ΓΛΩΣΣΑ Γ΄ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ
Γ΄ΓΥΜΝΑΣΙΟΥΓ΄ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ
Της Αναστασίας Κάλφα,Της Αναστασίας Κάλφα, MstMst
ΦιλόλογοςΦιλόλογος

1η ΕΝΟΤΗΤΑ1η ΕΝΟΤΗΤΑ
Η Ελλάδα στον κόσμοΗ Ελλάδα στον κόσμο

ΠΡΟΤΑΣΗΠΡΟΤΑΣΗ
• Για να εκφράσουμε αυτό που πιστεύουμε,Για να εκφράσουμε αυτό που πιστεύουμε,
δημιουργούμεδημιουργούμε ένα σύνολο προτάσεωνένα σύνολο προτάσεων καικαι
τιςτις συνδέουμε κατάλληλα.συνδέουμε κατάλληλα.
Π.χ.Π.χ. Ο κατηγορούμενος ισχυριζόταν
ότι ήταν αθώος, αν και τα στοιχεία
της έρευνας αποδείκνυαν την ενοχή
του.

Ποιοι είναι οι τρόποι σύνδεσης τωνΠοιοι είναι οι τρόποι σύνδεσης των
προτάσεων;προτάσεων;
ΑΣΥΝΔΕΤΟ
ΣΧΗΜΑ
η σύνδεση των
προτάσεων γίνεται με
κόμματα
ΠΑΡΑΤΑΚΤΙΚΗ
ΣΥΝΔΕΣΗ
συνδέονται όμοιες
προτάσεις με
παρατακτικούς
συνδέσμους
(Κ+Κ, Δ+Δ)
ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ
ΣΥΝΔΕΣΗ
συνδέονται
ανόμοιες
προτάσεις με
υποτακτικούς
συνδέσμους ή
αντωνυμίες

Α. ΑΣΥΝΔΕΤΟ ΣΧΗΜΑΑ. ΑΣΥΝΔΕΤΟ ΣΧΗΜΑ
 ΣΥΝΔΕΣΗ ΜΕΣΥΝΔΕΣΗ ΜΕ ΚΟΜΜΑΤΑΚΟΜΜΑΤΑ
 Π.χ. Γύρισε στο σπίτιΠ.χ. Γύρισε στο σπίτι ,, πλύθηκεπλύθηκε ,,
ετοιμάστηκε για το δείπνοετοιμάστηκε για το δείπνο ,, έφυγε.έφυγε.

Β. ΠΑΡΑΤΑΚΤΙΚΗ ΣΥΝΔΕΣΗΒ. ΠΑΡΑΤΑΚΤΙΚΗ ΣΥΝΔΕΣΗ
ΣΥΝΔΕΣΗ ΜΕΣΥΝΔΕΣΗ ΜΕ ΠΑΡΑΤΑΚΤΙΚΟΥΣΠΑΡΑΤΑΚΤΙΚΟΥΣ
ΣΥΝΔΕΣΜΟΥΣΣΥΝΔΕΣΜΟΥΣ
 Π.χ. Αγαπώ τους γονείς μουΠ.χ. Αγαπώ τους γονείς μου καικαι τουςτους
θαυμάζω.θαυμάζω.

Γ. ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΣΥΝΔΕΣΗΓ. ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΣΥΝΔΕΣΗ
 ΣΥΝΔΕΣΗ ΜΕΣΥΝΔΕΣΗ ΜΕ ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΟΥΣΥΠΟΤΑΚΤΙΚΟΥΣ
ΣΥΝΔΕΣΜΟΥΣ, ΑΝΤΩΝΥΜΙΕΣ ΉΣΥΝΔΕΣΜΟΥΣ, ΑΝΤΩΝΥΜΙΕΣ Ή
ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΑΕΠΙΡΡΗΜΑΤΑ
 Π.χ. Ο Γιάννης γνώριζε καλάΠ.χ. Ο Γιάννης γνώριζε καλά πόσοπόσο
μεγάλη ήταν η ευθύνημεγάλη ήταν η ευθύνη πουπου είχε αναλάβει,είχε αναλάβει,
γιατίγιατί ήταν ευσυνείδητος.ήταν ευσυνείδητος.
Ερωτηματικό
επίρρημα
Αναφορική
αντωνυμία
Σύνδεσμο
ς

Ποιες προτάσεις συνδέονται με
ΠΑΡΑΤΑΚΤΙΚΗ ΣΥΝΔΕΣΗ;
ΟΜΟΙΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣΟΜΟΙΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
ΚΥΡΙΕΣ+ ΚΥΡΙΕΣ
Π.χ. Κουράστηκε και τα παράτησε.
ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΑ+ ΔΕΥΤΕΡΕΟΥΣΑ
Π.χ. Δούλευε σκληρά, για να ζήσει και
για να βγάλει τα έξοδά του.
ΟΜΟΙΕΣ

Ποιες προτάσεις συνδέονται με
ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΣΥΝΔΕΣΗ;
ΑΝΟΜΟΙΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣΑΝΟΜΟΙΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
ΚΥΡΙΑ+ ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΑ
Π.χ. (Αφού πλύθηκε), [έπεσε για ύπνο].
ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΑ+ ΔΕΥΤΕΡΕΟΥΣΑ
Π.χ. [Δεν μπορώ] (να καταλάβω) (πώς τα
κατάφερε).
ΑΝΟΜΟΙΕΣ=
η μία
εξαρτάται
από την
άλλη

Ποιοι είναι οι ΠΑΡΑΤΑΚΤΙΚΟΙ
ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ;
• ΣΥΜΠΛΕΚΤΙΚΟΙΣΥΜΠΛΕΚΤΙΚΟΙ
• ΑΝΤΙΘΕΤΙΚΟΙΑΝΤΙΘΕΤΙΚΟΙ
• ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΟΙΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΙΚΟΙ
• ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΟΙΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΟΙ
και, ούτε, μήτεκαι, ούτε, μήτε
μα, αλλά, όμως, παρά,μα, αλλά, όμως, παρά,
ωστόσο, μάλιστα,ωστόσο, μάλιστα,
εντούτοις, μόνο, εξάλλουεντούτοις, μόνο, εξάλλου
λοιπόν, άρα, επομένωςλοιπόν, άρα, επομένως
ή, είτεή, είτε

Ποιοι είναι οι ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΟΙΠοιοι είναι οι ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΟΙ
ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ;ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ;
• ΕΙΔΙΚΟΙΕΙΔΙΚΟΙ
• ΕΝΔΟΙΑΣΤΙΚΟΙΕΝΔΟΙΑΣΤΙΚΟΙ
• ΤΕΛΙΚΟΙΤΕΛΙΚΟΙ
• ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΟΙΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΟΙ
• ΥΠΟΘΕΤΙΚΟΙΥΠΟΘΕΤΙΚΟΙ
ότι, πως, που, ναότι, πως, που, να
μη, μήπωςμη, μήπως
να, για νανα, για να
γιατί, επειδή, αφού, διότιγιατί, επειδή, αφού, διότι
αν, εάν, άμα, σαναν, εάν, άμα, σαν

Ποιοι είναι οι ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΟΙΠοιοι είναι οι ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΟΙ
ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ;ΣΥΝΔΕΣΜΟΙ;
• ΧΡΟΝΙΚΟΙΧΡΟΝΙΚΟΙ
• ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΙΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΙ
• ΕΝΑΝΤΙΩΜΑΤΙΚΟΙ (ήΕΝΑΝΤΙΩΜΑΤΙΚΟΙ (ή
αντιθετικοί)αντιθετικοί)
όταν, ενώ, καθώς, αφού,όταν, ενώ, καθώς, αφού,
αφότου, πριν, μόλις,αφότου, πριν, μόλις,
προτού, ώσπου, ωσότου,προτού, ώσπου, ωσότου,
όποτεόποτε
ώστε (να), που (=ώστε)ώστε (να), που (=ώστε)
να, για νανα, για να
αν και, μολονότι, ενώαν και, μολονότι, ενώ

Να χαρακτηρίσεις την Παρατακτική σύνδεση σταΝα χαρακτηρίσεις την Παρατακτική σύνδεση στα
παρακάτω παραδείγματα ανάλογα με το σύνδεσμοπαρακάτω παραδείγματα ανάλογα με το σύνδεσμο
που χρησιμοποιείται κάθε φορά (που χρησιμοποιείται κάθε φορά (συμπλεκτική,συμπλεκτική,
αντιθετική, συμπερασματική, διαχωριστικήαντιθετική, συμπερασματική, διαχωριστική).).
Βάζουμε τα χόρτα στο σουρωτήρι και ταΒάζουμε τα χόρτα στο σουρωτήρι και τα
στραγγίζουμε.στραγγίζουμε.
 Αυτά λέγονται αλλά δε γίνονται.Αυτά λέγονται αλλά δε γίνονται.
 Ή θα πάω μόνος μου ή θα έρθεις μαζίΉ θα πάω μόνος μου ή θα έρθεις μαζί
μου.μου.
 Έφτασε, λοιπόν, το γράμμα.Έφτασε, λοιπόν, το γράμμα.

ΠΡΟΣΟΧΗ!!!ΠΡΟΣΟΧΗ!!!
• Η ΑΝΤΙΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΤΑΚΤΙΚΗΗ ΑΝΤΙΘΕΤΙΚΗ ΠΑΡΑΤΑΚΤΙΚΗ
ΣΥΝΔΕΣΗ μπορεί να είναι:ΣΥΝΔΕΣΗ μπορεί να είναι:
ΑΠΛΗ
Π.χ. Ήρθε αλλά ήταν
΄λυπημένος.
ΕΠΙΔΟΤΙΚΗ
Π.χ. Όχι μόνο έφυγε,
αλλά και πήρε όλα τα
πράγματά του μαζί του.

Ποια από τις παρακάτω προτάσειςΠοια από τις παρακάτω προτάσεις
συνδέονται με απλή και ποια μεσυνδέονται με απλή και ποια με
επιδοτική αντιθετική σύνδεση;επιδοτική αντιθετική σύνδεση;
• Όχι μόνοΌχι μόνο
κατακρίνουν τουςκατακρίνουν τους
νέους, αλλά και δενέους, αλλά και δε
σέβονται τις επιθυμίεςσέβονται τις επιθυμίες
τους.τους.
• Αυτό δεν είναιΑυτό δεν είναι
σωστό, αλλά δεσωστό, αλλά δε
γίνεται αλλιώς.γίνεται αλλιώς.
• επιδοτικήεπιδοτική
• απλήαπλή

Πότε χρησιμοποιούμε ασύνδετοΠότε χρησιμοποιούμε ασύνδετο
σχήμα;σχήμα;
 Όταν θέλουμε να δώσουμε στο λόγοΌταν θέλουμε να δώσουμε στο λόγο
μαςμας ζωηρότηταζωηρότητα,, έντονο ύφοςέντονο ύφος καικαι
συναισθήματα.συναισθήματα.

Πότε χρησιμοποιούμε τηνΠότε χρησιμοποιούμε την
παρατακτική σύνδεση;παρατακτική σύνδεση;
Συνήθως στονΣυνήθως στον προφορικό λόγοπροφορικό λόγο, γιατί:, γιατί:
 είναι αυθόρμητοςείναι αυθόρμητος
 επιλέγουμε περιορισμένες λέξειςεπιλέγουμε περιορισμένες λέξεις
 δεν αναλύουμε αυτό που λέμεδεν αναλύουμε αυτό που λέμε
 η σύνταξη είναι απλήη σύνταξη είναι απλή
 η έκφραση είναι πρόχειρη.η έκφραση είναι πρόχειρη.

Πότε χρησιμοποιούμε τηνΠότε χρησιμοποιούμε την
υποτακτική σύνδεση;υποτακτική σύνδεση;
Συνήθως στοΣυνήθως στο γραπτό λόγο,γραπτό λόγο, γιατί:γιατί:
Είναι προσχεδιασμένοςΕίναι προσχεδιασμένος
 έχει καλό λεξιλόγιοέχει καλό λεξιλόγιο
 έχει φροντισμένη σύνταξηέχει φροντισμένη σύνταξη
 περισσότερες μεταβατικές λέξεις (επίσης,περισσότερες μεταβατικές λέξεις (επίσης,
ακόμα, επομένως…)ακόμα, επομένως…)
 καλή έκφραση με ολοκληρωμένεςκαλή έκφραση με ολοκληρωμένες
προτάσεις.προτάσεις.

Προσπάθησε να μετατρέψεις τηνΠροσπάθησε να μετατρέψεις την
παρατακτική σύνδεση σε υποτακτική.παρατακτική σύνδεση σε υποτακτική.
• Η Αρχαία Ελλάδα είναι μακριά καιΗ Αρχαία Ελλάδα είναι μακριά και
ταυτόχρονα μας λέει κάτι σημαντικό καιταυτόχρονα μας λέει κάτι σημαντικό και
μπορεί να μιλάει σε όλους.μπορεί να μιλάει σε όλους.
• Αν και η Αρχαία Ελλάδα είναι μακριά, μαςΑν και η Αρχαία Ελλάδα είναι μακριά, μας
λέει κάτι σημαντικό και μπορεί να μιλάει σελέει κάτι σημαντικό και μπορεί να μιλάει σε
όλους.όλους.

ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΛΕΞΕΩΝΣΗΜΑΣΙΑ ΤΩΝ ΛΕΞΕΩΝ

Για να καταλάβω καλύτερα τηΓια να καταλάβω καλύτερα τη
σημασία μιας λέξης, πρέπει νασημασία μιας λέξης, πρέπει να
λάβω υπόψη μου:λάβω υπόψη μου:
ΠΟΙΟΣ ΤΗΝ ΛΕΕΙ;ΠΟΙΟΣ ΤΗΝ ΛΕΕΙ;
 ΣΕ ΠΟΙΟΝ ΤΗΝ ΛΕΕΙ;ΣΕ ΠΟΙΟΝ ΤΗΝ ΛΕΕΙ;
 ΠΟΥ ΚΑΙ ΠΟΤΕ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙΤΑΙ;ΠΟΥ ΚΑΙ ΠΟΤΕ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΕΙΤΑΙ;
 ΣΕ ΤΙ ΕΙΔΟΥΣ ΚΕΙΜΕΝΟ ΥΠΑΡΧΕΙ;ΣΕ ΤΙ ΕΙΔΟΥΣ ΚΕΙΜΕΝΟ ΥΠΑΡΧΕΙ;
 ΠΟΙΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ;ΠΟΙΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΠΟΛΙΤΙΣΜΙΚΟ ΠΛΑΙΣΙΟ;

Ποιες είναι οι διαφορετικές σημασίεςΠοιες είναι οι διαφορετικές σημασίες
του ρήματοςτου ρήματος πηγαίνωπηγαίνω στα παρακάτωστα παρακάτω
παραδείγματα;παραδείγματα;
ΠάειΠάει πια αυτός!πια αυτός!
 ΠώςΠώς τα πάτετα πάτε οι δυο σας;οι δυο σας;
 ΠάνεΠάνε τόσα χρόνια από τότε!τόσα χρόνια από τότε!
 ΠήγεΠήγε από τροχαίο.από τροχαίο.

2η ΕΝΟΤΗΤΑ
Γλώσσα- Γλώσσες καιΓλώσσα- Γλώσσες και
πολιτισμοί του κόσμουπολιτισμοί του κόσμου

Τι παρατηρείς στο παρακάτω παράδειγμα;
 Φοβόταν μήπως πεθάνει.
Φοβόταν το θάνατο.
Η πρόταση «μήπως
πεθάνει»
αντικαταστάθηκε από
ένα όνομα= το
ουσιαστικό «θάνατος»

Τι παρατηρείς στο παρακάτω παράδειγμα;
 Ήταν στενοχωρημένος εξαιτίας της αποτυχίας του.
Ήταν στενοχωρημένος
γιατί απέτυχε.
Η φράση «εξαιτίας της
αποτυχίας του»
αντικαταστάθηκε από
την πρόταση «γιατί
απέτυχε».

ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
ΟΝΟΜΑΤΙΚΕΣ=
ισοδυναμούν με ένα όνομα
(ουσιαστικό, επίθετο, αντωνυμία)
ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΕΣ=
ισοδυναμούν με επίρρημα
(που δηλώνει τόπο, χρόνο,
αιτία, αποτέλεσμα, σκοπό,
προϋπόθεση, εναντίωση)

ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑΤΑ
Να αποφεύγεις ό,τι είναι επικίνδυνο.
Όταν αρρώστησε, τον εγκατέλειψε.
ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΑ ΟΝΟΜΑΤΙΚΗΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΑ ΟΝΟΜΑΤΙΚΗ
ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΑ ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΗΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΑ ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΗ

Α. ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΟΝΟΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
Εξαρτώνται από μια άλλη πρόταση
(ΚΥΡΙΑ ή ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΑ).
Π.χ. [Μου είπε] (ότι θα έρθει).
ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΑ
ΟΝΟΜΑΤΙΚΗ
ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΑ
ΟΝΟΜΑΤΙΚΗ
Είναι ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ στο ρήμα είπε

Ποιες είναι οι ΟΝΟΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ;
ΕΙΔΙΚΕΣ
ΒΟΥΛΗΤΙΚΕΣ
ΕΝΔΟΙΑΣΤΙΚΕΣ
ΠΛΑΓΙΕΣ ΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΕΣ
ΑΝΑΦΟΡΙΚΕΣ ΟΝΟΜΑΤΙΚΕΣ

1. ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΕΙΔΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
Με τι εισάγονται;
Με τους ειδικούς συνδέσμους ότι, πως,
που, να
 π.χ. Μου είπε πως θα τηλεφωνήσει.

Από ποια ρήματα εξαρτώνται;
 Από όσα έχουν τη σημασία του λέω=
δείχνω, δηλώνω, διαπιστώνω,
καταλαβαίνω, γνωρίζω, νομίζω, υποθέτω
 π.χ. Νόμιζε ότι κινδύνευε.

Ως τι χρησιμεύουν;
Ως ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
του ρήματος
Ως ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ
απρόσωπου ρήματος
ή απρόσωπης
έκφρασης
Ως ΕΠΕΞΗΓΗΣΗ σε
ουσιαστικό,
αντωνυμία, επίθετο,
αριθμητικό
Έμαθα ότι πήρες
προαγωγή.
 Λέγεται ότι θα εκλεγεί
πρόεδρος.
Ένα θα σου πω, ότι
θα αγωνιστώ πολύ.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Τι είναι απρόσωπο ρήμα;Τι είναι απρόσωπο ρήμα;
 Ένα ρήμα που βρίσκεται σε γ΄ ενικό
πρόσωπο και παίρνει ως ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ
ολόκληρη πρόταση.
Π.χ. Πιστεύεται πως είναι αθώος.
ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ στο ρήμα
πιστεύεται

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
Τι είναι απρόσωπη έκφραση;Τι είναι απρόσωπη έκφραση;
 Μια έκφραση που αποτελείται από ένα
ρήμα σε γ΄ ενικό πρόσωπο και ένα
ουδέτερο επιθέτου.
 Παίρνει ως ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ ολόκληρη
πρόταση.
Π.χ. Είναι φανερό ότι θα βρέξει.
ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ στην
έκφραση είναι φανερό

Στα παρακάτω παραδείγματα να εντοπίσεις τις
Δευτερεύουσες Ειδικές προτάσεις (πώς
εισάγονται, ως τι χρησιμεύουν;).
Η Ειρήνη λέει ότι έχει δυνατό μνημονικό.
Διαδόθηκε ότι θα φτάσει απόψε.
Είναι βέβαιο ότι θα νικήσουμε.

2. ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΒΟΥΛΗΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
 Με το μόριο να.
Π.χ. Θέλω να φύγω.

 Από όσα έχουν τη σημασία του θέλωθέλω και
μπορώμπορώ= ζητώ, οφείλω, σκοπεύω,
προσπαθώ, συνηθίζω…
Π.χ. Σκόπευε να πάει ταξίδι.

έκφρασης
Ζητώ να φύγεις.
 Πρέπει να τελειώσω
τη δουλειά μου.
Αυτή την ανάγκη έχω,
να μου αναγνωρίσουν
την προσπάθειά μου.

Δευτερεύουσες Βουλητικές προτάσεις (πώς
Οφείλω να σου απαντήσω ειλικρινά.
Δεν επιτρέπεται να καπνίζετε.
Είναι φυσικό να νιώθει ντροπή.

2. ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΕΝΔΟΙΑΣΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
 Με τους συνδέσμους μη, μήπως.
Π.χ. Φοβόταν μήπως αρρωστήσει.

 Από όσα έχουν τη σημασία του φοβάμαι=φοβάμαι=
ανησυχώ, φυλάγομαι, υποπτεύομαι,ανησυχώ, φυλάγομαι, υποπτεύομαι,
προσέχω, παίρνω τα μέτρα μου…προσέχω, παίρνω τα μέτρα μου…
Π.χ. Ανησυχώ μήπως δεν τα καταφέρει.

έκφρασης
Υποπτεύομαι μήπως
κάνουν κάτι πίσω από
την πλάτη μου.
 Υπάρχει αγωνία
μήπως γίνει πόλεμος.
Έχω μια υποψία,
μήπως είναι ένοχος.

Δευτερεύουσες Ενδοιαστικές προτάσεις (πώς
Υπάρχει κίνδυνος μήπως πιάσει φωτιά.
Ανησυχεί μήπως δε φτάσει πρώτη.
Μια αμφιβολία είχα, μήπως δεν έλεγε την
αλήθεια.

ΠΟΛΥΣΗΜΙΑ ΤΩΝ ΛΕΞΕΩΝ
Του έβγαλε τη γλώσσα του για να τον
κοροϊδέψει.
 Η αγγλική γλώσσα είναι πολύ δημοφιλής.
Με ποια σημασία χρησιμοποιείται η λέξη
γλώσσα σε κάθε πρόταση;

Μια λέξη μπορεί να έχει πολλές και
διαφορετικές σημασίες ανάλογα με το
πώς την χρησιμοποιούμε.
 Σε παρακαλώ, χαμήλωσε τον τόνο της
φωνής σου.
 Να βάζετε τόνους στις λέξεις.

Η οικογένεια θεωρείται το κύτταρο της
κοινωνίας.
 Τα κύτταρα μπορούν να
πολλαπλασιάζονται.

ΑΙΤΙΟΛΟΓΗΜΕΝΕΣ ΚΡΙΣΕΙΣ
 Σκοπός είναι να πείσουμε το δέκτη για
την ορθότητα των απόψεών μας.

Πώς διατυπώνουμε αιτιολογημένες
κρίσεις;
Με προθέσεις, επιρρήματα, μετοχές,
ρήματα και συνδέσμους.
Π.χ. Δεν πήρε τη θέση, επειδή δε
γνώριζε αγγλικά.

Πώς διατυπώνουμε αιτιολογημένες
κρίσεις;
Με ασύνδετο σχήμα και συμπλεκτικούς
συνδέσμους.
Π.χ. Άργησε καικαι έχασε το λεωφορείο.

Να βρείτε τις αιτιολογημένες κρίσεις του
συγγραφέα.
Η γνώση μιας ή περισσοτέρων ξένων
γλωσσών αποτελεί βασικό εφόδιο για την
επαγγελματική αποκατάσταση και ανέλιξη του
ατόμου. Στα περισσότερα επαγγέλματα η
επαρκής γνώση κυρίως της αγγλικής θεωρείται
αναγκαία, καθώς σήμερα υπάρχει επαφή και
συνεργασία με αντίστοιχους επιστημονικούς
κλάδους του εξωτερικού. Επιπλέον, από τη
στιγμή που Ελλάδα αποτελεί μέρος της Ε.Ε.
κάθε νέος μπορεί να αναζητήσει εργασία σε
όποια ευρωπαϊκή χώρα επιθυμεί, αρκεί να
γνωρίζει τη γλώσσα που μιλιέται, γεγονός που
του δίνει πλεονέκτημα έναντι της ανεργίας.

Είμαστε όλοι ίδιοι.Είμαστε όλοι ίδιοι.
Είμαστε όλοι διαφορετικοί.Είμαστε όλοι διαφορετικοί.

Η παρακάτω πρόταση είναι μιαΗ παρακάτω πρόταση είναι μια
ΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ
►Πού είναι η στάση του λεωφορείουΠού είναι η στάση του λεωφορείου;;

ΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
Πότε τις χρησιμοποιούμε;Πότε τις χρησιμοποιούμε;
►Όταν ζητάμε μιαΌταν ζητάμε μια
πληροφορία.πληροφορία.
►Όταν ζητάμε απόΌταν ζητάμε από
κάποιονκάποιον να κάνεινα κάνει
κάτι για εμάς.κάτι για εμάς.
►Τι ώρα είναι;Τι ώρα είναι;
►Μου δίνεις τη γόμαΜου δίνεις τη γόμα
σου;σου;

►ΌτανΌταν προτείνουμεπροτείνουμε
κάτι.κάτι.
►Όταν εκφράζουμεΌταν εκφράζουμε
συναισθήματα.συναισθήματα.
►Πάμε θέατρο;Πάμε θέατρο;
►Δε βλέπεις ότι τοΔε βλέπεις ότι το
αστείοαστείο
παρατράβηξε;παρατράβηξε;

►ΌτανΌταν αποδεχόμαστεαποδεχόμαστε
μια πρόταση.μια πρόταση.
►ΌτανΌταν δίνουμε μιαδίνουμε μια
πληροφορία.πληροφορία.
►Γιατί όχι;Γιατί όχι;
►Άνθρωπος δεν είμαιΆνθρωπος δεν είμαι
κι εγώ;κι εγώ;

ΕΡΩΤΗΣΕΙΣΕΡΩΤΗΣΕΙΣ
ΕΥΘΕΙΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ=
Είναι ΚΥΡΙΕΣ
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ που έχουν
μπροστά ένα ερωτηματικόερωτηματικό
επίρρημα ή μιαεπίρρημα ή μια
ερωτηματική αντωνυμίαερωτηματική αντωνυμία
Π.χ. Τι είναι ρατσισμός;Π.χ. Τι είναι ρατσισμός;
ΕΥΘΕΙΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ
ΠΛΑΓΙΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ=
Είναι ΕΞΑΡΤΗΜΕΝΕΣ
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
Π.χ. Το παιδί ρώτησε τι είναι
ρατσισμός.

Α. ΕΥΘΕΙΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣΑ. ΕΥΘΕΙΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ
Ανάλογα με το σκοπό του ομιλητή χωρίζονταιΑνάλογα με το σκοπό του ομιλητή χωρίζονται
σε:σε:
► ΓΝΗΣΙΕΣΓΝΗΣΙΕΣ= ζητάει μια= ζητάει μια
πληροφορίαπληροφορία
► ΡΗΤΟΡΙΚΕΣΡΗΤΟΡΙΚΕΣ= δίνουν= δίνουν
μια κρίση/ άποψημια κρίση/ άποψη
► ΕΡΩΤΗΣΕΙΣΕΡΩΤΗΣΕΙΣ
ΠΡΟΣΤΑΓΗΣΠΡΟΣΤΑΓΗΣ= δίνουν= δίνουν
μια προσταγή ήμια προσταγή ή
παράκλησηπαράκληση
► Τι είναι προκατάληψη;Τι είναι προκατάληψη;
► Ποιος δεν αγαπάει τηΠοιος δεν αγαπάει τη
Μαρία;Μαρία;
► Θα μπορούσες να μεΘα μπορούσες να με
βοηθήσεις;βοηθήσεις;

ΕΥΘΕΙΕΣ ΚΑΙ ΠΛΑΓΙΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣΕΥΘΕΙΕΣ ΚΑΙ ΠΛΑΓΙΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ
Ανάλογα με το είδος της απάντησηςΑνάλογα με το είδος της απάντησης
χωρίζονται σε:χωρίζονται σε:
ΟΛΙΚΗΣ ΑΓΝΟΙΑΣΟΛΙΚΗΣ ΑΓΝΟΙΑΣ= μονολεκτική= μονολεκτική
απάντηση (ναι, όχι, βέβαια, σαφώς…)απάντηση (ναι, όχι, βέβαια, σαφώς…)
Π.χ. –Π.χ. – Θα έρθεις;Θα έρθεις;
-- Όχι.Όχι.
 ΜΕΡΙΚΗΣ ΑΓΝΟΙΑΣΜΕΡΙΚΗΣ ΑΓΝΟΙΑΣ = απάντηση με= απάντηση με
περισσότερες λέξειςπερισσότερες λέξεις
Π.χ. -Π.χ. -Τι πίστευαν για τον άνθρωπο εκείνη τηνΤι πίστευαν για τον άνθρωπο εκείνη την
εποχή;εποχή;

Β. ΠΛΑΓΙΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣΒ. ΠΛΑΓΙΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ
► Τις χρησιμοποιούμε στοΤις χρησιμοποιούμε στο ΠΛΑΓΙΟ ΛΟΓΟ.
-Τι είναι ΠΛΑΓΙΟΣ ΛΟΓΟΣ;
- Όταν μεταφέρουμε τα
λόγια κάποιου.
Π.χ. Μας είπε ότι θα κέρδιζε
η ομάδα του.

► Με τι εισάγονται;Με τι εισάγονται;
 Με ερωτηματικές αντωνυμίες (ποιος;,Με ερωτηματικές αντωνυμίες (ποιος;,
πόσος;, τι;)πόσος;, τι;)
 Με ερωτηματικά επιρρήματα (πόσο;, πώς,Με ερωτηματικά επιρρήματα (πόσο;, πώς,
πότε;, πού;)πότε;, πού;)
 Με συνδέσμους (αν, γιατί, μήπως)Με συνδέσμους (αν, γιατί, μήπως)
Π.χ. ΑπορώΠ.χ. Απορώ πούπού βρίσκεις τόση δύναμη.βρίσκεις τόση δύναμη.

► Από ποια ρήματα εξαρτώνται;Από ποια ρήματα εξαρτώνται;
 ερωτώ, απορώ, λέω, εξηγώ, δείχνω,ερωτώ, απορώ, λέω, εξηγώ, δείχνω,
σκέφτομαι, βλέπω, καταλαβαίνω, ξέρω…σκέφτομαι, βλέπω, καταλαβαίνω, ξέρω…
Π.χ. ΜεΠ.χ. Με ρώτησερώτησε αν θα πάω στο πάρτι του.αν θα πάω στο πάρτι του.

Ως τι χρησιμεύουν;Ως τι χρησιμεύουν;
► ωςως ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
ρήματοςρήματος
► ωςως ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ
απρόσωπου ρήματοςαπρόσωπου ρήματος
ή απρόσωπηςή απρόσωπης
έκφρασηςέκφρασης
► ωςως ΕΠΕΞΗΓΗΣΗΕΠΕΞΗΓΗΣΗ σεσε
ουσιαστικό, επίθετο,ουσιαστικό, επίθετο,
αντωνυμία, αριθμητικόαντωνυμία, αριθμητικό
► ΣκέφτομαιΣκέφτομαι αν θα έρθω.αν θα έρθω.
► Υπάρχει η απορίαΥπάρχει η απορία πώςπώς
τα κατάφερε.τα κατάφερε.
► ΈναΈνα με ρώτησε,με ρώτησε, αναν
ήμουν καλά.ήμουν καλά.

Στα παρακάτω παραδείγματα να εντοπίσετε τιςΣτα παρακάτω παραδείγματα να εντοπίσετε τις
Δευτερεύουσες Πλάγιες Ερωτηματικές προτάσεις (Δευτερεύουσες Πλάγιες Ερωτηματικές προτάσεις (μεμε
τι εισάγονται, ως τι χρησιμεύουντι εισάγονται, ως τι χρησιμεύουν;).;).
► Σκέφτηκα πώς θα ένιωθε.Σκέφτηκα πώς θα ένιωθε.
► Αυτό δεν το κατάλαβα, τι ζητάς από εμένα.Αυτό δεν το κατάλαβα, τι ζητάς από εμένα.
► Δεν υπάρχει καμιά είδηση αν τελικά τοΔεν υπάρχει καμιά είδηση αν τελικά το
αεροπλάνο προσγειώθηκε.αεροπλάνο προσγειώθηκε.

ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΤΟΥ ΕΥΘΕΟΣΜΕΤΑΤΡΟΠΗ ΤΟΥ ΕΥΘΕΟΣ
ΛΟΓΟΥ ΣΕ ΠΛΑΓΙΟΛΟΓΟΥ ΣΕ ΠΛΑΓΙΟ

Α. ΕΥΘΥΣ ΛΟΓΟΣΑ. ΕΥΘΥΣ ΛΟΓΟΣ
► Τι είναι;Τι είναι;
 Κάτι το ακούμε τη στιγμή που λέγεται.Κάτι το ακούμε τη στιγμή που λέγεται.
Π.χ. Κύριοι, συμβαίνει κάτι σοβαρό.Π.χ. Κύριοι, συμβαίνει κάτι σοβαρό.

Β. ΠΛΑΓΙΟΣ ΛΟΓΟΣΒ. ΠΛΑΓΙΟΣ ΛΟΓΟΣ
► Τι είναι;Τι είναι;
 Κάποιος μας μεταφέρει τα λόγια κάποιουΚάποιος μας μεταφέρει τα λόγια κάποιου
άλλου.άλλου.
Π.χ.Π.χ. Έλεγε στους λιμενικούς ότι συμβαίνει κάτιΈλεγε στους λιμενικούς ότι συμβαίνει κάτι
σοβαρό.σοβαρό.

Πώς μετατρέπουμε τον ΕΥΘΥ ΛΟΓΟΠώς μετατρέπουμε τον ΕΥΘΥ ΛΟΓΟ
σε ΠΛΑΓΙΟ;σε ΠΛΑΓΙΟ;
► ΚΥΡΙΕΣΚΥΡΙΕΣ
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
Π.χ. Θα έρθω.Π.χ. Θα έρθω.
 ΚΥΡΙΕΣΚΥΡΙΕΣ
ΕΠΙΘΥΜΙΑΣΕΠΙΘΥΜΙΑΣ
Π.χ. Φέρε μου έναΠ.χ. Φέρε μου ένα
ποτήρι νερό.ποτήρι νερό.
► ΔΕΥΤΕΡΕΟΥΣΕΣΔΕΥΤΕΡΕΟΥΣΕΣ
ΕΙΔΙΚΕΣΕΙΔΙΚΕΣ
Π.χ. Μου είπεΠ.χ. Μου είπε ότι θαότι θα
έρθει.έρθει.
 ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ
ΒΟΥΛΗΤΙΚΕΣΒΟΥΛΗΤΙΚΕΣ
Π.χ.Π.χ. Με διέταξεΜε διέταξε νανα
του φέρω ένατου φέρω ένα
ποτήρι νερό.ποτήρι νερό.

► ΚΥΡΙΕΣΚΥΡΙΕΣ
ΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΕΣΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΕΣ
Π.χ. Ποιος είναι εκεί;Π.χ. Ποιος είναι εκεί;
 ΔΕΥΤΕΡΕΟΥΣΕΣΔΕΥΤΕΡΕΟΥΣΕΣ
Π.χ. Δε θα έρθω, γιατίΠ.χ. Δε θα έρθω, γιατί
εκνευρίστηκα.εκνευρίστηκα.
► ΔΕΥΤΕΡΕΟΥΣΕΣΔΕΥΤΕΡΕΟΥΣΕΣ
ΠΛΑΓΙΕΣΠΛΑΓΙΕΣ
ΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΕΣΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΕΣ
Π.χ.Π.χ. ΡώτησεΡώτησε ποιος ήτανποιος ήταν
εκεί.εκεί.
 ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ (αλλάζειΠΡΟΤΑΣΕΙΣ (αλλάζει
το πρόσωπο)το πρόσωπο)
Π.χ.Π.χ. Είπε ότι δε θαΕίπε ότι δε θα
έρθει,έρθει, γιατίγιατί
εκνευρίστηκε.εκνευρίστηκε.

► Α΄ ΚΑΙ Β΄Α΄ ΚΑΙ Β΄
ΠΡΟΣΩΠΟΠΡΟΣΩΠΟ
(εγώ + εσύ)(εγώ + εσύ)
 εδώεδώ
 τώρατώρα
 αύριοαύριο
 χθεςχθες
► Γ΄ ΠΡΟΣΩΠΟΓ΄ ΠΡΟΣΩΠΟ
(αυτός)(αυτός)
► εκείεκεί
► τότετότε
► την επόμενη μέρατην επόμενη μέρα
► την προηγούμενητην προηγούμενη
μέραμέρα

Να μετατρέψεις τον παρακάτωΝα μετατρέψεις τον παρακάτω
διάλογο σε ΠΛΑΓΙΟ ΛΟΓΟ.διάλογο σε ΠΛΑΓΙΟ ΛΟΓΟ.
Ετοίμασα
ένα
νοστιμότατο
μπιφτέκι για
τον
πεινασμένο
Ποπάυ!
Πεινάω σα
λύκος!
Ποπάυ, άσε το
μωρό να το
φάει. Έχω
ετοιμάσει και
άλλα
χάμπουργκερ
για σένα.
Τα μωρά
προηγούνται!

Να μετατρέψεις το παρακάτωΝα μετατρέψεις το παρακάτω
απόσπασμα σε ΕΥΘΥ ΛΟΓΟ.απόσπασμα σε ΕΥΘΥ ΛΟΓΟ.
► Είπε στους αστυνομικούς ότι βρήκεΕίπε στους αστυνομικούς ότι βρήκε
ένα τσαντάκι με χρήματα και πράγματαένα τσαντάκι με χρήματα και πράγματα
αξίας. Τους το παρέδωσε λέγοντας ότιαξίας. Τους το παρέδωσε λέγοντας ότι
στο τσαντάκι υπήρχε η αστυνομικήστο τσαντάκι υπήρχε η αστυνομική
ταυτότητα του ιδιοκτήτη του, αλλά οταυτότητα του ιδιοκτήτη του, αλλά ο
ίδιος δεν μπόρεσε να τον βρει.ίδιος δεν μπόρεσε να τον βρει.

ΚΥΡΙΟΛΕΞΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑΚΥΡΙΟΛΕΞΙΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΑ

Α. ΚΥΡΙΟΛΕΞΙΑΑ. ΚΥΡΙΟΛΕΞΙΑ
►Την χρησιμοποιούμε όταν δηλώνουμε μιαΤην χρησιμοποιούμε όταν δηλώνουμε μια
λέξη με τηνλέξη με την πραγματική της σημασία.πραγματική της σημασία.
Π.χ. Η βαλίτσα του ήτανΠ.χ. Η βαλίτσα του ήταν ελαφριάελαφριά..
Είχε λίγα πράγματα

Β. ΜΕΤΑΦΟΡΑΒ. ΜΕΤΑΦΟΡΑ
► Την χρησιμοποιούμε όταν δηλώνουμε μιαΤην χρησιμοποιούμε όταν δηλώνουμε μια
λέξηλέξη με διαφορετική σημασία από τηνμε διαφορετική σημασία από την
αρχική.αρχική.
Π.χ. Η δουλειά που έκανε ήτανΠ.χ. Η δουλειά που έκανε ήταν ελαφριά.ελαφριά.
Χωρίς
κούραση/
πίεση.

Πού χρησιμοποιούμε κυρίωςΠού χρησιμοποιούμε κυρίως τητη
μεταφορά;μεταφορά;
► ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ
► ΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑΔΗΜΟΣΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ
► ΔΙΑΦΗΜΙΣΗΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

Ποια από τα παρακάτω παραδείγματαΠοια από τα παρακάτω παραδείγματα
είναιείναι μεταφορικάμεταφορικά και ποιακαι ποια κυριολεκτικάκυριολεκτικά;;
►Σιδερένια πόρτα.Σιδερένια πόρτα.
► Γλυκιά ανάμνηση.Γλυκιά ανάμνηση.
► Καθαρά ρούχα.Καθαρά ρούχα.
► Τσουχτερά λόγια.Τσουχτερά λόγια.
► Λύγισε από τη λύπη.Λύγισε από τη λύπη.
► Έπεσε και χτύπησε.Έπεσε και χτύπησε.

Ενωμένη Ευρώπη καιΕνωμένη Ευρώπη και
Ευρωπαίοι πολίτεςΕυρωπαίοι πολίτες

Ποια πληροφορία μας δίνει ηΠοια πληροφορία μας δίνει η
υπογραμμισμένη πρόταση για τουπογραμμισμένη πρόταση για το
Γιώργο;Γιώργο;
Ο Γιώργος,Ο Γιώργος, που είναι ευγενικόςπου είναι ευγενικός
άνθρωποςάνθρωπος, είναι φίλος μου., είναι φίλος μου.

Ποια πληροφορία μας δίνει ηΠοια πληροφορία μας δίνει η
υπογραμμισμένη πρόταση για τουπογραμμισμένη πρόταση για το
Γιώργο;Γιώργο;
Ο Γιώργος,Ο Γιώργος, που τελείωσε τη Νομική,που τελείωσε τη Νομική,
έγινε σπουδαίος δικηγόρος.έγινε σπουδαίος δικηγόρος.

ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΑΝΑΦΟΡΙΚΕΣΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΑΝΑΦΟΡΙΚΕΣ
ΟΝΟΜΑΤΙΚΕΣ=
Εισάγονται με
αναφορικές
αντωνυμίες και το που
ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΕΣ=
αναφορικά
επιρρήματα

Α. ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΑΝΑΦΟΡΙΚΕΣΑ. ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΑΝΑΦΟΡΙΚΕΣ
ΟΝΟΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣΟΝΟΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
ΕΠΙΘΕΤΙΚΕΣ
=
την
αναφορική
αντωνυμία ο
οποίος-η
οποία- το
οποίο ή το
που
ΕΛΕΥΘΕΡΕΣ=
Εισάγονται με την
αναφορική
αντωνυμία όποιος-
όποια- όποιο

1. ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΑΝΑΦΟΡΙΚΕΣ1. ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΑΝΑΦΟΡΙΚΕΣ
ΕΠΙΘΕΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣΕΠΙΘΕΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
 Με τι εισάγονται;Με τι εισάγονται;
Με την αναφορική αντωνυμία:Με την αναφορική αντωνυμία: ο οποίος- ηο οποίος- η
οποία- το οποίοοποία- το οποίο
και το πουκαι το που (=ο οποίος)(=ο οποίος)

Πότε χρησιμοποιούμε τοΠότε χρησιμοποιούμε το πουπου καικαι
πότε την αντωνυμίαπότε την αντωνυμία ο οποίος;ο οποίος;
 Στον επίσημο λόγο χρησιμοποιούμε τηνΣτον επίσημο λόγο χρησιμοποιούμε την
αντωνυμίααντωνυμία ο οποίος.ο οποίος.
 Στον προφορικό λόγο χρησιμοποιούμε τοΣτον προφορικό λόγο χρησιμοποιούμε το που.που.

 Τι προσδιορίζουν;Τι προσδιορίζουν;
Προσδιορίζουν έναΠροσδιορίζουν ένα όνομαόνομα καικαι
χρησιμεύουν ωςχρησιμεύουν ως επιθετικοίεπιθετικοί
προσδιορισμοί.προσδιορισμοί.
Π.χ. Με ρώτησαν για τις πληροφορίεςΠ.χ. Με ρώτησαν για τις πληροφορίες τιςτις
οποίες είχα συγκεντρώσει από τοοποίες είχα συγκεντρώσει από το
Διαδίκτυο.Διαδίκτυο.

 ΧωρίζονταιΧωρίζονται με κόμμαμε κόμμα από την πρότασηαπό την πρόταση
στην οποία αναφέρονται, όταν δίνουν μιαστην οποία αναφέρονται, όταν δίνουν μια
πληροφορία πουπληροφορία που δενδεν είναι απαραίτητη.είναι απαραίτητη.
Π.χ. Πήγαν στον τεχνίτη το πλυντήριοΠ.χ. Πήγαν στον τεχνίτη το πλυντήριο πουπου
χάλασε.χάλασε.
ΔΕΝ μπορεί
να
παραλειφθεί

 ΔΕΔΕ χωρίζονταιχωρίζονται με κόμμαμε κόμμα από τηναπό την
πρόταση στην οποία αναφέρονται, ότανπρόταση στην οποία αναφέρονται, όταν
δίνουν μια πληροφορία πουδίνουν μια πληροφορία που είναιείναι
απαραίτητη.απαραίτητη.
Π.χ. Ο Γιώργος,Π.χ. Ο Γιώργος, που καταγόταν από τηπου καταγόταν από τη
Ζάκυνθο,Ζάκυνθο, ήταν πολύ καλός φίλος.ήταν πολύ καλός φίλος. Μπορεί να
παραλειφθε
ί

ΕΛΕΥΘΕΡΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣΕΛΕΥΘΕΡΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
 Με τι εισάγονται;Με τι εισάγονται;
Με τις αναφορικές αντωνυμίες:Με τις αναφορικές αντωνυμίες: όποιος-όποιος-
όποια- όποιοόποια- όποιο
Π.χ.Π.χ. Όποιος θέλειΌποιος θέλει μπορεί να φύγει.μπορεί να φύγει.

ΕΛΕΥΘΕΡΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣΕΛΕΥΘΕΡΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
Ως τι χρησιμεύουν;Ως τι χρησιμεύουν;
 ωςως ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ
 ωςως ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
 ωςως
ΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟΚΑΤΗΓΟΡΟΥΜΕΝΟ
σε όνομασε όνομα
 Όποιος είναι υπέρΌποιος είναι υπέρ αςας
σηκώσει το χέρι του.σηκώσει το χέρι του.
 Ας διαλέξειΑς διαλέξει όποιονόποιον
θέλει.θέλει.
 Στην ΕλλάδαΣτην Ελλάδα είσαιείσαι
ό,τι δηλώσειςό,τι δηλώσεις
Συνδετικό
ρήμα

ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ
 πουπου= αναφορική αντωνυμία που= αναφορική αντωνυμία που
ισοδυναμεί με το ο οποίος- η οποία- τοισοδυναμεί με το ο οποίος- η οποία- το
οποίοοποίο
 πούπού= ερωτηματικό επίρρημα= ερωτηματικό επίρρημα
Π.χ.Π.χ. Πού είσαι;Πού είσαι;

ΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑΟΡΘΟΓΡΑΦΙΑ
 ό,τιό,τι = οτιδήποτε (αναφορική αντωνυμία)= οτιδήποτε (αναφορική αντωνυμία)
Π.χ.Π.χ. Πες μου ό,τι θες.Πες μου ό,τι θες.
 ότιότι = ειδικός σύνδεσμος= ειδικός σύνδεσμος
Π.χ.Π.χ. Μου είπε ότι θα πάει διακοπές.Μου είπε ότι θα πάει διακοπές.

Να βρεις ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναιΝα βρεις ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι
Αναφορικές Επιθετικές και ποιες ΑναφορικέςΑναφορικές Επιθετικές και ποιες Αναφορικές
Ελεύθερες.Ελεύθερες.
 Όποιος πεινάει καρβέλια ονειρεύεται.Όποιος πεινάει καρβέλια ονειρεύεται.
 Μην κάνεις ό,τι δεν πρέπει.Μην κάνεις ό,τι δεν πρέπει.
 Εκείνος, που μας κοιτάζει, είναι οΕκείνος, που μας κοιτάζει, είναι ο
καθηγητής μου.καθηγητής μου.
 Πέταξαν τα ροδάκινα που σάπισαν.Πέταξαν τα ροδάκινα που σάπισαν.

Η αντωνυμίαΗ αντωνυμία
ο οποίος- η οποία- το οποίοο οποίος- η οποία- το οποίο
 συμφωνεί στο γένος και τον αριθμό με τοσυμφωνεί στο γένος και τον αριθμό με το
όνομα που προσδιορίζει.όνομα που προσδιορίζει.
Π.χ. Οι μετανάστεςΠ.χ. Οι μετανάστες οι οποίοιοι οποίοι εργάζονταιεργάζονται
στην Ευρώπη συμβάλλουν στην ανάπτυξηστην Ευρώπη συμβάλλουν στην ανάπτυξη
της χώρας.της χώρας.

 Η πτώση της αντωνυμίας είναι ανάλογη μεΗ πτώση της αντωνυμίας είναι ανάλογη με
το συντακτικό της ρόλο.το συντακτικό της ρόλο.
 Αν είναι ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟΑν είναι ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ↪↪ σεσε ΟΝΟΜΑΣΤΙΚΗΟΝΟΜΑΣΤΙΚΗ
Π.χ. Οι άνθρωποι,Π.χ. Οι άνθρωποι, οι οποίοιοι οποίοι σε αγαπούν,σε αγαπούν,
είναι συνήθως φίλοι σου.είναι συνήθως φίλοι σου.

 Αν είναι ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΑν είναι ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ↪↪ σεσε ΑΙΤΙΑΤΙΚΗΑΙΤΙΑΤΙΚΗ
Π.χ. Οι χώρες,Π.χ. Οι χώρες, τις οποίεςτις οποίες έχω επισκεφτεί,έχω επισκεφτεί,
βρίσκονται στην Ευρώπη.βρίσκονται στην Ευρώπη.

 Αν είναι ΟΝΟΜΑΤΙΚΟΣΑν είναι ΟΝΟΜΑΤΙΚΟΣ
ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΣ↪↪ σεσε ΓΕΝΙΚΗ/ ΑΙΤΙΑΤΙΚΗΓΕΝΙΚΗ/ ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ
Π.χ. Οι πολίτες,Π.χ. Οι πολίτες, των οποίωντων οποίων τα δικαιώματατα δικαιώματα
καταπατούνται, μπορούν να προσφύγουνκαταπατούνται, μπορούν να προσφύγουν
στο δικαστήριο.στο δικαστήριο.

Να αντικαταστήσεις τοΝα αντικαταστήσεις το πουπου μεμε
εμπρόθετο προσδιορισμό.εμπρόθετο προσδιορισμό.
Το μολύβιΤο μολύβι πουπου θα κρατούσα σημειώσειςθα κρατούσα σημειώσεις
χάλασε.χάλασε. με το οποίο
 Τη φίλη μου που πήγαμε στο Χαλάνδρι τη
λένε Μαρία. στην οποία
 Το αυτοκίνητο που ταξιδέψαμε ήταν
γρήγορο.
με το οποίο

ΣΗΜΕΙΩΣΗΣΗΜΕΙΩΣΗ
Στον επίσημο λόγο είναι καλύτερο ναΣτον επίσημο λόγο είναι καλύτερο να
χρησιμοποιούμεχρησιμοποιούμε πρόθεση+ τηνπρόθεση+ την
αντωνυμία ο οποίοςαντωνυμία ο οποίος , για να είμαστε πιο, για να είμαστε πιο
σαφείς.σαφείς.

Ψάξε στο λεξικό να βρεις 10 λέξεις αγγλικές ήΨάξε στο λεξικό να βρεις 10 λέξεις αγγλικές ή
γαλλικές που έχουν ελληνική ρίζα.γαλλικές που έχουν ελληνική ρίζα.
 όπως:όπως: anthropology, geography, telephone.anthropology, geography, telephone.

Βρες τα συνώνυμα των παρακάτωΒρες τα συνώνυμα των παρακάτω
λέξεων:λέξεων:
 Τα συνώνυμα είναι λέξεις με παρόμοιαΤα συνώνυμα είναι λέξεις με παρόμοια
σημασία.σημασία.
 χρήσιμος= αναγκαίοςχρήσιμος= αναγκαίος
 παρακαλώ= ικετεύωπαρακαλώ= ικετεύω
 προσπαθώ= αγωνίζομαιπροσπαθώ= αγωνίζομαι

ΑΝΤΩΝΥΜΑΑΝΤΩΝΥΜΑ
Τα αντώνυμα είναι λέξεις που έχουνΤα αντώνυμα είναι λέξεις που έχουν
αντίθετη σημασία.αντίθετη σημασία.
ΚΛΙΜΑΚΩΤΑ ΔΥΑΔΙΚΑ
ΑΝΤΙΣΤΡΟΦ
Α

ΚΛΙΜΑΚΩΤΑ ΑΝΤΩΝΥΜΑΚΛΙΜΑΚΩΤΑ ΑΝΤΩΝΥΜΑ
κρύοςκρύος↪δροσερός↪χλιαρός↪ζεστός↪δροσερός↪χλιαρός↪ζεστός

ΔΥΑΔΙΚΑ ΑΝΤΩΝΥΜΑΔΥΑΔΙΚΑ ΑΝΤΩΝΥΜΑ
ελεύθεροςελεύθερος ≠ σκλαβωμένος≠ σκλαβωμένος

ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΑ ΑΝΤΩΝΥΜΑΑΝΤΙΣΤΡΟΦΑ ΑΝΤΩΝΥΜΑ
 δείχνουν τη σχέση ανάμεσα στουςδείχνουν τη σχέση ανάμεσα στους
ανθρώπουςανθρώπους
 πουλώ αγοράζωπουλώ αγοράζω

Βρες τα αντώνυμα των παρακάτωΒρες τα αντώνυμα των παρακάτω
λέξεων:λέξεων:
 υπεύθυνοςυπεύθυνος
 προσγειώνομαιπροσγειώνομαι
 πλειοψηφίαπλειοψηφία
 γονείςγονείς
 ανεύθυνοςανεύθυνος
 απογειώνομαιαπογειώνομαι
 μειοψηφίαμειοψηφία
 παιδιάπαιδιά
Ποια από τα παραπάνω αντώνυμα είναι κλιμακωτά,
δυαδικά και αντίστροφα;

ΕΙΡΗΝΗ- ΠΟΛΕΜΟΣΕΙΡΗΝΗ- ΠΟΛΕΜΟΣ

Β. ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣΒ. ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
 ισοδυναμούν με έναν επιρρηματικόισοδυναμούν με έναν επιρρηματικό
προσδιορισμόπροσδιορισμό
Π.χ. ΉρθεΠ.χ. Ήρθε επειδή ήταν πρόθυμος.επειδή ήταν πρόθυμος.
Ήρθε εξαιτίας της προθυμίας του.

Τι δηλώνουν οι παρακάτωΤι δηλώνουν οι παρακάτω
υπογραμμισμένες φράσεις;υπογραμμισμένες φράσεις;
 Οι άνθρωποι αγωνίζονταιΟι άνθρωποι αγωνίζονται για το χρήμα.για το χρήμα.
 Οι άνθρωποι αγωνίζονταιΟι άνθρωποι αγωνίζονται για ναγια να
αποκτήσουν χρήματα.αποκτήσουν χρήματα.
 Οι άνθρωποι αγωνίζονταιΟι άνθρωποι αγωνίζονται με σκοπό τομε σκοπό το
χρήμα.χρήμα.
 Δηλώνουν τοΔηλώνουν το σκοπό.σκοπό.

1. ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΤΕΛΙΚΕΣ1. ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΤΕΛΙΚΕΣ
 Με τι εισάγονται;Με τι εισάγονται;
 Με τους τελικούς συνδέσμουςΜε τους τελικούς συνδέσμους να, γιανα, για
να.να.
Π.χ. Γύρισε νωρίςΠ.χ. Γύρισε νωρίς για ναγια να ετοιμαστεί.ετοιμαστεί.

1. ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΤΕΛΙΚΕΣ1. ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΤΕΛΙΚΕΣ
 Ως τι χρησιμεύουν;Ως τι χρησιμεύουν;
 ΩςΩς επιρρηματικοί προσδιορισμοί τουεπιρρηματικοί προσδιορισμοί του
σκοπού.σκοπού.
↪↪ Εξάλλου, στα αρχαίαΕξάλλου, στα αρχαία τέλοςτέλος
σημαίνεισημαίνει σκοπός.σκοπός.

Ποιες από τις παρακάτω προτάσειςΠοιες από τις παρακάτω προτάσεις
είναι Τελικές και ποιες Βουλητικές;είναι Τελικές και ποιες Βουλητικές;
 ΉθελεΉθελε να πάει σχολείο.να πάει σχολείο.
 ΉρθεΉρθε για να με δει.για να με δει.
 Έφυγε στο εξωτερικόΈφυγε στο εξωτερικό προκειμένου ναπροκειμένου να
σπουδάσει.σπουδάσει.

2. ΔΕΥΤΕΡΕΟΥΣΕΣ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΕΣ2. ΔΕΥΤΕΡΕΟΥΣΕΣ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΕΣ
 Με τους αιτιολογικούς συνδέσμους:Με τους αιτιολογικούς συνδέσμους: γιατί,γιατί,
επειδή, αφού, καθώς, διότι, μια και.επειδή, αφού, καθώς, διότι, μια και.
Π.χ.Π.χ. Έφυγε,Έφυγε, γιατίγιατί βαρέθηκε.βαρέθηκε.
 Με τοΜε το πουπου= μετά από ρήματα που δηλώνουν= μετά από ρήματα που δηλώνουν
λύπη, χαρά, οργή…λύπη, χαρά, οργή…
Π.χ. ΛυπάμαιΠ.χ. Λυπάμαι που (=γιατί)που (=γιατί) δεν τα κατάφερες.δεν τα κατάφερες.

2. ΔΕΥΤΕΡΕΟΥΣΕΣ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΕΣ2. ΔΕΥΤΕΡΕΟΥΣΕΣ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΕΣ
 ΩςΩς επιρρηματικοί προσδιορισμοί τηςεπιρρηματικοί προσδιορισμοί της
αιτίας.αιτίας.
Π.χ.Π.χ. Οι πόλεμοι είναι πιοΟι πόλεμοι είναι πιο
καταστροφικοί,καταστροφικοί, αφού τα όπλα είναιαφού τα όπλα είναι
πιο εξελιγμένα.πιο εξελιγμένα.

Να εντοπίσεις τις ΔευτερεύουσεςΝα εντοπίσεις τις Δευτερεύουσες
Αιτιολογικές προτάσεις (με τι εισάγονται- ωςΑιτιολογικές προτάσεις (με τι εισάγονται- ως
τι χρησιμεύουν).τι χρησιμεύουν).
 Τρόμαξε, γιατί κατάλαβε την καταστροφή,Τρόμαξε, γιατί κατάλαβε την καταστροφή,
που είχε κάνει.που είχε κάνει.
 Επειδή ένα σκυλάκι πετάχτηκε στο δρόμο,Επειδή ένα σκυλάκι πετάχτηκε στο δρόμο,
ο οδηγός του αυτοκινήτου σταμάτησεο οδηγός του αυτοκινήτου σταμάτησε
απότομα.απότομα.
 Έβαλε αλυσίδες στο αυτοκίνητό του,Έβαλε αλυσίδες στο αυτοκίνητό του,
καθώς είχε παγετό.καθώς είχε παγετό.

ΛΕΞΕΙΣΛΕΞΕΙΣ
ΟΜΟΗΧΕΣ ή
ΟΜΩΝΥΜΕΣ
Π.χ. ίσος- ίσως
ΠΑΡΩΝΥΜΕΣ
Π.χ. πόλη- πολύ
Διαφορετική σημασία-
ίδια προφορά
Διαφορετική σημασία-
παρόμοια προφορά

ΤΟΝΙΚΑ ΠΑΡΩΝΥΜΑΤΟΝΙΚΑ ΠΑΡΩΝΥΜΑ
 αλλάζει θέση ο τόνοςαλλάζει θέση ο τόνος
ξέρω- ξερό

Ποιες από τις παρακάτω λέξεις είναιΠοιες από τις παρακάτω λέξεις είναι
ομόηχεςομόηχες και ποιεςκαι ποιες παρώνυμες;παρώνυμες;
 ψιλή- ψηλήψιλή- ψηλή
 αμνησία- αμνηστίααμνησία- αμνηστία
 παίρνω- περνώπαίρνω- περνώ
 κλίμα- κλήμακλίμα- κλήμα
 φύλλο- φύλοφύλλο- φύλο
 όμως- ώμοςόμως- ώμος
 μεταλλείο- μετάλλιομεταλλείο- μετάλλιο
 σχολείο- σχόλιοσχολείο- σχόλιο
 ομόηχεςομόηχες
 παρώνυμεςπαρώνυμες

Αναλύω ένα κείμενο στα μέρη του.Αναλύω ένα κείμενο στα μέρη του.
 Τι ψάχνω;Τι ψάχνω;
 Το γενικό θέμα (π.χ. μιλάει για τον πόλεμο)Το γενικό θέμα (π.χ. μιλάει για τον πόλεμο)
 Το ειδικό θέμα (π.χ. μιλάει για τις συνέπειες τουΤο ειδικό θέμα (π.χ. μιλάει για τις συνέπειες του
πολέμου)πολέμου)
 Το θέμα κάθε παραγράφουΤο θέμα κάθε παραγράφου
 Τις προτάσεις κάθε παραγράφουΤις προτάσεις κάθε παραγράφου
 Τις λέξειςΤις λέξεις
 Ας κάνουμε την άσκηση σελ. 53,Ας κάνουμε την άσκηση σελ. 53,
ΤΕΤΡΑΔΙΟ ΜΑΘΗΤΗ, ΚΕΙΜΕΝΟ 6.ΤΕΤΡΑΔΙΟ ΜΑΘΗΤΗ, ΚΕΙΜΕΝΟ 6.

Ποιο είναι τοΠοιο είναι το επιμέρους θέμαεπιμέρους θέμα και οικαι οι
σημαντικότερες λέξειςσημαντικότερες λέξεις της παρακάτωτης παρακάτω
παραγράφου;παραγράφου;
 Οι συνέπειες αυτού του μακροχρόνιου και καταστροφικούΟι συνέπειες αυτού του μακροχρόνιου και καταστροφικού
πολέμου ήταν όχι μόνο υλικές αλλά και ηθικές καιπολέμου ήταν όχι μόνο υλικές αλλά και ηθικές και
πολιτικές. Χιλιάδες άνθρωποι σκοτώθηκαν ήπολιτικές. Χιλιάδες άνθρωποι σκοτώθηκαν ή
πουλήθηκαν ως δούλοι, η γεωργία , η βιοτεχνία και τοπουλήθηκαν ως δούλοι, η γεωργία , η βιοτεχνία και το
εμπόριο παραμελήθηκαν και η οικονομία των πόλεωνεμπόριο παραμελήθηκαν και η οικονομία των πόλεων
κλονίστηκε σοβαρά, καθώς τεράστια ποσά ξοδεύτηκανκλονίστηκε σοβαρά, καθώς τεράστια ποσά ξοδεύτηκαν
για πολεμικούς σκοπούς. Από την άλλη πλευρά, οιγια πολεμικούς σκοπούς. Από την άλλη πλευρά, οι
ηθικές αξίες γκρεμίστηκαν και στις σχέσεις τωνηθικές αξίες γκρεμίστηκαν και στις σχέσεις των
ανθρώπων επικράτησε η σκληρότητα και το δίκαιο τουανθρώπων επικράτησε η σκληρότητα και το δίκαιο του
ισχυρότερου. Τέλος, το όραμα μιας πολιτικής ένωσης τωνισχυρότερου. Τέλος, το όραμα μιας πολιτικής ένωσης των
ελληνικών πόλεων εγκαταλείφθηκε, γεγονός που έδωσεελληνικών πόλεων εγκαταλείφθηκε, γεγονός που έδωσε
την ευκαιρία σε ξένες δυνάμεις, όπως η Περσία, νατην ευκαιρία σε ξένες δυνάμεις, όπως η Περσία, να
επεμβαίνουν στα ελληνικά πράγματα. Έτσι, ο αρχαίοςεπεμβαίνουν στα ελληνικά πράγματα. Έτσι, ο αρχαίος
κόσμος πλήρωσε πολύ ακριβά την αδυναμία τωνκόσμος πλήρωσε πολύ ακριβά την αδυναμία των
ελληνικών πόλεων να επιλύσουν ειρηνικά τις διαφορέςελληνικών πόλεων να επιλύσουν ειρηνικά τις διαφορές
τους.τους.

6η ΕΝΟΤΗΤΑ
Ενεργοί πολίτες για τηνΕνεργοί πολίτες για την
υπεράσπιση οικουμενικώνυπεράσπιση οικουμενικών
αξιώναξιών

Ποιες λέξεις ή φράσεις δηλώνουν το
χρόνο στα παρακάτω παραδείγματα;
Στις 8 κάθε πρωί ξυπνάω για να πάω
στο σχολείο. Στις 11 περίπου έχουμε
διάλειμμα. Όταν είμαι κουρασμένος,
δεν μπορώ να παρακολουθήσω τη
δασκάλα μου. Μετά έρχεται η μαμά
μου να με πάρει.

Υπάρχουν πολλοί τρόποι για να
δηλώσουμε το χρόνο.
ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΑ ΠΡΟΘΕΤΙΚΑ
ΣΥΝΟΛΑ
ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΗ
ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ Ή
ΓΕΝΙΚΗ
ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ
ΧΡΟΝΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
ΧΡΟΝΙΚΕΣ ΜΕΤΟΧΕΣ

Α. ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΑ
Ο Γιάννης αθλείται καθημερινά.

Β. ΠΡΟΘΕΤΙΚΑ ΣΥΝΟΛΑ
Στις μέρες μας υπάρχουν πολλοί άνεργοι
νέοι.
σε + αιτιατική

Γ. ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΗ ΑΙΤΙΑΤΙΚΗ/
ΓΕΝΙΚΗ
 Τα Σάββατα πάμε στη λαϊκή.
 Του χρόνου θα ταξιδέψω στην
Αμερική.
Επιρρηματική
αιτιατική
Επιρρηματική
γενική

Δ. ΧΡΟΝΙΚΗ ΜΕΤΟΧΗ
Μπαίνοντας στο σπίτι, θυμήθηκε ότι
είχε ξεχάσει την τσάντα στο
αυτοκίνητο.

Ε. ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΧΡΟΝΙΚΕΣ
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
Είναι επιρρηματικές προτάσεις.
Με τι εισάγονται;
με τους χρονικούς συνδέσμους: όταν,
αφού, μόλις, μέχρι να, ώσπου να,
ωσότου, όποτε…
Με χρονικές επιρρηματικές
εκφράσεις: κάθε φορά που.., τη
στιγμή που.., την ημέρα που…

Ε. ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΧΡΟΝΙΚΕΣ
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
Χρησιμεύουν ως επιρρηματικοί
προσδιορισμοί του χρόνου.του χρόνου.
Ο χρόνος έχει 3 βαθμίδες:Ο χρόνος έχει 3 βαθμίδες:
ΠΡΟΤΕΡΟΧΡΟΝΟ ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΟ
ΥΣΤΕΡΟΧΡΟΝΟ

Ε. ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΧΡΟΝΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
Ποιοι σύνδεσμοι δηλώνουν το ΠΡΟΤΕΡΟΧΡΟΝΟ;
ΠΡΟΤΕΡΟΧΡΟΝΟ αφού, αφότου,
μόλις, όταν, σαν

Ποιοι σύνδεσμοι δηλώνουν το ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΟ;
ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΟ εκεί που, ενώ,
ενόσω, καθώς,
όποτε, όταν

Ποιοι σύνδεσμοι δηλώνουν το ΥΣΤΕΡΟΧΡΟΝΟ;
ΥΣΤΕΡΟΧΡΟΝΟ Μέχρι να, ώσπου,
ωσότου, πριν,
προτού

Να εντοπίσεις τις Δευτερεύουσες
Χρονικές προτάσεις και τη βαθμίδα που
δηλώνουν.
Όσο άδειαζα τα συρτάρια, εκείνος
τακτοποιούσε τα ράφια.
Πριν φτάσω στο σινεμά, εκείνος είχε
πιει ήδη έναν καφέ.
Αφού παρέλαβε το βραβείο του,
έβγαλε λόγο.

Ποια είναι η σχέση των παρακάτω
προτάσεων;
Αν διαβάσεις, θα επιτύχεις στις εξετάσεις.
προϋπόθεση
αποτέλεσμα

Το προηγούμενο παράδειγμα
πρόκειται για έναν υποθετικό
λόγο.
Από το αποτελείται;
 ΥΠΟΘΕΣΗ + ΑΠΟΔΟΣΗ
Αν έρθεις, θα νιώσω καλύτερα.

ΥΠΟΘΕΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
Είναι επιρρηματικές προτάσεις.
Με τι εισάγονται;
 με τους υποθετικούς συνδέσμους:
αν, εάν, άμα.
 με τις φράσεις: έτσι και, σε
περίπτωση που.

ΥΠΟΘΕΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
Χρησιμεύουν ως επιρρηματικοί
προσδιορισμοί του όρου ή της
προϋπόθεσης.

Πόσα είδη ΥΠΟΘΕΤΙΚΩΝ ΛΟΓΩΝ
υπάρχουν;
Υπάρχουν 2 είδη ΥΠΟΘΕΤΙΚΩΝ ΛΟΓΩΝ:
ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ
ΑΝΤΙΘΕΤΟ ΤΟΥ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΥ

ΥΠΟΘΕΤΙΚΟΙ ΛΟΓΟΙ
Α. ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ
Αν έχει κακό καιρό, δε θα πάμε εκδρομή.
Δηλώνει μια αλήθεια/ κάτι πουΔηλώνει μια αλήθεια/ κάτι που
γίνεται στην πραγματικότηταγίνεται στην πραγματικότητα

Α. ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ
Αν βιάζεσαι, κάνεις λάθη.
ΥΠΟΘΕΣΗ + ΑΠΟΔΟΣΗ
ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΚΑΙ
ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΟΛΩΝ
ΤΩΝ ΧΡΟΝΩΝ
ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΚΑΙ
ΥΠΟΤΑΚΤΙΚΗ ΟΛΩΝ
ΤΩΝ ΧΡΟΝΩΝ

Β. ΑΝΤΙΘΕΤΟ ΤΟΥ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΥ
Αν τρέχαμε πιο γρήγορα, θα προλαβαίναμε
το λεωφορείο.
Δηλώνει κάτι που δεν μπορεί να γίνειΔηλώνει κάτι που δεν μπορεί να γίνει
ούτε τώρα ούτε στο μέλλονούτε τώρα ούτε στο μέλλον

Β. ΑΝΤΙΘΕΤΟ ΤΟΥ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΥ
Αν δε βιαζόσουν, δε θα έκανες λάθη.
ΥΠΟΘΕΣΗ + ΑΠΟΔΟΣΗ
ΟΡΙΣΤΙΚΗ
ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΥ Ή
ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛΙΚΟΥ+
ΘΑ
ΟΡΙΣΤΙΚΗ
ΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΥ Ή
ΥΠΕΡΣΥΝΤΕΛΙΚΟΥ+
ΘΑ

Οι ΥΠΟΘΕΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
μπορούν να δηλώνουν και:
απειλή Έτσι καιΈτσι και
αδιαφορήσειαδιαφορήσει για τογια το
ζήτημά μου, θαζήτημά μου, θα
απολυθεί.απολυθεί.

έντονη αντίθεση Αν οι δυσκολίεςΑν οι δυσκολίες
ήταν πολύ μεγάλες,ήταν πολύ μεγάλες,
οι άνθρωποιοι άνθρωποι
κατάφεραν νακατάφεραν να
επιβιώσουν.επιβιώσουν.

επεξήγηση Αν ζει σήμερα,Αν ζει σήμερα, τοτο
οφείλει στηνοφείλει στην
αυτοθυσία τηςαυτοθυσία της
μητέρας του.μητέρας του.

αποτέλεσμα Αν έχουν αυξηθεί οιΑν έχουν αυξηθεί οι
μετανάστες,μετανάστες, είναιείναι
γιατί υπάρχουνγιατί υπάρχουν
πολλές χώρες σεπολλές χώρες σε
κακή οικονομικήκακή οικονομική
κατάσταση.κατάσταση.

ευγένεια Αν δε σου κάνειΑν δε σου κάνει
κόπο,κόπο, αγόρασέ μουαγόρασέ μου
ένα κουτί τσιγάρα.ένα κουτί τσιγάρα.

ΥΠΩΝΥΜΑ
Τα ΥΠΩΝΥΜΑ είναι λέξεις που
εντάσσονται σε ένα κοινό σύνολο.
ΥΠΩΝΥΜΑ
κιθάρα, βιολί,
πιάνο, μπουζούκι…
ΕΓΧΟΡΔΑ ΟΡΓΑΝΑ=
σύνολο

Να βρεις τα ΥΠΩΝΥΜΑ της λέξης
φρούτα.
ΥΠΩΝΥΜΑ
καρπούζι, μανταρίνι, μήλο,
αχλάδι, μπανάνα…
ΦΡΟΥΤΑ= σύνολο

Να βρεις τη λέξη που έχει τα
παρακάτω ΥΠΩΝΥΜΑ:
κόμμα, τελεία, εισαγωγικά,
παρένθεση, παύλες…
ΣΗΜΕΙΑΣΗΜΕΙΑ
ΣΤΙΞΗΣΣΤΙΞΗΣ

ΟΡΙΣΜΟΣ
Είναι η ακριβής περιγραφή της
σημασίας μιας λέξης.
Π.χ. Εξάτμιση είναι το φυσικό
φαινόμενο κατά το οποίο κάποιο υγρό
μετατρέπεται σε ατμό δίχως να έχει
προηγηθεί βρασμός.

ΟΡΙΣΜΟΣ
Ποιες λέξεις χρησιμοποιήσαμε για να
φτιάξουμε τον ορισμό;
 Εξάτμιση= οριστέα έννοια
το φυσικό φαινόμενο= κατηγορία (γένος)
 κατά το οποίο κάποιο υγρό μετατρέπεται
σε ατμό δίχως να έχει προηγηθεί βρασμός=
ιδιαίτερο γνώρισμα (ειδοποιός διαφορά)

Προσπάθησε να γράψεις έναν
ορισμό για την UNICEF.
Η UNICEF είναι μια Μη Κυβερνητική
Οργάνωση που σκοπό έχει να
βοηθάει τα παιδιά του κόσμου που
υποφέρουν από αρρώστιες, πείνα και
άλλα προβλήματα.

Στον παρακάτω ορισμό να βρεις την
οριστέα έννοια, το γένος και την
ειδοποιό διαφορά.
Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις είναι
ανεξάρτητες οργανώσεις από
κυβερνήσεις που λειτουργούν με τη
βοήθεια ιδιωτικών πόρων και
παρέχουν δωρεάν ανθρωπιστική
βοήθεια στις μη αναπτυγμένες χώρες.

ΑΠΑΝΤΗΣΗ
Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις=
οριστέα έννοια
ανεξάρτητες οργανώσεις από
κυβερνήσεις= γένος
που λειτουργούν με τη βοήθεια
ιδιωτικών πόρων και παρέχουν
δωρεάν ανθρωπιστική βοήθεια στις
μη αναπτυγμένες χώρες= ειδοποιός
διαφορά

ΤΕΧΝΗ:ΤΕΧΝΗ: Μια γλώσσα για όλους,Μια γλώσσα για όλους,
σε όλες τις εποχές…σε όλες τις εποχές…

Τι δείχνει η υπογραμμισμένηΤι δείχνει η υπογραμμισμένη
πρόταση;πρόταση;
 Σε γέλασα τόσες φορέςΣε γέλασα τόσες φορές,, ώστεώστε
να μη με πιστεύεις πια.να μη με πιστεύεις πια.
Δείχνει αποτέλεσμα/ συμπέρασμα

ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ
ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
 Είναι επιρρηματικές προτάσεις.Είναι επιρρηματικές προτάσεις.
 Με τους συνδέσμους: ώστε, πουΜε τους συνδέσμους: ώστε, που
(=ώστε), ώστε να, που να…(=ώστε), ώστε να, που να…
Π.χ. Ο Γιώργος μελέτησεΠ.χ. Ο Γιώργος μελέτησε τόσοτόσο,, ώστεώστε
να γράψει καλά στις εξετάσεις.να γράψει καλά στις εξετάσεις.

 ΧρησιμεύουνΧρησιμεύουν ως επιρρηματικοίως επιρρηματικοί
προσδιορισμοί τουπροσδιορισμοί του
αποτελέσματος ή τουαποτελέσματος ή του
συμπεράσματος.συμπεράσματος.

 Συνήθως στην προηγούμενηΣυνήθως στην προηγούμενη
πρόταση υπάρχει η δεικτικήπρόταση υπάρχει η δεικτική
αντωνυμίααντωνυμία τόσος/ τέτοιοςτόσος/ τέτοιος ή τοή το
δεικτικό επίρρημαδεικτικό επίρρημα τόσο.τόσο.
 Με πονούσεΜε πονούσε τόσοτόσο πολύ το κεφάλι μου,πολύ το κεφάλι μου,
ώστεώστε πήρα παυσίπονο.πήρα παυσίπονο.

ΑΙΤΙΟ- ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΑΙΤΙΟ- ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ
 Όταν θέλουμε να τονίσουμε τοΌταν θέλουμε να τονίσουμε το
αίτιοαίτιο χρησιμοποιούμεχρησιμοποιούμε
ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΕΣΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΕΣ ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΚΕΣ
ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ.ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ.
Π.χ.Π.χ. Επειδή ήταν πρόθυμος,Επειδή ήταν πρόθυμος, σεσε
συγκινούσε.συγκινούσε.

ΑΙΤΙΟ- ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΑΙΤΙΟ- ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ
 Όταν θέλουμε να τονίσουμε τοΌταν θέλουμε να τονίσουμε το
αποτέλεσμααποτέλεσμα χρησιμοποιούμεχρησιμοποιούμε
ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ.ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ.
Π.χ. Ήταν τόσο πρόθυμοςΠ.χ. Ήταν τόσο πρόθυμος που σεπου σε
συγκινούσε.συγκινούσε.

Στα παρακάτω παραδείγματα να εντοπίσειςΣτα παρακάτω παραδείγματα να εντοπίσεις
τις Δευτερεύουσες Αποτελεσματικέςτις Δευτερεύουσες Αποτελεσματικές
προτάσεις και να επισημάνεις το συντακτικόπροτάσεις και να επισημάνεις το συντακτικό
τους ρόλο.τους ρόλο.
 Ήταν τόσο μακριά, που δενΉταν τόσο μακριά, που δεν
ξεχώριζα τίποτα.ξεχώριζα τίποτα.
 Είναι τέτοια η συμπεριφοράΕίναι τέτοια η συμπεριφορά
του, που σε εξοργίζει.του, που σε εξοργίζει.
 Έκανε τα πάντα ώστε να μεΈκανε τα πάντα ώστε να με
κρατήσει κοντά του.κρατήσει κοντά του.

Τι δηλώνει η υπογραμμισμένηΤι δηλώνει η υπογραμμισμένη
πρόταση;πρόταση;
 Ήρθε στο σχολείο,Ήρθε στο σχολείο, αν και ήταναν και ήταν
άρρωστος.άρρωστος.
Δηλώνει εναντίωση/ αντίθεση

ΕΝΑΝΤΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣΕΝΑΝΤΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
 Είναι επιρρηματικές προτάσεις.Είναι επιρρηματικές προτάσεις.
 Με τους συνδέσμους: ενώ, αν και,Με τους συνδέσμους: ενώ, αν και,
μολονότι, κι ας, παρόλο που, παρότι,μολονότι, κι ας, παρόλο που, παρότι,
παρά το γεγονός ότι…παρά το γεγονός ότι…
 Παρά το γεγονόςΠαρά το γεγονός ότι δε με πίστευε,ότι δε με πίστευε,
με ακολούθησε.με ακολούθησε.

ΕΝΑΝΤΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣΕΝΑΝΤΙΩΜΑΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
 Χρησιμεύουν ωςΧρησιμεύουν ως επιρρηματικοίεπιρρηματικοί
προσδιορισμοί της εναντίωσης.προσδιορισμοί της εναντίωσης.

Στα παρακάτω παραδείγματα να εντοπίσειςΣτα παρακάτω παραδείγματα να εντοπίσεις
τις Δευτερεύουσες Εναντιωματικές προτάσειςτις Δευτερεύουσες Εναντιωματικές προτάσεις
και να επισημάνεις το συντακτικό τους ρόλο.και να επισημάνεις το συντακτικό τους ρόλο.
 Τον βοηθούσε πολύ, παρότι δενΤον βοηθούσε πολύ, παρότι δεν
ήταν φίλοι.ήταν φίλοι.
 Αποφάσισα να πάω μαζί τους,Αποφάσισα να πάω μαζί τους,
παρόλο που δεν είχα όρεξη.παρόλο που δεν είχα όρεξη.
 Το κεφάλι μου βούιζε, κι ας είχαΤο κεφάλι μου βούιζε, κι ας είχα
πάρει παυσίπονο.πάρει παυσίπονο.

ΜΕΤΩΝΥΜΙΑΜΕΤΩΝΥΜΙΑ
τι είναι;τι είναι;
 Είναι σχήμα λόγου.Είναι σχήμα λόγου.
 ΧρησιμοποιούμεΧρησιμοποιούμε το όνομα τουτο όνομα του
δημιουργούδημιουργού αντί για τοαντί για το
δημιούργημα.δημιούργημα.
Π.χ. ΑγόρασαΠ.χ. Αγόρασα έναν Πικάσοέναν Πικάσο (αντί(αντί
για έναν πίνακα του Πικάσογια έναν πίνακα του Πικάσο).).

 ΧρησιμοποιούμεΧρησιμοποιούμε αυτό πουαυτό που
περιέχειπεριέχει αντί για τοαντί για το περιεχόμενο.περιεχόμενο.
Π.χ. Θα πιούμε καιΠ.χ. Θα πιούμε και ένα ποτηράκι.ένα ποτηράκι.
(αντί(αντί για κρασίγια κρασί).).

 ΧρησιμοποιούμεΧρησιμοποιούμε το αφηρημένοτο αφηρημένο
αντί για τοαντί για το συγκεκριμένο.συγκεκριμένο.
Π.χ.Π.χ. Η πόληΗ πόλη ήταν ανάστατη. (αντίήταν ανάστατη. (αντί
για τους κατοίκους της πόληςγια τους κατοίκους της πόλης).).

Βρες τις ΜΕΤΩΝΥΜΙΕΣ και τηΒρες τις ΜΕΤΩΝΥΜΙΕΣ και τη
σημασία τους:σημασία τους:
 Αύριο λέμε να κάνουμε ταΑύριο λέμε να κάνουμε τα
στέφανα.στέφανα.
 Τόπο στα νιάτα!Τόπο στα νιάτα!
 Τον Χριστό θα τον κρεμάσουμεΤον Χριστό θα τον κρεμάσουμε
πάνω από τον πίνακα.πάνω από τον πίνακα.

Μπροστά στο μέλλονΜπροστά στο μέλλον

Οι υπογραμμισμένες λέξεις είναιΟι υπογραμμισμένες λέξεις είναι
κλιτές ή άκλιτες;κλιτές ή άκλιτες;
 ΓιαΓια ελάτε εδώ.ελάτε εδώ.
 ΑςΑς φύγουμε.φύγουμε.
 ΘαΘα κοιμάται τώρα.κοιμάται τώρα.
Είναι άκλιτες και
λέγονται ΜΟΡΙΑ.ΜΟΡΙΑ.

Σε τι χρησιμεύουν τα ΜΟΡΙΑ;Σε τι χρησιμεύουν τα ΜΟΡΙΑ;
 ΕμπλουτίζουνΕμπλουτίζουν τη σημασία των λέξεων καιτη σημασία των λέξεων και
τους δίνουντους δίνουν εκφραστικότητα.εκφραστικότητα.
 Πώς θα ήταν ο λόγος αν δεν υπήρχαν μόρια;Πώς θα ήταν ο λόγος αν δεν υπήρχαν μόρια;

Ποια είναι τα μόρια;Ποια είναι τα μόρια;
Τα πιο συνηθισμένα είναι:Τα πιο συνηθισμένα είναι:
 γιαγια
 θαθα
 Για ελάτε εδώ.Για ελάτε εδώ.
(ΠΡΟΤΡΟΠΗ)(ΠΡΟΤΡΟΠΗ)
 Θα έρθω.Θα έρθω.
(ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟ)(ΜΕΛΛΟΝΤΙΚΟ)
 Θα σου το έστελνα, ανΘα σου το έστελνα, αν
το είχα.το είχα. (το δυνατό να(το δυνατό να
γίνει)γίνει)
 Θα κοιμάται τώρα.Θα κοιμάται τώρα.
(ΠΙΘΑΝΟ)(ΠΙΘΑΝΟ)

Ποια είναι τα μόρια;Ποια είναι τα μόρια;
Τα πιο συνηθισμένα είναι:Τα πιο συνηθισμένα είναι:
 νανα
 αςας
 μαμα
 Να έρθεις.Να έρθεις.
(ΠΡΟΣΤΑΓΗ)(ΠΡΟΣΤΑΓΗ)
 Να ο αδελφός μου.Να ο αδελφός μου.
(ΔΕΙΚΤΙΚΟ)(ΔΕΙΚΤΙΚΟ)
 Ας έρθει.Ας έρθει.
(ΠΡΟΤΡΟΠΗ)(ΠΡΟΤΡΟΠΗ)
 Μα το Θεό.Μα το Θεό.
(ΟΡΚΩΤΙΚΟ)(ΟΡΚΩΤΙΚΟ)

Στα μόρια ανήκουν γενικά λέξεις που δεν
εντάσσονται σε κάποιο από τα άκλιτα μέρη
του λόγου.
 ΔενΔεν είναι καλά.είναι καλά.
 Θα έρθεις αύριο; -Θα έρθεις αύριο; - Αμέ!Αμέ!
 Δε γύρισεΔε γύρισε κανκαν να με κοιτάξει.να με κοιτάξει.
 ΈτσιΈτσι μου έρχεται να πάω να της μιλήσω.μου έρχεται να πάω να της μιλήσω.
 ΣανΣαν να μας λες ψέματα.να μας λες ψέματα.
 Είμαστε φίλοιΕίμαστε φίλοι εδώ καιεδώ και δυο χρόνια.δυο χρόνια.

Βρες τα μόρια και τη σημασία τουςΒρες τα μόρια και τη σημασία τους
στα παρακάτω παραδείγματα.στα παρακάτω παραδείγματα.
 Θα έχει φύγει.Θα έχει φύγει.
 Ας ερχόταν για λίγο.Ας ερχόταν για λίγο.
 Μπας και το μετάνιωσε και δεν έρθει;Μπας και το μετάνιωσε και δεν έρθει;
 Τον ξέρω εδώ και 3 μήνες.Τον ξέρω εδώ και 3 μήνες.
 Για να δω.Για να δω.

Το μόριοΤο μόριο σανσαν
 ΣανΣαν+ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟ/ ΕΠΙΘΕΤΟ/ΑΝΤΩΝΥΜΙΑ+ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟ/ ΕΠΙΘΕΤΟ/ΑΝΤΩΝΥΜΙΑ
Δηλώνει παρομοίωση
Π.χ. Στην τράπεζα εξυπηρετήθηκα από μια κυρία
σαν εσάς.

Το μόριοΤο μόριο ωςως
 ΩςΩς + ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟ/ ΕΠΙΘΕΤΟ/ΑΝΤΩΝΥΜΙΑ+ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟ/ ΕΠΙΘΕΤΟ/ΑΝΤΩΝΥΜΙΑ
Δηλώνει ιδιότητα
Π.χ. Τότε αναγνωρίστηκε η Ελλάδα
ως ανεξάρτητο κράτος.

Συμπλήρωσε τα κενά με τα μόριαΣυμπλήρωσε τα κενά με τα μόρια
σαν ή ως.σαν ή ως.
 Όταν μπήκε στην εκκλησία λαμποκοπούσε……Όταν μπήκε στην εκκλησία λαμποκοπούσε……
ήλιος.ήλιος.
 Υπηρέτησε…..καθηγητής.Υπηρέτησε…..καθηγητής.
 Ο αδελφός μου…..υπεύθυνος της επιχείρησης έχειΟ αδελφός μου…..υπεύθυνος της επιχείρησης έχει
πολλές ευθύνες.πολλές ευθύνες.
 Έχει το θείο του….πατέρα.Έχει το θείο του….πατέρα.

ΣΗΜΕΙΑ ΣΤΙΞΗΣΣΗΜΕΙΑ ΣΤΙΞΗΣ
 Όταν μιλάμεΌταν μιλάμε ανεβοκατεβάζουμε τον τόνο της φωνής
μας, για να εκφράσουμε καλύτερα τα συναισθήματα, για να εκφράσουμε καλύτερα τα συναισθήματα
ή την άποψή μας.ή την άποψή μας.
 Όταν γράφουμε,Όταν γράφουμε, χρησιμοποιούμε ταχρησιμοποιούμε τα σημεία στίξηςσημεία στίξης
για τον ίδιο σκοπό.για τον ίδιο σκοπό.
ΔΙΑΒΑΣΕ ΔΥΝΑΤΑ ΤΗ ΦΡΑΣΗ:ΔΙΑΒΑΣΕ ΔΥΝΑΤΑ ΤΗ ΦΡΑΣΗ:
Θα σου δείξω εγώ!Θα σου δείξω εγώ!

Πώς θα ήταν ο
γραπτός λόγος αν
απουσίαζαν τα
σημεία στίξης;

Ποια είναι τα σημεία στίξης;Ποια είναι τα σημεία στίξης;
 ΤΕΛΕΙΑΤΕΛΕΙΑ ↪↪..= παύση- ολοκλήρωση= παύση- ολοκλήρωση
νοήματοςνοήματος
Π.χ. Πήγαμε στην ΠάροΠ.χ. Πήγαμε στην Πάρο.. ΠεράσαμεΠεράσαμε
υπέροχαυπέροχα..

 ΚΟΜΜΑΚΟΜΜΑ ↪↪,,= παύση ανάμεσα σε λέξεις ή= παύση ανάμεσα σε λέξεις ή
προτάσειςπροτάσεις

Πότε βάζουμε κόμμα ανάμεσα σε λέξεις;Πότε βάζουμε κόμμα ανάμεσα σε λέξεις;
 ΑΣΥΝΔΕΤΟ ΣΧΗΜΑΑΣΥΝΔΕΤΟ ΣΧΗΜΑ
 ΚΛΗΤΙΚΗΚΛΗΤΙΚΗ
ΠΡΟΣΦΩΝΗΣΗΠΡΟΣΦΩΝΗΣΗ
 ΠΑΡΑΘΕΣΗ ΉΠΑΡΑΘΕΣΗ Ή
ΕΠΕΞΗΓΗΣΗΕΠΕΞΗΓΗΣΗ
 ΜΕΤΑΑΠΌ ΜΟΡΙΑ ΉΜΕΤΑΑΠΌ ΜΟΡΙΑ Ή
ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΑΕΠΙΡΡΗΜΑΤΑ
 Η ΠάροςΗ Πάρος,, η Άνδροςη Άνδρος,, ηη
Σύρος και η ΜύκονοςΣύρος και η Μύκονος
ανήκουν στις Κυκλάδες.ανήκουν στις Κυκλάδες.
 ΘάνοΘάνο,, θα έρθεις;θα έρθεις;
 Ο γιος μουΟ γιος μου,, ο Νίκοςο Νίκος,,
σπουδάζει γιατρός.σπουδάζει γιατρός.
 Θέλαμε να πάμεΘέλαμε να πάμε
εκδρομή.εκδρομή. ΩστόσοΩστόσο,, δενδεν
τα καταφέραμε.τα καταφέραμε.

Πότε βάζουμε κόμμα ανάμεσα σε προτάσεις;Πότε βάζουμε κόμμα ανάμεσα σε προτάσεις;
 ΑΣΥΝΔΕΤΟ ΣΧΗΜΑΑΣΥΝΔΕΤΟ ΣΧΗΜΑ
 ΠΑΡΕΝΘΕΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣΠΑΡΕΝΘΕΤΙΚΕΣ ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
 ΜΕ ΤΟΜΕ ΤΟ ΑΛΛΑ, ΟΜΩΣ, ΛΟΙΠΟΝΑΛΛΑ, ΟΜΩΣ, ΛΟΙΠΟΝ
 ΜΕ ΜΕΤΟΧΕΣΜΕ ΜΕΤΟΧΕΣ
 ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΕ ΚΥΡΙΑ ΚΑΙΑΝΑΜΕΣΑ ΣΕ ΚΥΡΙΑ ΚΑΙ
ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΑΔΕΥΤΕΡΕΥΟΥΣΑ
ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΤΑΣΗ
 Ο Γιάννης πήγε ΤήνοΟ Γιάννης πήγε Τήνο,, η Μαρίαη Μαρία
ταξίδεψε στην Ιταλίαταξίδεψε στην Ιταλία,, ο Μάριοςο Μάριος
έμεινε στην Αθήνα.έμεινε στην Αθήνα.
 Η Ελένη θα πάειΗ Ελένη θα πάει,, όπως είπεόπως είπε,,
διακοπές.διακοπές.
 Έχει χρήματαΈχει χρήματα,, αλλάαλλά δεν ταξιδεύειδεν ταξιδεύει
καθόλου.καθόλου.
 Περάσαμε το καλοκαίριΠεράσαμε το καλοκαίρι,,
διασκεδάζονταςδιασκεδάζοντας από νησί σε νησί.από νησί σε νησί.
 ΈτρεχεΈτρεχε,, για να προλάβει το τρένογια να προλάβει το τρένο..

ΠότεΠότε δεδε βάζουμε κόμμα;βάζουμε κόμμα;
 Ανάμεσα σε ΡΗΜΑ καιΑνάμεσα σε ΡΗΜΑ και
ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟΥΠΟΚΕΙΜΕΝΟ
ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
ΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟΕΠΙΡΡΗΜΑΤΙΚΟ ΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΜΟ
 Όταν χρησιμοποιούμε τοΌταν χρησιμοποιούμε το ήή και τοκαι το καικαι
 Στους επιθετικούς προσδιορισμούςΣτους επιθετικούς προσδιορισμούς
 Ο ΝίκοςΟ Νίκος ταξιδεύει.ταξιδεύει.
 Η ΕλένηΗ Ελένη πλένειπλένει το αυτοκίνητο.το αυτοκίνητο.
 ΚαθόμουνΚαθόμουν ώρεςώρες και κοίταζα τοκαι κοίταζα το
πέλαγος.πέλαγος.
 ΉΉ το ένα βιβλίοτο ένα βιβλίο ήή το άλλο θατο άλλο θα
αγοράσω.αγοράσω.
 Η Σύρος έχειΗ Σύρος έχει πολλές γοητευτικέςπολλές γοητευτικές
κυκλαδίτικεςκυκλαδίτικες παραλίες.παραλίες.

 ΑΝΩ ΤΕΛΕΙΑΑΝΩ ΤΕΛΕΙΑ ↪↪··= παύση μεγαλύτερη από= παύση μεγαλύτερη από
αυτή του κόμματοςαυτή του κόμματος
Κυρίως για αντίθεση
Π.χ. Αυτές δεν διακοπές ·· ήταν μαρτύριο.ήταν μαρτύριο.

 ΔΙΠΛΗ ΤΕΛΕΙΑΔΙΠΛΗ ΤΕΛΕΙΑ ↪↪::==
Π.χ. Είπα στο Γιάννη όλη την αλήθεια: πρέπει να φύγει αμέσως.
Π.χ. Ήταν όλοι εκεί: ο Πέτρος, η Φανή, η Τάνια.
Π.χ. Ο καθηγητής είπε: «Γυρίστε στις θέσεις σας.»
ΑΠΟΣΑΦΗΝΙΣΗ
ΤΑ ΛΟΓΙΑ ΚΑΠΟΙΟΥ
ΑΠΑΡΙΘΜΗΣΗ

 ΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΟΕΡΩΤΗΜΑΤΙΚΟ ↪↪;;= απορία/ αμφιβολία= απορία/ αμφιβολία
Π.χ. Πού είναι ο σταθμός του τρένουΠ.χ. Πού είναι ο σταθμός του τρένου;;
Π.χ. Είναι αλήθεια όσα λεςΠ.χ. Είναι αλήθεια όσα λες;;
απορία
αμφιβολία

 ΘΑΥΜΑΣΤΙΚΟΘΑΥΜΑΣΤΙΚΟ ↪↪!!= συναισθήματα (φόβος,= συναισθήματα (φόβος,
θαυμασμός, φρίκη…)θαυμασμός, φρίκη…)
Π.χ. Περάσαμε υπέροχαΠ.χ. Περάσαμε υπέροχα!!
Π.χ. Τι τρομερό θέαμαΠ.χ. Τι τρομερό θέαμα!!

 ΠΑΡΕΝΘΕΣΗΠΑΡΕΝΘΕΣΗ ↪↪()()= όχι σημαντικές= όχι σημαντικές
πληροφορίεςπληροφορίες
Π.χ. Πολλά νησιά των ΚυκλάδωνΠ.χ. Πολλά νησιά των Κυκλάδων (Μύκονος,(Μύκονος,
Σαντορίνη κτλ.)Σαντορίνη κτλ.) δέχονται πολλούςδέχονται πολλούς
τουρίστες κάθε χρόνο.τουρίστες κάθε χρόνο.

 ΑΠΛΗ ΠΑΥΛΑΑΠΛΗ ΠΑΥΛΑ ↪↪--= διάλογος= διάλογος
Π.χ.Π.χ. –– Λες αλήθεια;Λες αλήθεια;
-- Ναι.Ναι.

 ΔΙΠΛΗ ΠΑΥΛΑΔΙΠΛΗ ΠΑΥΛΑ ↪↪- -- -= περικλείει κάποια= περικλείει κάποια
στοιχεία που θέλουμε να δείξουμε χωρίςστοιχεία που θέλουμε να δείξουμε χωρίς
να είναι εντελώς απαραίτητα για να γίνεινα είναι εντελώς απαραίτητα για να γίνει
κατανοητό το νόημα.κατανοητό το νόημα.
Π.χ. Δυο φίλοι μουΠ.χ. Δυο φίλοι μου- ο Πέτρος και ο Κώστας-- ο Πέτρος και ο Κώστας-
θα έρθουν μαζί μου διακοπές.θα έρθουν μαζί μου διακοπές.

 ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ ↪↪«»«»= περικλείουν τα λόγια= περικλείουν τα λόγια
κάποιου ή απόσπασμα από ένα κείμενο ήκάποιου ή απόσπασμα από ένα κείμενο ή
τίτλους βιβλίων…τίτλους βιβλίων…
Π.χ. Ο Γιώργος είπε:Π.χ. Ο Γιώργος είπε: «Θα σπουδάσω«Θα σπουδάσω
Μαθηματικά.»Μαθηματικά.»

 ΑΠΟΣΙΩΠΗΤΙΚΑΑΠΟΣΙΩΠΗΤΙΚΑ ↪↪……= κάτι που δε= κάτι που δε
θέλουμε να πούμε ή εννοείται εύκολα ήθέλουμε να πούμε ή εννοείται εύκολα ή
δηλώνουμε κάποιο συναίσθημαδηλώνουμε κάποιο συναίσθημα
Π.χ. Ξέρεις τι σημαίνει μια ώρα μαζί τουΠ.χ. Ξέρεις τι σημαίνει μια ώρα μαζί του……

Στις παρακάτω προτάσεις να βάλειςΣτις παρακάτω προτάσεις να βάλεις
κόμμα, όπου χρειάζεται.κόμμα, όπου χρειάζεται.
 Ήθελε να πάει στην πόλη για να σπουδάσειΉθελε να πάει στην πόλη για να σπουδάσει
και τα κατάφερε.και τα κατάφερε.
 Οι φίλοι του τον παρακίνησαν να αναζητήσειΟι φίλοι του τον παρακίνησαν να αναζητήσει
τον αδελφό του επειδή ήταν σημαντικό γιατον αδελφό του επειδή ήταν σημαντικό για
αυτόν.αυτόν.
 Πες μου τα νέα σου φίλε μου.Πες μου τα νέα σου φίλε μου.

ΣΧΗΜΑΤΑΛΟΓΟΥΣΧΗΜΑΤΑΛΟΓΟΥ
 Κάθε λέξη μπορεί να έχει πολλές σημασίες.Κάθε λέξη μπορεί να έχει πολλές σημασίες.
Π.χ.Π.χ. Τα μυρμήγκιαΤα μυρμήγκια φτιάχνουν φωλιές στοφτιάχνουν φωλιές στο
έδαφος.έδαφος.
Π.χ. Οι εργάτες δούλευανΠ.χ. Οι εργάτες δούλευαν σαν τα μυρμήγκια.σαν τα μυρμήγκια.

Ποια είναι τα πιο συνηθισμέναΠοια είναι τα πιο συνηθισμένα
σχήματα λόγου;σχήματα λόγου;
 ΜΕΤΑΦΟΡΑΜΕΤΑΦΟΡΑ
Π.χ. ΈχειΠ.χ. Έχει χρυσήχρυσή καρδιά.καρδιά.
Είναι καλός άνθρωπος

 ΠΑΡΟΜΟΙΩΣΗΠΑΡΟΜΟΙΩΣΗ
Π.χ. ΈτρεχεΠ.χ. Έτρεχε σαν τον άνεμοσαν τον άνεμο..
Έτρεχε πολύ γρήγορα

 ΠΡΟΣΩΠΟΠΟΙΗΣΗΠΡΟΣΩΠΟΠΟΙΗΣΗ
Π.χ.Π.χ. Ο ήλιος μας χαμογελάειΟ ήλιος μας χαμογελάει κάθε πρωί.κάθε πρωί.
Ο ήλιος παρουσιάζεται να
χαμογελάει όπως ο
άνθρωπος.

 ΥΠΕΡΒΟΛΗΥΠΕΡΒΟΛΗ
Π.χ. Η θέλησή τουΠ.χ. Η θέλησή του κινεί ακόμα και τακινεί ακόμα και τα
βουνά.βουνά.
Αυτό δεν μπορεί να συμβεί
στην πραγματικότητα.

 ΣΧΗΜΑΛΙΤΟΤΗΤΑΣΣΧΗΜΑΛΙΤΟΤΗΤΑΣ
Π.χ. ΠεριμένουμεΠ.χ. Περιμένουμε όχι και λίγηόχι και λίγη ώρα.ώρα.
Πολλή ώρα

 ΕΙΡΩΝΕΙΑΕΙΡΩΝΕΙΑ
Π.χ. Μετά από αυτό θα έλεγα ότι είσαιΠ.χ. Μετά από αυτό θα έλεγα ότι είσαι
πολύ έξυπνος!πολύ έξυπνος!
Δε σε θεωρώ έξυπνο

 ΣΥΝΕΚΔΟΧΗΣΥΝΕΚΔΟΧΗ
Π.χ.Π.χ. Ο ΈλληναςΟ Έλληνας είναι εξαρτημένος από τοείναι εξαρτημένος από το
αυτοκίνητο.αυτοκίνητο.
Π.χ. ΑγόρασαΠ.χ. Αγόρασα ένα σίδεροένα σίδερο..
Π.χ. ΈχειΠ.χ. Έχει μάτι αετού.μάτι αετού.
Οι Έλληνες= το μέρος αντί του όλου
Ηλεκτρική συσκευή= ύλη αντί για το αντικείμενο
Βλέπει καλά= αυτό που παράγει αντί
για το παραγόμενο

Στα παρακάτω παραδείγματα ναΣτα παρακάτω παραδείγματα να
εντοπίσεις ταεντοπίσεις τα σχήματα λόγου.σχήματα λόγου.
 Πολλοί μαθητές είναι σαν τους παπαγάλους:Πολλοί μαθητές είναι σαν τους παπαγάλους:
αποστηθίζουν το μάθημα της ημέρας.αποστηθίζουν το μάθημα της ημέρας.
 Μην τον απολύσετε! Στο μέλλον θα στρώσει.Μην τον απολύσετε! Στο μέλλον θα στρώσει.
 Μασά τα λόγια του.Μασά τα λόγια του.
 Τρελάθηκε από τη χαρά του.Τρελάθηκε από τη χαρά του.

ΠΕΡΙΛΗΨΗΠΕΡΙΛΗΨΗ
 1ο ΒΗΜΑ1ο ΒΗΜΑ
 Διαβάζουμε ανάγνωσηΔιαβάζουμε ανάγνωση όλοόλο το κείμενο, για νατο κείμενο, για να
καταλάβουμε την άποψη του συγγραφέα.καταλάβουμε την άποψη του συγγραφέα.

 Εντοπίζουμε τιςΕντοπίζουμε τις άγνωστες λέξεις και τιςάγνωστες λέξεις και τις
διαρθρωτικές λέξεις.διαρθρωτικές λέξεις.

 Βρίσκουμε τιςΒρίσκουμε τις λέξεις- κλειδιάλέξεις- κλειδιά σε κάθεσε κάθε
παράγραφο και γράφουμεπαράγραφο και γράφουμε πλαγιοτίτλους.πλαγιοτίτλους.

 Γράφουμε τηνΓράφουμε την περίληψη.περίληψη.

ΣΥΓΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣΣΥΓΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ
 ΔΕΔΕ γράφουμεγράφουμε δικές μας ιδέες.δικές μας ιδέες.
 ΑκολουθούμεΑκολουθούμε τη σειρά του συγγραφέα.τη σειρά του συγγραφέα.
 Γράφουμε σεΓράφουμε σε γ΄ πρόσωπο.γ΄ πρόσωπο.
 ΔΕΝ αντιγράφουμεΔΕΝ αντιγράφουμε το αρχικό κείμενο.το αρχικό κείμενο.
 ΧρησιμοποιούμεΧρησιμοποιούμε τις σωστές διαρθρωτικές λέξεις.τις σωστές διαρθρωτικές λέξεις.

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΥΚΝΩΣΗΣΤΕΧΝΙΚΕΣ ΠΥΚΝΩΣΗΣ
 ΑντικατάστασηΑντικατάσταση πολλών στοιχείων με το όνομαπολλών στοιχείων με το όνομα
της κατηγορίας στην οποία ανήκουν.της κατηγορίας στην οποία ανήκουν.
Π.χ. τηλεόραση, ραδιόφωνο, εφημερίδα= ΜΜΕΠ.χ. τηλεόραση, ραδιόφωνο, εφημερίδα= ΜΜΕ
 ΑντικατάστασηΑντικατάσταση λέξεων με συνώνυμεςλέξεων με συνώνυμες
Π.χ. προκαλώ=Π.χ. προκαλώ= επιφέρωεπιφέρω
 ΣβήνουμεΣβήνουμε τους ονοματικούς προσδιορισμούςτους ονοματικούς προσδιορισμούς
Π.χ. όμορφο συναίσθημα=Π.χ. όμορφο συναίσθημα= συναίσθημασυναίσθημα
 ΑποφυγήΑποφυγή ερωτήσεωνερωτήσεων

ΔΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣΔΟΜΗ ΠΕΡΙΛΗΨΗΣ
Θ.Π.Θ.Π. Ο συγγραφέας αναφέρεταιΟ συγγραφέας αναφέρεται….(Κεντρική Ιδέα όλου του….(Κεντρική Ιδέα όλου του
κειμένου).κειμένου).
ΑρχικάΑρχικά, ….., …..
Επίσης, ……Επίσης, ……
Επομένως, ….Επομένως, ….
ΚλείνονταςΚλείνοντας, τονίζει ότι…, τονίζει ότι…

ΓΛΩΣΣΑ Γ΄ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

More Related Content

What's hot

Similar to ΓΛΩΣΣΑ Γ΄ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

More from anny1976

Recently uploaded

ΓΛΩΣΣΑ Γ΄ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ