+++

1. เอกสารประกอบการบรรยาย วิชาระเบียบวิธีวิจัยทางรัฐประศาสนศาสตร์ วิทยาลัยการปกครองท้องถิ่น มหาวิทยาลัยขอนแก่น โดย รศ . ดร . สุวัลลีย์ เปี่ยมปิติ

2. ความหมายและลักษณะทั่วไปของการวิจัย การวิจัย คือ การนำวิธีการเชิงวิทยาศาสตร์มาประยุกต์ใช้ เพื่อตอบคำถามที่สลับซับซ้อนเกี่ยวกับเรื่องที่ต้องการศึกษาแสวงหาความรู้ โดยวิธีการเชิงวิทยาศาสตร์ (scientific method) เป็นกระบวนการตามแนวทางที่กำหนดเพื่อรวบรวมข้อมูลข่าวสารในการที่จะตอบคำถามที่ทำการตรวจสอบอยู่ให้ได้คำตอบที่ถูกต้อง เชื่อถือได้ และมีความคลาดเคลื่อนน้อยที่สุด ซึ่งการที่จะบรรลุวัตถุประสงค์ดังกล่าว กระบวนการเชิงวิทยาศาสตร์เป็นวิธีที่เหมาะสมที่สุด

3. กระบวนการหรือวิธีการทางวิทยาศาสตร์ สามารถรวบรวมขั้นตอนได้ดังต่อไปนี้ การเสนอปัญหาที่ต้องการศึกษาวิจัย หรือเรื่องราวที่จะทำการสำรวจตรวจสอบ หรือการทดสอบการอธิบายตามทฤษฎี การแปลงแนวความคิดเชิงนามธรรม (abstract) ให้เป็นการอธิบายเชิงทฤษฏีในลักษณะที่เป็นรูปธรรม (concrete) การเสนอวิธีการวัดตัวแปรที่สำคัญในการอธิบายตามทฤษฎี

4. กระบวนการหรือวิธีการทางวิทยาศาสตร์ ( ต่อ ) 4. การออกแบบการวิจัย (research design) เพื่อเป็นแนวทางในการตอบปัญหาเรื่องที่ศึกษาวิจัย 5. การเลือกวิธีดำเนินการที่เหมาะสมกับรูปแบบการวิจัย 6. การเก็บรวบรวมข้อมูล 7. การวิเคราะห์ข้อมูลตามเนื้อหาที่ต้องการศึกษาวิจัย 8. การสรุปผลจากการวิเคราะห์ และรวบรวมผลการศึกษาวิจัยตามพื้นฐานของความที่มีอยู่

5. สาเหตุสำคัญของการทำวิจัย 1. นักวิจัยหรือนักวิชาการต้องการเพิ่มพูนความรู้ในสาขาวิชานั้นๆ หรือต้องการทดสอบทฤษฎีที่มีอยู่ว่าถูกต้องหรือไม่ ควรมีการเปลี่ยนแปลงหรือไม่ เนื่องจากมีหลักฐานใหม่ ๆ ที่เกิดขึ้น หรืออีกข้อหนึ่ง คือ ต้องการเปลี่ยนแปลงแนวคิดหรือทฤษฎีทางสังคมบางประการนั่นเอง การวิจัยแบบนี้ คือ การวิจัยพื้นฐาน ( Basic research)

6. สาเหตุสำคัญของการทำวิจัยเกี่ยวกับปัญหาทางสังคม 2. การวิจัยที่เกิดจากองค์กรหรือหน่วยงานต้องการให้มีการศึกษาเป็นวิจัยเชิงประยุกต์ ( applied research) หรือเป็นวิจัยเชิงปฏิบัติการ ( action research) คือการวิจัยที่นำไปสู่การกำหนดนโยบายหรือการวิจัยเกี่ยวกับปัญหาสังคม เช่น ปัญหาอาชญากรรม ปัญหาสาธารณสุข หรือปัญหาสิ่งแวดล้อม และนำผลจากการวิจัยนั้นๆ เป็นแนวทางในการกำหนดนโยบายของท้องถิ่นหรือของประเทศต่อไป

7. ความหมายของทฤษฏี (Theory) ทฤษฎี คือการอธิบายความสัมพันธ์ และแสดงหลักการที่ปรากฏต่อเหตุการณ์ใดๆ ที่นักวิจัยต้องการศึกษา ซึ่งการอธิบายความสัมพันธ์นั้น จะต้องประกอบด้วยข้อความที่แสดงความสัมพันธ์ หรือเหตุผลของความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยต่าง ๆ หรือตัวแปร (variables) ความเห็นที่เสนอตามทฤษฎีนั้น เป็นข้อความ ที่สามารถตรวจสอบได้โดยใช้วิธีการศึกษาวิจัยนั่นเอง

8. ความหมายของทฤษฎี ทฤษฎีหมายถึงการรวบรวมเรื่องราวและข้อความอย่างมีระบบ โดยการใช้เหตุผล เพื่ออธิบายปรากฏการณ์บางอย่าง เป็นข้อความที่นำไปสู่กฎทั่วไป (general laws) หลักการ (principles) หรืออธิบายสาเหตุของพฤติกรรมบางอย่างจากการสังเกตการณ์ ทฤษฎี คือคำอธิบายปรากฏการณ์ทางสังคมหรือธรรมชาติ ที่เชื่อมโยงกันอย่างมีเหตุและผลสามารถทดสอบความถูกต้องได้ด้วยข้อมูลเชิงประจักษ์

9. การสร้างทฤษฎี (Theory development) ทำได้ 2 ทางคือ 1. ทฤษฎี ­ ที่แสดงความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยต่าง ๆ เป็นการอธิบายเชิงเหตุและผลเพื่อการสรุป (deductive theory) กล่าวคือ เมื่อมีแนวคิดของทฤษฏีเกี่ยวกับพฤติกรรมหรือเหตุการณ์อย่างใดอย่างหนึ่ง แล้วนำไปสู่การสร้างสมมติฐานซึ่งสมมติฐานนี้จะมีแนวคิดที่ต้องแปลงเป็นนิยามปฏิบัติการ โดยผู้วิจัยจะต้องกำหนดว่า จะเก็บข้อมูลอย่างไร เพื่อทดสอบสมมติฐานนั้น แล้วนำไปสู่การสรุป ซึ่งสามารถจัดลำดับในส่วนที่ย่อย ๆ ลงไปดังภาพ

10. The Process of Deduction ภาพที่ 1 The Process of Deduction (Bryman p.9) Theory Hypothesis Data Collection Findings Hypothesis confirmed or rejected Revision of theory 1 2 3 4 5 6

11. เป็นกระบวนการที่กลับกันกับ deductive คือเป็นการศึกษาเหตุผลในการกำหนดข้อเสนอต่อไป จากการศึกษาส่วนย่อยที่เฉพาะเจาะจงเพื่อนำไปสู่การสรุปถึงทฤษฏีหลัก Deduction = theory observations/findings Induction = observation/findings theory 2. การอธิบายเชิงเหตุและผล เพื่อการอนุมาน (inductive)

12. สมมติฐาน (Hypothesis) สมมติฐาน คือ ข้อความที่แสดงความสัมพันธ์ของตัวแปรในลักษณะที่แสดงให้เห็นว่า ความสัมพันธ์นั้นสามารถทดสอบได้ หรือเป็นข้อความที่คาดคะเนความเกี่ยวข้องระหว่างตัวแปร 2 ตัว หรือมากกว่า 2 ตัว เพื่อตอบคำถามในการวิจัย การตั้งสมมติฐาน คือ การอธิบายปรากฏการณ์ที่ต้องการ จะยืนยันว่าเป็นความจริง และสมมติฐานนั้นสามารถพิสูจน์ได้ คือ การทดสอบโดยวิธีการทางสถิติ ซึ่งสมมติฐานอาจผิดหรือถูกก็ได้ หรือถ้าพบว่าบกพร่องก็สามารถเปลี่ยนแปลงได้

13. สมมติฐาน คือข้อความที่ระบุความสัมพันธ์ของตัวแปรหรือเปรียบเทียบระหว่างตัวแปร คำตอบที่คาดการณ์ไว้ล่วงหน้าอย่างสมเหตุสมผลต่อปัญหาที่ปรึกษา คำตอบนี้อาจผิดหรือถูกก็ได้ ต้องทดสอบโดยวิธีการทางสถิติ

14. สมมติฐานทางการวิจัย (Research Hypothesis) การตั้งสมมติฐานในงานวิจัยมี 2 ลักษณะ คือ 1. แบบมีทิศทาง (directional hypothesis) เช่น การศึกษามีความสัมพันธ์กับฐานะทางเศรษฐกิจเชิงบวก 2. แบบไม่แสดงทิศทาง (non directional hypothesis) เช่น การศึกษามีความสัมพันธ์กับฐานะทางเศรษฐกิจ

15. ที่มาสมมติฐาน แนวคิด หรือทฤษฏี ประสบการณ์ การวิจัย ลักษณะของสมมติฐาน มีตัวแปรตั้งแต่ 2 ตัว วัดได้ ทดสอบได้ มีทิศทาง / ไม่มีทิศทาง ที่มา ลักษณะ และการนำไปใช้ของสมมติฐาน การนำไปใช้ ตอบปัญหาการวิจัย ยอมรับสมมติฐานการวิจัย ปฏิเสธสมมติฐานการวิจัย

16. ตัวแปร (Variable) ตัวแปรเป็นคุณสมบัติอย่างหนึ่งของสิ่งต่าง ๆ ที่มีความผันแปรได้ กรณีที่ศึกษาอาจจะเป็นคนหรือสิ่งของ เช่น ครัวเรือน เมือง องค์กร โรงเรียน หรือประเทศ ถ้าคุณสมบัติไม่มีความผันแปร เราเรียกว่า ค่าคงที่ (constant) เช่น ถ้าโรงงานแห่งหนึ่งมีอัตราส่วนพนักงานที่เป็นผู้จัดการชายและหญิงเท่ากัน คุณสมบัติขององค์กรนี้จะเรียกว่าค่าคงที่ และไม่ใช่ตัวแปร ซึ่งในงานวิจัยทางสังคมศาสตร์ นักวิจัยมักจะไม่สนใจค่าคงที่ โดยปกติจะมีการแยกความแตกต่างระหว่างตัวแปรชนิดต่าง ๆ เช่น การแยกระหว่าง ตัวแปรอิสระ (independent variables) ซึ่งหมายความว่าตัวแปรอิสระจะมีอิทธิพลหรือเป็นสาเหตุให้เกิดผลกระทบต่อตัวแปรตาม (dependent variable) นั้นเอง

17. ตัวแปร (Variable) เนื่องจากการวิจัยเป็นกระบวนการที่มีระบบในการเก็บรวบรวมข้อมูล และวิเคราะห์ข้อมูลอย่างมีเหตุผลเชิงวิทยาศาสตร์ ในการวิจัย จึงต้องมีตัวแปรอิสระ และตัวแปรตาม กล่าวคือ ค่าของ ตัวแปรอิสระมีส่วนกำหนดค่าของตัวแปรตาม หรืออีกนัยหนึ่ง ค่าของตัวแปรตามผันแปรตามค่าของตัวแปรอิสระ นอกจากนี้ ยังมีตัวแปรอื่น ๆ เช่น ตัวแปรภายนอก (extraneous variables) และ ตัวแปรระหว่างกลาง (intervening variable)

18. ตัวแปร (Variable) ตัวแปรแบ่งได้เป็น 2 ชนิด คือ ตัวแปรเชิงปริมาณ ( Quantitative variable) ตัวแปรเชิงคุณภาพ ( Qualitative variable)

19. ตัวแปรเชิงปริมาณ ( Quantitative variable) หมายถึงตัวแปรที่มีค่าต่างๆ เป็นจำนวนหรือขนาด ซึ่งบอกปริมาณความมากน้อยได้ หรือเป็นตัวแปรที่แสดงลักษณะที่คนทั่วไปรับรู้ได้ตรงกันเป็นรูปธรรม เช่น อายุ รายได้ จำนวนประชากร จำนวนครัวเรือน เหล่านี้คือ ตัวแปรเชิงปริมาณ เป็นจำนวนที่วัดได้ หรือเรียงลำดับจากน้อยไปหามากได้ เช่น จังหวัดที่มีประชากรน้อยที่สุดไปจนถึงจังหวัดที่มีประชากรมากที่สุด

20. ตัวแปรเชิงคุณภาพ ( Qualitative variable) เป็นตัวแปรที่แสดงความหมายในลักษณะเฉพาะของตัวบุคคลที่คนทั่วไปอาจรับรู้ได้ตรงกัน หรือไม่ตรงกันเป็นลักษณะนามธรรม เช่น ทัศนคติ แรงจูงใจ ซึ่งต้องอาศัยเครื่องมืออื่นในการวัด หรือตัวแปรที่แสดงคุณลักษณะของบุคคล เช่น เพศชายและเพศหญิง หรือ เชื้อชาติ สถานภาพสมรส เช่น โสด สมรส หรือหม้าย หย่าร้าง ซึ่งตัวแปรเชิงคุณภาพไม่สามารถจัดลำดับเรื่องตามขนาดได้

21. ตัวแปรที่มีค่าต่อเนื่อง และไม่ต่อเนื่อง ( Continuous and discrete variable) ตัวแปรเชิงปริมาณนั้นจะมีค่าอยู่ 2 ชนิด คือ ตัวแปรที่มีค่าต่อเนื่อง เช่น อายุ คือ อายุ 5, 6, 7 ปี ตามลำดับ ส่วนตัวแปรที่มีค่าไม่ต่อเนื่อง เช่น จำนวนคนในบ้าน จำนวนรถในบ้าน

22. ระดับการวัดตัวแปร (scale of Measurements) การวัดตัวแปร เป็นการระบุลักษณะหรือให้ค่าแก่ตัวแปรที่ต้องการศึกษา ในการวิจัย การวัดตัวแปรจะทำให้ได้ผลการวัดออกมาเป็นสเกล ซึ่งสามารถจำแนกได้เป็น 4 ระดับดังนี้คือ Nominal scale Ordinal scale Interval scale Ratio scale

23. 1. ระดับการวัดแบบนามบัญญัติหรือจัดพวก (nominal scale) เป็นระดับการวัดขั้นพื้นฐานที่สุดคือแสดงลักษณะที่แตกต่างกันตามชื่อหรือหมู่พวกหรือเป็นการวัดที่กำหนดสัญลักษณ์ขึ้น เพื่อจำแนกหรือจัดประเภทตามคุณลักษณะ การจัดหมวดหมู่ลักษณะของตัวแปร เช่น เพศ ( ชาย , หญิง ) ศาสนา เชื้อชาติ ซึ่งในการวิจัย ข้อมูลในระดับนี้มักจะใช้เป็นตัวแปรอิสระ ( independent variable)

24. 2. ระดับการวัดแบบจัดลำดับ (ordinal scale) เป็นการวัดที่แสดงลักษณะความแตกต่างและอันดับของการวัดผลที่ได้จากการวัดตัวแปรนี้เป็นตัวเลขที่แสดง คือ ปริมาณความมากน้อย สามารถเรียงลำดับได้ ตัวแปรนี้มีลักษณะแตกต่างตามหมู่พวกและแสดงระดับสูงต่ำของผลที่ได้ เช่นระดับการศึกษา แต่การวัดในมาตรานี้ ความแตกต่างระหว่างแต่ละหน่วยอาจไม่เท่ากัน และไม่มีศูนย์แท้ ( absolute zero)

25. 3. ระดับการวัดแบบช่วง (interval scale) เป็นการวัดที่แสดงลักษณะแตกต่าง ค่าของความแตกต่างแสดงอันดับสูงต่ำ และมีช่วงห่างเท่ากัน เช่น การวัดอุณหภูมิเป็นองศาเซลเซียส เช่น ขณะนี้กรุงเทพมีอุณหภูมิ 36 องศาเซลเซียส แต่ปทุมธานีมีอุณหภูมิ 33 องศาเซลเซียส ซึ่งต่างกัน 3 องศาเซลเซียส แต่ความแตกต่างของแต่ละช่วงองศาจะเท่ากัน ( equal interval) แต่ไม่เป็นศูนย์แท้ เพราะอุณหภูมิสามารถต่ำกว่า 0 องศาได้

26. 4. ระดับการวัดแบบอัตราส่วน (Ratio scale) เป็นการวัดที่แสดงลักษณะความแตกต่างกันตามหมู่พวก แสดงอันดับ หรือปริมาณความมากน้อยได้ ค่าของแต่ละหน่วย การวัดมีความแตกต่างของแต่ละหน่วยเท่ากัน ( equal interval) และมีจุดตั้งต้นเป็น 0 คือ ( absolute zero) เช่น น้ำหนัก

27. องค์ประกอบของการกำหนดรูปแบบการวิจัย ชื่อเรื่อง ปัญหาที่จะศึกษาวิจัย 1 คำถามในการวิจัยหรือ วัตถุประสงค์ในการวิจัย 2 กลยุทธ์ในการวิจัย 3 แนวคิด / ทฤษฎี สมมติฐานและวิธีการวิจัย 4 แหล่งที่มาของข้อมูล 5 การเลือกข้อมูล จากแหล่งของข้อมูล 6 การเก็บรวบรวมข้อมูล และระยะเวลา 7 การประมวลผล และวิเคราะห์ข้อมูล 8

28. การกำหนดรูปแบบการวิจัย มีกระบวนการดังนี้คือ เสนอปัญหาที่ต้องการศึกษา เหตุผลของการศึกษา หรือความสำคัญของปัญหา และวัตถุประสงค์ที่ต้องการศึกษา แนวคิดทฤษฏีที่เกี่ยวข้อง แสดงกระบวนการในการศึกษาวิจัย การสุ่มตัวอย่าง การเสนอนิยามปฏิบัติการ การวิเคราะห์ข้อมูล หรือการทดสอบสมมติฐานเพื่อตอบคำถามการวิจัย เสนอตารางการทำงานตามขั้นตอนต่าง ๆ การกำหนดงบประมาณ ( ตามจำนวนคน ตามเวลาที่กำหนด ) เสนอรูปแบบรายงานการวิจัย

29. การจำแนกรูปแบบการวิจัย ก จำแนกตามเป้าหมายการนำไปใช้ การวิจัยพื้นฐาน (Basic research) การวิจัยประยุกต์ (Applied research) ข . จำแนกตามลักษณะที่ทำการศึกษา การวิจัยจากเอกสาร (Literature research) การวิจัยทางคลินิก (Clinical research) การวิจัยทางห้องปฏิบัติการ ( Laboratory research ) การวิจัยในสัตว์ทดลอง ( Animal research) การวิจัยชุมชน (Community research) การวิจัยปฏิบัติการ (Operational research)

30. การจำแนกรูปแบบการวิจัย ( ต่อ ) ค . จำแนกตามประเภทของการเก็บข้อมูล การศึกษาย้อนหลัง (Retrospective study) การศึกษาไปข้างหน้า (Prospective study) การศึกษาโดยการสำรวจ (Survey study) ง . จำแนกตามการออกแบบการวิจัย การศึกษาเชิงพรรณนา (Descriptive study) การศึกษาเชิงวิเคราะห์ (Analytical study) การศึกษาโดยการทดลอง (Experimental study)

31. วัตถุประสงค์ของการกำหนดรูปแบบการวิจัย โดยทั่วไป เพื่อตอบคำถามพื้นฐานดังนี้คือ WHAT – จะศึกษาเรื่องอะไร WHY – เหตุไรจึงต้องศึกษาเรื่องนี้ HOW – วิธีการศึกษาเป็นอย่างไร ซึ่งแยกเป็นดังนี้คือ 3.1 WHAT – จะใช้กลยุทธ์ในการวิจัยแบบไหน 3.2 WHERE – ข้อมูลจะมาจากแหล่งใด 3.3 HOW – จะเก็บข้อมูล และวิเคราะห์อย่างไร 3.4 WHEN – แต่ละขั้นตอนจะดำเนินการเมื่อใด

32. การเลือกหัวข้อการวิจัย สาเหตุของการเลือกหัวข้อการวิจัย อาจสรุปได้ 3 ทางคือ 1. ส่วนบุคคล (personal reasons) – เพื่อสนองความอยากรู้อยากเห็น – เพื่อเพิ่มพูนเครดิต หรือเพิ่มความก้าวหน้าทางการงาน – พยายามแก้ปัญหาส่วนตัว – สนองความสนใจส่วนบุคคล หรือเป็นการรับงานเฉพาะตัว

33. การเลือกหัวข้อการวิจัย 2. ทางวิชาการ (academic reasons) – เพื่อเพิ่มพูนความรู้เฉพาะสาขา – แสดงหาคำตอบที่อยู่ในความสนใจ ในปัจจุบัน – การมีส่วนร่วมในการค้นคว้าเชิงวิชาการ – เพื่อสร้างแนวคิดทฤษฎีใหม่ขึ้นมา

34. การเลือกหัวข้อการวิจัย 3. ทางสังคม (social reasons) เพื่อให้คำตอบหรือการแก้ไขเกี่ยวกับปัญหาสังคม เพื่อช่วยให้องค์กร ชุมชน หรือบุคคลบางกลุ่มบรรลุวัตถุประสงค์ เพื่อเป็นแนวทางในการเสนอนโยบายทางสังคม เพื่อช่วยในการตัดสินใจขององค์การทั้งภาครัฐและเอกชน

35. ประเภทของคำถามในการวิจัย คำถามในการวิจัย (research questions) แบ่งได้เป็น 3 ประเภท คือ WHAT, WHY, HOW ดังตัวอย่างดังต่อไปนี้คือ WHAT คำถามที่ต้องการคำตอบเชิงบรรยายเกี่ยวกับคุณลักษณะของ บุคคล และแบบแผนของปรากฏการณ์ทางสังคมต่าง ๆ ประชากรกลุ่มใดเกี่ยวข้องกับเรื่องนี้ คุณลักษณะของบุคคล ความรู้ ความเชื่อ และทัศนคติของบุคคลต่าง ๆ เป็นอย่างไร กระบวนการทางสังคมที่ทำให้เกิดพฤติกรรมเหล่านั้น แบบแผนของความสัมพันธ์ระหว่างคุณลักษณะต่าง ๆ ผลของการกระทำต่าง ๆ เป็นเช่นไร

36. ประเภทของคำถามในการวิจัย 2. WHY คำถามนี้ต้องการทราบสาเหตุหรือเหตุผลของปรากฏการณ์บางอย่าง การอธิบายความสัมพันธ์ของเหตุการณ์ หรือกิจกรรม และกระบวนการทางสังคม เช่น เหตุไรบุคคลเหล่านี้คิดและทำเช่นนี้ เหตุไรแบบแผนของการกระทำจึงเป็นเช่นนี้ เหตุไร คุณลักษณะหรือกระบวนการทางสังคม จึงเปลี่ยนแปลง หรือ คงที่ เหตุไร การกระทำเช่นนี้จึงทำให้เกิดผลอย่างใดอย่างหนึ่งโดยเฉพาะ

37. ประเภทของคำถามในการวิจัย 3. HOW คำถามนี้เกี่ยวกับการนำไปสู่การเปลี่ยนแปลง โดยเฉพาะผลของการกระทำบางอย่าง หรือการคิดค้นสิ่งใดขึ้นมา คุณลักษณะของประชากร กระบวนการทางสังคม และแบบแผนต่างๆ จะเปลี่ยนได้อย่างไร การหยุดการเปลี่ยนแปลง การชะลอหรือการเร่งอัตราการเปลี่ยนแปลง จะทำได้อย่างไร

38. ประเภทของการวิจัยจำแนกตามวัตถุประสงค์ วัตถุประสงค์ของการวิจัยพื้นฐาน (Basic search) 1. เพื่อการค้นคว้าเพิ่มเติม (EXPLORE) คือการพยายามพัฒนาคำอธิบายเบื้องต้น หรือการทำความเข้าใจเกี่ยวกับปรากฏการณ์ต่าง ๆ ทางสังคม 2. การบรรยายความ (DESCRIBE) การให้รายละเอียดเกี่ยวกับการวัดหรือการรายงาน คุณลักษณะของประชากรของกลุ่มรวมถึงการเสนอกฎเกณฑ์บางประการ 3. การอธิบาย (EXPLAIN) คือ การสร้างองค์ประกอบ ปัจจัยหรือกลไก เพื่อนำไปสู่การกำหนดกฎเกณฑ์ ปรากฏการณ์ทางสังคม 4. การเสนอเหตุผลเพื่อความเข้าใจ (UNDERSTAND) การกระทำบางอย่างทางสังคม และสาเหตุที่ทำให้เกิดการกระทำเช่นนั้นในสังคม 5. การคาดหมาย (PREDICT) ซึ่งเกิดจากการสร้างความเข้าใจ หรืออธิบายเกี่ยวกับปรากฏการณ์บางอย่างภายในเงื่อนไขบางประการ

39. วัตถุประสงค์ของการวิจัยเชิงประยุกต์ (Applied Research) 1. เพื่อการเปลี่ยนแปลง (CHANGE) การศึกษาวิจัยบางเรื่อง เพื่อให้ผู้ที่มีส่วนร่วมนำไปสู่การเปลี่ยนแปลง อาจจะบางส่วนหรืออย่างมากก็ได้ 2. การประเมินผล (EVALUATION) การประเมินผลเป็นการศึกษาวิจัยเพื่อประเมินผลการดำเนินงานของโครงการต่าง ๆ ตามวัตถุประสงค์ที่ต้องการ หรือการแก้ปัญหาตามนโยบายที่กำหนด 3. การประเมินผลกระทบ (IMPACT ASSESSMENT) เป็นการศึกษาวิจัยเพื่อประเมินผลกระทบของโครงการที่จะเกิดขึ้นในอนาคต โดยทั่วไปเป็นการศึกษา ผลกระทบทางด้านเศรษฐกิจ สังคม สิ่งแวดล้อม และวัฒนธรรม โครงสร้างทางสังคม กระบวนทางสังคมและประชากร ที่จะเปลี่ยนแปลงหรือได้รับผลกระทบจากโครงการตามนโยบายที่กำหนดขึ้น

40. การประเมินผลโครงการ (project evaluation) เป็นกระบวนการในการพิจารณาระดับความสำเร็จในการบรรลุวัตถุประสงค์ของโครงการที่กำหนดไว้ตั้งแต่ต้น โดยในการประเมินผลนั้น ต้องมีเกณฑ์มาตรฐานสำหรับวัดความสำเร็จ เพื่อผู้ประเมินสามารถพิจารณาและอธิบายความสำเร็จของโครงการได้ กระบวนการประเมินผลโครงการ คือ การเก็บข้อมูลการวิเคราะห์ข้อมูลตามข้อเท็จจริงของโครงการอย่างเป็นระบบเพื่อการตัดสินใจเกี่ยวกับผลสำเร็จของโครงการ การปรับปรุงเพิ่มคุณภาพและประสิทธิภาพให้ดียิ่งขึ้น

41. แบบจำลองการประเมินผล แบบจำลองการประเมินผลมีหลายแบบ ที่นิยมกล่าวถึงคือของ Stufflebeam ซึ่งเรียกว่า CIPP model โดยสตัฟเฟลบีม ได้ให้ความหมายของการประเมินว่า “เป็นกระบวนการของการวิเคราะห์เพื่อให้ได้มาซึ่งข้อมูลที่เป็นประโยชน์ในการตัดสินใจในทางเลือกต่างๆ ที่มีอยู่” แบบจำลอง CIPP นี้ไม่เพียงแต่ประเมินว่า บรรลุวัตถุประสงค์หรือไม่เท่านั้น แต่ยังเป็ฯการประเมินเพื่อให้รายละเอียดต่างๆ ที่ช่วยในการตัดสินใจเกี่ยวกับโครงการอีกด้วย

42. แบบจำลอง ( Model) การประเมินผล การประเมินผล 4 ประเภทของแบบจำลองซิป ( CIPP Model) คือ 1. Context Evaluation 2. Input Evaluation 3. Process Evaluation 4. Product Evaluation

43. การประเมินเนื้อหาหรือการประเมินสภาวะแวดล้อม เป็นการประเมินเพื่อให้ได้มาซึ่งเหตุผล เป็นพื้นฐานเกี่ยวกับการค้นหาข่าวสารอันจะนำไปสู่การพัฒนาเป้าหมายของโครงการ หรือเป็นแนวทางในการตัดสินใจเกี่ยวกับการวางแผนในการกำหนดวัตถุประสงค์ที่ชัดเจน สำหรับดำเนินโครงการ โดยเน้นความสัมพันธ์ที่เกี่ยวกับสภาพแวดล้อม ความต้องการ และเงื่อนไขที่เป็นจริงต่างๆ ที่เกี่ยวข้องกับสภาพแวดล้อม Context Evaluation ( การประเมินเนื้อหาหรือการประเมินสภาวะแวดล้อม )

44. 2. Input Evaluation ( การประเมินปัจจัยเบื้องต้น หรือปัจจัยนำเข้า ) เป็นการประเมินปัจจัยเบื้องต้น หรือปัจจัยนำเข้า เพื่อค้นหาตัวประกอบหรือแนวทางที่เหมาะสม หรือมีประสิทธิภาพ ที่จะอำนวยให้โครงการดำเนินไปตามวัตถุประสงค์ที่ต้องการ คือ บรรลุเป้าหมายของโครงการ ซึ่งมักจะประเมินในด้านต่างๆ เช่น ความสามารถของหน่วยงานในการจัดทำโครงการยุทธวิธีที่ใช้ในการบรรลุวัตถุประสงค์ของโครงการ และการได้รับความช่วยเหลือในด้านต่างๆ ซึ่งจะช่วยให้โครงการดำเนินไปได้ เช่น เกี่ยวกับอุปกรณ์ เงินทุน เป็นต้น

45. การประเมินผลประเภทนี้จะทำหน้าที่ต่อจาก Context และ Input evaluation เป็นการประเมินผลเพื่อค้นหาข่าวสารที่จะเป็นแนวทางหรือวิธีการปฎิบัติ สำหรับโครงการว่าจะดำเนินให้เป็นไปตามแผนที่วางไว้ได้อย่างไร ซึ่งการประเมินกระบวนการมีวัตถุประสงค์ที่สำคัญ คือ เพื่อหาข้อบกพร่องของกระบวนการ หรือการดำเนินงานตามขั้นตอนที่วางไว้ ตลอดจนแนวทางการแก้ไขปัญหาต่างๆ ระหว่างดำเนินโครงการ 3. Process Evaluation ( การประเมินผลกระบวนการ )

46. 4. Product Evaluation ( การประเมินผลิตผล ) วัตถุประสงค์ของการประเมินผลประเภทนี้ก็คือ ตรวจสอบความสัมพันธ์ระหว่างผลสัมฤทธิ์จากโครงการกับเกณฑ์ที่ตั้งไว้ว่าเป็นไปตามวัตถุประสงค์ของโครงการอย่างไร การประเมินผลประเภทนี้ อาจอาศัยการเปรียบเทียบผลผลิตกับเกณฑ์มาตรฐาน ( absolute or relative standards) เลือกไว้ นอกจากนั้น อาจอาศัยรายงานการประเมินผลจากข้อมูลที่ได้จาก Context input และ Process evaluation

47. การประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม (Environmental Impact Assessment : EIA) หมายถึง การศึกษาเพื่อคาดการณ์ผลที่จะเกิดต่อสิ่งแวดล้อมจากการดำเนินการของโครงการ และเสนอแนะวิธีการลดผลกระทบ ที่อาจเกิดขึ้นจากการดำเนินการ เพื่อให้โครงการสามารถดำเนินการได้อย่างเหมาะสม โดยไม่ทำลายสิ่งแวดล้อม ในปัจจุบัน การประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม จะครอบคลุมถึงการประเมินผลกระทบทางเศรษฐกิจ สังคม และประชากร ซึ่งมีผลตั้งแต่ต่อตัวบุคคล องค์กร , สถาบัน และภาพรวมของสังคมทั้งหมด โดยเป็นการศึกษาถึงผลกระทบทางด้านต่างๆในอนาคตจากโครงการที่อาจจะเกิดขึ้นตามนโยบายที่กำหนด

48. การประเมินผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม เป็นระบบของกรรมวิธีซึ่งเกี่ยวข้องกับปัจจัยที่มีผลกระทบต่อการเปลี่ยนแปลงทางด้านสิ่งแวดล้อมประกอบด้วย 1. การนำเสนอวัตถุประสงค์ของการพัฒนาซึ่งอาจเกิดผลต่อสิ่งแวดล้อม 2. การเสนอสภาพแวดล้อมในปัจจุบันที่ได้รับผลกระทบ 3. การประเมินความเป็นไปได้ของผลกระทบที่อาจเกิดขึ้น 4. การออกข้อกำหนดเพื่อรักษาสภาพแวดล้อม 5. การเฝ้าระวังการเปลี่ยนแปลงสิ่งแวดล้อม 6. การจัดทำข้อเสนอแนะเพื่อลดผลกระทบ

49. ผลกระทบสิ่งแวดล้อม แบ่งเป็น 2 ประเภท 1. ผลกระทบปฐมภูมิ ( Primary Impact) 2. ผลกระทบทุติยภูมิ ( Secondary Impact)

50. 1. ผลกระทบปฐมภูมิ ( Primary Impact) เป็นผลกระทบที่เกิดขึ้นโดยตรงจากกิจกรรม เช่น การก่อสร้างอาคารสถานที่ ซึ่งผลกระทบปฐมภูมิ จะเกิดการเปลี่ยนแปลงอันเนื่องจากกิจกรรมต่างๆ ที่เกิดขึ้นภายในพื้นที่ก่อสร้าง เช่น การเปลี่ยนแปลงสภาพการใช้ที่ดิน และระบบนิเวศน์ภายในอาณาเขตของพื้นที่ของโครงการ

51. 2. ผลกระทบทุติยภูมิ ( Secondary Impact) เป็นผลกระทบที่เกิดขึ้นโดยทางอ้อมของกิจกรรม อันเนื่องมาจากผลกระทบปฐมภูมิ เช่น การก่อสร้างที่เกิดขึ้นจะทำให้ผลกระทบที่ตามมา เช่น การเปลี่ยนแปลงการใช้ประโยชน์ที่ดิน การเปลี่ยนแปลงประชากร สภาพเศรษฐกิจและสังคม ตลอดจนถึงทรัพยากรธรรมชาติ

52. ผลกระทบปฐมภูมิและทุติยภูมิ ผลกระทบปฐมภูมิและทุติยภูมิ จะใช้ประโยชน์ในการประเมินผลกระทบ โดยใช้ประกอบการพิจารณา เพื่อที่จะลดผลเสียที่เกิดขึ้นจากตัวแปรที่ก่อให้เกิดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม นั่นคือ การสร้างความสัมพันธ์ของสิ่งต่างๆในสิ่งแวดล้อม จะทำให้สามารถคาดคะเนการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้น จนทำให้สิ่งแวดล้อมเสียดุลยภาพอันจะเป็นพื้นฐานนำไปสู่มาตรการลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมที่เกิดขึ้นต่อไป

53. เทคนิคการเก็บรวบรวมข้อมูล เชิงปริมาณ (Quantitative) – จากแบบสอบถาม ( ตอบแบบสอบถามเอง ) – จากการสัมภาษณ์ – จากการสังเกต ( แบบมีโครงร่าง ) – วิเคราะห์จากเอกสาร เชิงคุณภาพ (Qualitative) – การมีส่วนร่วม – การสัมภาษณ์กลุ่ม – การสัมภาษณ์เชิงลึก – การสัมภาษณ์ประวัติชีวิติ – วิเคราะห์จากเอกสาร

54. Data Analysis Techniques Qualitative Description Distribution : numerical and graphical Central tendency and dispersion Association Correlation : simple, partial and multiple Analysis of variance and covariance Regression: simple, partial and multiple Causation Factor analysis Path analysis Regression: simple, partial and multiple Inference Sample statistic to population parameter Sample differences to population differences

55. Data Analysis Techniques Qualitative Description Theory generation Analytic induction Grounded theory: open and axial coding Categorizing and connecting From everyday typifications to typologies

56. สถิติสำหรับตัวแปรเดี่ยว สถิติที่ใช้กับตัวแปรเดี่ยว ซึ่งอาจจะเป็นได้ทุกระดับคือ nominal, ordinal, interval, & ratio.. ในเบื้องต้นคือ แสดงการกระจายจำนวนโดยความถี่ (frequency) และการกระจายด้วยอัตราส่วนร้อย (percent) สำหรับข้อมูลตัวแปรช่วงและอัตราส่วน การใช้สถิติจะมีเพิ่มเติมคือ ใช้ค่าเฉลี่ย ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน ค่ามัธยฐาน และค่าฐานนิยม (mode) ค่าการผันแปร (variance) ส่วนใหญ่นิยมใช้ค่าเฉลี่ย ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน ค่าต่ำสุด และค่าสูงสุด

57. สถิติสำหรับตัวแปรเดี่ยว ในกรณีที่มีตัวแปร 2 ตัว หรือมากกว่า 2 ตัวขึ้นไป มีวิธีการทางสถิติที่ใช้หลายแบบ อย่างหนึ่งที่นิยมกันมากคือการใช้ตารางไขว้ (cross tabulation) ซึ่งในการเสนอด้วยตารางไขว้ ต้องใช้อัตราส่วนร้อยให้ถูกประเภท ซึ่งแบ่งเป็นสามแบบคือ อัตราส่วนร้อยของคอลัมน์ อัตราส่วนร้อยของแถว และอัตราส่วนร้อยของทั้งหมด ดังที่แสดงในตารางตัวอย่าง โดยทั่วไปตัวแปร 2 ตัว ที่นำเสนอหมายถึงตัวแปรหนึ่งเป็นตัวแปรอิสระ อีกตัวแปรหนึ่งเป็นตัวแปรตาม ในกรณีที่ตัวแปรทั้ง 2 เป็นตัวแปรแบบ nominal การเสนอโดยตารางไขว้ก็เหมาะสม หรือถ้าตัวแปรอิสระเป็น nominal ส่วนตัวแปรตามเป็น ordinal ก็ควรใช้ตารางไขว้เช่นกัน

58. สถิติสำหรับตัวแปรเดี่ยว ( ต่อ ) ในกรณีที่ตัวแปรอิสระเป็นตัวแปรแบบ normial และตัวแปร interval เป็นตัวแปรตาม การวิเคราะห์ควรใช้วิธีการเปรียบเทียบค่าเฉลี่ยของแต่ละกลุ่มย่อยของตัวแปรอิสระ แต่หากตัวแปรตามเป็นแบบ nominal และตัวแปรอิสระเป็นแบบ interval ควรแบ่งตัวแปรอิสระเป็นกลุ่มก่อน แล้วแสดงตารางไขว้ของข้อมูลดังตัวอย่างที่แสดง

59. การวิจัยด้วยการสำรวจ (Survey Research ) การวิจัยด้วยการสำรวจ เป็นการศึกษาวิจัยโดยใช้ข้อมูล ซึ่งเก็บรวบรวมจากแบบสอบถาม หรือโดยการสัมภาษณ์จากประชากรตัวอย่างที่สุ่มขึ้นมา และจะต้องเป็นช่วงเวลาใดเวลาหนึ่งที่กำหนด เพื่อให้ได้ข้อมูลเกี่ยวกับตัวแปรต่างๆซึ่งโดยปกติตัวแปรจะมากกว่า 2 ตัวขึ้นไป หลังจากนั้นจะเป็นการประมวลผล การวิเคราะห์ข้อมูลเพื่อศึกษาแบบแผนความสัมพันธ์ของตัวแปรต่างๆ และรายงานผลการศึกษา

60. การเลือกตัวอย่าง (Sampling) 1. Probability sampling การเลือกตัวอย่าง โดยใช้หลักการเชิงสุ่ม ทุกหน่วยของประชากรมีโอกาสที่จะถูกเลือกเป็นตัวอย่างเท่าๆกัน 2. Non probability sampling การเลือกตัวอย่างโดยไม่ใช้หลักการเชิงสุ่ม แต่เลือกโดยเหตุผลอื่นๆทำให้ทุกหน่วยของประชากร มีโอกาสไม่เท่ากันที่จะถูกเลือกเป็นตัวอย่าง

61. ลักษณะตัวอย่างที่ดี เนื่องจากการสุ่มตัวอย่าง เป็นการเลือกตัวแทนของประชากรจากกลุ่มที่ต้องการศึกษา จึงต้องเป็นตัวแทนที่ดีมีลักษณะที่สำคัญของประชากรที่จะศึกษา และเป็นตัวแทนที่ถูกเลือกมาโดยไม่มีความลำเอียง ขนาดของตัวอย่างต้องมีความเหมาะสมเพียงพอที่จะอ้างไปถึงกลุ่มประชากรที่ศึกษาได้ การเลือกขนาดตัวอย่างจึงต้องใช้หลักวิชาที่ถูกต้อง

62. ความหมายของประชากรและตัวอย่าง (Populations and samples) ประชากร หมายถึง กลุ่มของบุคคลหรือสิ่งของ โดยมีองค์ประกอบเป็นจำนวนหนึ่ง ซึ่งอาจจะหมายถึง จำนวนคน เหตุการณ์ สถานที่ หรือสิ่งของก็ได้ ตัวอย่างเช่น จำนวนประชากรในประเทศหนึ่งในเวลาที่กำหนด นักศึกษาปีที่หนึ่ง ในมหาวิทยาลัยแห่งหนึ่ง จำนวนประชากรตามกลุ่มอายุ เช่น วัยแรงงานอายุ 15-59 ปี ข่าวในหนังสือพิมพ์ในช่วง 12 เดือนที่ผ่านมา ดังนั้น ตัวอย่าง (samples) จึงเป็นการเลือกบุคคลจำนวนหนึ่งจากประชากรกลุ่มที่กำหนด เพื่อให้เป็นตัวแทนที่ดีที่สุด ในการศึกษาวิจัยเรื่องที่ต้องการ

63. การสุ่มตัวอย่างตามหลักความน่าจะเป็น (Probability sampling) เป็นกระบวนการที่ทุกหน่วยของประชากรมีโอกาสที่จะถูกเลือกเท่ากัน โดยวิธีดังนี้ 1. การสุ่มอย่างง่าย (simple random sampling) 2. การสุ่มอย่างมีระบบ (systematic random sampling) 3. การสุ่มแบบแบ่งชั้น (stratified random sampling) 4. การสุ่มแบบกลุ่ม (cluster random sampling) 5. การสุ่มแบบหลายขั้นตอน (multi-stage random sampling)

64. การสุ่มอย่างง่าย (Simple random sampling) เป็นการสุ่มโดยสมาชิกแต่ละหน่วยในประชากรมีโอกาสได้เลือกเท่าๆกัน วิธีนี้ใช้กับกรณีที่ทราบจำนวนประชากรกลุ่มที่จะศึกษาโดยสร้างเป็นกรอบตัวอย่าง มีรายชื่อตั้งแต่ 1 ถึง N และสุ่มตัวอย่างโดยใช้ตารางสุ่ม (Table of random numbers)

65. การสุ่มอย่างมีระบบ (systematic random sampling) การเลือกตัวอย่างที่มีลักษณะเป็นช่วง ช่วงละเท่าๆกันแต่ละจุดของการแบ่งเป็นช่วงคือ ตัวอย่างที่ได้รับเลือก เช่น การสุ่มตัวอย่างบ้านในเมือง ซึ่งมีถนนเป็นบล๊อก การสุ่มอย่างมีระบบคือ เลือกบ้านตามอัตราส่วน 1 ต่อ 15 คือ ทุก 15 ครัวเรือน เลือกตัวอย่างมา 1 ครัวเรือน ตามกรอบตัวอย่าง คือ ถนนตามบล๊อก หรือตามโซนที่เลือกไว้แล้ว

66. การสุ่มแบบแบ่งชั้น (stratified random sampling) การเลือกตัวอย่างโดยจัดสมาชิกของประชากรที่มีลักษณะเดียวกันไว้ในกลุ่มหรือชั้นเดียวกัน จากนั้นทำการสุ่มเลือกจากแต่ละชั้นโดยวิธีที่เหมาะสม จำนวนตัวอย่างในแต่ชั้นอาจจะเท่ากันหรือไม่เท่ากันก็ได้ ขึ้นอยู่กับจำนวนสมาชิกหรือความสำคัญของแต่ละชั้น การกำหนดขนาดของตัวอย่างแต่ละชั้นควรให้ได้สัดส่วนกับขนาดของประชากรในแต่ละชั้น

67. การสุ่มแบบหลายขั้นตอน (multi-stage random sampling) การสุ่มตัวอย่างแบบหลายขั้นตอน มักจะใช้กับการสำรวจครัวเรือน ในระดับประเทศหรือเขต โดยมีการสุ่มเป็นชั้นๆ เช่น ชั้นแรก สุ่มตัวอย่างจังหวัดที่จะต้องการศึกษา ในแต่ละจังหวัด สุ่มอำเภอ ตำบล และหมู่บ้าน จนถึงครัวเรือนที่จะเลือกเป็นตัวอย่าง ขั้นตอนต่างๆจะเป็นการสุ่มอย่างมีระบบ การสุ่มแบบกลุ่ม (cluster sampling) บางครั้งก็เป็นส่วนหนึ่งของการสุ่มหลายขั้นตอน

68. การเลือกตัวอย่างโดยไม่อาศัยหลักความน่าจะเป็น (non-probability sampling) Convenience sampling accidental) เป็นวิธีที่ไม่มีข้อจำกัดในการเลือกตัวอย่าง เมื่อพบสมาชิกของประชากรที่จะศึกษา ก็เก็บข้อมูลจนครบจำนวนที่ต้องการเป็นวิธีที่ได้รับความน่าเชื่อถือน้อย Purposive sampling 1. Judgment sampling 2. Quota sampling 3. Snowball sampling

69. การเสนอรายงานวิจัย 1. ชื่อเรื่อง ( โดยปกติจะมี 2 ส่วน คือ ส่วนแรกเป็นเรื่องที่ต้องการศึกษา ส่วนที่สองเป็นสถานที่ ) 2. บทนำ ความสำคัญของปัญหา วัตถุประสงค์การวิจัย สมมติฐานการวิจัย ขอบเขตการศึกษา นิยามศัพท์ กรอบแนวคิดในการวิจัย ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ

70. การเสนอรายงานวิจัย 3. ทบทวนวรรณกรรม แนวคิดทฤษฎีเกี่ยวกับเรื่องที่ศึกษา งานวิจัยที่เกี่ยวข้อง 4. ระเบียบวิธีวิจัย แหล่งที่มาของข้อมูล ขนาดตัวอย่าง การเก็บรวบรวมข้อมูล การวิเคราะห์ข้อมูล ระยะเวลาในการทำวิจัย 5. ผลการศึกษา 6. สรุปและข้อเสนอแนะ