O espazo protexido ocupa o fondo da Ría de Vigo, ata o estreito de Rande: as augas interiores da enseada, a liña costeira e o terreo limítrofe coas saíñas de Vilaboa no esteiro do río Tuimil. CONCELLOS: Redondela, Soutomaior, Pontevedra, Moaña e Vilaboa.

1. ESPAZOS NATURAIS
LIC Enseada de San Simón

2. O espazo protexido ocupa o fondo da Ría de Vigo, ata o estreito de Rande: as
augas interiores da enseada, a liña costeira e o terreo limítrofe coas saíñas de
Vilaboa no esteiro do río Tuimil.

3. SITUACIÓN: No fondo da Ría de
Vigo. Localidades de referencia:
Redondela, Arcade, O Toural.
SUPERFICIE: 2.218 ha
CONCELLOS: Redondela,
Soutomaior, Pontevedra, Moaña e
Vilaboa.
VALORES NATURAIS: flora, fauna,
paisaxe...

4. PROTECCIÓN
•Lugar de importancia comunitaria (LIC), 29 de decembro de 2004
•Zona especial de conservación (ZEC), 31 de marzo de 2014

5. Cesantes (Redondela)
CLIMA
Atlántico, con invernos suaves e veráns cálidos

6. Litoral da illa de San Simón
XEOLOXÍA/RELEVO
A Enseada de San Simón é unha gran chaira mariña de menos de 10 m de
profundidade, agás no estreito de Rande que supera os 20 m ocupada por
depósitos moi ricos en materia orgánica. A base rochosa está formada por
granitos de dúas micas atravesados por bandas de xistos e paragneis.

8. A enseada de San Simón ocupa parte da Depresión Meridiana, unha grande falla
que atravesa Galiza desde Carballo ata o Miño. Está rodeada de montes: ao oeste
o Coto Redondo e a serra de Domaio (co cume máis alto no Faro, con 628 m); ao
leste A Fracha, A Peneda e a Cabaleira; e ao sur San Vicente (Penide) e Coto
Formigo.
A Peneda e a costa de Soutomaior

9. O Alto da Cabaleira desde A Peneda

10. Coto Redondo e costa de Vilaboa

11. Vista desde Coto Redondo
Desde calquera destes cume se poden contemplar panorámicas de toda a zona.

12. Monte Faro de Domaio e costa de Moaña

13. Costa de Redondela, co Galleiro ao fondo

14. Vista desde Coto Águia

15. RÍA DE VIGO
Ábrese entre o Cabo Home, ao norte e Cabo Silleiro, ao sur. É a ría máis longa de
Galiza, con 33 km, unha superficie de 176 km e unha profundidade máxima de 44
km. O estreito de Rande separa a parte interior chamada Enseada de San Simón,
unha zona abrigada con augas pouco profundas, da exterior, máis aberta e de
augas máis fondas.
O espazo protexido vai desde a punta de Domaio, na banda norte, ata a punta da
Concheira, na banda sur.
Ría de Vigo desde o monte Pedroso

17. Estreito de Rande (entre a Punta do Aradoiro e a Punta de Rande), que separa a Enseada de San Simón
da parte exterior da ría de Vigo

18. Vista do tramo protexido no estreito de Rande coa Punta da Concheira e Chapela

19. É unha cubeta tectónica moi colmatada de sedimentos procedentes das achegas
de numerosos ríos.
No interior atópanse as illas de San Simón, O Castelo e Alvedosas.
A enseada é un ecosistema cunha alta productividade biolóxica e dunha grande
riqueza marisqueira no que hai importantes bancos de bivalvos.
ENSEADA DE SAN SIMÓN
Ría de Vigo (Enseada de San Simón) desde o monte da Peneda

20. Enseada de San Simón desde o Morrazo

21. A Enseada de San Simón é unha zona abrigada con augas pouco profundas, agás no estreito
de Rande, con alternancia de costa rochosa, de pouca altura, e costa areosa formada por
pequenas praias e unha grande superficie de marisma que queda descuberta ao baixar a
marea.
Esteiro do Verdugo e illas Alvedosas

22. Illas Alvedosas coa marea chea

23. Illas Alvedosas

24. Enseada de Vilaboa e punta do Castelo

25. Enseada de Vilaboa

26. Saíñas de Vilaboa e rego Sidral

27. Dique do Muíño na enseada de Vilaboa

28. Dique do Muíño na enseada de Vilaboa desde a punta do Castelo

29. Vilaboa bosque na Xunqueira

30. Illa do Castelo

31. Praia do Peirao (Arcade)

32. ILLAS DE SAN SIMÓN e SAN ANTÓN,
dúas pequenas illas unidas por unha ponte situadas fronte á praia de Cesantes.
ILLA DE SAN SIMÓN
En realidade dúas pequenas illas, San Simón e San Antón, unidas por unha ponte.
O conxunto de ambas illas mide 250 metros de longo e 84 de largo e teñen moi pouca
altitude. Ademais existen outros dous pequenos illotes, San Bartolomé e San Norberto.

33. ILLA DE SAN SIMÓN e PRAIA DO CABO, situada na parte norte da frecha de area

34. Praia do Forno do Cal (Vilaboa)

36. REDE FLUVIAL
Neste espazo desembocan numerosos ríos que forman amplos esteiros e
marismas: Verdugo, Ulló, Tuimil, Villil, Maior, Miñouva e Fervenza, pola parte
norte; e Alvedosa na parte sur.
Desembocadura do Verdugo coa marea baixa

37. Esteiro do Verdugo e Arcade desde a Peneda

38. Río Alvedosa en Redondela

39. Vista de Redondela e o esteiro do río Alvedosa desde o Galleiro

40. RÍO TUIMIL
Nace en Figueirido e desemboca da enseada de San Simón, en Vilaboa

41. Saída do río Tuimil á enseada de San Simón

42. Río Ulló coa marea baixa

43. TIPOS DE HÁBITATS DO ANEXO I DA DIRECTIVA 92/43/CEE
-Bancos de area cubertos permanentemente por auga mariña, pouco profunda
-Esteiros
-Chairas lamacentas ou areentas que non están cubertos de auga na baixamar
-Grandes calas e baías pouco profundas
-Arrecifes
-Vexetación anual sobre argazos
-Cantís con vexetación das costas atlánticas e bálticas
-Vexetación anual pioneira con Salicornia e outras especies de zonas lamacentas ou
areentas
-Pasteiros de Spartina (Spartinion maritimi)
-Pasteiros salinos atlánticos (Glauco-Puccinellietalia maritimae)

44. -Matogueiras halófilas mediterráneas e termoatlánticas (Sarcocornetea fructicosae)
-Ríos dos pisos basal a montano con vexetación de Ranunculion fluitantis e de Callitricho-
Batrachion
-Prados con molinias sobre substratos calcáreos, turbosos ou arxilo-limosos(Molinion
caeruleae)
-Megaforbios eutrofos hidrófilos das orlas de chaira e dos pisos montano a alpino
-Encostas rochosas silíceas con vexetación casmofítica
-Rochedos silíceos con vexetación pioneira do Sedo-Scleranthion ou do Sedo albi-
Veronicion dillenii
-Bosques aluviais de Alnus glutinosa e Fraxinus excelsior (Alno-Padion, Alnion incanae,
Salicion albae)

45. Spartinas e verdello
FLORA
No espazo mariño abondan as algas, suxeitas ás pedras e aos fondos ou
aboiando: corres, bochos, leituga de mar, verdello…
Nas marismas e esteiros atopamos sebas, salicornia, herba coral, estrela das
xunqueiras, sosa, portulaca, xuncos, espartina...
Nos areais hai feo, cardo mariño, correola, gramas, linarias…
Nas rochas do litoral podemos atopar pirixel do mar, herba de namorar, Sedum,
liques…
Na beira da enseada hai salgueiros, amieiras, toxos, xestas... e plantacións de
piñeiros e eucaliptos.

46. Verdellos, as algas máis comúns nas enseadas

47. Xunco mariño.
Forma grandes pradeiras nas marismas que
so cobre ocasionalmente a marea.
Bocho e verdello, dúas algas comúns nos esteiros

48. Seba (Nanozostera noltii), planta fanerógama
que vive mergullada nas auga pouco fondas
ESPECIES DE INTERESE
Cladonia subgenus Cladina
Nanozostera noltii
Ruscus aculeatus
CATÁLOGO GALEGO DE
ESPECIES AMEAZADAS
Dryopteris guanchica
Scirpus pungens

49. Herba coral (Sarcorcornia perennis),
fanerógama que se atopa no intermareal.

50. A verdoaga mariña (Halimione portulacoides)
medra en lugares fangosos e areoso-fangosos por
todo o límite da marea.

51. Por todas partes, entre as rochas do litoral,
medra o prixel do mar (Crithmun maritimum)
unha planta que os navengantes dos tempos
antigos comían en ensalada para previr o
escorbuto.
As rochas da zona supralitoral atópanse
cubertas por varias clases de liques.

52. ILLA DE SAN SIMÓN (Redondela):
-Carreira de Buxos (P)
-Eucaliptos
-Cedro do Atlas
-Castiñeiro de Indias
-Acacia melanoxilon
-Tilleira prateada
Paseo de buxos (Buxus sempervirens) da illa de San Simón, incluídos no Catálogo de Árbores Senlleiras
da Xunta de Galiza
ÁRBORS SENLLEIRAS

53. Buxos

54. Acacia negra (Acacia melanoxilon)
-2,80 m de perímetro
Castiñeiro de indias (Aesculus hippocastanum)
-2,50 m de perímetro

55. Cedro do Atlas (Cedrus atlantica)
-3,90 m de perímetro
Eucalipto (Eucaliptus globulus)
-Varios exemplares, o máis grande mide
6,70 m de perímetro

56. Eucalipto (Eucaliptus globulus)
A Xunqueira (Vilaboa)
-5,20 m de perímetro

57. FAUNA
A fauna máis representativa é a mariña, moi rica en vermes, moluscos,
crustáceos, peixes...
É unha das principais zonas de Galiza para a invernada das anátidas: pato
asubión, lavanco, parrulo chupón, pato rabilongo, cerceta real, pato cullerete,
parrulo cristado común, parrulo pentumeiro común... Ademais podemos atopar
garza real, garza pequena, garzota, píllara cincenta, pilro curlibico, mazarico (curlí
e galego), bilurico (común, pativerde, bailón), corvo mariño real, gaivotón, carrán
cristado, rascón de auga…
Hai importantes bancos de bivalvos: berberecho, ameixas...

58. Verme palmeira
(Spirographis spalanzani)
Cagón (Arenicola marina), un verme que
vive nos fondos areoso-fangosos
alimentándose de partículas que filtra da
area.

59. O berberecho (Cerastoderma edule) é un representante típico desta área porque soporta
ben as variacións de temperatura e salinidade que se dan, ao subir e baixar a marea, no
interior das enseadas pouco profundas que reciben importanches achegas fluviais.

60. Mexillóns, lapas,
arneiróns, chuponas e
cangrexos, habitantes
habituais das rochas do
litoral.

61. Anguía (Anguilla anguilla)

62. O cabaliño de mar (Hippocampus ramulosus)
vive entre as pradeiras de sebas das enseadas.
É un peixe curioso pola súa estrutura, a súa
forma de desprazarse e a maneira de
reproducirse –o macho protexe os ovos nunha
bolsa abdominal-.

63. Lontra (Lutra lutra)
ESPECIES DE INTERESE
MAMÍFEROS
Lutra lutra
Mustela putorius
Rhinolophus ferrumequinum
Rhinolophus hipposideros
Tursiops truncatus

64. Parrulo rabilongo
(Anas acuta)
AVES
Accipiter gentilis
Accipiter nisus
Acrocephalus scirpaceus
Actitis hypoleucos
Aegithalos caudatus
Alauda arvensis
Alca torda
Alcedo atthis
Anas acuta
Anas clypeata
Anas crecca
Anas penelope
Anas platyrhynchos
Anas strepera
Anser fabalis
Apus apus
Ardea cinerea
Arenaria interpres
Athene noctua
Aythya ferina
Aythya fuligula
Aythya marila
Branta bernicla
Buteo buteo
Calidris alba
Calidris alpina

65. Garzota (Egretta garzetta)
Certhia brachydactyla
Cettia cetti
Charadrius alexandrinus
Charadrius hiaticula
Chlidonias niger
Circus aeruginosus
Cisticola juncidis
Columba livia
Columba palumbus
Corvus corone
Cygnus olor
Delichon urbica
Dendrocopos major
Egretta garzetta
Emberiza cirlus
Erithacus rubecula
Falco peregrinus
Falco subbuteo
Falco tinnunculus
Fulica atra
Gallinula chloropus
Garrulus glandarius
Gavia immer
Gavia stellata
Calidris canutus
Calidris maritima
Caprimulgus europaeus

66. Haematopus ostralegus
Hippolais polyglotta
Hirundo rustica
Larus argentatus
Larus cachinnans
Larus fuscus
Larus marinus
Larus melanocephalus
Larus ridibundus
Limosa lapponica
Limosa limosa
Lullula arborea
Melanitta nigra
Mergus serrator
Motacilla alba
Motacilla cinerea
Motacilla flava
Netta rufina
Numenius arquata
Numenius phaeopus
Oriolus oriolus
Otus scops
Pandion haliaetus
Parus ater
Parus caeruleus
Parus major
Phalacrocorax aristotelis
Mazarico chiador (Numenius phaeopus), en Galiza
aparece nos pasos migratorios e como invernante.

67. Phoenicurus ochruros
Phylloscopus ibericus
Pica pica
Picus viridis
Platalea leucorodia
Pluvialis apricaria
Pluvialis squatarola
Podiceps nigricollis
Prunella modularis
Pyrrhula pyrrhula
Rallus aquaticus
Saxicola torquata
Somateria mollissima
Sterna hirundo
Sterna sandvicensis
Streptopelia decaocto
Streptopelia turtur
Strix aluco
Sylvia atricapilla
Sylvia melanocephala
Tachybaptus ruficollis
Tadorna tadorna
Tringa erythropus
Tringa nebularia
Tringa totanus
Turdus merula
Turdus philomelos
Tyto alba
Bilurico común (Tringa totanus)

68. Escáncer de patas
(Chalcides striatus)
RÉPTILES
Anguis fragilis
Chalcides bedriagai
Chalcides striatus
Coronella austriaca
Coronella girondica
Lacerta schreiberi
Natrix maura
Natrix natrix
Podarcis hispanica
Psammodromus algirus
Rhinechis scalaris
Timon lepidus

69. Sapo corriqueiro (Bufo calamita)
ANFIBIOS
Alytes obstetricans
Bufo calamita
Discoglossus galganoi
Hyla molleri
Pelophyllax perezi
Triturus marmoratus
PEIXES
Alosa alosa

70. Corniños (Nucella lapillus)
INVERTEBRADOS
Euphydryas aurinia
Nucella lapillus
Patella ulyssiponensis

71. Corvo mariño cristado
(Phalacrocorax aristotelis )
CATÁLOGO GALEGO
DE ESPECIES AMEAZADAS
MAMÍFEROS
Rhinolophus ferrumequinum
Rhinolophus hipposideros
Tursiops truncatus
AVES
Charadrius alexandrinus
Phalacrocorax aristotelis
RÉPTILES
Chalcides bedriagai
PEIXES
Alosa alosa

72. Porto de Cesantes, Redondela
ACTIVIDADES
Pesca, marisqueo, acuicultura, lecer

73. Cesantes e as illas de San Simón e San Antón
HISTORIA-PATRIMONIO CULTURAL
A contorna da Enseada de San Simón zona está habitada desde tempos moi
antigos. Por toda a área costeira consérvanse petróglifos, castros e asentamentos
de moita antigüidade. Na actualidade está densamente poboada e o espazo
mariño moi explotado: pesca, marisqueo, acuicultura, turismo...
Na enseada de San Simón atópábanse os famosos bancos de ostras de Arcade,
hoxe esgotados.

74. SAÍÑAS DE VILABOA OU DO ULLÓ. Construídas no ano 1637, comezaron a ser explotadas
polo Colexio dos Xesuítas de Pontevedra en 1694 e acadaron grande importancia nos
seguintes anos. A finais do século XIX, neste mesmo lugar, construíuse un muíño de marea

75. Saíñas de Vilaboa (á esquerda do camiño)

76. Dique do antigo muíño de marea en Vilaboa

77. NA ILLA DE SAN SIMÓN houbo templarios
desde o século XII.
Ao longo da historia estivo ocupada por un
mosteiro, que máis tarde foi lazareto, cárcere e
fogar para nenos orfos. O seu conxunto está
catalogado como Ben de Interese Cultural
desde 1999.
Na actualidade acollen o Centro de
Recuperación da Memoria que conta con
auditorio, biblioteca, e sala de exposicións;
unha escola do mar, e un espazo
acondicionado con esculturas.

78. A illa de San Simón foi cantado polo
poeta Mendinho (que se cree que era da
zona) na Idade Media.
Sediam'eu na ermida de San Simón
e cercaronm'as ondas, que grandes son,
eu atendend'o meu amigo,
eu atendendo'o meu amigo...
Escultura na illa de San Simón dedicada
aos xoglares Mendinho, Johan de Cangas
e Martín Codax.

79. A batalla de Rande,
por Ludolf Backhuysen,
pintado cara a 1702.
http://collections.rmg.co.uk/colle
ctions/objects/13692.html,
A BATALLA DE RANDE. Foi unha importante batalla naval librada no estreiro de Rande e na
Enseada de San Simón o 23 de outubro de 1702 entre as escadras das coalicións anglo-
holandesa e hispano-francesa, durante a Guerra de Secesión Española.
Hai moitas especulacións sobre as riquezas que levaban os barcos afundidos, e houbo
moitas expedicións que os buscaron. Seguramente a parte máis valiosa do cargamento fora
xa transportada a Castela durante o tempo que estivo a frota na ría, aínda que pode
permanecer aínda algo afundido. Jules Verne falou dos tesouros de Rande na novela Vinte
mil leguas baixo dos mares.
A frota vencedora (coalición anglo-holandesa) levou un botín de catro millóns de pesos, sete
buques de guerra e seis galeóns capturados.

80. Redondela
PROBLEMAS
-Presión urbanística
-vertidos
-recheos
-especies invasoras...

81. Costa de Redondela coas praias do Cabo e Cesantes e as illas de San Simón e San Antón
PUNTOS DE INTERESE
REDONDELA
-Praias de Cesantes e do Cabo
-Illa de San Simón
-Esteiro do Alvedosa

82. Arcade e a desembocadura do Verdugo
SOUTOMAIOR
-Desembocadura do Verdugo
-Illas Alvedosas
-Praia do Peirao e de Matilde

83. Punta do Castelo
PONTEVEDRA
-Desembocadura do Verdugo
-Illote do Castelo
-Esteiro do Ulló

84. Santo Hadrián de Cobres
VILABOA
-Saíñas
-Restos do muíño de marea
-Praias: Forno de Cal, Larache, Riomaior, Pousada, Estralo

85. Estreito de Rande coa ponte da autopista
MOAÑA
-Enseada de Mouro
-Praias do Rio Seco e do Porto

86. MONTAXE E FOTOS: Adela Leiro, Mon Daporta
DEBUXOS: Mon Daporta
actualizado en setembro de 2017