O espazo inclúe os bosques de Cruzul e Agüeira e parte do curso do río Navia e os seus afluentes Valdeparada, Boullón e Narón, nos concellos de Becerreá e As Nogais.

1. ESPAZOS NATURAIS
LIC Cruzul-Agüeira

2. Inclúe os bosques de Cruzul e Agüeira e parte do curso do río Navia e os seus
afluentes Valdeparada, Boullón e Narón.
Os principais ecosistemas son o aciñeiral, o bosque atlántico e os bosques de
ribeira.
Val do Narón co Aciñeiral de Cruzul, ao fondo, e o comezo do bosque de Agüeira, á esquerda.

3. SITUACIÓN:
No terzo centro-oriental da
provincia de Lugo, na comarca dos
Ancares. Localidades de
referencia: Becerreá e As Nogais.
SUPERFICIE:
652,46 ha
CONCELLOS:
Becerreá, As Nogais.
VALORES NATURAIS:
Fragas, bosque de ribeira,
aciñeirais, plantas asociadas ás
rochas calcárias.

4. PROTECCIÓN
• Lugar de importancia comunitaria (LIC): 29 de decembro de 2004
• Zona especial de conservación (ZEC): 31 de marzo de 2014
• Está incluído na Reserva da Biosfera de "Os Ancares lucenses e montes de
Navia, Cervantes e Becerreá”.

5. O Navia en As Nogais
CLIMA
Atlántico de montaña, con invernos fríos e frecuentes nevadas.

6. XEOLOXÍA/RELEVO
O territorio é unha sucesión de vales e montes de pequena altura: A Penalta, O
Coto, A Pena da Galiña e o Monte Lampaza. A máxima altura dentro do espazo é o
Lampaza con 806 m de alttute, no linde entre Becerreá e as Nogais.
As rochas máis comúns son as lousas e as cuarcitas e unha ampla faixa de
calcarías con dirección NO-SE.

7. As rochas máis comúns son as lousas e as cuarcitas e unha ampla faixa de
calcarías con dirección NO-SE.

8. Rochas calcárias

9. Os Grobos en Becerreá, na Agüeira, ao pé do lugar de Cela. Unhas curiosas formacións “kársticas”
producidas pola erosión nas rochas calcarias, moi pouco comúns en Galiza.

10. O Navia en
Doncos
REDE FLUVIAL
Articúlase arredor do Navia e dos seus afluentes Narón, Fontaos, Ribanán e
Boullón (pola esquerda) e Valdeparada (pola dereita).
Os ríos discorren por vales profundos e teñen uns bos bosques de ribeira cunha
variada flora e fauna asociada aos cursos de auga.

11. RÍO NAVIA
Nace no monte Chao da Serra (Serra
do Rañadoiro, ao pé do porto do
Poio) en terras do Cebreiro e percorre
90 km por territorio galego, métese
en Asturias e desemboca na ría de
Navia. Recolle as augas das altas
montañas luguesas das comarcas do
Cebreiro, Ancares e Fonsagrada.
O seu percorrido é encaixado e con
constantes cambios de dirección por
vales fondos e estreitos. Neste
espazo recolle as augas dos seus
primeiros afluentes que tamén están
protexidos: Valdeparada, Boullón e
Narón.

12. O Navia en Doncos (As Nogais)

13. RÍO NARÓN
Fórmase con varios regos que recollen augas da serra da Pena da Hedra e A Albela e
xúntase co Navia na Borquería (Becerreá). Neste espazo o principal afluente é o Rego de
San Martiño.

14. Río Narón, en Cruzul

15. RÍO BOULLÓN
Nace na serra do Rañadoiro (na Fonte do val de Vilar) e xúntase co Navia perto de Robledo
(As Nogais).

16. RÍO VALDEPARADA
Nace na aba norte do monte Curisco
(León) e xúntase co Navia nas Nogais.
No espazo está protexido tamén parte
do curso do seu afluente o rego de
Trasmonte.

17. ACIÑEIRAL DE
CRUZUL
Está situado no val do Narón
e do seu afluente Rego de
San Martiño sobre unha faixa
de rochas calcárias
dolomíticas mesturadas con
lousas e cuarcitas, con fortes
pendentes que proporcionan
un ambiente seco.
É o bosque de aciñeiras
situado máis ao norte de
Galiza, un enclave
mediterráneo inmerso dentro
do dominio florístico
eurosiberiano.

19. Aciñeiras sobre rochas calcárias.

21. BOSQUE DE AGÜEIRA (AGOEIRA)
Está próximo á localidade da Agoeira, na marxe esquerda do curso alto do Navia,
nas abas avesías dos montes do Coto de Morcelle e Pena da Galiña.
Desenvólvese sobre outeiros redondeados de lousas e xistos con algunhas
bandas de cuarcitas e calcárias.

22. Bosque de Agüeira

23. Interior do bosque de Agüeira

24. OS GROBOS
Na Agüeira, ao pé do lugar de Cela.
Un labirinto de rochas calcarias, e a
súa vexetación asociada, con
abundantes brións e numerosos
fentos, ocultas nun bosque de
castiñeiros.

25. TIPOS DE HÁBITATS DO ANEXO I DA DIRECTIVA 92/43/CEE
-Ríos dos pisos basal a montano con vexetación de Ranunculion fluitantis e de
Callitricho-Batrachion
-Queirogais secos europeos
-Prados secos semi naturais e facies de matogueira sobre substratos calcáreos (Festuco-
Brometalia) (* paraxes con notables orquídeas)
-Zonas subestépicas de gramíneas e anuais do Thero-Brachypodietea
-Megaforbios eutrofos hidrófilos das orlas de chaira e dos pisos montano a alpino
-Prados pobres de sega de baixa altitude (Alopecurus pratensis, Sanguisorba officinalis)
-Mananciais petrificantes con formación de tuf (Cratoneurion)
-Desprendementos mediterráneos occidentais e termófilos
-Encostas rochosas calcícolas con vexetación casmofítica
-Encostas rochosas silíceas con vexetación casmofítica
-Rochedos silíceos con vexetación pioneira do Sedo-Scleranthion ou do Sedo albi-
Veronicion dillenii
-Covas non explotadas polo turismo
-Bosques de encostas, desprendementos ou barrancos do Tilio-Acerion
-Bosques aluviais de Alnus glutinosa e Fraxinus excelsior (Alno-Padion, Alnion incanae,
Salicion albae)
-Carballeiras galaico-portugueses con Quercus robur e Quercus pyrenaica
Soutos
-Aciñeirais

26. FLORA
A maior parte do espazo está ocupado por bosques naturais de carballos e
rebolos acompañados de freixos, pradairos, bidueiros, abelairas, castiñeiros...
cun rico sotobosque no que abondan os fentos. Nas áreas calcárias mellor
orientadas (na zona de Cruzul) hai aciñeiras mesturadas con rebolos, castiñeiros,
cerdeiras... Unha parte do terreo está ocupado por soutos nos que se atopan
castiñeiros de bo porte.

27. No sotobosque e nas beiras
aparecen xirbarbeira (Ruscus
aculeatus) uvas de can (Tamus
conmunis), Anthyllis vulneraria,
Lithodora diffusa, Osyris alba,
Rubia peregrina, Genista falcata,
Toxo europeo (Ulex europaeus),
Daphne laureola, Antirrhinum
meonanthum e algunhas
orquídeas pouco comúns
(Himantoglossun hircinum,
Ophrys sphegodes, Orchis
mascula)...
Destaca a presenza de especies
mediterráneas asociadas ás
rochas calcárias, algunhas pouco
comúns en Galiza.
Antirrhinum neonanthum,
unha planta típica de
terreos calcários secos.

28. ESPECIES DO ANEXO II DA DIRECTIVA 92/43/CEE
Narcissus asturiensis

29. Aciñeira (Ilex aquifolium), unha
árbore tipicamente mediterránea

30. Aciñeiras sobre as rochas calcárias

31. Cerdeiras bravas en outono

32. Souto en Agüeira.

33. Castiñeiro (Castanea sativa)

34. Castiñeiro en Cela
-7 m de perimetro

35. Pradairo (Acer pseudoplatanus)

36. Follas de rebolo
(Quercus pyrenaica)

37. Herba do gando (Helleborus foetidus)

38. Uvas de can (Cornus sanguinea), arbusto de follas ovais que se
volven encarnadas no outono. Atópase nas sebes e beirais do bosque.

39. A herba do pobre (Clematis vitalba) en Galiza
aparece sempre asociada ás rochas calcarias.

40. Espadana fedorenta (Iris foetidisima)

41. Orquídea (Ophrys sphegodes)

42. Fento dos valos (Polipodium…)

43. fento lingua de cervo ou herba dos escaldados
(Phyllitis scolopendrinum). Medra en lugares frescos e
sombrizos sobre sustratos calcarios

44. Nos lugares sombrizos as rochas e os toros
das árbores cóbrense de brións.

45. Brións, hedras e fentos

46. Liques sobre rebolos

47. Lique (Ramalina...) e follas de castiñeiro

48. No solo dos bosques xorden, sobre todo no outono, unha grande variedade de cogomelos.
Boletus Coprimus

49. FAUNA
Destaca a presenza de especies asociadas aos bosques e ribeiras fluviais:
xabarín, corzo, raposo, furafollas, leirón, lontra, toupa de río, morcegos, merlo
rieiro, ferreiriños, paporrubios, ras, sapos, salamántigas, saramagantas e unha
gran variedade de invertebrados, en especial insectos.
Leirón
Lagarto das silveiras

50. Ferreiriño común (Parus ater). Busca incansablemente eirugas e insectos nas ponlas das árbores.

51. Paporrubio (Erithacus rubecula). Aliméntase de froitos e insectos en lugares
cubertos de vexetación mesta (bosques, sotobosques...).

52. Vanessa atalanta

53. ESPECIES DO ANEXO II DA
DIRECTIVA 92/43/CEE
Invertebrados
Lucanus cervus
Austropotamobius pallipes
Elona quimperiana
Geomalacus maculosus
Anfibios
Chioglossa lusitanica
Discoglossus galganoi
Réptiles
Lacerta monticola
Lacerta schreiberi
Mamíferos
Galemys pyrenaicus
Lutra lutra
Myotis myotis
Rhinolophus ferrumequinum
Rhinolophus hipposideros
Cangrexo de río (Austropotamobius pallipes)
Saramaganta
(Chioglossa lusitanica)

54. ACTIVIDADES/USOS
Aproveitamento agrogandeiro
e forestal.
Noutros tempo a madeira de
aciñeira utilizábase para facer
carbón vexetal.
Lecer
Paseo fluvial no río
Valdeparada en As Nogais
Muíño da Veiga no río Navia
en Doncos (As Nogais)

55. Ponte de Cruzul sobre
o río Narón.
HISTORIA-PATRIMONIO CULTURAL
En 1809, durante a Guerra da
Independencia Española as xentes
do lugar apoderáronse de máis
dun milleiro de fusís que os
soldados franceses agochaban
xunto a ponte. A tradición di que
foi voada para impedir o paso das
tropas napoleónicas.

56. Ouriceira para a colleita da castaña (Os Grobos, Becerreá)

57. PUNTOS DE INTERESE
•Aciñeiral de Cruzul e río San Martiño
•Bosque dos Grobos
•Muíño/cortiduría na Ferrería
RUTAS:
•Ferrería-Cormes
•Becerreá-Os Grobos
•Ponte de Carlos III, en Cruzul, construído
con pedras calcárias.
Camiñando polo bosque da AgüeiraMuíño na Ferrería

58. Montaxe fotos: Adela Leiro, Mon Daporta
Debuxos: Mon Daporta
novembro 2016