Situada na Península da Barbanza entre as Rías de Noia, ao Norte e a de Arousa, ao Sur, compartida entre as comarcas da Barbanza e Noia. As alturas máximas, de norte a sur, son o Iroite (687 m), Outeiro Louro (613 m), Alto da Torre (656 m), Barbanza (652 m), Alto da Lagoa (622 m), Os Forcados (620 m) e A Curota (569 m), Nunha estribación cara ao oeste destaca o Enxa (543 m). Por riba dos 500 m a serra da Barbanza é un extenso altiplán erosionado, dividido en dúas áreas por unha falla que vai de Boiro a Portosín. Un dos aspectos máis interesantes desta serra son as vistas panorámicas sobre as rías de Arousa e Noia e, e as costas de Corrubedo e Aguiño.

1. SERRA DA
BARBANZA

2. Situada na península da
Barbanza entre as Rías
de Noia, ao Norte e a de
Arousa, ao Sur,
compartida entre as
comarcas da Barbanza e
Noia

4. A serra da Barbanza
é un grande bloque
de granitos e xistos
paleozoicos que se
ergueron nos
últimos tempos da
Oroxenia Alpina.

5. Outeiro Redondo, un penedo granítico nas Brañas de Prado, preto das nacentes do río Barbanza

6. Granitos erosionados con curiosas formas

7. Metavulcanitas nas proximidades da Curota

8. Esténdese con dirección NE-SO ao longo da península do Barbanza.
As alturas máximas, de norte a sur, son o Iroite (687 m), Outeiro Louro (613 m), Alto da Torre
(656 m), Barbanza (652 m), Alto da Lagoa (622 m), Os Forcados (620 m) e A Curota (569 m),
Nunha estribación cara ao oeste destaca o Enxa (543 m).
Por riba dos 500 m a serra da Barbanza é un extenso altiplán erosionado, dividido en dúas
áreas por unha falla que vai de Boiro a Portosín.
Serra da Barbanza desde a banda sur da ría de Arousa, coa Curota no extremo oeste

9. Serra da Barbanza desde Cabo da Cruz: A Curotiña, A Curota, Os Forcados e o Alto da Torre

10. Costa de Arousa Norte coa serra de Barbanza no centro

11. Banda sur da ría de Muros e Noia, desde o Tremuzo. Ao fondo a serra da Barbanza

12. Vista desde O Castelo sobre a ría de Muros e Noia. Á esquerda a serra da Barbanza, co monte Enxa á dereita.

13. Noia, esteiro do Traba e do Tállara. Ao fondo a serra da Barbanza

14. Panorámica da serra desde o monte Enxa. Á esquerda o Iroite e á dereita Os Forcados e A Curota.

15. Vista Oeste da Serra da Barbanza

16. Vista leste da Serra da Barbanza

17. Vista leste da Serra da Barbanza: Outeiro do Corvos, Castelo de Vitres...

18. Vista do Outeiro dos Corvos (Barbanza) e A Muralla ao fondo

19. Cumes achairados da Barbanza co monte Iroite, o cume máis alto da serra

20. Praia e Punta Cabeiro (Porto do Son). Á dereita o Iroite

21. Portosín Coa serra da Barbanza ao fondo

22. Monte Iroite (687 m). No cume está instalada a EVA 10 (Estación de vixiancia aérea)

23. Os Chans da Graña, entre o Iroite e o Outeiro Louro

24. Os Chans da Graña desde o Iroite

25. Os Chans da Graña no verán cunha lagoa seca

26. Chans da Graña

27. A Graña, a poboación máis alta da serra

28. Outeiro Louro (613 m)

29. Brañas de Prado, nas cabeceiras do río Barbanza

30. Alto do Barazal (644 m)

31. Alto do Barazal: vista do monte Enxa e da ría de Muros e Noia

32. Monte Enxa e Ría de Muros e Noia.
O Enxa (543 m) é altura máxima nunha estribación da Barbanza cara ao oeste
No cume está instalada unha Estación de Vixilancia Marítima.

33. Estación de Vixilancia Marítima do monte Enxa

34. Vista desde o Tremuzo sobre a banda sur da ría de Muros e Noia. No centro o monte Enxa

35. Portosín e o monte Enxa

36. Punta Cabeiro e o monte Enxa desde o mar

37. Outeiro Morado, Forcadiñas, Castelo de Vitres... no primeiro plano Escarabote (Boiro)

38. Castelo de Vitres (á dereita)

39. Alto das Ceas (655 m)

40. Alto da Torre (656 m), o segundo cume da serra

41. Alto da Torre

42. Vista desde o Alto da Torre: A Curotiña, A Curota e os Forcados

43. O Barbanza (652 m)

44. Alto do Graial, nunha pequena serra paralela á barbanza, vista desde o Alto da Torre

45. Alto da Torre e O Barbanza

46. Chan das Brañas

47. Alto do Eirado (588 m)

49. Os Forcados (620 m) e A Curota (596 m)

50. Os Forcados, vista oeste

51. Vista da Barbanza desde a praia de Basoñas (Porto do Son). Á dereita Os Forcados e A Curota (569 m)

52. Os Forcados: vista da costa de Aguiño e Corrubedo

53. Á esquerda A Curota (596 m) e a Curotiña, no centro o val do río Pedras e á dereita O Castelo e O Barbanza

54. Serra de Barbanza desde a punta Fontán: Os Forcados, A Curota e A Curotiña

55. A Curota

56. A Curotiña (512 m) desde Os Forcados.
Unha prolongación da serra cara ao suroeste. Desde o cume hai unhas vistas espectaculares

57. Vista desde A Curotiña: Val do Barbanza entre o Castelo e o Alto dos Pousiños

58. A serra da Barbanza vai perdendo altura ata rematar no extremo da península, nas proximidades da Punta Falcoeira

59. Vista xeral da ría de Arousa desde o Barbanza
Un dos aspectos máis interesantes desta serra son as vistas panorámicas sobre as rías de
Arousa e Noia e, e as costas de Corrubedo e Aguiño.
Pódese acceder desde Porto do Son, Boiro, A Pobra ou Ribeira.

60. A Pobra e a Illa de Arousa vista desde o cume da Curotiña

61. Vista desde A Curotiña: A Pobra do Caramiñal

62. Enseada de Boiro e península do Cabo da Cruz.

63. Vista desde A Curotiña: Cabo da Cruz

64. Miradoiro A Figueira (Cures, Boiro)

65. Vista da Ría de Muros e Noia desde o Iroite

66. Vista da Ría de Muros e Noia desde o Iroite (Portosín, Illa da Creba, Esteiro e o Tremuzo)

67. CLIMA
Atlántico húmido
A Barbanza desde a ría de Arousa
Cando a Curota se enche de touca
temoa auga, moita ou pouca
(Refrán recollido en Cambados)

68. OS RÍOS
Río Pedras
O cursos fluviais caen directamente ao mar desde a serras, con cursos de grande desnivel e
curto percorrido nos que abondan os rápidos e as fervenzas. Os máis importantes que
desembocan na ría de Arousa, de leste o oeste, son o Grande, Coroño e Pedras-Barbanza-
Lérez. O Artes desauga en Corrubedo. Na banda sur da ría de Muros e Noia o Vilacova, Tállara
e Sieira.

69. RÍO GRANDE
Nace en Macenda, nas últimas
estribación da Barbanza cara ao leste,
atravesa terras do concello de Rianxo e
desauga na Enseada de Beluso. Os
principais afluentes son o Confurco e
Bouza. Un sendeiro sinalizado permite
seguir o río nunha grande parte do seu
curso.

70. Esteiro do río Coroño en Boiro
RÍO COROÑO
Nace na vertente oriental da serra da Barbanza en Moimenta (Macenda-Boiro) e despois de
percorrer o concello de Boiro desemboca na Ría de Arousa, nas proximidades da praia de
Barraña. O principal afluente é o Graña.

71. FERVENZA DE CUBELOS OU CADARNOXO
(Cures, Boiro)
No río Graña, afluente do Coroño na ladeira
occidental da serra da Barbanza. O río cae nun
desnivel de 30 m en rochas graníticas.
COMO CHEGAR: na estrada de Boiro a Noia cóllese
un desvío en Moimenta que vai ata a Estación de
Vixiancia Aérea e despois de 500 m a estrada que
pasa pola fervenza.

72. Vista dos vales do San Xoán (esquerda) e Barbanza (de fronte), desde o miradoiro da Curota
RÍO PEDRAS
Fórmase ao xuntarse o Barbanza e o San Xoán e despois de 12 km de percorrido en terreos da
Pobra do Caramiñal desemboca xunto á praia de San Lázaro, na ría de Arousa. O seu principal
afluente é o Salgueiros pola esquerda. Salva grandes desniveis en rochas graníticas nas que
forma tobogáns, pozas e fervenzas.

73. O río San Xoán no Chan das Brañas

74. FERVENZA DA MISARELA
(Lesón, A Pobra do Caramiñal).
O río San Xoán ou Folgoso, afluente do río Pedras
baixa da Pedra Furada, na vertente oriental da
Serra da Babanza e xunto co río Barbanza forma o
río Pedras. Na parte alta da serra esbara por
unhas empinadas ladeiras graníticas nunha longa
sucesión de tobogáns, saltos e pozas.
COMO CHEGAR : na Pobra do Caramiñal cóllese a
estrada ata Aldeavella (3,8 km) e logo vaise a pe
ata a ponte da Misarela. Despois de cruzar a
ponte e os restos do mosteiro de San Xoán da
Misarela ascéndese por un camiño ata chegar ás
fervenzas e pozas do río Folgoso. Pola dereita
báixase ata a confluencia co río Barbanza e o
canón.

75. O RÍO BARBANZA baixa do monte Xestoso (Boiro) e no seu percorrido escava un val profundo con fortes desniveis entre
rochas graníticas onde alternan pozas, rápidos e pequenas fervenzas. Xúntase co San Xoán na parroquia de Lesón.

76. Cabeceiras do Barbanza no Chan da Graña

77. O RÍO BARBANZA baixa do monte Xestoso (Boiro) e no seu percorrido escava un val profundo con fortes desniveis entre
rochas graníticas onde alternan pozas, rápidos e pequenas fervenzas. Xúntase co San Xoán na parroquia de Lesón.

78. Río Barbanza

79. Río Pedras

80. RÍO LÉREZ
Nace no monte Meán (Boiro) e desemboca no mesmo esteiro que o Pedras, ao pé da praia de
Raposiños, na Pobra.
Fervenzas na subida ao Castelo de Vitres

81. FERVENZA DE PORTAS OU SAN AMEDIO
Oleiros (Ribeira), no río de Artes. Hai varias
fervenzas, rápidos e tobogáns. A máis alta
mide uns 15 m de altura. Na parte alta da
fervenza consérvanse os restos dun encoro
que collía a auga para unha antiga central
eléctrica.
COMO CHEGAR: pódese acceder desde
Oleiros ou desde A Pobra (pola estrada da
Curota). Vese desde o camping Ría de
Arousa 2 e pódese acceder polo camiño que
rodea o camping pola dereita e sobe ao
monte. Tamén se pode baixar desde San
Amedio, na Curota.
RÍO de ARTES
Nace en Folgoso, na Curota e
desemboca en Corrubedo,
formando unha ampla marisma
que da lugar á lagoa de Carregal,
unha área de grande valor
ecolóxico incluída no Parque
Natural de Corrubedo.

82. O Tállara en Noia. Un paseo permite percorrer parte do esteiro.
Río arriba, no concello de Lousame hai unha ruta con muíños.
RÍO TÁLLARA
Nace na serra do Barbanza en Moimenta (Boiro), percorre terreos de Lousame e Noia e
desemboca en Noia preto do esteiro do Traba. Coñécese tamén co nome de río Lobo.

83. Muíños no rego de Portovello
REGO DE PORTOVELLO
Un pequeno río que nace nas abas
do monte Enxa e desemboca en
Porto do Son, na praia de Suaigrexa.

84. Ponte medieval sobre o río Sieira en Pontesieira
RÍO SIEIRA
Nace na Serra da Barbanza e desemboca na praia de Río Sieira. Todo o seu curso discorre polo
concello de Porto do Son e salva un grande desnivel en poucos quilómetros.

85. FERVENZAS DE RIBASIEIRA OU DA MADALENA
Na parroquia de Ribasieira, concello de Porto do Son.
Forma varias fervenzas e rápidos nun corte de gneis con intrusións graníticas. O conxunto de fervenzas máis interesante
está formado por varios saltos de 15, 10, e 4 m. Máis arriba e máis abaixo hai outras fervenzas máis pequenas.
COMO CHEGAR: pódese acceder desde Porto do Son, pola estrada que está sinalada (9,5 km) ou desde Xuño pola
estrada que vai a A Trabe e á igrexa da Madalena (7,5 km). Déixase o coche no aparcamento da igrexa da Madalena e un
pouco máis arriba, en dirección á Trabe hai un camiño que en 10 minutos a pé conduce a varios miradoiros sobre as

86. FLORA
A maioría da serra está cuberta dun mato de toxos, xestas, fentos e uces.
Está repoboada con piñeiros nas partes altas e piñeiros (bravos, de Monterrei e rubios) e
eucalitos nas zonas baixas.

87. Piñeiros bravos (Pinus pinaster)
Pereiras bravas (Pyrus piraster)

88. Un dos poucos carballos que sobreviven na parte alta da serra

89. Breixos (Erica cinerea)

90. Toxo, a planta máis abundante no mato dos montes da comarca

91. Succisa pinnatifida, unha planta catalogada en "perigo
de extinción" en Galiza, que florece sobre todo en
agosto e setembro.
Narcissus triandrus, endémico da metade noroeste
da península Ibérica

92. Abrótega (Asphodelus albus), unha planta que se
desenvolve ben nos terreos queimados.
Centáurea

93. Gentiana pneumonanthe
Jasione montana

94. Nas zonas chans dos cumes hai brañas e turbeiras cunha vexetación adaptada á auga:
esfagnos, breixo de turbeira, Walhenbergia, xuncos, fentos...

95. Vexetación de turbeira

96. Sphagnum

97. Breixo de turbeira (Erica tetralis) Wahlembergia hederacea

98. Canón do río Barbanza e o cume da Curotiña
No fondo dos vales, quedan pequenas manchas de bosque autóctono con carballos, sobreiras,
sanguiños, pereiras bravas, estripos acivros... Nas ribeiras hai especies adaptadas á auga
como salgueiros, amieiras, freixos, fentos, pé de boi...
Destaca a campaíña (Narcissus triandrus), o xacintos bravo (Hyacinthoides spp.), a Succisa
pinnatifida...

99. Vexetación de ribeira no río Pedras

100. Oucas (Potamogeton polygonifolius)

101. Sobreiras (Quercus suber) no canón do río Pedras

102. Piñeiro manso en Moldes
(A Pobra do Caramiñal)
-3,34 m de perímetro

103. A fauna é a típica de espazos abertos, ribeiras e cultivos forestais.
Destaca a presenza da lesma Geomalacus maculosus , clasificada como "vulnerable"
no Catálogo Galego de Especies Ameazadas. Entre as aves destaca o miñato común (Buteo
buteo), o lagarteiro (Falco tinnunculus), o corvo grande (Corvus corax), a papuxa do
mato (Sylvia undata) e o chasco (Saxicola torquata); e entre os mamíferos
o coello (Oryctolagus cuniculus) e os cabalos en estado semisalvaxe.
FAUNA
Cabalos nos cumes da Barbanza

105. Laverca (Alauda arvensis)
Cotovía (Galerida cristata)

106. Papuxa do mato (Sylvia undata)
Miñato (Buteo buteo)

107. Lagarta galega, macho e femia, (Podarcis bocagei)

108. Ras verdes (Pelophyllax perezi)

109. Saltón (Oedipoda caerulescens)
Escarabellos (Oxythyrea funesta) sobre unha abrodia

110. Araña (Araneus diadematus)

111. Coenonympha arcania
Pyrgus armoricanus
Pyronia tithonus

112. PATRIMONIO CULTURAL
É unha serra que acolle importantes restos arqueolóxicos (petróglifos, castros, dolmes,
mámoas...) e unha grande variedade de elementos etnográficos/artísticos (hórreos, nucleos
tradicionais, pontes, via romana...).
Mámoas do Armadoiro
Por toda a serra existen numerosas necrópoles megalíticas do Neolítico (entre 4.500 e 2.800 a.C.).
Unha ruta indicada permite percorrer unha zona con trinta mámoas, algunhas escavadas.

113. Casota do Páramo, no lugar de A Graña, nos cumes da serra da
Barbanza. Nunha das pedras ten gravado un petróglifo.

114. Arca da Barbanza

115. O ArmadoiroArca do Outeiriño
A CavadaPedra da Xesta

116. A Cavada

117. Chozo de Pousada (Boiro)
Restos dun abrigo na Pedra da Xesta

118. Curro da Curota, no Chan das Brañas

119. Ponte da Misarela sobre o río San Xoán. Crese que formou parte da Vía Romana que cruzaba a Barbanza. Debe o seu
nome a un mosteiro que existíu antigamente na zona. Fray Martín Sarmiento cita na súa viaxe a Galicia (1745) esta
ponte ao pé do mosteiro xa abandoado.

120. Calzada na subida ao Castelo de Vitres

121. Cruceiro da Santa (Moldes, A Pobra do Caramiñal) Imaxe de 1980

122. Cruceiro en Balteiro (Cures, Boiro)

123. SITIO NATURAL DE INTERESE NACIONAL (SIN) CUMIO DA CUROTIÑA
A zona protexida abrangue 50,26 ha na Pobra do Caramiñal. Son dous cumes de granito: A
Curotiña, con 368 m e A Curota con 498 m. O seu maior interese reside na vistas
impresionantes sobre a ría de Arousa e a costa de Corrubedo e Xuño.
A Curotiña
ESPAZOS PROTEXIDOS

124. A Curotiña (512 m), unha prolongación da serra cara ao suroeste. Ao fondo á dereita a Curota.

125. A Curota e A Curotiña destacan no perfil da Barbanza desde a ría de Arousa

126. -Incendios forestais
-Erosión
-Parques eólicos
-Introdución de especies alleas...
PROBLEMAS

127. MONTAXE E FOTOS: Adela Leiro, Mon Daporta
xullo 2017