Rias de Ares/Betanzos

Rías de
Ares/Betanzos
Ría de Ares entre os illotes Miranda e a illa do Mourón. Ao fondo
Montefaro, desde onde se dominan as rías de Ares e Ferrol.

RÍA DE ARES-BETANZOS
Ábrense entre as puntas Coitelada (Ares) e Torrella (Oleiros).
Pódense considerar dúas rías que comparten unha boca común, aínda que cada
unha delas ten as súas propias características.
RÍA DE ARES
RÍA DE
BETANZOS
CONCELLOS:
Ares
Fene
Cabanas
Pontedeume
Paderne
Bergondo
Sada
Oleiros

Pt. Coitelada
Pt. Torrella
ARES
CABANAS
PONTEDEUME
MIÑO
FENE
PADERNE
SADA
OLEIROS
BERGONDO
RÍA DE ARES
RÍA DE
BETANZOS
Pt. Carboeira

Puntas Coitelada (no primeiro plano) e Torrella (ao fondo), pechando a ría de Ares/Betanzos

RÍA DE ARES
Ábrese en dirección Leste-Oeste, entre a punta Coitelada (Ares) e a punta Carboeira
(Pontedeume), onde se xunta coa ría de Betanzos. É a ría do Golfo Ártabro formada polo río
máis longo e caudaloso da zona, o Eume, e tamén recibe outros pequenos regos como os de
Laraxe e A Xunqueira. O fondo, entre o remate das Fragas do Eume e a frecha de Cabanas
está ocupado por sedimentos entre os que o río forma amplos meandros. Desde Cabanas
ata a punta de Camouco é relativamente estreita e logo ábrese entre a enseada de Ares e a
punta da Cruz, no norte, e Ber no sur, para xuntarse e compartir a boca coa de Betanzos. As
rochas dominantes son os xistos e nas puntas, pedra de gran.

O río Eume nace no Seixo Branco (Serra do Xistral) e desemboca na Ría de Ares, despois de
80 km de percorrido. A parte baixa do val do Eume e algúns dos seus afluentes forman parte
do Parque Natural “Fragas do Eume” creado en agosto de 1997.

Ría de Ares, entre a costa de Cabanas e
Pontedeume.
Ría de Ares, entre a costa de Cabanas, Fene e Ares –na marxe dereita- e Pontedeume –na esquerda-.

RÍA DE BETANZOS
Esténdese, con dirección SE-NO desde a punta Torrella, ao norte ata a punta Carboeira, ao
surleste, onde comparte boca coa ría de Ares.
Mide 12 km de fondo e presenta dous sectores ben diferenciados. O primeiro, de Betanzos
ata a ponte do Pedrido, é un esteiro típico onde sedimentan os materiais transportados
polos ríos Mandeo e Mendo, unha zona estreita con amplas zonas lamacentas que quedan
descubertas coa marea baixa. O segundo, entre as puntas Lavadoira e Torrella, é máis amplo
e conflúe coa ría de Ares. Tamén desembocan nela os ríos Lambre e Baxoi.
As rochas dominantes son xistos, filitas e lousas.
É unha importante zona marisqueira (ameixa, berberecho...)

O RÍO MANDEO nace no Marco das Pías (Sobrado dos Monxes) e desemboca na ría de
Betanzos formando un amplo esteiro. O tramo final do río conserva unhas extensas
marismas de grande riqueza biolóxica.

Esteiro do mandeo desde o pazo de Mariñán

Esteiro do Mandeo e ponte da autopista

A ría de Betanzos noutros tempos foi navegable en toda a súa extensión.
Os sedimentos depositados nos seus fondos e ribeiras foron reducindo o seu calado.
De Domingo Fontán - Galiciana.
Biblioteca Dixital de Galicia,
Mapa de
Domingo
Fontán
(c 1846).
Na ría de
Betanzos non
había pontes

A ría de Betanzos entre Cirro (Sada) e Lorbé (Oleiros)

Cantís entre as puntas Coitelada e Seira

Castro de Santa Mariña, na punta Insuela

Punta da Miranda e illotes da Gurita e da Miranda

Punta da Miranda: vista cara á Barrosa

Praias de Colado, A Ribada, As Estacas e Centeás

Praia do Colado e punta da Gurita

Enseada de Ares desde O Raso.
Entre a punta do Castelo e a punta do Camouco, atópase a enseada de Ares circundada por tres praias
que forman un conxunto de case tres quilómetros de lonxitude: Ares, Seselle e O Raso.

ARES. Vila pesqueira e turística asentada no leste da enseada entre a
desembocadura do rego Vieira ou Xunqueira e a punta do Castelo.

Ponte da Ciscada no rego da Xunqueira

Praias de Seselle (A Campa e O Raso)

Rochas entre as praias da Campa e O Raso

Redes, pequeno e acolledor porto pesqueiro situado nunha das
zonas máis abrigadas da ría.

Punta entre as praias de Redes e Río Sandeo

Praia do Río Sandeo (compartida con Fene)

Costa desde As Almieiras ao Coído

Desembocadura do río Castro. Nace entre o Pico do Castro e o Coto do Castro e desemboca
facendo linde entre os concellos de Fene a Cabanas.

Costa entre a Pena do Altar e Chamoso

Praia de Chamoso e punta da Illa

Praia de Cabanas ou da Madalena, de 1.400 m de lonxitude. Está asentada sobre a frecha
que pecha parcialmente o esteiro do Eume. Na trasduna hai un piñeiral entre que se
atopan numerosas sobreiras, algunhas xa vellas e outras plantadas hai poucos anos.
Vista parcial de Cabanas coa praia da Madalena

Pontes do camiño de ferro e da autopista sobre a
desembocadura do Eume, entre Cabanas e Pontedeume

Porto no esteiro do Eume (Cabanas)

PONTEDEUME. Coa torre dos Andrade dominando o conxunto. Esta vila, situada no esteiro do
Eume conserva un bo casco antigo con casas tradicionais e monumentos de interese. É un
importante centro turístico e porta de entrada ao parque Natural das Fragas do Eume.

Boca do Río e ponte do camiño de ferro

Punta do Coto e illa Carboeira

Praia de San Pedro (Perbes-Miño)

Illa do Carbón (ao fondo Sada)

Punta do Río de Bañobre desde a praia Grande de Miño

Praia Grande de Miño
Enseada de Bañobre

Praia Grande de Miño (1.360 m), formada sobre a frecha que pecha o esteiro do río Baxoi.
Miño é un dos centros de veraneo máis importantes de Galiza.

Esteiro do río Baxoi
O Baxoi fórmase cos ríos Anduriña e Vilariño que nacen en Monfero, na serra do
Queixeiro. Desemboca en Miño orixinando, en acción conxunta co mar, unha frecha de
area que forma a praia Grande de Miño.

MIÑO: porto e praia da Ribeira

Praia Pequena de Miño, de Sumiño ou da Ribeira
Punta Sumiño e ao fondo a punta Xurelos

Praia da Alameda (Miño). Conserva un bo sistema dunar.

Esteiro do río Lambre
O RÍO LAMBRE nace no Monte da Pena da Uz (Monfero) e desemboca na Ponte do Porco
facendo fronteira entre os concellos Miño e Paderne.

Ponte do Porco e desembocadura do Lambre

Desembocadura do Lambre na Ponte do Porco, entre Miño e Paderne

Praia da Abeleira. Coa marea baixa forma un extenso areal que se une á praia Xurela e polo
que se pode camiñar.

Punta Xurela: entre os esteiros do Lambre e do Mandeo

Praia Xurela, moi abrigosa e tranquila na que antes se recollía moito berberecho,
longueirón, mexillón, mincha e en menor cantidade ameixa.

Ría de Betanzos entre Paderne e Bergondo

Ría de Betanzos desde Ponte Pedrido, na desembocadura do Mandeo, o río principal que
alimenta a ría de Betanzos. O tramo final do río conserva unhas extensas marismas de
enorme riqueza biolóxica.

Ponte do Pedrido sobre a desembocadura do Mandeo, entre
os concellos de Paderne e Bergondo

Pazo de Mariñán e ría de Betanzos

Praia do Pedrido (Bergondo). O Mandeo forma uns amplos areais ao atoparse co mar.

Cantil entre as praias da Cabana e do Regueiro/Moruxo

Praia de Gandarío, de 700 m de lonxitude

SADA
Sada, un porto de orixe fenicia e poboado desde a antigüidade, como dan testemuña os
numerosos achádegos arqueolóxicos da zona. Na actualidade é unha vila pesqueira e
turística. Sada acolle importantes mostras de patrimonio histórico artístico: castros, igrexas,
pazos, edificios modernistas...

Praia de Sada: Nova e As Delicias, separadas polo río Maior

Río Maior. Un dos afluentes forma, pouco antes da desembocadura, unha unha zona
húmida catalogada no Inventario de humidais de Galiza (Brañas de Sada).

Enseada, praia e punta de Lourido

A punta de San Mamede, na que se localizan os restos dun castro da idade de ferro, é un interesante
punto panorámico sobre a ría de Ares, nunha contorna de abruptos e elevados cantís con furnas,
ensedas, Illotes coroados de vexetación e pequenos coídos.

Praia de San Pedro e Pena da Herba (Sada)

Praias de Cirro (Area Grande e Areal do Mar da Grande)

Punta do Cirro (Lorbé-Oleiros)

Pena da Herba e enseada de Lorbé

Lorbé. Pena Roxa.
Lorbé é un porto pesqueiro con grande actividade de acuicultura.

XEOLOXÍA
A maior parte das rochas do litoral das rías de Ares e Betanzos son xistos, agás algunas
masas de granitos no extremo norte da ría de Ares. Nos esteiros dos ríos e nas súas
proximidades abondan os sedimentos de lamas e areas.
MAPA
LITOLÓXICO
Nos cantís hai una grande variedade de formas debidos á tectónica (fallas, dobras) ou a
erosión (furnas, illotes, arcos…)

Granodioritas
na Punta Coitelada

Punta Coitelada. A erosión nos granitos adoita producir formas redondeadas

Plataforma de abrasión na praia da Barrosa (Ares)

Dobras na praia da Barrosa (Ares)

Erosión nos xistos. Praia do Colado (Ares)

Costa entre a Pena do Altar e Chamoso (Ares)

Cantís entre as puntas Sumiño e do Gafo (Miño)

Cantil entre as praias da Cabana e do Regueiro/Moruxo (Bergondo)

O río Eume forma unha flecha ao atoparse co mar, na que se asenta a praia da Madalena.
As dunas están ocupadas por plantacións de piñeiros e a beira limitada por un espigón.

PROTECCIÓN
-LIC/ZEC “Costa Ártabra”.
-LIC/ZEC “Betanzos-Mandeo”.
-LIC/ZEC “Esteiro do Baxoi”: está proposto e pendente de aprobación.

Inclúe o tramo
entre as puntas
Coitelada e
Avarenta
LIC “Costa
Ártabra” nas
comarcas de
Ferrol e Ortegal.

LIC/ZEC “Betanzos-Mandeo” Inclúe o esteiro do Mandeo/Mendo e a ría entre a punta
de Gandarío e a praia pequena de Miño.
Bergondo

Paneis informativos do LIC/ZEC “Betanzos-Mandeo” a carón do Pazo de Mariñán

No litoral das rías podemos atopar diversos hábitata: augas libres, esteiros, lameiros, costa
rochosa abrigada e exposta, areais … nos que se asenta una variada flora adaptada á vida
sobre as rochas, nos fondos de lama e area e nas praias e dunas.
Verdello na enseada de Ares
FLORA

Esteiro do río Baxoi
Nos esteiros e marismas atópanse
plantas adaptadas ás augas salobres:
sebas, xuncos, salicornias, verdoaga
mariña, acelga salgada, herba das
anduriñas...

Herba salgada (Spartina maritima)

Chantaxe mariño
(Plantago maritima)

Reichardia gaditana. Só se atopa en praias pouco alteradas.

Na parte alta dos cantís abonda o mato de toxos e breixos e nas paredes rochosas
aséntanse o pirixel do mar, a herba de namorar, o fento mariño, os liques...

Pirixel do mar (Crithmum maritimum)

Herba de namorar
(Armeria pubigera)

Piñeiro bravo (Pinus pinaster)
na praia de Cabanas

FAUNA
Garza real (Ardea cinerea)
Os esteiros e marismas acollen unha importante
representación de aves acuáticas: garza,
garzota, picapeixes, gabita, gaivotas
(patiamarela, chorona e escura), mazarico
(galego e curlí), píllara real, lavanco real, pato
cincento, pato asubión, corvo mariño real...
Parella de lavancos (Anas platyrhynchos)

Pilro curlibico (Calidris alpina)

Gabitas (Haematopus ostralegus)

Pesca, marisqueo, acuicultura, deportes, lecer...
USOS/APROVEITAMENTO
Porto de Miño

Lorbé, pequeno porto pesqueiro con grande actividade de acuicultura.

Antigos viveiros na ría de Betanzos (Paderne)

Un estreito carreiro polos
cantís da Punta Seira
Por todo o litorals das rías de
Ares/Betanzos podemos facer
roteiros para coñecer os lugares de
máis interese natural ou cultural e
gozar de paseos coa compaña do
mar e o vento.

HISTORIA-PATRIMONIO CULTURAL
O litoral da ría estivo habitado desde tempos prehistóricos, do que dan testemeña o grande
número de castros costeiros.
Na actualidade hai numerosos núcleos de poboación que conservan un patrimonio de
interese: portos, núcleos tradicionais, edificios singulares, embarcacións tradicionais…
Ademais podemos atopar pontes, un muíño de marea…
Castro de Santa Mariña na Punta Insuela (Ares). Unhas instalación de baterías militares desfixeron
bastante o xacemento. Ao leste do castro hai unha galería coñecida como Cova dos Mouros, duns 120
m de lonxitude e escavada na rocha. É de orixe desconhecida, pero hai moitas lendas, algúns supoñen
que chegaba ata Mehá (Mugardos), na ribeira da ría de Ferrol.

Restos do Castelo de Redes (punta Modias), unhas baterías militares construídas entre 1757 y 1773.

Restos do Castelo na punta de Fontán (Sada). Unha batería militar construída a comezos do
século XVI. Na punta Corbeiroa, na outra parte da praia, había outra batería.

“A Terraza”, un edificio modernista declarado
Monumento Histórico-Artístico (Sada).

Restos do muíño de marea na desembocadura do río Castro (Cabanas)

Porto de Pontedeume: antigos almacéns

Punta das Saíñas, onde houbo unhas antigas exlotacións para a extracción de sal (Bergondo)
http://sigpac.mapa.es/fega/visor/

Área de interpretación das Saíñas, da Pasaxe e das embarcacións tradicionais (Bergondo)

Ponte na desembocadura do Eume, entre Cabanas e Pontedeume, construída entre 1864 e 1870.
A primeira ponte foi mandada facer en pedra na Idade Media por Fernández de Andrade e tivo 79
arcos apuntados, dúas torres e un hospital para os peregrinos.

Pazo de Mariñán, á beira do esteiro do
Mandeo. Acolle un Centro Cultural da
Deputación de A Coruña. Nos xardíns, abertos
ao público, conserva especies monumentais de
numerosas árbores.
camelia, buxo, plátano, eucalipto, chopo, freixo
florido, pacana de illinois, palmeira datileira,
érbedo, mirto, teixo...

-Construcións na liña de costa, dragados, recheos
-Presión humana nos espazos naturais e sobre as especies
-Especies invasoras
-Contaminación
Ostra rizada, ostra xaponesa, ostra do Pacífico, ostra portuguesa ou ostión (Cassostrea gigas), unha
especie de ostra procedente dos mares de Xapón, China e Corea, e que debido á súa boa adaptación e ao
seu rápido crecemento, converteuse nunha especie invasora das rías do norte de Galiza.
PROBLEMAS

Montaxe e fotos: Adela Leiro, Mon Daporta
Novembro 2020

Rias de Ares/Betanzos

More Related Content

What's hot

Similar to Rias de Ares/Betanzos

More from monadela

Rias de Ares/Betanzos