาคต (x และ y เวลาตางกัน)
(3) ความเที่ยงตรงเชิงโครงสราง (Construct Validity) หมายถึง วัดไดตรงตาม
ลักษณะหรือตามทฤษฏี ครอบคลุมตามคุณลักษณะของโครงสรางของเครื่องมือมาตรฐาน
2) ดัชนีความยากของขอสอบหรือดัชนีคาความงายของขอสอบ เปนดัชนีที่แสดงถึงระดับ
ความยากงายของขอสอบซึ่งสามารถหาได ทั้งขอสอบแบบปรนัย และแบบอัตนัย
3) ดัช นีคา อํา นาจจํา แนก สํ าหรั บอํ านาจจํ าแนกของขอสอบอิ งเกณฑ นั้นจะเปนคา
อํานาจจําแนกระหวางกลุมที่ยังไมไดรับการเรียนรูหรือกลุมที่ยังไมรู (Nonmaster) กับกลุมที่ไดรับ
การเรียนรู แลวหรือที่รูแลว (Master) คาอํานาจจําแนกของขอสอบอิงเกณฑที่เชนเดียวกับขอสอบอิง
กลุมคือมีคาอํานาจจําแนกอยูระหวาง -1 ถึง +1
4) ความเชื่อมั่น (Reliability) ของแบบทดสอบ หมายถึง ความคงที่ของคะแนนที่ได
จากการสอบนักเรียนคนเดียวกันหลายครังในแบบทดสอบชุดเดิม ซึ่งก็คือคุณสมบัติของแบบทดสอบที่
้
สามารถให ค ะแนนแก ผู ส อบได อ ย างคงที่ แน นอนหรื อ พู ดง าย ๆ คือ วัด กี่ ครั้ ง ก็ ได ค าตอบที่ ค งที่
เหมือนเดิม คาความเชื่อมั่น จะมีคาอยูระหวาง -1 ถึง +1
5) ความเปนปรนัย (Objectivity) ของแบบทดสอบ หมายถึง ผลของการสอบชุด
ขอ สอบนั้น ๆ สะท อนถึงความสามารถของผูเ รี ยน อยางแท จ ริง ไม ไดมีอิ ท ธิพ ลของผู สอนเขามา
เกี่ยวของ ความเปนปรนัย ไดแก - ความเปนปรนัยในการถาม หรือ ความชัดเจนในการถาม คือ อาน
แลวเขาใจตรงกัน ไมตองการ การตีความ เพิ่มเติม - ความเปนปรนัยในการใหคะแนน หรือ ความ
ชัดเจนในการใหคะแนน หมายถึง ตรวจแลวใหคะแนนตรงกัน ไมวาผูตรวจจะเปนใคร
- ความเปนปรนัยในการแปลผลหรือชัดเจนในการแปลผล หมายถึงแปลผลไดตรงตาม
สภาพที่เปนจริงของสภาพผูทาการทดสอบ
6) ความสะดวกใช (Usability) หมายถึง ความสามารถในการนําเครื่องมือ ไปใชใน
สถานการณที่ตองการไดดี


บรรณานุกรม

กรแกว จันทภาษา, 2550. การสังเกต. สืบคนเมื่อ 3 กรกฎาคม 2555, จาก
http://home.kku.ac.th/korcha/obshtml.
กิติพัฒน นนทปทมะดุลย. (2554). เครื่องมือในการเก็บขอมูลวิจัยเชิงคุณภาพและการสนทนา
กลุม (Focus Group Study). สืบคนเมื่อ 3 กรกฎาคม 2555 จาก
http://rlc.nrct.go.th/ewt_dl.php?nid=896
โครงการฮักชุมชนอําเภอสันกาแพง. (2554). หลักการสรางแบบสอบถาม. สืบคนเมื่อ 3 กรกฎาคม
2555, จาก http://hugchumchon.files.wordpress.com/2010/04/e0b8abe0b8 a5e
0b8b1e0b881e0b881e0b8b2e0b8a3e0b8aae0b8a3e0b989e0b8b2e0b887e0b
981e0b89ae0b89ae0b8aae0b8ade0b89ae0b896e0b8b2e0b8a1.pdf
ญาณภัทร สีหะมงคล.(2550). แวววิชาชีพ. วิทยาลัยเทคนิคนครราชสีมา สืบคนเมื่อ 4 กรกฎาคม
2555, จาก http://www.ntc.ac.th/news/research/researh.html
บุญธรรม กิจปรีดาบริสุทธิ์. (2542). เทคนิคการสรางเครื่องมือรวบรวมขอมูลสาหรับการวิจัย. พิมพ
ครั้งที่ 5. กรุงเทพฯ : เจริญดีการพิมพ.
พวงแกว ปุณยกนก. (2540). แบบและเครื่องมือการวิจัยทางการศึกษา : แบบหนึ่งของเครื่องมือ
วิจัย:แบบสอบเอ็มอีคิว. กรุงเทพฯ: จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย.
พวงรัตน ทวีรัตน. (2540). วิธีวิจัยทางพฤติกรรมศาสตรและสังคมศาสตร. มหาวิทยาลัยศรีนครินท
รวิโรฒ. (หนา 109-111)
มาเรียม นิลพันธุ. (2553). วิธีวิจัยทางการศึกษา. มหาวิทยาลัยศิลปากร. (หนา 157)
ไมปรากฏชื่อผูแตง (ม.ป.ป.). การสรางเครื่องมือวิจัย. สืบคนเมื่อ 3 กรกฎาคม 2555, จาก
http://e- book.ram.edu/e-book/m/MR393/chapter7.pdf
วิกร ตันทวุฑโดม. (ม.ป.ป.). เครื่องมือในการวิจัย. สืบคนเมื่อ 3 กรกฎาคม 2555, จาก
http://www.bpcd.net/new_subject/library/research/document/sopida/
research/ku/develop/05.pdf


บรรณานุกรม (ตอ)

ศูนยเทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อการ สํานักงานปลัดกระทรวงสาธารณสุข. (ม.ป.ป.). เครื่องมือ
ที่ใชในการวิจัย. สืบคนเมื่อ 4 กรกฎาคม 2555, จาก http://ict.moph.go.th/km-
moph/document/ResearchInstruments.pdf
สุภางค จันทรวานิช. (2546). การวิเคราะหขอมูลในการวิจัยเชิงคุณภาพ. กรุงเทพฯ.
จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย.
สุมิตร สุวรรณ. (ม.ป.ป.). การออกแบบการวิจัยเชิงคุณภาพ. สืบคนเมื่อ 3 กรกฎาคม 2555,
จาก http://rlc.nrct.go.th/ewt_dl.php?nid=900
องอาจ นัยพัฒน. (2549). วิธีวิทยาการวิจัยเชิงปริมาณและเชิงคุณภาพทางพฤติกรรมศาสตรและ
สังคมศาสตร. มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ. (หนา 168-173)
อวยพร เรืองตระกูล. (ม.ป.ป.). เทคนิคการสรางเครื่องมือในการวิจัย. เอกสารประกอบ
คําบรรยาย. จุฬาลงกรณมหาวิทยาลัย.
อุทุมพร จามรมาน. (2544). แบบสอบถาม: การสรางและการใช. พิมพครั้งที่ 6. กรุงเทพฯ:
ฟนนี่พลับบิชชิ่งจํากัด.
อดุลยเดช ไศลบาท. (ม.ป.ป.). เครื่องมือวิจัย. สืบคนเมื่อ 3 กรกฎาคม 2555, จาก
http://icoh.anamai.moph.go.th/thai/files/KM/2554/05/ppt/08.pdf
Jack R. Fraenkel and Norman E.Wallen (2006). How to Design and Evaluate
Research in Education. (6TH).New Nork: Mc Graw-Hill.


เครืองมือและการสรางเครืองมือทีใชในการวิจัย
่ ่ ่

เสนอ
ผูชวยศาสตราจารย ดร.ดิเรก ธีระภูธร

โดย
นายฉัตรกุล สิงหบุราณ 53031414
นายชานันท ประภา 53031421
นางสาวชไมพร ศรีสุราช 55030248
นางสาววณิชชา แมนยํา 55030286
นางสาววิลาวัลย สมยาโรน 55030293
นายศรัณยู หมื่นเดช 55030309

หลักสูตรปริญญาการศึกษาดุษฎีบัณฑิต
สาขาวิชาเทคโนโลยีและสื่อสารการศึกษา
มหาวิทยาลัยนเรศวร


คํานํา

เอกสาร ฉบับนี้ ไดรวบรวมและเรียบเรียงขึ้น จากเอกสาร ตํารา งานวิจัย โดยนิสิตปริญญา
เอก สาขาเทคโนโลยีและสื่อสารการศึกษา ปการศึกษา 2555 ประกอบการเรียนรายวิชา 392611
วิจัยทางเทคโนโลยีและสื่อสารการศึกษาขั้นสูง มีเนื้อหาเกี่ยวกับ เครื่องมือและการสรางเครื่องมือที่ใช
ในการวิจัย เพื่อใหผอาน เกิดความรู ความเขาใจ และสามารถเลือกใชเครื่องมือใหเหมาะสมกับ
ู
งานวิจัยได หวังวา เอกสารฉบับนี้ จะเปนประโยชนทางการศึกษา แกผูที่สนใจ ประกอบการศึกษา
เพิ่มเติม หรือคนควาอางอิงไดไมมากก็นอย

คณะผูจัดทํา
6 กรกฎาคม 2555


สารบัญ

เรื่อง หนา

คํานํา ก
ความหมายของเครื่องมือในการวิจัย 1
ประเภทของเครื่องมือในการวิจัย 2
แบบสอบถาม 4
แบบสัมภาษณ 13
แบบสังเกต 29
แบบทดสอบ 40
บรรณานุกรม 53

02 เครื่องมือในการวิจัย

More Related Content

What's hot

Viewers also liked

Similar to 02 เครื่องมือในการวิจัย

More from KruBeeKa

02 เครื่องมือในการวิจัย