O espazo inclúe o curso baixo do Río Miño (na beira galega), desde a presa da Frieira, e parte do cursos dos seus afluentes Termes (As Neves), Deva (Arbo) e Ribadil (Crecente). O tamaño deste espazo e a variedade de microclimas fai que se atopen ecosistemas e hábitats moi diferentes desde o curso medio do río ata o seu encontro co mar o que lle da un alto valor ecolóxico, ao que hai que engadir tamén o paisaxístico e xeolóxico. CONCELLOS: A Guarda, O Rosal, Tomiño, Tui, Salvaterra, As Neves, Arbo, Crecente e A Cañiza (Pontevedra) e Padrenda (Ourense).

1. ESPAZOS NATURAIS
Baixo Miño
Esteiro do Miño desde o Niño do Corvo (O Rosal)

2. O espazo inclúe o curso baixo do Río Miño (na beira galega), desde a presa da
Frieira, e parte do cursos dos seus afluentes Termes (As Neves), Deva (Arbo) e
Ribadil (Crecente).
O tamaño deste espazo e a variedade de microclimas fai que se atopen
ecosistemas e hábitats moi diferentes desde o curso medio do río ata o seu
encontro co mar o que lle da un alto valor ecolóxico, ao que hai que engadir
tamén o paisaxístico e xeolóxico.

3. SITUACIÓN: Curso baixo do Río Miño, no sur da provincia de Pontevedra e unha pequena
parte de Ourense e facendo fronteira con Portugal. Localidades de referencia: A Guarda, Tui,
Salvaterra, As Neves, Arbo e Crecente.
SUPERFICIE: 2.871 ha
CONCELLOS: A Guarda, O Rosal, Tomiño, Tui, Salvaterra, As Neves, Arbo, Crecente e A
Cañiza (Pontevedra) e Padrenda (Ourense).
VALORES NATURAIS: esteiro, río, bosque de ribeira, aves acuáticas, pesqueiras...

4. PROTECCIÓN
•Lugar de importancia comunitaria (LIC), 29 de decembro de 2004
•Zona especial de conservación (ZEC), 31 de marzo de 2014
•ZEPA “Esteiro do Miño”, 1.688 ha
•A área forma unha unidade co lado portugués do esteiro, declarado ZEPA
“Estuário dos ríos Minho e Coura” e proposto como LIC “Río Minho”.

5. ZEPA ESTEIRO DO MIÑO
DATA: 2 de abril de 2004.
SUPERFICIE: 1.688 ha.
CONCELLOS: Tomiño, O Rosal e A Guarda.

6. Tramo final do curso do Miño e desembocadura desde Goián
CLIMA
Atlántico, suave,con matices mediterráneos, favorecido tanto pola súa situación
no sur como pola proximidade da costa, e mellorado pola orientación e a
protección contra o vento que lle ofrecen as serras.

7. RELEVO/XEOLOXÍA
En xeral o río salva pouco desnivel e ten unha canle ancha e de beiras de pouca
pendente, agás na primeira parte do espazo nas comarcas da Paradanta e o
Condado onde se encaixa nun canón de paredes verticais de pouca altura.
O Miño en Goián

8. O Miño en Arbo

9. As rochas dominantes son os granitos (alcalinos e calcoalcalinos) e algunhas
bandas de xistos. Nas beiras abondan os depósitos sedimentarios de gravas e
areas que forman numerosas illas no esteiro.
O Miño nas Neves

11. SERRAS
Neste espazo o Miño recolle augas das serras do Suído, Faro, A Paradanta, O
Galiñeiro, Argalo, A Groba e numerosos cumes de menor entidade.
Vista das serras desde Melgaço co Miño no primeiro plano

12. Serra do Argalo desde o Miño

13. O Tegra e a serra da Groba desde Caminha.
Un elemento destacado do relevo do espazo, non pola súa altura senón pola súa situación, é o monte
Tegra.

14. O Miño en Salvaterra, desde Monçao
RÍO MIÑO
Nace na serra de Meira (Pedregal de Irimia) e percorre Galiza de nordeste o
suroeste ata desembocar no océano Atlántico entre A Guarda e Caminha.
No comezo do percorrido neste espazo vai lixeiramente encaixado, cun curso
sinuoso, logo leva un cauce ensanchado de discorer maino, típico do tramo final
do seu percorrido, onde predomina a sedimentación que da lugar a numerosas
illas e bancos de area que afloran na marea baixa (ariños):
Afluentes principais neste espazo: Ribadil, Deva, Cea, Termes, Xuliana, Tea,
Caselas, Louro, Tamuxe,...

15. Illas máis importantes: Fillaboa, Vaqueiriza, Morraceira do Galo, Morraceira das
Barandas e Canosa e na portuguesa Boega e Coteixos, sendo compartida a de
Ariño da Pasaxe.
As Illas do Esteiro do Miño vistas desde o monte Góis (Portugal)

16. O Miño desemboca no Atlántico formando un esteiro de 8 km de lonxitude e entre
0,5 e 1,8 km de anchura. O esteiro ten un perfil transversal ancho e chan. Está
situado sobre unha antiga falla flanqueada por bloques graníticos. É pouco
profundo e con escasa pendente, o influxo das mareas chega ata Tui, 30 km río
arriba.
Esteiro do Miño desde Caminha

17. O Miño en Crecente, no comezo do espazo protexido

18. O Miño en Crecente (A Pousa)

19. O Miño en Crecente (A Pousa)

20. O Miño na confluencia co Deva en Arbo

21. O Miño en Arbo preto da zona onde desemboca o Deva

22. O Miño en Arbo

23. Ponte internacional e área de lecer en Arbo
Un sendeiro percorre a beira río desde Ribas de Miño ata a desembocadura do Deva, e pode completarse
co chamado “Sendeiro da Moura”. Río Abaixo hai as rutas dos Pescadore e das Pesqueiras.

24. O Miño en Arbo

25. O Miño en Sela (Arbo) onde forma un fermoso canón

26. O Miño entrando nas Neves
Na beira, entre a vexetación, atópanse varios
antigos postos de pesca da lamprea.

27. A Lagoa. Pequena depresión entre rochas á beira do Miño, na que hai referencias da presenza de
sapoconchos. Accedese desde Setados ou Vide.

28. Entre As Neves e Portugal o Miño discorre encaixado formando un canón entre paredes de granito.

29. Posto de pesca da lamprea e embarcacións tradicionais no canón do Miño, en Guláns (As Neves).

30. Parque e paseo fluvial á beira do Miño. Nesta zona atópase unha extensa área de lecer con parques,
xardíns, piscinas e instalacións deportivas e un longo paseo que se prolonga polas marxes do Miño.

31. Paseo á beira do Miño en Salvaterra

32. O Miño, en Salvaterra, divídese en dous brazos separados pola illa de Fillaboa.
Un sendeiro sinalizado percorre o río ata a desembocadura do Tea.

33. O Miño na confluencia co Tea en Salvaterra

34. O Miño entre a illa de Fillaboa e a desembocadura do Tea acumula unha grande cantidade de sedimentos
que sobresaen da auga e se cobren de vexetación.

35. O Miño en Porto (Salvaterra)

36. O Miño en Porto (Salvaterra)

37. Val do Miño desde o monte Aloia (Tui)

38. O Miño en Caldelas de Tui, onde hai unha surxencia de augas termais que se aproveitan nun balneario

39. O Miño en Caldelas de Tui

40. Meandro do Miño en terras de Tui. Vista desde o monte Aloia

41. Paseo fluvial, porto deportivo e conxunto monumental de Tui

42. Vista de Tui desde Valença do Miño

43. Praia no Miño en Goián

44. Fortaleza, porto e praia de Goián desde a Vila Nova da Cerveira

45. O Miño en Goián (Tomiño)

46. O val do Rosal, o Monte Tegra e a desembocadura do Miño

47. O Miño no Rosal desde Gois (Portugal)

48. As Illas do Esteiro do Miño vistas desde o monte Gois (Portugal)

49. Desembocadura do Tamuxe no Miño (O Rosal)

50. Xunqueiras na Illa Canosa, na unión do Tamuxe co Miño.

51. O Miño en Camposancos

52. Esteiro e illas do Miño desde o Tegra.
Os depósitos dos materiais arrastrados polos río, acumulados preto da desembocadura, forman illas de
bastante extensión que se usaban como lugares para o pasto do gando. En primeiro termo aparece a illa
Canosa, detrás as do Grilo, Bimbias e Varandas. Máis a fora o illote areoso Morraxeira de Seixas.

53. Esteiro do Miño, en Camposancos. Na outra banda do río Caminha.

54. Desembocadura do Miño, entre a frecha de Caminha e a praia de Camposancos

55. Punta Tegra e praia do Muíño

56. Praias do Muíño e Camposancos

57. Praias do Muíño e Camposancos

58. Punta do Tegra. En fronte a illa do Forte (Portugal)

59. Punta do Tegra

60. RÍO BARXAS OU TRONCOSO
Nace na serra do Laboreiro e duranto case todo o seu percorrido fai fronteira entre Ourense
(Padrenda) e Portugal ata botarse no Miño en Pontebarxas.
Desembocadura do Barxas no Miño

61. O Ribadil en Ponte Ribadil.
Desde Mandelos, onde hai unha pequena
praia fluvial, hai indicadas dúas rutas
circulares pola contorna do río Ribadil e
algún dos seus afluentes. No camiño
pódense ver muíños, unha ponte medieval e
a fervenza do Pozo do Inferno.
RÍO RIBADIL
Nace no alto do Carqueixal, a 560 m de
altitude e desemboca no Miño en terras
de Crecente despois de 12 km nun
percorrido no que salva un gran
desnivel. Está protexido desde A Ponte
(O Couto-A Cañiza)

62. POZO DO INFERNO
Río Ribadil en Mandelos
(Crecente)

63. O Deva en Mourentán.
RÍO DEVA
Nace na confluencia das serras do Faro de Avión e A Paradanta, en terreos da Cañiza e
desde alí diríxese cara ao sur ata o Miño, onde desemboca no concello de Arbo.
Recolle as augas das abas leste da Paradante e oeste do Faro de Avión.
Está protexido desde San Amaro (Mourentán-Arbo)

64. O Deva en Mourentán

65. Desembocadura do Deva no Miño. Unha ruta de sendeirismo sinalizada, “Sendeiro da Moura”, fai un
percorrido circular por varios puntos de interese do concello de Arbo. Unha parte discorre polo val do río
Deva, desde Sande, ata a desembocadura, pasando por Mourentán, logo segue polo Miño e sube ao Coto

66. Pontaleiras (As Neves)
RÍO TERMES
Nace no sur da Paradanta e desemboca no Miño en Setados (As Neves).
Está protexido desde O Outeiro (Ribarteme-As Neves).

67. Río Termes
en Pontaleiras
(As Neves)

68. Muíño en Pontaleiras (As Neves)

69. Ponte da Senra sobre o Termes en Santiago de Ribarteme (As Neves)

70. Desembocadura do Termes no Miño.
Un sendeiro que sae das últimas casas de Setados percorre o último tramo do río, que vai moi
encaixado, ata a desembocadura. Permite seguir ata A Lagoa, a beira do Miño e Vide.

71. Fervenza A Ceña: no tramo final do
río Xuliana, na parroquia de Liñares
(As Neves).
COMO CHEGAR: a 2 km das Neves
en dirección a Salvaterra, cóllese un
cruce á esquerda que sinala A
Ceña, séguese a pista, crúzase por
debaixo da vía do tren e chégase á
fervenza e ao río Miño.
RÍO XULIANA
Un pequeno afluente do Miño que baixa do monte de San Nomedio e na súa desembocadura
cae formando varios saltos entre rochas de granito ao pé duns muíños abandoados. Está
protexido desde a vía do tren.

72. -Bancos de area cubertos permanentemente por auga mariña, pouco profunda
-Esteiros
-Chairas lamacentas ou areentas que non están cubertos de auga na baixamar
-Arrecifes
-Vexetación anual sobre argazos
-Cantís con vexetación das costas atlánticas e bálticas
-Vexetación anual pioneira con Salicornia e outras especies de zonas lamacentas ou
areentas
-Pasteiros de Spartina (Spartinion maritimi)
-Pasteiros salinos atlánticos (Glauco-Puccinellietalia maritimae)
TIPOS DE HÁBITATS
(ANEXO I DA DIRECTIVA 92/43/CEE)

73. -Matogueiras halófilas mediterráneas e termoatlánticas (Sarcocornetea fructicosae)
-Dunas móbiles embrionarias
-Dunas móbiles de litoral con Ammophila arenaria (dunas brancas)
-Dunas costeiras fixas con vexetación herbácea (dunas grises)
-Depresións intradunales húmidas
-Augas estancadas, oligotróficas ou mesotróficas con vexetación de Littorelletea
uniflorae e/ou Isoeto-Nanojuncetea
-Ríos dos pisos basal a montano con vexetación de Ranunculion fluitantis e de Callitricho-
Batrachion
-Ríos de ribeiras lamacentas con vexetación de Chenopodion rubri p.p. e de Bidention p.p.
-Queirogais secos europeos
-Zonas subestépicas de gramíneas e anuais do Thero-Brachypodietea
-Prados con molinias sobre substratos calcáreos, turbosos ou arxilo-limosos (Molinion
caeruleae)
-Megaforbios eutrofos hidrófilos das orlas de chaira e dos pisos montano a alpino

74. -Prados pobres de sega de baixa altitude (Alopecurus pratensis, Sanguisorba officinalis)
-Desprendementos mediterráneos occidentais e termófilos
-Encostas rochosas silíceas con vexetación casmofítica
-Rochedos silíceos con vexetación pioneira do Sedo-Scleranthion ou do Sedo albi-
Veronicion dillenii
-Covas non explotadas polo turismo
-Furnas mariñas
-Bosques aluviais de Alnus glutinosa e Fraxinus excelsior (Alno-Padion, Alnion incanae,
Salicion albae)
-Bosques mixtos de Quercus robur, Ulmus laevis, Ulmus minor, Fraxinus
excelsiorou Fraxinus angustifolia, das veigas dos grandes ríos (Ulmenion minoris)
-Carballeiras galaico-portugueses con Quercus robur e Quercus pyrenaica
-Bosques galería de Salix alba e Populus alba
-Sobreirais

75. Ambroíños enanos (Nyphoides peltata), unha planta rara na Península Ibérica que ten na lagoa de
Caldelas de Tui a única poboación do Baixo Miño.
FLORA
A diversidade de hábitats e ecosistemas ben conservados fan do Baixo Miño un
lugar de grande riqueza biolóxica tanto no río como na zona costeira.
Nos bosques de ribeira atópanse amieiras, salgueiros, freixos, sanguiños... e nas
súas augas ou nas beiras oucas, Myriophilium, ranúnculos, xuncos, molinia,
bricios, pe de boi, espadainas, reina... Destaca a presenza dun salgueiro
endémico de Galiza (Salix paui-viciosa).

76. Salgueiro (Salix alba).
Nas beiras do Miño hai a maior variedade de
salgueiros de Galiza, algúns pouco comúns.

77. Froito de salgueiro nodoso
(Salix salvifolia), un especie de
salgueiro de ambiente
mediterráneo. Os froitos
ábrense e déixan saír as
sementes, rodeadas de
peliños, que se dispersan coa
axuda do vento.
Botóns florais do freixo (Fraxinus
angustifolia), unha árbore común na
beira do río. Como na maioría das
grandes árbores, as flores, pouco
aparentes, pasan desapercibidas
para a maioría das persoas.

78. Allium triquetrum, unha planta pouco comun en
Galiza que podemos atopar nas beiras do Miño.
Espadanas ou eneas (Typha latifolia)

79. Potamogeton crispus

80. Callitriche stagnalis

81. Artemisia campestris
Ocupa amplas áreas nas rañas da beira do río
Os brións aparecen vizosos na sombra e na
humidade á beira das correntes de auga.

82. Lúpulo (Humulus lupulus). Unha planta gabeadora común á beira dos
ríos da metade sur de Galiza. Emprégase para darlle sabor á cervexa.

83. Salgueiriño (Lythrum salicaria), unha planta
común á beira dos ríos que se desenvolve ben
entre os seixos dos lombos de area e grava.
Carex paniculata

84. En varias illas do Miño atópanse variedades de fentos únicas en Galiza:
Equisetum hyemale, Equisetum palustre, Ophioglosum lusitanicum...
Ophioglossum
lusitanicum

85. Xunqueiras na Illa Canosa, na unión do Tamuxe co Miño
Nos esteiros e marismas hai grandes superficies cubertas de carrizos, antelas,
canabazas e xuncos. Ademais podemos atopar eleocaris, platanaria, verdoaga
marítima, herba coral, estrela das xunqueiras, sosa, seba...

86. Xunco (Juncus effussus). Cobre grandes
extensións dos lameiros do esteiro.
Seba (Nanozostera noltii). Unha planta con
flores que vive mergullada.

87. Os areais e as dunas da desembocadura están poboados por feo, xunco
marítimo, arenaria, leiteira, alhelí mariño, honquenia, carrasca de San Xoán,
colexas, herba de namorar, grama mariña, cardo mariño, rabo de lebre... e as
dunas fixadas por bosques de piñeiros.
Eiruga mariña (Cakile maritima) nos areais de Camposancos

88. Pirixel do mar (Crithmum maritimum). Atópase nas rochas e ás veces tamén nos areais.

89. Narcisos
(Narcissus bulbocodium)
ESPECIES DE INTERESE
Arnica montana
Cladonia subgenus Cladina
Jasione lusitanica
Nanozostera noltii
Narcissus bulbocodium
Narcissus cyclamineus
Narcissus triandrus
Ruscus aculeatus
Spiranthes aestivalis
Sphagnum spp.
Woodwardia radicans

90. Ambroíño enano
(Nymphoides peltata)
CATÁLOGO GALEGO
DE ESPECIES AMEAZADAS
Arabis juressi
Callitriche palustris
Chaetopogon fasciculatus subsp. prostratus
Cryphaea lamyana
Narcissus cyclamineus
Nymphoides peltata
Scirpus pungens
Scirpus triqueter

91. Árbores á beira do Miño

92. Carballo á beira do Miño (As Neves)
ÁRBORES SENLLEIRAS

93. Estripo (Crataegus monogyna).
Atópase á beira do río, na praia
de Goián (Tomiño).
Ten máis de 2 m de perímetro.

94. Lidoiro (Celtis australis).
Atópase á beira do río, na Pousa (Crecente)
-5,30 m de perímetro

95. Mimosas da praia de Campomaior (As Neves).
Especies invasoras que nalgúns puntos acadan
un bo porte.
Mimosa de Santa Mariña
(Tortoreos, As Neves)
-2,5 m de perímetro.

96. Pilro bulebule (Calidris alba)
FAUNA
A alta productividade do Baixo Miño fai da zona un lugar privilexiado para a fauna.
O río é rico en lampreas, angulas, reos, sábalos, vermellas, troitas, escalos,
zamborcas... e o esteiro é unha das zonas de Galiza de maior afluencia de aves
acuáticas (hai censadas máis de 70 especies). A maior afluencia prodúcese nos
pasos invernais: charnecos, patos (asubión, cullerete, cincento, rabilongo e
branco), lavanco real, mergo cristado, parrulos (cristado, caribranco), ansar,
gabita, píllaras (real, papuda, riscada, cincenta e dourada), pilros (groso,
bubebule, cubranco, patimouro, curlibico e cincento), avefría, becacinas,
mazaricos (rabinegro, galego, curlí e rabipinto), biluricos (común, pintado, bailón,
pativerde e alinegro), garzas, garzotas, gaivotas (patiamarela, escura e chorona),
gaivotón, corvo mariño real, carráns... Nas ribeiras do río pódense ver picapeixes,
lavandeiras, pica dos prados, miñatos, lagarteiro...

97. ESPECIES DE INTERESE
MAMÍFEROS
Galemys pyrenaicus
Genetta genetta
Lutra lutra
Mustela erminea
Mustela putorius
Myotis myotis
Pipistrellus pipistrellus
Rhinolophus ferrumequinum
Rhinolophus hipposideros
Lontra (Lutra lutra), un
mamífero protexido que se pode
atopar nos ríos limpos.

98. AVES
Accipiter gentilis
Accipiter nisus
Acrocephalus arundinaceus
Acrocephalus paludicola
Acrocephalus scirpaceus
Actitis hypoleucos
Aegithalos caudatus
Alauda arvensis
Alca torda
Alcedo atthis
Alectoris rufa
Anas acuta
Anas clypeata
Anas crecca
Anas penelope
Anas platyrhynchos
Anas strepera
Anser albifrons
Anser anser
Anthus campestris
Anthus trivialis
Apus apus
Ardea cinerea
Ardea purpurea
Arenaria interpres
Lavancos
(Anas platyrhynchos)

99. Asio flammeus
Asio otus
Athene noctua
Aythya ferina
Aythya fuligula
Aythya marila
Branta bernicla
Branta leucopsis
Bubulcus ibis
Buteo buteo
Calidris alba
Calidris alpina
Calidris canutus
Calidris maritima
Calidris minuta
Caprimulgus europaeus
Certhia brachydactyla
Cettia cetti
Charadrius alexandrinus
Charadrius hiaticula
Chlidonias niger
Cinclus cinclus
Circus aeruginosus
Cisticola juncidis
Clangula hyemalis
Columba livia
Columba palumbus
Piro curlibico (Calidris alpina).
Vese nos pasos migratorios.

100. Garzota (Egretta garzetta)
Corvus corone
Corvus monedula
Coturnix coturnix
Cuculus canorus
Cygnus cygnus
Delichon urbica
Dendrocopos major
Egretta garzetta
Emberiza cia
Emberiza cirlus
Emberiza citrinella
Emberiza schoeniclus subsp. lusitanica
Erithacus rubecula
Falco columbarius
Falco peregrinus
Falco subbuteo
Falco tinnunculus
Fulica atra
Galerida cristata
Gallinago gallinago
Gallinula chloropus
Garrulus glandarius
Gavia immer
Gavia stellata
Haematopus ostralegus
Hippolais polyglotta

101. Mazaricos rabipintos (Limosa laponica)
Hirundo daurica
Hirundo rustica
Ixobrychus minutus
Lanius collurio
Lanius collurio
Larus argentatus
Larus cachinnans
Larus canus
Larus fuscus
Larus marinus
Larus melanocephalus
Larus minutus
Larus ridibundus
Limosa lapponica
Limosa limosa
Lullula arborea
Luscinia megarhynchos
Lymnocryptes minimus
Melanitta fusca
Melanitta nigra
Mergus serrator
Milvus migrans
Monticola solitarius
Motacilla alba
Motacilla cinerea
Motacilla flava
Numenius arquata
Gaivota chorona
(Larus ridibundus)

102. Corvo mariño cristado
(Phalacrocorax aristotelis)
Numenius phaeopus
Oenanthe oenanthe
Oriolus oriolus
Otus scops
Pandion haliaetus
Parus ater
Parus caeruleus
Parus cristatus
Parus major
Pernis apivorus
Phalacrocorax aristotelis
Phalaropus fulicaria
Philomachus pugnax
Phoenicurus ochruros
Phylloscopus ibericus
Pica pica
Picus viridis
Platalea leucorodia
Plegadis falcinellus
Pluvialis apricaria
Pluvialis squatarola
Podiceps auritus
Podiceps cristatus
Podiceps nigricollis
Porzana parva
Porzana porzana
Prunella modularis
Pyrrhula pyrrhula

103. Carran cristado
(Thalasseus sandvicensis)
Rallus aquaticus
Recurvirostra avosetta
Regulus ignicapilla
Riparia riparia
Rissa tridactyla
Saxicola torquata
Sitta europaea
Streptopelia decaocto
Streptopelia turtur
Strix aluco
Sula bassana
Sylvia atricapilla
Sylvia communis
Sylvia hortensis
Sylvia melanocephala
Sylvia undata
Tachybaptus ruficollis
Thalasseus sandvicensis
Tringa erythropus
Tringa nebularia
Tringa totanus
Troglodytes troglodytes
Turdus merula
Turdus philomelos
Turdus viscivorus
Tyto alba
Upupa epops
Vanellus vanellus

104. ZEPA ESTEIRO DO MIÑO
A variedade, cantidade e importancia das especies de
avifauna prsente no esteiro do Miño motivou a zúa
declaración cono Zona Especail para as Aves (ZEPA).
Destacamos:
-A abubdancia de cerceta (Anas crecca)
-Un pequeno núcleo de mergo cristado (Mergus serrator),
anátida escasa e de distribución moi localizada en España.
-É o principal cuartel de invernada en Galiza do pilro
tridáctilo (Calidris alba) e píllara das dunas (Charadrius
alexandrinus).
-Hai unha presenza frecuente de limícolas escasas, como a
becacina pequena (Lymnocryptes minimus) ou o pilro
escuro (Calidris maritima).
-Aparecen especies de presenza singular no noroeste da
península: mergullón de pescozo negro (Podiceps
nigricollis), cullereiro (Platalea leucorodia), tartaraña das
xunqueiras (Circus aeruginosus), aguia pescadora (Pandion
haliaetus), curuxa das xunqueiras (Asio flammeus)...
-É de especial importancia as súas poboacións nidificantes
e migrantes de paseriformes de carriceira, entre os que
destacan pola súa rareza a folosa unicolor (Locustella
lucinioides), a folosa acuática (Acrocephalus paludicola) -
especie globalmente ameazada (segundo os criterios da
UICN)- e a subespecie endémica do escribente das
canaveiras (Emberiza schoeniclus subsp. lusitanica).
Cullereiro
(Platalea leucorodia)

105. Cobra lagarteira meridional
(Coronella girondica)
RÉPTILES
Anguis fragilis
Chalcides striatus
Coronella austriaca
Coronella girondica
Emys orbicularis
Lacerta schreiberi
Mauremys leprosa
Natrix maura
Natrix natrix
Podarcis hispanica
Psammodromus algirus
Rhinechis scalaris
Timon lepidus

106. ANFIBIOS
Alytes obstetricans
Bufo calamita
Chioglossa lusitanica
Discoglossus galganoi
Hyla molleri
Rana iberica
Pelophyllax perezi
Triturus marmoratus
Lissotriton boscai
Rana iberica
Triturus helveticus
Triturus marmoratus
Ra (Pelophyllax perezi), o anfibio máis
común das augas calmas galegas.
Sapo común (Bufo bufo)

107. Chondrostoma arcasii
PEIXES
Alosa alosa
Alosa fallax
Chondrostoma arcasii
Chondrostoma duriense
Chondrostoma polylepis
Petromyzon marinus
Rutilus arcasii
Salmo salar

108. Lamprea (Petromyzon marinus).
É un peixe de estrutura moi primitiva, sen mandíbulas e coa
boca en forma de ventosa cun ganchos cos que se suxeita ás
presas para alimentarse do seu sangue. Nacen nos ríos, baixan
ao mar onde viven de dous a tres anos parasitanto peixes e
cetáceos e volven ao río para reproducírense. No seu camiño
de ascenso polo río, a finais do inverno, xa non se alimentan e
perden a visión. Son de hábitos nocturnos e moi malas
nadadoras, polo que avanzan lentamente suxeitándose coa
ventosa da boca ás rochas do fondo. As crías tardan de 3 a 7
anos en volver ao mar.

109. As anguías (Anguilla anguilla) fan a viaxe ao revés que as lampreas. Viven nos ríos e van desovar ao
mar. Dos ovos nacen unhas larvas que arrastratadas polas correntes chegan de novo ás bocas dos ríos
en forma de meixóns, que tamén son moi apreciados e obxecto de pesca no río Miño.

110. INVERTEBRADOS
Cerambyx cerdo
Coenagrion mercuriale
Euphydryas aurinia
Geomalacus maculosus
Hirudo medicinalis
Lucanus cervus
Nucella lapillus
Oxygastra curtisii
Cerambyx cerdo
Geomalacus maculosus
Lucanus cervus
Oxygastra curtisii
Patella ulyssiponensis
Nucella lapilus, un gasterópodo moi abundante nas
rochas da punta da Guarda. Aliméntase doutros

111. Eurinebria complanata, un escaravello adaptado á vida nas praias.

112. Cabalo do demo (Aeshna mixta)

113. Ameixa de río
(Potomida littoralis)
CATÁLOGO GALEGO DE ESPECIES
AMEAZADAS
MAMÍFEROS
Galemys pyrenaicus
Myotis myotis
Rhinolophus ferrumequinum
Rhinolophus hipposideros
AVES
Charadrius alexandrinus
Emberiza schoeniclus subsp. lusitanica
Ixobrychus minutus
Phalacrocorax aristotelis
Rissa tridactyla
ANFIBIOS
Chioglossa lusitanica
Hyla molleri
Rana iberica
PEIXES
Alosa alosa
Gasterosteus gymnurus
INVERTEBRADOS
Anodonta cygnea
Cerambyx cerdo
Geomalacus maculosus
Potomida littoralis
Unio pictorum Saramaganta
(Chioglossa lusitanica)

114. Observatorio de aves no esteiro do Miño
ACTIVIDADES
-Pesca
-Marisqueo
-Subministro de auga
-Lecer
-Navegación...

115. Transbordador entre A Pasaxe e Caminha

116. Transbordador entre A Pasaxe e Caminha
AS PESQUEIRAS ou PESCOS
Son construcións que se fan nas beiras do río no sentido perpendicular ou
oblícuo á corrente para obrigar aos peixes a pasar por unhas canles estreitas
onde se arman os aparellos con que se capturan.

117. As pesqueiras teñen a súa orixe na época da colonización romana. Son estruturas comúns,
desde a Idade Media, no Ulla e no Miño. Empréganse fundamentalmente para capturar
lampreas.
No Miño localízanse durante 30 km de curso fluvial desde Salvaterra a Crecente, tanto en la
beira española como en la portuguesa. Das 700 existentes na actualidade consérvanse, en
diferente estado, unhas 300.

118. Planta dun pesco
As pesqueiras están formados por uns muros de cantería, chamados poios, entre os que
queda un corredor dunha anchura variable (menos de 1 m) polo que circula a auga.
Algunhas pesqueiras
quedaron inutilizadas ao
baixar o nivel do río
polos encoros

119. Pesqueiras dos
Cregos en Arbo

120. O aparello de pesca máis empregado é o BOITIRÓN,
BOITRÓN OU BITURÓN.
Unha rede-trampa semellante a unha nasa, de forma
cónica de aproximadamente 2 m de lonxitude, con
outra máis pequena no seu interior. A rede mantense
aberta con varios aros de tamaño decrecente que
tradicionalmente se facían con ponlas de loureiro e na
actualidade fanse con ferro.

121. Pescando no Miño, en Goián.

122. Pescador no Miño (detrás a illa Vaqueriza)

123. Pescador cunha lamprea

124. HISTORIA-PATRIMONIO CULTURAL
A zona estivo habitada desde tempos prehistóricos como atestiguan os
numerosos restos arqueolóxicos atopados nas proximidades. Ao longo do río
consérvanse numerosas fortalezas polo seu carácter fronteirizo.
As areas do Miño foron explotadas polos romanos para extraer ouro e a as súas
augas proporcionaron recursos pesqueiros desde tempos moi antigos: lampreas,
anguías, troitas, sábalos, esturións (hoxe extintos), muxes, robalizas, sollas,
salmóns...
O río é e foi tamén unha importante ruta de intercambio comercial, noutros
tempos de contrabando.
Fortaleza de Goián
(Tomiño)

125. Carocho, embarcación tradicional do Miño, en Goián
O patrimonio marítimo e fluvial é un dos valores do Baixo Miño.

126. Por todo o espazo hai numerosas rutas indicadas que
pemiten coñecer os lugares de maior interese

127. Mimosas á beira do Miño nas Neves
PROBLEMAS
-Extracción de áridos
-Vertidos urbáns, industriais e agrícolas
-Presión urbanística
-Furtivismo
-Especie invasoras
-Contaminación

128. Dúas especies de plantas invasoras:
Cana (Arundo donax)
Tradescantia fluminensis

129. A Boussingaultia cordifolia é unha
planta invasora trepadora

130. No espazo do Baixo Miño atópanse numerosas especies
invasoras, algunhas moi prexudiciais para os escosistemas.
Bico de coral (Strilda astrid), fuxido da cautividade,
reprodúcese habitualmente nas beiras do río
Corbicula fluminea, unha ameixa de
orixe asiática que cobre grandes
tramos do río.

131. Dúas especies introducidas:
Troita arco da vella (Salmo gairdnieri),
arriba; e tenca (Tinca tinca), abaixo.

132. Un desaugadoiro directo ao río en Arbo

133. PUNTOS DE INTERESE
A GUARDA
-Praias da Pasaxe, O Muíño e Camposancos
-Punta do Tegra
Praia do Muíño en Camposancos

134. O Miño no Rosal, coa illa Boega
O ROSAL
-Esteiro do Tamuxe
-Praia das Eiras
-Tabagón (As Morraceiras)

135. TOMIÑO
-Río do Hospital (da Briña)
-Río da Furnia (delta)
-Rego do Pego
-Rego do Tollo
-Illa Morraceira
-Praia da Arrotea
-Forte de Goián
Vista xeral de Tomiño (á dereita do Miño) desde o Niño do Corvo (Portugal)

136. TUI
-Caldelas de Tui: Baños e pozas
-As Lamas: pozas e illas
-Praia Veiga de Louro
-Ponte internacional
Val do Miño desde o Monte Aloia

137. SALVATERRA DE MIÑO
-Pesqueiras: O Cachón, Maximina Bucheira, Mon...
-Fortaleza
-Oleiros: A Pedrafurada, O Vao...
-Desembocadura do Tea
-Illa de Fillaboa
-Porto
-Paseo fluvial
O Castelo. Fortaleza de Salvaterra a carón do Miño

138. Ermida de
Santa Mariña
AS NEVES
-Canón do Miño
-Pesqueiras
-Ermida de Santa Mariña
-Árbores senlleiras: carballo, mimosas
-Vide, Setados, Medáns, A Barrela
-Pozo Barca Nova

139. ARBO
-Pesqueiras: Puntal de Canelas, Crego, A Maula,
Torno, Noviña, Amieira, Lazarico, Coto do Isidro,
Bugardeira, Barrela, Seoane...
-Manancial de augas medicinais de Sela
-Ruta das pesqueiras
-Canón do Miño
-Desembocadura do Deva
-Praia
-A barca de Loimil
O Miño en Sela. Nas
beiras aprécianse as
pesqueiras,
construcións para a
pesca da lamprea.
Nesta zona hai unha
ruta de
interpretación das
pesqueiras
sinalizada.

140. CRECENTE
-Pesqueiras: Frieira, Longa de
Barxelas, Vicenta, Pai, Malicioso,
Noviña, Barandoiro, Laxa
Longa, Novo, Longa da Pousa,
Follagueira, Ponche de Ferro, Rega do
Vico...
-Desembocadura do Ribadil
O Miño en Crecente (A Pousa)

141. A CAÑIZA
-Río Ribadil: ponte Noceifas
Ponte de Noceifas sobre o Ribadil no Couto (A Cañiza)

142. Ponte internacional sobre o río Barxas
PADRENDA
-Desembocadura do río Barxas ou Troncoso

143. Montaxe e fotos: Adela Leiro, Mon Daporta
Debuxos: Mon Daporta
Actualizado en outubro de 2017